Adhyaya 202

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि रामेश्वरमनुत्तमम् । मंकीशाद्दक्षिणे भागे आग्नेये तु कृतस्मरात् । पूर्वतस्तु सरस्वत्या बलभद्रप्रतिष्ठितम्

Īśvara bersabda: Wahai Mahādevī, kemudian hendaklah pergi ke Rāmeśvara yang tiada banding—terletak di selatan Maṃkīśa, di arah tenggara dari Kṛtasmarā, dan di sebelah timur Sungai Sarasvatī—yang dahulu ditegakkan oleh Balabhadra.

Verse 2

यत्र मुक्तोऽभवद्देवि रामो ब्रह्मवधात्किल । पातकात्प्रतिलोमां तामगाहत सरस्वतीम्

Di sana, wahai Dewi, Rāma sungguh terbebas dari dosa pembunuhan brāhmaṇa; dan di sana pula ia memasuki Sarasvatī yang ‘pratiloma’, yang mengalir berlawanan arus secara suci dan ajaib.

Verse 3

देव्युवाच । कथं स पातकान्मुक्तः कथं पापमभूत्पुरा । कथं तत्स्थापितं लिंगं किंप्रभावं वदस्व मे

Dewi berkata: Bagaimana dia dibebaskan dari dosa? Bagaimana dosa itu terjadi pada mulanya? Bagaimana Lingga itu didirikan dan apa kekuatan sucinya? Katakan padaku.

Verse 4

ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि कथां पापप्रणाशिनीम् । यां श्रुत्वा मानवो देवि मुक्तः संसारसागरात् । सर्वान्कामान्स लभते सततं मनसि प्रियान्

Ishvara berkata: Dengarlah, O Dewi, Aku akan menceritakan kisah penghapus dosa. Dengan mendengarnya, manusia dibebaskan dari lautan samsara dan terus memperoleh semua keinginan yang didambakan dalam pikiran.

Verse 5

रामः पूर्वं परां प्रीतिं कृत्वा कृष्णस्य लांगली । चिन्तयामास बहुधा किं कृतं सुकृतं भवेत्

Balarama, yang telah lama memendam kasih sayang mendalam kepada Krishna, merenung dengan berbagai cara: "Perbuatan apakah yang bisa menjadi kebajikan sejati (sukrita)?"

Verse 6

कृष्णेन हि विना नाहं यास्ये दुर्योधनान्तिकम् । पाण्डवान्वा समाश्रित्य कथं दुर्योधनं नृपम्

"Tanpa Krishna, aku tidak akan pergi kepada Duryodhana. Dan jika aku berlindung pada Pandawa, bagaimana aku bisa menghadapi Raja Duryodhana?"

Verse 7

जामातरं तथा शिष्यं घातयिष्ये नरेश्वरम् । तस्मान्न पार्थं यास्यामि नापि दुर्योधनं नृपम्

"Aku akhirnya akan membunuh menantuku dan muridku—kedua raja itu. Oleh karena itu, aku tidak akan pergi kepada Partha maupun Raja Duryodhana."

Verse 8

तीर्थेष्वाप्लावयिष्यामि तावदात्मानमात्मना । कुरूणां पाण्डवानां च यावदंताय कल्पते

Hingga tiba akhir bagi para Kuru dan Pāṇḍava, aku akan berendam di tīrtha-tīrtha suci, menyucikan diriku dengan tapa-disiplin usahaku sendiri.

Verse 9

इत्यादिश्य हृषीकेशं पार्थदुर्योधनावपि । जगाम द्वारकां शौरिः स्वसैन्यैश्च परीवृतः

Setelah demikian menasihati Hṛṣīkeśa (Kṛṣṇa), juga Pārtha Arjuna dan Duryodhana, Śauri (Balarāma) berangkat menuju Dvārakā, dikelilingi pasukannya sendiri.

Verse 10

गत्वा द्वारावतीं रामो हृष्टतुष्टजनाकुलाम् । स्वैरन्तःपुरगैः सार्धं पपौ पानं हलायुधः

Setibanya di Dvārāvatī—yang dipenuhi rakyat bersuka dan puas—Rāma (Balarāma), sang Halāyudha, meminum minuman memabukkan bersama para sahabat dari kediaman dalam.

Verse 11

पीतपानो जगामाथ रैवतोद्यानमृद्धिमत् । हस्ते गृहीत्वा स गदां रेवत्यादिभिरन्वितः

Sesudah minum, ia pun pergi ke Taman Raivata yang megah dan makmur; menggenggam gada di tangan, ia melangkah disertai Revatī dan yang lainnya.

Verse 12

स्त्रीकदंबकमध्यस्थो ययौ मत्तवदास्खलन् । ददर्श च वनं वीरो रमणीयमनुत्तमम्

Berjalan di tengah rombongan para wanita, ia melangkah seperti orang mabuk, terhuyung-huyung; sang pahlawan pun memandang sebuah rimba yang amat indah, tiada bandingnya.

Verse 13

सर्वत्र तरुपुष्पाढ्यं शाखामृगगणाकुलम् । पुष्प पद्मवनोपेतं सपल्वलमहावनम्

Di segala penjuru, rimba agung itu kaya bunga pada pepohonan, ramai oleh kawanan satwa yang menjelajah dahan-dahan. Ia berhias semak berbunga dan kebun teratai, serta dipenuhi telaga dan kubangan rawa.

Verse 14

स शृण्वन्प्रीतिजनकान्वन्यान्मदकलाञ्छुभान् । श्रोत्ररम्यान्सुमधुराञ्छब्दान्खगसुखेरितान्

Ia mendengarkan nada-nada rimba yang membawa sukacita dan pertanda baik—bunyi yang amat manis, menyejukkan telinga, dilantunkan burung-burung dengan riang.

Verse 15

सर्वतः फलरत्नाढ्यान्सर्वतः कुसुमोज्ज्वलान् । अपश्यत्पादपांश्चैव विहगैरनुमोदितान्

Di segala arah ia melihat pepohonan sarat buah laksana permata, dan di mana-mana bercahaya oleh bunga—seakan-akan dipuji dan dimuliakan oleh kicau burung.

Verse 17

आम्रानाग्रातकान्भव्यान्नालिकेरान्सतिंदुकान् । आबल्वनांस्था पीतान्दाडिमान्बीजपूरकान् । पनसांल्लकुचान्मोचांस्तापांश्चापि मनोहरान् । पालेवतान्कुसंकुल्लान्नलिनानथ वेतसान्

Ia melihat pohon mangga dan pohon āgrātaka yang elok, kelapa dan tinduka; juga ābalvana, pīta, delima serta bījapūraka (sitron). Ada pula nangka, lakuca, pisang dan buah-buah lain yang menawan; serta pohon pālevata, rimbun rumput kuśa, tanaman teratai, dan gelagah.

Verse 18

भल्लातकानामलकींस्तिन्दुकांश्च महाफलान् । इंगुदान्करमर्दांश्च हरीतकबिभीतकान्

Ia juga melihat pohon bhallātaka, āmalakī (amalaka), tinduka berbuah besar; iṅguda dan karamarda; serta harītaka dan bibhītaka pula.

Verse 19

एतानन्यांश्च स तरून्ददर्श यदुनन्दनः । तथैवाशोकपुन्नागकेतकीबकुलांस्तथा

Keturunan Yadu itu memandang pohon-pohon ini dan banyak lainnya; demikian pula ia melihat pohon aśoka, punnāga, ketakī, dan bakula.

Verse 20

चंपकान्सप्तपर्णांश्च कर्णिकारान्सुमालतीः । पारिजातान्कोविदारा न्मन्दारेन्दीवरांस्तथा

Di sana ada pohon campaka dan saptaparṇa, karṇikāra serta sulur mālatī yang harum; juga pārijāta dan kovidāra, beserta mandāra dan teratai air biru—menghias bentang suci itu.

Verse 21

पाटलान्पुष्पितान्रम्भान्देवदारुद्रुमांस्तथा । शालांस्तालांश्च स्तमालांनिचुलान्वञ्जुलांस्तथा

Di sana ada pohon pāṭala yang sedang berbunga, rumpun pisang, dan juga deodar; pohon śāla dan tāla, stamāla, nicula, serta vañjula—semuanya memenuhi wilayah suci itu dengan keindahan.

Verse 22

चकोरैः शतपत्रैश्च भृंगराजैः समावृतान् । कोकिलैः कलविंकैश्च हारीतैर्जीवजीवकैः

Tempat itu dipenuhi di segala penjuru oleh burung cakora, śatapatra, dan bhṛṅgarāja; juga burung kukuk, kalaviṅka, hārīta, dan jīvajīva—membuat rimbun suci itu bergema oleh kehidupan.

Verse 23

प्रियपुत्रैश्चातकैश्च शुकैरन्यैर्विहंगमैः । श्रोत्ररम्यं सुमधुरं कूज द्भिश्चाप्यधिष्ठितैः

Di sana berdiam burung priyaputra, cātaka, burung nuri, dan aneka unggas lainnya; kicau mereka yang manis, menyejukkan telinga, menjadikan tempat itu kian mempesona.

Verse 24

सरांसि च सपद्मानि मनोज्ञसलिलानि च । कुमुदैः पुण्डरीकैश्च तथा रोचनकोत्पलैः

Di sana ada telaga-telaga berpadma, airnya elok dipandang—berhias bunga kumuda, teratai putih puṇḍarīka, serta utpala rocanaka yang bercahaya.

Verse 25

कह्लारैः कमलैश्चापि चर्चितानि समंततः । कदंबैश्चक्रवाकैश्च तथैव जलकुक्कुटैः

Di segala penjuru, air itu dihias oleh bunga kahlāra dan teratai; juga oleh pohon kadamba, burung cakravāka, serta unggas air—menambah kemuliaan tirtha suci itu.

Verse 26

कारण्डवैः प्लवैर्हंसैः कूर्मैर्मंडुभिरेव च । एतैरन्यैश्च कीर्णानि तथान्यैर्जलवा सिभिः

Telaga-telaga itu dipenuhi itik kāraṇḍava, burung plava, dan angsa; juga kura-kura serta katak—berserakan oleh makhluk-makhluk air ini dan yang lainnya.

Verse 27

क्रमेण संचरन्रामः प्रेक्षमाणो मनोरमम् । जगामानुगतः स्त्रीभिर्लतागृहमनुत्तमम्

Selangkah demi selangkah Rāma berjalan, memandang keindahan yang menawan; diiringi para wanita, ia menuju latāgṛha—pondok bernaung sulur—yang tiada banding.

Verse 28

स ददर्श द्विजांस्तत्र वेदवेदांगपार गान् । कौशिकान्भार्गवांश्चैव भारद्वाजांश्च गौतमान्

Di sana ia melihat para dvija brāhmaṇa—para mahaguru yang telah menyeberang ke seberang samudra Veda dan Vedāṅga: kaum Kauśika, Bhārgava, Bhāradvāja, dan Gautama.

Verse 29

विविधेषु च संभूतान्वंशेषु द्विजसत्तमान् । कथाश्रवणसोत्कण्ठानुपविष्टान्महा त्मनः

Ia melihat para brāhmaṇa terbaik, lahir dari berbagai garis keturunan—para mahātmā yang duduk di sana, rindu dan tekun mendengarkan kisah suci.

Verse 30

कृष्णाजिनोत्तरीयेषु कूर्चेषु च वृसीषु च । सूते च तेषां मध्यस्थं कथयानं कथाः शुभाः

Dengan kulit kijang hitam sebagai selendang, duduk di atas tikar kuśa dan kulit rusa, para resi menempatkan Sūta di tengah mereka, sementara ia menuturkan kisah-kisah suci yang membawa berkah.

Verse 31

पौराणिकाः सुरर्षीणामा द्यानां चरितक्रियाः । दृष्ट्वा रामं द्विजाः सर्वे मधुपानारुणेक्षणम्

Para brāhmaṇa itu—ahli Purāṇa dan memahami laku serta tata-ibadah para dewa dan resi—ketika melihat Rāma (Balarāma) yang matanya memerah karena minum madhu, semuanya pun menaruh perhatian.

Verse 32

मत्तोऽयमिति मन्वानाः समुत्तस्थुस्त्वरान्विताः । पूजयन्तो हलधरं तमृते सूतवंशजम्

Mengira, “Ia sedang mabuk,” mereka segera bangkit dan mulai memuliakan Haladhara (Balarāma)—kecuali seorang yang lahir dari garis Sūta.

Verse 33

ततः क्रोधसमाविष्टो हली सूतं महाबलः । निजघान विवृत्ताक्षः क्षोभिताशेषदानवः

Lalu Halī (Balarāma), diliputi amarah—perkasa, dengan mata terbelalak karena murka, mengguncang ketakutan bagaikan penggetar para raksasa—memukul Sūta hingga roboh.

Verse 34

अन्वासिते पदं ब्राह्म्यं तस्मिन्सूते निपातिते । निष्क्रान्तास्ते द्विजाः सर्वे वनात्कृष्णाजिनांबराः

Ketika Sūta yang menduduki singgasana brahmana itu dijatuhkan, semua resi dwija yang berselimut kulit kijang hitam pun keluar dan meninggalkan hutan.

Verse 35

अवधूतं तथात्मानं मन्यमानो हलायुधः । चिन्तयामास सुमहन्मया पापमिदं कृतम्

Halāyudha (Balarāma), mengira dirinya jatuh dan ternoda, merenung sangat dalam: “Dosa yang amat besar telah kulakukan.”

Verse 36

ब्रह्मासनगतो ह्येष यः सूतो विनिपातितः । तथा ह्येते द्विजाः सर्वे मामवेक्ष्य विनिर्गताः

“Sūta yang kupukul hingga jatuh itu duduk di atas singgasana brahmana; dan semua brahmana dwija ini, melihatku, benar-benar telah pergi.”

Verse 37

शरीरस्य च मे गन्धो लोहस्येवासुखावहः । आत्मानं चावगच्छामि ब्रह्मघ्नमिति कुत्सितम्

“Bahkan bau tubuhku pun menyiksa, seperti bau besi; dan aku menyadari diriku hina—tercap sebagai pembunuh brahmana.”

Verse 38

धिङ्ममार्थं तथा मद्यं महिमानमकीर्तिदम् । येना विष्टेन सुमहन्मया पापमिदं कृतम्

“Celakalah kesombonganku, dan juga minuman keras yang merampas kemuliaan sejati dan hanya mendatangkan aib. Karena mabuk yang hina itu, aku telah melakukan dosa yang teramat besar ini.”

Verse 39

स्मृत्युक्तं ते करिष्यामि प्रायश्चित्तं यथाविधि । उक्तमस्त्येव मनुना प्रायश्चित्तादिकं क्रमात्

Aku akan melaksanakan prāyaścitta sebagaimana diajarkan dalam Smṛti, tepat menurut tata cara yang ditetapkan; sebab Manu sungguh telah menetapkan secara berurutan tata laksana yang bermula dari prāyaścitta dan seterusnya.

Verse 41

क्षेत्रेश्वरस्य विज्ञानाद्विशुद्धिः परमा मता । शरीरस्य विशुद्धिस्तु प्रायश्चित्तैः पृथग्विधैः

Kesucian tertinggi dipandang lahir dari pengenalan dan realisasi Kṣetreśvara, Tuhan penjaga kṣetra suci. Namun penyucian jasad dicapai melalui berbagai prāyaścitta yang berbeda-beda.

Verse 42

ततोऽद्यतः करिष्यामि व्रतं द्वादशवार्षिकम् । स्वकर्मख्यापनं कुर्वन्प्रायश्चित्तमनुत्तमम्

Karena itu, mulai hari ini aku akan menjalani vrata dua belas tahun, melaksanakan prāyaścitta yang tiada banding sambil mengakui perbuatanku sendiri dengan terbuka.

Verse 43

इयं विशुद्धिरज्ञानाद्धत्वा चाकामतो द्विजम् । कामतो ब्राह्मणवधे निष्कृतिर्न विधीयते

Penyucian ini berlaku bila, karena ketidaktahuan, seorang dvija terbunuh tanpa sengaja. Tetapi untuk pembunuhan brāhmaṇa yang dilakukan dengan sengaja, tiada penebusan yang ditetapkan.

Verse 44

यः कामतो महापापं नरः कुर्य्नात्कथंचन । न तस्य निष्कृतिर्दृष्टा भृग्वग्निपतनादृते

Seseorang yang dengan sengaja melakukan mahāpāpa, dengan cara apa pun, tidak terlihat baginya penebusan; kecuali jatuh ke dalam api Bhṛgu.

Verse 45

अकामतः कृते पापे प्रायश्चित्तं विदुर्बुधाः । कामकारकृतेऽप्याहुरेके श्रुतिनिदर्शनात्

Untuk dosa yang dilakukan tanpa sengaja, para bijak mengetahui bahwa prāyaścitta (penebusan) itu patut. Sebagian, bersandar pada petunjuk Weda, juga menyebut prāyaścitta bahkan bagi perbuatan yang disengaja.

Verse 46

विधिः प्राथमिकस्तस्माद्द्वितीये द्विगुणं चरेत् । तृतीये त्रिगुणं प्रोक्तं चतुर्थे नास्ति निष्कृतिः

Karena itu, aturan mula-mula berlaku pada pelanggaran pertama; pada yang kedua hendaknya dilakukan dua kali lipat, pada yang ketiga dikatakan tiga kali lipat. Pada yang keempat, tiada lagi niṣkṛti (jalan penebusan).

Verse 47

औषधं स्नेहमाहारं ददद्गोब्राह्मणादिषु । दीयमाने विपत्तिः स्यान्न स पापेन लिप्यते

Barangsiapa memberi obat, minyak/ghi sebagai unction, atau makanan kepada sapi, brāhmaṇa, dan lainnya, lalu terjadi musibah saat pemberian itu, ia tidak ternoda oleh dosa.

Verse 48

अकारणं तु यः कश्चिद्द्विजः प्राणान्परित्यजेत् । तस्यैव तत्र दोषः स्यान्न तु योऽस्मै ददाति तत्

Namun bila seorang dvija (dua-kali-lahir) tanpa sebab melepaskan nyawanya, maka kesalahan itu hanya pada dirinya; bukan pada orang yang memberikan pertolongan itu kepadanya.

Verse 49

परिष्कृतो यदा विप्रो हत्वाऽत्मानं मृतो यदि । निर्गुणः सहसा क्रोधाद्गृहक्षेत्रादिकारणात्

Jika seorang brāhmaṇa yang telah disucikan menurut tata-aturan, namun tetap mati dengan membunuh dirinya sendiri—secara tiba-tiba, tanpa pengendalian, karena amarah yang timbul dari perkara rumah, tanah, dan semisalnya—

Verse 50

त्रिवार्षिकं व्रतं कुर्या त्प्रतिलोमां सरस्वतीम् । गच्छेद्वापि विशुद्ध्यर्थं तत्पापस्येति निश्चितम्

Hendaknya ia menjalankan vrata selama tiga tahun; atau demi penyucian pergi ke Sarasvatī yang mengalir berbalik (hulu)—itulah jalan yang pasti untuk membersihkan dosa itu.

Verse 51

उद्दिश्य कुपितो हत्वा तोषितं वासयेत्पुनः । तस्मिन्मृते न दोषोऽस्ति द्वयोरुच्छ्रावणे कृते

Bila karena murka seseorang memukul atau membunuh dengan maksud tertentu, hendaknya ia kembali menenteramkan dan menempatkan orang yang telah dipuaskan itu. Dan bila ia wafat, tiada cela—asal pengumuman resmi kepada kedua pihak telah dilakukan.

Verse 52

षण्ढं तु ब्राह्मणं हत्वा शूद्रहत्याव्रतं चरेत् । बहूनामेककार्याणां सर्वेषां शस्त्रधारिणाम्

Namun bila seseorang membunuh seorang Brāhmaṇa yang banci (ṣaṇḍha), hendaknya ia menjalankan vrata penebusan yang ditetapkan bagi pembunuhan seorang Śūdra. Dan bila banyak orang terlibat dalam satu perbuatan bersama, semuanya pemegang senjata, (tanggung jawabnya dipikul bersama).

Verse 53

यद्येको घातयेत्तत्र सर्वे ते घातकाः स्मृताः । प्रायश्चित्ते व्यवसिते यदि कर्ता विपद्यते

Jika di antara mereka hanya satu orang yang menyebabkan pembunuhan itu terjadi, tetap saja semuanya dianggap sebagai pembunuh. Dan bila penebusan telah diputuskan, lalu pelaksananya wafat…

Verse 54

एनस्तत्प्राप्नुयादेनमिह लोके परत्र च । तदहं किं करोम्येष क्व गच्छामि दुरात्मवान्

Dosa itu sendiri akan mencengkeramnya—di dunia ini dan juga di alam sana. “Maka apa yang harus kulakukan? Ke mana aku pergi, wahai diri yang jahat?”

Verse 55

धिङ्मां च पापचरितं महादुष्कृतकर्मिणम्

Celakalah aku—yang berperilaku berdosa, pelaku perbuatan jahat yang besar!

Verse 56

ईश्वर उवाच । इत्येवं विलपन्यावच्छोका कुलितमानसः । तावदाकाशसंभूता वागुवाचाशरीरिणी

Īśvara bersabda: Ketika ia meratap demikian, batinnya diliputi duka; saat itu terdengarlah suara tanpa raga yang muncul dari angkasa, berkata.

Verse 57

भोभो राम न संतापस्त्वया कार्यः कथंचन । गच्छ प्राभासिकं क्षेत्रं यत्र देवी सरस्वती

“Wahai Rāma, jangan bersedih sedikit pun. Pergilah ke kṣetra suci Prābhāsika, tempat Dewi Sarasvatī bersemayam.”

Verse 58

पञ्चस्रोताः स्थिता तत्र पञ्चपातकनाशनी । नदीनां प्रवरा सा तु ब्रह्मभूता सरस्वती

Di sana Ia berdiri dengan lima aliran, pemusnah lima mahāpātaka. Di antara sungai-sungai Ia yang utama—Sarasvatī, berhakikat Brahman.

Verse 59

एकतः सर्वतीर्थानि ब्रह्माण्डे सचराचरे । गंगादीनि नरश्रेष्ठ तेषां पुण्या सरस्वती

Di satu sisi ada semua tīrtha di seluruh brahmāṇḍa, yang bergerak dan tak bergerak—bahkan Gaṅgā dan lainnya, wahai insan utama; namun di antara mereka Sarasvatī paling suci.

Verse 60

तावद्गर्जंति पापानि ब्रह्महत्यादिकानि च । यावन्न दृश्यते देवी प्रभासस्था सर स्वती

Dosa—bermula dari brahma-hatyā—menggelegar hanya selama Dewi Sarasvatī yang bersemayam di Prabhāsa belum didarśana (didekati).

Verse 61

तस्मात्तत्रैव गच्छ त्वं यत्र देवी सरस्वती । नान्यैस्तीर्थैः सहस्रैस्त्वं कर्तुं शक्यो विकल्मषः

Karena itu pergilah ke sana juga, tepat ke tempat Dewi Sarasvatī berada. Dengan seribu tīrtha lain pun engkau takkan semudah itu menjadi tanpa noda dosa.

Verse 62

तन्मा कार्षीर्विलंबं त्वं गच्छ तीरं महोदधेः । प्राभासिके महादेवीं प्रतिलोमां विगाहय

Jangan menunda. Pergilah ke tepi samudra agung; di Prabhāsa, masuklah (mandilah) pada Mahādevī di tīrtha itu dengan gerak pratiloma, berlawanan arah.

Verse 63

तत्रैवाराधय विभुं लिंगरूपिणमीश्वरम् । प्रतिष्ठाप्य महापापाच्छारी रात्त्वं विमोक्ष्यसि

Di sana juga, sembahlah Tuhan Yang Mahameliputi, Īśvara, yang berwujud Liṅga. Setelah menegakkan (pratiṣṭhā) Liṅga, engkau akan terbebas dari dosa besar dan belenggu jasmani.

Verse 64

इति श्रुत्वा वचो रामः परमानंदपूरितः । प्रभासक्षेत्रगमने मतिं चक्रे महामनाः

Mendengar sabda itu, Rāma dipenuhi kebahagiaan tertinggi; sang berhati agung pun meneguhkan niat untuk berziarah ke Prabhāsakṣetra.

Verse 65

ततः स्वसैन्यसंयुक्तो द्रव्योपस्करसंयुतः । आजगाम महाक्षेत्रं प्रभासमिति विश्रुतम्

Kemudian, bersama pasukannya sendiri serta dilengkapi bekal dan perlengkapan, ia tiba di wilayah suci agung yang termasyhur bernama Prabhāsa.

Verse 66

दृष्ट्वा मनोरम तीर्थं सरस्वत्यब्धिसंगमे । चकार हृदि संकल्पं प्रति लोमावगाहने

Melihat tīrtha yang menawan di pertemuan Sungai Sarasvatī dan samudra, ia meneguhkan dalam hati sankalpa suci untuk melakukan pratiloma-avagaahana (pencelupan berlawanan arah).

Verse 67

आहूय ब्राह्मणांस्तत्र प्रभासक्षेत्रवासिनः । सम्यग्यात्राविधानेन यात्रां तत्राकरोद्विभुः

Dengan memanggil para brāhmaṇa yang tinggal di Prabhāsakṣetra, sang perkasa menyelenggarakan yātrā di sana menurut tata-aturan yang semestinya.

Verse 68

यानि प्राभासिके क्षेत्रे तीर्थानि विविधानि तु । रवियोजनसंस्थानि तेषु यात्रां चकार सः

Segala tīrtha yang beraneka di wilayah Prābhāsa—yang terbentang sejauh ukuran ‘ravi-yojana’—semuanya ia kunjungi dalam ziarahnya.

Verse 69

प्रत्येकं च ददौ तेषु दानानि विविधानि तु । तथाऽधः स्थाप यामास सरस्वत्यब्धिसंगमे

Pada tiap-tiap tīrtha ia mempersembahkan aneka dāna. Demikian pula di pertemuan Sarasvatī dan samudra, ia melanjutkan untuk menegakkan suatu sthāpanā suci di sana.

Verse 70

पूर्वभागे महालिंगं कृत्वा यज्ञविधिक्रियाम् । एवं कृते महादेवि विमुक्तः पातकैरभूत्

Di bagian timur, setelah menegakkan Mahāliṅga dan melaksanakan tata-ritus sesuai ketetapan yajña—ketika itu dilakukan, wahai Mahādevī, ia pun terbebas dari dosa-dosa.

Verse 71

निर्मर्लांगस्ततो देवि दिनानि दश संस्थितः । ततस्तां चैव स स्नात्वा प्रतिलोमां क्रमाद्ययौ । प्लक्षावहरणं यावत्समुद्राच्च हिमाह्वयम्

Kemudian, wahai Dewi, setelah menjadi tanpa noda, ia tinggal di sana selama sepuluh hari. Sesudah mandi suci di sana pula, ia melangkah kembali menurut urutan terbalik—dari samudra menuju Himālaya, hingga wilayah bernama Plakṣāvaharaṇa.

Verse 72

एवं मुक्तः स पापौघै रामोऽभूत्प्रथितः प्रिये । तस्य लिंगस्य माहात्म्यात्सरस्वत्याः प्रसादतः

Demikianlah, terbebas dari gelombang dosa, wahai kekasih, Rāma menjadi termasyhur—berkat kemuliaan Liṅga itu dan anugerah Sarasvatī.

Verse 73

यस्तत्पूजयते देवि लिंगं पापभयापहम् । रामेश्वरेति कथितं सोऽपि मुच्येत पातकात्

Wahai Dewi, siapa pun yang memuja Liṅga itu—penghapus dosa dan ketakutan—yang disebut ‘Rāmeśvara’, ia pun dilepaskan dari segala pelanggaran.

Verse 74

अष्टम्यां च विशेषेण ब्रह्मकूर्चविधानतः । यस्तत्र कुरुते देवि सोऽश्वमेधफलं लभेत्

Dan terutama pada hari Aṣṭamī, wahai Dewi, siapa yang di sana melaksanakan laku menurut tata Brahma-kūrca, ia memperoleh pahala yajña Aśvamedha.

Verse 75

स्नात्वा तत्र वरारोहे सरस्वत्यब्धिसंगमे । रामेश्वरेतिनामानं ततः संपूज्य शंकरम् । गोदानं तत्र देयं तु सम्यग्यात्राफलेप्सुभिः

Setelah mandi di sana, wahai yang berpinggul elok, pada pertemuan Sungai Sarasvatī dan samudra, kemudian dengan tata cara yang benar memuja Śaṅkara dengan nama “Rāmeśvara”. Mereka yang menghendaki buah ziarah sepenuhnya hendaknya mempersembahkan dana sapi di sana.

Verse 76

इत्येवं कथितं देवि रामेश्वरमहोदयम् । यच्छ्रुत्वा मानवः सम्यक्छ्रद्धावान्प्राप्नुयाद्दिवम्

Demikianlah, wahai Dewi, kemuliaan agung Rāmeśvara telah dituturkan. Barangsiapa mendengarnya dengan benar dan penuh śraddhā, ia akan mencapai surga.