Adhyaya 24

Verse 1

श्रीमार्कंडेय उवाच । पितॄणां प्रेतरूपाणां कृत्वा वाक्यं महीपते । चंद्रशर्मा द्विजश्रेष्ठो द्वारकां समुपागतः

Śrī Mārkaṇḍeya bersabda: Wahai raja, setelah melaksanakan titah para leluhur yang menampakkan diri dalam rupa preta, brāhmaṇa utama bernama Candraśarmā pun tiba di Dvārakā.

Verse 2

रुक्मिणीसहितः कृष्णो यत्र तिष्ठति चान्वहम् । यत्र तिष्ठंति तीर्थानि तत्र यातो द्विजोत्तमः

Brahmana utama itu pergi ke tempat di mana Śrī Kṛṣṇa bersemayam setiap hari bersama Rukmiṇī, tempat para tīrtha pun sendiri menetap.

Verse 3

यत्र तिष्ठंति यज्ञाश्च यत्र तिष्ठंति देवताः । यत्र तिष्ठंति ऋषयो मुनयो योगवित्तमाः

Itulah tempat di mana yajña-yajña bersemayam; di mana para dewa tinggal; dan di mana para ṛṣi serta muni—yang utama dalam pengetahuan Yoga—teguh menetap.

Verse 4

या पुरी सिद्धगंधर्वैः सेव्यते किंनरैर्नरेः । अप्सरोगणयक्षैश्च द्वारका सर्वकामदा

Kota suci itu dihormati dan didatangi para Siddha dan Gandharva, para Kiṃnara dan insan mulia, serta rombongan Apsaras dan Yakṣa; demikianlah Dvārakā, pemenuh segala hasrat.

Verse 5

स्वर्गारोहणनिश्रेणी वहते यत्र गोमती । सा पुरी मोक्षदा नृणां दृष्टा विप्रवरेण हि

Di mana Sungai Gomātī mengalir laksana tangga untuk naik ke surga—kota itu, setelah dipandang oleh brahmana utama, sungguh menjadi pemberi mokṣa bagi manusia.

Verse 6

यस्याः सीमां प्रविष्टस्य ब्रह्महत्यादिपातकम् । नश्यते दर्शनादेव तां पुरीं को न सेवते

Barangsiapa memasuki bahkan batas kota itu, dosa-dosa berat mulai dari brahma-hatyā pun lenyap hanya dengan memandangnya; siapa yang tidak akan mencari dan memuliakan kota demikian?

Verse 7

गत्वा कृष्णपुरीं दृष्ट्वा गोमतीं चैव सागरम् । मन्ये कृतार्थमात्मानं जीवितं यौवनं धनम्

Setelah pergi ke kota suci Kṛṣṇa dan menyaksikan Sungai Gomātī serta samudra, aku memandang diriku telah kṛtārtha—hidupku, masa mudaku, dan hartaku menemukan tujuan sejatinya.

Verse 8

दृष्ट्वा कृष्णपुरीं रम्यां कृष्णस्य मुखपंकजम् । धन्योऽहं कृत्यकृत्योहं सभाग्योऽहं धरातले

Setelah menyaksikan kota Kṛṣṇa yang elok dan wajah Kṛṣṇa laksana teratai, aku sungguh diberkahi; tugasku tuntas; aku beruntung di muka bumi ini.

Verse 9

दृष्ट्वा कृष्णमुखं रम्यं रुक्मिणीं द्वारकां पुरीम् । तीर्थकोटिसहस्रैस्तु सेवितैः किं प्रयोजनम्

Setelah memandang wajah Kṛṣṇa yang elok, Rukmiṇī, dan kota Dvārakā—apakah guna mengunjungi berjuta-juta tīrtha lainnya?

Verse 10

पुण्यैर्लक्षसहस्रैस्तु प्राप्ता द्वारवती शुभा । शुक्ला वैशाखमासे तु संप्राप्ता मधुसूदनी

Hanya dengan pahala kebajikan yang terkumpul ratusan ribu barulah Dvāravatī yang suci dapat dicapai; dan pada paruh terang bulan Vaiśākha diperoleh pula Madhusūdanī (masa/vrata yang kudus).

Verse 11

द्वादशी त्रिस्पृशानाम पापकोटिशतापहा । धन्याः सर्वे मनुष्यास्ते वैशाखे मधुसूदनी

Dvādaśī yang bernama Trispṛśā melenyapkan ratusan krore dosa. Sungguh berbahagia semua insan yang memperolehnya pada bulan Vaiśākha, dalam laku suci Madhusūdana.

Verse 12

संप्राप्ता त्रिस्पृशा यैस्तु बुधवारेण संयुता । न यज्ञैस्तु न वेदैस्तु न तीर्थैः कोटिसेवितैः । प्राप्यते तत्फलं नैव द्वारकायां यथा नृणाम्

Bagi mereka yang memperoleh Trispṛśā (Dvādāśī) yang bertepatan dengan hari Rabu, buah pahala itu tidak didapat melalui yajña, bukan pula melalui pembelajaran Weda, bahkan tidak juga dengan mengunjungi berjuta-juta tīrtha—sebagaimana pahala itu diperoleh manusia di Dvārakā.

Verse 13

एवमुक्त्वा द्विजश्रेष्ठो गोमतीतीरमाश्रितः । उपस्पृश्य यथान्यायं शास्त्रदृष्टेन कर्मणा

Setelah berkata demikian, sang dvija-śreṣṭha menuju tepi Sungai Gomati. Menurut tata yang benar, ia melakukan tindakan penyucian (ācaman dan sebagainya) sebagaimana ditetapkan dalam śāstra.

Verse 14

कृत्वा स्नानं यथोक्तं तु संतर्प्य पितृदेवताः । चक्रतीर्थात्समादाय शिलांश्चक्रांकिताञ्छुभान् । पूजिताः पुरुषसूक्तेन यथोक्तविधिना नृप

Sesudah mandi sebagaimana ditetapkan dan menenteramkan para dewa leluhur (Pitṛ), wahai Raja, ia mengambil batu-batu suci bertanda Cakra dari Cakratīrtha. Lalu ia memujanya dengan Puruṣasūkta menurut tata upacara yang telah disebutkan.

Verse 15

शिवपूजा कृता पश्चात्संस्मृत्य पितृभाषितम् । दत्त्वा पिंडोदकं सम्यक्पितॄणां विधिपूर्वकम्

Sesudah melakukan pemujaan kepada Śiva, sambil mengingat ajaran para leluhur, ia mempersembahkan piṇḍa dan air (udaka) kepada para Pitṛ dengan benar menurut tata-ritus.

Verse 16

विलेपनं च वस्त्राणि पुष्पाणि धूपदीपको । नैवेद्यानि मनोज्ञानि कंदमूलफलानि च

Ia mempersembahkan lulur/olesan suci, busana, bunga, dupa dan pelita; serta naivedya yang menyenangkan—umbi-umbian, akar, dan buah-buahan.

Verse 17

तांबूलं च सकर्पूरं कृत्वा नीराजनादिकम् । प्रदक्षिणां नमस्कारं स्तुतिपूर्वं पुनःपुनः

Ia mempersembahkan tambūla (sirih) bercampur kapur barus, melakukan nīrājana (ārati) dan lainnya; lalu berulang-ulang berpradakṣiṇā dan bersujud hormat, disertai kidung pujian.

Verse 18

क्षमापयित्वा देवेशं चक्रे जागरणं ततः । यामत्रये व्यतीते तु चंद्रशर्मा ह्युवाच ह

Setelah memohon ampun kepada Penguasa para dewa, ia pun berjaga (jāgaraṇa). Ketika tiga yāma malam telah berlalu, Candraśarmā berkata.

Verse 19

आतुरस्य च दीनस्य शृणु कृष्ण वचो मम । संसारभयसंत्रस्तं मां त्वमुद्धर केशव

Dengarkanlah ucapanku, wahai Kṛṣṇa; aku gelisah dan papa. Wahai Keśava, angkatlah aku yang gemetar oleh takut akan saṃsāra.

Verse 20

त्वत्पादांबुज भक्तानां न दुःखं पापिनामपि । किं पुनः पापहीनानां द्वादशीसेविनां नृणाम्

Bagi para bhakta pada kaki padma-Mu tiada penderitaan, sekalipun mereka berdosa; apalagi bagi insan yang tanpa dosa dan setia melayani Dvādaśī.

Verse 21

दशमीवेधजं पापं कथितं मम पूर्वजैः । दुष्कृतं नाशमायातु त्वत्प्रसादाज्जनार्द्दन

Para leluhurku telah menyebut dosa yang timbul dari Daśamī-vedha. Wahai Janārdana, berkat anugerah-Mu semoga keburukan itu lenyap.

Verse 22

सविद्धं त्वद्दिनं कृष्ण यत्कृतं जागरं हरे । तत्पापं विलयं यातु यथालवणमंभसि

Wahai Kṛṣṇa, wahai Hari—bila jagaran yang kujalani pada hari suci-Mu menjadi ‘saviddha’ (tercemar karena tumpang tindih), semoga dosa itu luluh lenyap, bagaikan garam larut dalam air.

Verse 23

सविद्धं वासरं यस्मा त्कृतं मम पितामहैः । प्रेतत्वं तेन संप्राप्तं महादुःखप्रसाधकम्

Karena para kakek-buyutku dahulu menjalankan hari suci yang ‘saviddha’ (tidak tepat), mereka jatuh ke keadaan preta—sebuah derita yang menimbulkan kesengsaraan besar.

Verse 24

यथा प्रेतत्वनिर्मुक्ता मम पूर्वपितामहाः । मुक्तिं प्रयांति देवेश तथा कुरु जगत्पते

Wahai Penguasa para dewa, wahai Tuhan semesta—anugerahkanlah, agar para leluhurku yang terdahulu, terbebas dari keadaan preta, berangkat menuju mokṣa (pembebasan).

Verse 25

पुनरेव यदुश्रेष्ठ प्रसादं कर्तुमर्हसि । अविद्यामोहितेनापि न कृतं तव पूजनम्

Wahai yang termulia di antara Yadu, berkenanlah menganugerahi rahmat sekali lagi; terhanyut oleh avidyā (kebodohan), aku tidak melakukan pemujaan kepada-Mu.

Verse 26

मया पापेन देवेश शिवभक्तिः समाश्रिता । तव भक्तिः कृता नैव न कृतं तव वासरम्

Wahai Tuhan, aku yang berdosa ini berlindung pada bhakti kepada Śiva; namun bhakti kepada-Mu tidak kujalani, dan hari suci-Mu pun tidak kuamalkan.

Verse 27

न दृष्टा द्वारका कृष्ण न स्नातो गोमतीजले । न दृष्टं पादपद्मं च त्वदीयं मोक्षदा यकम्

Wahai Kṛṣṇa, aku belum memandang Dvārakā; belum mandi dalam air suci Sungai Gomati; dan belum menyaksikan padma-caraṇamu, pemberi mokṣa.

Verse 28

न कृता द्वारकायात्रा दृष्ट्वा सोमेश्वरं प्रभुम् । विफलं सुकृतं जातं यन्मया समुपार्जितम्

Aku belum menunaikan tīrtha-yātrā ke Dvārakā untuk memandang Prabhu Someśvara; maka segala sukṛta yang kukumpulkan menjadi sia-sia.

Verse 29

मत्पूर्वजैस्तु कथितं सर्वमेव सुरेश्वर । तत्पुण्यं मा वृथा यातु प्रसादात्तव केशव

Wahai Sureśvara, semua ini sungguh telah dituturkan oleh para leluhurku. Wahai Keśava, dengan prasāda-Mu, jangan biarkan pahala itu lenyap sia-sia.

Verse 30

दृष्टं तु तव वक्त्रं च दुर्ल्लभं भुवनत्रये । तन्नास्ति देवकीपुत्र पुराणेषु श्रुतं मया

Namun aku telah memandang wajah-Mu, yang amat langka di tiga jagat. Wahai putra Devakī, dalam Purāṇa telah kudengar bahwa darśana seperti ini sukar diperoleh.

Verse 31

सापराधास्तु ये केचिच्छिशुपालादयः स्मृताः । त्वत्करेण हताः कोपान्मुक्तिं प्राप्ता महीवराः

Bahkan mereka yang dikenang sebagai pelaku dosa—Śiśupāla dan lainnya—ketika dibinasakan oleh tangan-Mu dalam murka, wahai Mahāprabhu, mencapai mokṣa.

Verse 32

अद्यप्रभृति कर्त्तव्यं पूजनं प्रत्यहं च तत् । पलार्धेनापि विद्धं स्याद्भोक्तव्यं वासरे तव

Mulai hari ini, pemujaan itu hendaknya dilakukan setiap hari; dan walau puasanya cacat hanya setengah pala pun, hendaklah makan hanya pada hari suci-Mu menurut tata laku itu.

Verse 33

त्वत्प्रिया च मया कार्य्या द्वादशी व्रतसंयुता । भक्तिर्भागवतानां च कार्य्या प्राणैर्द्धनैरपि

Apa yang Engkau kasihi akan kulaksanakan—terutama vrata suci Dvādaśī; dan aku akan menumbuhkan bhakti kepada para Bhāgavata, memuliakan mereka meski harus mengorbankan nyawa dan harta.

Verse 34

नित्यं नामसहस्रं तु पठनीयं तव प्रियम् । पूजा तु तुलसीपत्रैर्मया कार्या सदैव हि

Setiap hari akan kubaca sahasranāma, seribu nama yang Engkau kasihi; dan senantiasa aku akan memuja-Mu dengan daun tulasī.

Verse 35

तुलसीकाष्ठसंभूता माला धार्य्या सदा मया । नृत्यं गीतं च कर्त्तव्यं संप्राप्ते जागरे तव

Aku akan senantiasa mengenakan mālā yang terbuat dari kayu tulasī; dan ketika jāgara-Mu tiba, aku akan berbhajan—bernyanyi dan menari dalam bakti.

Verse 36

द्वारकायां प्रकर्त्तव्यं प्रत्यहं गमनं मया । त्वत्कथाश्रवणार्थं च नित्यं पुस्तकवाचनम्

Setiap hari aku akan pergi ke Dvārakā; dan demi mendengar kisah suci tentang kemuliaan-Mu, setiap hari aku akan membaca kitab-kitab suci.

Verse 37

नित्यं पादोदकं मूर्ध्ना मया धार्यं सुभक्तितः । नैवेद्यभक्षणं चैव करिष्यामि सुभक्तितः

Dengan bhakti yang tulus, setiap hari akan kutaruh di atas kepala air yang membasuh kaki-Mu, dan dengan bhakti yang sama akan kunikmati naivedya (prasāda) yang telah disucikan.

Verse 38

निर्माल्यं शिरसा धार्य्यं त्वदीयं सादरं मया । तव दत्त्वा यदिष्टं तु भक्षणीयं सदा मया

Dengan hormat akan kupasang di kepala nirmālya-Mu—untaian bunga dan persembahan yang telah dipersembahkan kepada-Mu; dan apa pun yang Engkau kasihi, setelah kupersembahkan kepada-Mu, akan selalu kunikmati sebagai anugerah suci-Mu.

Verse 39

तथा तथा प्रकर्त्तव्यं येन तुष्टिर्भवेत्तव । तथ्यमेतन्मया कृष्ण तवाग्रे परिकीर्तितम्

Dalam segala cara akan kulakukan apa yang membuat-Mu berkenan. Wahai Kṛṣṇa, kebenaran ini telah kukatakan terang-terangan di hadapan-Mu.

Verse 40

श्रीकृष्ण उवाच । साधुसाधु महाभाग चन्द्रशर्मन्द्विजोत्तम । आगमिष्यंति मल्लोके त्वया सह पितामहाः

Śrī Kṛṣṇa bersabda: “Sādhu, sādhu! Wahai Candraśarman yang mulia, terbaik di antara para brāhmaṇa—para leluhurmu akan datang ke alam-Ku bersama denganmu.”

Verse 41

पश्य प्रेतत्वनिर्मुक्ता मत्प्रसादाद्द्विजोत्तम । आकाशे गरुडारूढास्तव पूर्वपितामहाः

“Lihatlah, wahai brāhmaṇa terbaik—oleh anugerah-Ku para leluhurmu yang terdahulu telah bebas dari keadaan preta; di angkasa mereka menaiki Garuḍa.”

Verse 42

पितामहा ऊचुः । त्वत्प्रसादाद्वयं पुत्र मुक्तिं प्राप्ता न संशयः । प्रेतयोनेर्विनिर्मुक्ताः कृष्णवक्त्रावलोकनात्

Para leluhur berkata: “Wahai putra, berkat anugerahmu kami sungguh telah mencapai moksha, tiada keraguan. Dengan memandang wajah suci Kṛṣṇa, kami terbebas dari keadaan preta.”

Verse 43

धन्यास्ते मानुषे लोके पुत्रपौत्रप्रपौत्रकाः । दृष्ट्वा श्रीसोमनाथं तु कृष्णं पश्यंति द्वारकाम्

Sungguh berbahagialah di dunia manusia mereka yang bersama putra, cucu, dan cicitnya, mula-mula bersujud memandang Śrī Somanātha, lalu memandang Kṛṣṇa di Dvārakā.

Verse 44

धन्या च विधवा नारी कृष्णयात्रां करोति या । उद्धरिष्यति लोकेऽस्मिन्कुलानां निरयाच्छतम्

Berbahagialah pula janda yang menempuh tīrtha-yātrā kepada Kṛṣṇa; di dunia ini juga ia akan menyelamatkan seratus garis keturunan keluarganya dari neraka.

Verse 45

श्वपचोऽपि करोत्येवं यात्रां च हरिशांकरीम् । स याति परमां मुक्तिं पितृभिः परिवारितः

Bahkan seorang śvapaca sekalipun, bila demikian menempuh yātrā suci bagi Hari dan Śaṅkara, ia mencapai pembebasan tertinggi, dikelilingi para leluhurnya.

Verse 46

यः पुनस्तीर्थसंन्यासं कृत्वा तिष्ठति तत्र वै । विष्णुलोकान्निवृत्तिर्न कल्पकोटिशतैरपि

Lagi, siapa pun yang di tempat tīrtha itu mengambil saṃnyāsa dan menetap di sana, baginya tiada kembali dari Viṣṇuloka, bahkan setelah ratusan krore kalpa berlalu.

Verse 47

वंचितास्ते न सन्देहो दृष्ट्वा सोमेश्वरं प्रभुम् । दृष्टं कृष्णमुखं नैव न स्नाता गोमतीजले

Sungguh—tanpa keraguan—mereka tertipu: meski telah memandang Tuhan Someśvara, namun tidak menatap wajah Śrī Kṛṣṇa dan tidak mandi suci di air Sungai Gomatī.

Verse 48

किं जलैर्बहुभिः पुण्यैस्तीर्थकोटिसमुद्भवैः । दृष्ट्वा सोमेश्वरं यस्तु द्वारकां नैव गच्छति । धिक्कुर्वंति च तं पापं पितरो दिवि संस्थिताः

Apa guna banyak ‘air suci’ yang lahir dari berjuta-juta tīrtha? Barangsiapa setelah darśana kepada Someśvara tidak pergi ke Dvārakā, orang berdosa itu dicela oleh para Pitṛ yang bersemayam di surga.

Verse 49

दृष्ट्वा सोमेश्वरं देवं कृष्णं दृष्ट्वा पुनः शिवम् । सौपर्णे कथितं पुण्यं यात्राशतसमुद्भवम्

Setelah darśana kepada dewa Someśvara, setelah darśana kepada Śrī Kṛṣṇa, dan kembali darśana kepada Śiva—kebajikan ini, yang lahir dari seratus ziarah, disebutkan dalam ajaran Sauparṇa (berkaitan dengan Garuḍa).

Verse 50

दृष्ट्वा सोमेश्वरं देवं कृष्णं नैव प्रपश्यति । मोहाद्व्यर्थगतं तस्य सर्वं संसारकर्म वै

Walau telah darśana kepada dewa Someśvara, bila seseorang tidak sungguh memandang Śrī Kṛṣṇa, maka karena kebingungan batin, seluruh upaya dan karma duniawinya menjadi sia-sia belaka.

Verse 51

आगत्य यः प्रभासे च कृष्णं पश्यति वै नरः । प्रभासायुतसंख्यं तु फलमाप्नोति यत्नतः

Orang yang datang ke Prabhāsa dan memandang Śrī Kṛṣṇa, dengan sungguh-sungguh, memperoleh ganjaran yang terhitung puluhan ribu kali pahala Prabhāsa.

Verse 52

यस्मात्सर्वाणि तीर्थानि सर्वे देवास्तथा मखाः । द्वारकायां समायांति त्रिकालं कृष्णसंनिधौ

Sebab semua tīrtha, para dewa, bahkan kurban suci (makha) pun berhimpun di Dvārakā, tiga kali sehari, dalam hadirat Śrī Kṛṣṇa.

Verse 53

तीर्थैर्नानाविधैः पुत्र तत्स्थानैः किं प्रयोजनम् । फलं समस्ततीर्थानां दृष्ट्वा द्वारवतीं लभेत्

Wahai putra, apa perlunya banyak jenis tīrtha dan tempat-tempatnya yang beragam? Dengan sekadar memandang Dvāravatī (Dvārakā), seseorang meraih pahala yang merupakan buah dari semua tīrtha.

Verse 54

हते कंसे जरासन्धे नरके च निपातिते । उत्तारिते भुवो भारे कृष्णो देवकिनंदनः । चक्रे द्वारवतीं रम्यां सन्निधौ सागरस्य च

Ketika Kaṃsa dan Jarāsandha telah dibinasakan, Naraka dijatuhkan, dan beban bumi telah diringankan, maka Kṛṣṇa—kegembiraan Devakī—mendirikan kota Dvāravatī yang elok di dekat samudra.

Verse 55

स्थितः प्रीतमनाः कृष्णो लप्स्यते कामिनीसुखम्

Bersemayam di sana dengan hati yang bersukacita, Kṛṣṇa menikmati kebahagiaan kasih—sukacita bersatu dengan para kekasih-Nya.

Verse 56

ब्रह्माग्निवायुसूर्याश्च वासवाद्या दिवौकसः । मर्त्त्या विप्राश्च राजानः पातालात्पन्नगेश्वराः

Brahmā, Agni, Vāyu, dan Sūrya; Indra serta para penghuni surga lainnya; manusia—para brāhmaṇa dan raja; dan dari Pātāla, para penguasa ular—semuanya berkumpul di sana.

Verse 57

नद्यो नदाश्च शैलाश्च वनान्युपवनानि च । पुरग्रामा ह्यरण्यानि सागराश्च सरांसि च

Sungai-sungai dan anak sungai, gunung, rimba dan kebun suci; kota dan desa, belantara, samudra dan telaga—semuanya seakan hadir di sana.

Verse 58

यक्षाश्चासुरगंधर्वाः सिद्धा विद्याधरास्तथा । रम्भाद्यप्सरसश्चैव प्रह्लादाद्या दितेः सुताः । रक्षा विभीषणाद्याश्च धनदो रक्ष नायकः

Yakṣa, asura, dan gandharva; para siddha dan vidyādhara; apsara seperti Rambhā; putra-putra Diti mulai dari Prahlāda; rākṣasa seperti Vibhīṣaṇa; serta Dhanada (Kubera), penguasa para yakṣa—semuanya ada di sana.

Verse 59

ऋषयो मुनयः सिद्धाः सनकाद्याश्च योगिनः । ग्रहा ऋक्षाणि योगाश्च ध्रुवः परमवैष्णवः

Para ṛṣi dan muni, para siddha, serta yogin seperti Sanaka dan lainnya; planet-planet, rasi bintang, dan yoga kosmis; serta Dhruva, Vaiṣṇava yang tertinggi—semuanya hadir di sana.

Verse 60

यत्किंचित्त्रिषु लोकेषु तिष्ठते स्थाणुजंगमम् । श्रीकृष्णसन्निधौ नित्यं प्रत्यहं तिष्ठते सदा

Apa pun yang ada di tiga dunia—yang tak bergerak maupun yang bergerak—senantiasa, hari demi hari, berdiam dalam hadirat Śrī Kṛṣṇa.

Verse 61

न त्यजंति पुरीं पुण्यां द्वारकां कृष्णसेविताम् । सा त्वया सेविता पुत्र सांप्रतं कृष्णदर्शनात् । पिशाचयोनिनिर्मुक्ता यास्यामः परमां गतिम्

Mereka tidak meninggalkan kota suci Dvārakā yang dilayani oleh Kṛṣṇa. Engkau pun, wahai putra, kini telah berseva kepadanya; dan oleh darśana Kṛṣṇa kami terbebas dari kelahiran sebagai piśāca, dan akan menuju keadaan tertinggi.

Verse 62

द्वादशीवेधजंपापं द्वारकायाः प्रभावतः । नष्टं पुत्र न सन्देहः संप्राप्ताः परमं पदम्

Oleh daya suci Dvārakā, dosa yang timbul dari ‘Dvādaśī-vedha’ telah lenyap. Wahai anak, tiada keraguan: kami telah mencapai kediaman tertinggi.

Verse 63

द्वादशीवेधसम्भूतं यत्त्वया पापमर्जितम् । कृष्णस्य दर्शनात्क्षीणं न जह्यं द्वादशीव्रतम्

Dosa apa pun yang engkau peroleh karena cela ‘vedha’ pada Dvādaśī, telah luluh oleh darśana (pandangan suci) kepada Kṛṣṇa. Maka jangan tinggalkan vrata Dvādaśī.

Verse 64

रक्षणीयं प्रयत्नेन वेधो दशमिसम्भवः । नो चेत्पुत्र न संदेहः प्रेतयोनिमवाप्स्यसि

Dengan sungguh-sungguh harus dijaga dari vedha (tumpang tindih yang menodai) yang timbul dari Daśamī. Jika tidak, wahai anak, tiada ragu: engkau akan jatuh ke keadaan preta.

Verse 65

त्रैलोक्य संभवं पापं तेषां भवति भूतले । सशल्यं ये प्रकुर्वंति वासरं कृष्णसंज्ञकम्

Bagi mereka yang menjalankan hari yang bernama Kṛṣṇa dengan cela (saśalya), dosa yang lahir dari tiga loka menimpa mereka di bumi ini.

Verse 66

प्रायश्चित्तं न तस्यास्ति सशल्यं वासरं हरेः । ये कुर्वंति न ते यांति मन्वतरशतैर्दिवम्

Tiada penebusan bagi perbuatan menjalankan hari suci Hari dengan cela (saśalya). Mereka yang melakukannya tidak mencapai surga meski setelah ratusan manvantara.

Verse 67

प्रेतत्वं दुःसहं पुत्र दुःसहा यमयातना । तस्मात्पुत्र न कर्त्तव्यं सशल्यं द्वादशीव्रतम्

Wahai putraku, keadaan menjadi preta sungguh tak tertahankan, dan siksaan Yama pun tak tertahankan. Karena itu, wahai putra, janganlah menjalankan vrata Dvādaśī dengan cacat atau kekeliruan.

Verse 68

कारयंति हि ये त्वज्ञाः कूटयुक्ताश्च हेतुकाः । प्रेतयोनिं प्रयास्यंति पितृभिः सह सर्वतः

Sungguh, orang-orang bodoh—licik dan pandai berdebat dengan alasan-alasan—yang menyuruh dilakukan laku yang cacat itu, akan jatuh ke kelahiran sebagai preta, bersama para leluhur mereka, dari segala sisi.

Verse 69

द्वादशी दशमीविद्धा संतानप्रविनाशिनी । ध्वंसिनी पूर्वपुण्यानां कृष्णभक्तिविनाशिनी

Dvādaśī yang ternoda/tertembus oleh Daśamī menghancurkan keturunan; ia meruntuhkan pahala kebajikan terdahulu dan memusnahkan bhakti kepada Kṛṣṇa.

Verse 70

स्वस्ति तेऽस्तु गमिष्यामः प्रसादाद्रुक्मिणीपतेः । प्राप्तं विष्णुपदं पुत्र अपुनर्भवसंज्ञकम्

Semoga keberkahan menyertaimu; kami akan berangkat berkat anugerah Tuhan Rukmiṇī. Putraku, engkau telah mencapai Viṣṇu-pada, keadaan yang disebut apunarbhava—bebas dari kelahiran kembali.

Verse 71

श्रीकृष्ण उवाच । चंद्रशर्मन्प्रसन्नोऽहं तव भक्त्या द्विजोत्तम । शैवभावप्रपन्नोऽपि यस्त्वं जातोऽसि वैष्णवः

Śrī Kṛṣṇa bersabda: Wahai Candraśarman, yang terbaik di antara para brāhmaṇa, Aku berkenan oleh bhaktimu. Walau engkau bersandar pada bhāva Śaiva, engkau telah menjadi seorang Vaiṣṇava.

Verse 72

नवसप्ततिवर्षाणि न कृतं वासरे मम । संपूर्णं मत्प्रसादेन तव जातं न संशयः

Selama tujuh puluh sembilan tahun engkau tidak menjalankan vrata pada hari suciku. Namun oleh anugerah-Ku, bagimu itu telah menjadi sempurna—tiada keraguan.

Verse 73

एकेनैवोपवासेन त्रिस्पृशासंभवेन हि । द्वारकायाः प्रसादेन मद्दृष्ट्यालोकनेन हि

Sungguh, dengan satu kali puasa saja—terutama yang terkait dengan vrata Trispṛśā yang mujur—oleh rahmat Dvārakā dan dengan memandang-Ku, seseorang meraih pahala rohani.

Verse 74

अविद्यामोहितेनैव शिवभक्त्या ममार्चनम् । न कृतं मत्प्रसादेन कृतं चैव भविष्यति

Tertipu oleh kebodohan, engkau tidak memuja-Ku melalui bhakti kepada Śiva. Namun oleh anugerah-Ku, pemujaan itu—meski dahulu tak dilakukan—niscaya akan terlaksana.

Verse 75

वैशाखे यैरहं दृष्टो द्वारकायां द्विजोत्तम । त्रिस्पृशावासरे चैव वंजुलीवासरे तथा

Wahai brahmana terbaik, mereka yang memandang-Ku di Dvārakā pada bulan Vaiśākha—pada hari Trispṛśā dan juga pada hari Vaṃjulī—mereka dianugerahi berkah khusus.

Verse 76

उन्मीलिनीदिने प्राप्ते प्राप्ते वा पक्षवर्द्धिनी । नैतेषां चापराधोऽस्ति यद्यपि ब्रह्मघातकाः

Ketika hari bernama Unmīlinī tiba, atau ketika Pakṣavarddhinī tiba, orang-orang ini tidak menanggung pelanggaran apa pun—meski sekalipun mereka (sebelumnya) bersalah atas pembunuhan brahmana.

Verse 77

जन्मप्रभृति पुण्यस्य प्रकृतस्यापि भूसुर । मत्पुरीदर्शनेनापि फलभागी भवेन्नरः

Wahai Brahmana mulia, bahkan kebajikan yang telah dihimpun sejak lahir pun menjadi berbuah bagi manusia hanya dengan darśana atas kotaku.

Verse 78

दृष्ट्वा समस्ततीर्थानि प्रभासादीनि भूतले । मत्पुरीदर्शनेनैव पृष्ट्वाऽपीह भवेत्फलम्

Walau telah melihat semua tīrtha di bumi—Prabhāsa dan lainnya—buah di sini diperoleh hanya melalui darśana atas kotaku; bahkan sekadar menanyakannya pun berbuah.

Verse 79

माहात्म्यं द्वारकायास्तु मद्दिने यत्र तत्र वा । पठेन्मम पुरीं पुण्यां लभते मत्प्रसादतः

Siapa pun yang melantunkan Māhātmya Dvārakā—pada hari suciku atau pada hari apa pun, di mana pun ia berada—oleh anugerah-Ku memperoleh kota suci itu.

Verse 80

मत्पुरीं वसतां पुण्यं त्रिकालं मम दर्शनात् । तत्फलं समवाप्नोति यस्त्विदं पठते कलौ

Pada zaman Kali, siapa pun yang melantunkan ini memperoleh buah yang sama—kebajikan yang didapat mereka yang tinggal di kotaku dan memandang-Ku pada tiga waktu sehari.

Verse 81

कलौ काशी च मथुरा ह्यवंती च द्विजोत्तम । अयोध्या च तथा माया कांची चैव च मत्पुरी

Wahai Brahmana terbaik, pada zaman Kali, Kāśī, Mathurā, Avanti, Ayodhyā, Māyā (Haridvāra), Kāñcī, dan juga kotaku adalah tirtha-dhāma yang utama.

Verse 82

शालिग्रामभवं चैव बदरी च तथोत्तमा । कुरुक्षेत्रं भृगुक्षेत्रं पुष्करं शुभसंज्ञकम्

Tīrtha Śāligrāma dan Badarī yang amat utama; juga Kurukṣetra, Bhṛgukṣetra, serta Puṣkara yang termasyhur sebagai suci dan membawa keberkahan—semuanya adalah tīrtha agung.

Verse 83

प्रयागं च प्रभासं च क्षेत्रं वै हाटकेश्वरम् । गंगाद्वारं शौकरं च गंगासागरसंगमम्

Prayāga dan Prabhāsa; kṣetra suci Hāṭakeśvara; Gaṅgādvāra (Haridvāra), Śaukara, serta pertemuan Gaṅgā dengan samudra (Gaṅgā-sāgara-saṅgama)—semuanya termasyhur sebagai tempat suci.

Verse 84

नैमिषं दण्डकारण्यं तथा वृन्दावनं द्विज । सैंधवं चार्बुदाख्यं च सर्वाण्यायतनानि च

Wahai Brāhmaṇa, Naimiṣa, hutan Daṇḍaka, dan Vṛndāvana; juga Saiṃdhava serta tempat yang dikenal sebagai Arbuda (Gunung Ābū)—bahkan seluruh kediaman suci pun tercakup di dalamnya.

Verse 85

वनानि मागधादीनि पुष्कराणि द्विजोत्तम । शैलराजादयः शैला हिमाद्रिप्रमुखा हि ये

Wahai Brāhmaṇa termulia, hutan-hutan mulai dari Magadha, tīrtha Puṣkara yang suci, serta gunung-gunung agung—Śailarāja dan jajaran pegunungan yang dipimpin Himādri (Himalaya)—semuanya termasuk dalam kemasyhuran kesucian ini.

Verse 86

गंगादयश्च सरितो भूतले संति यानि वै । तीर्थानि त्रिषु कालेषु समानि द्वारकापुरः

Dan sungai-sungai apa pun di bumi—bermula dari Gaṅgā—serta tīrtha apa pun yang ada: dalam tiga masa (lampau, kini, dan akan datang) semuanya setara dalam pahala, bila dibandingkan dengan kesucian Dvārakā-purī.

Verse 87

कलिना कलितं सर्वं वर्जयित्वा तु मत्पुरीम् । विप्र वर्षशते प्राप्ते मत्पुर्यां मम दर्शने

Pada zaman Kali, segala sesuatu dikuasai oleh Kali—kecuali kotaku. Wahai Brāhmaṇa, ketika seratus tahun telah berlalu, di kotaku, pada saat engkau memperoleh darśana-Ku…

Verse 88

तव मृत्युर्महीदेव मत्प्रसादाद्भविष्यति । त्रिस्पृशावासरे प्राप्ते वैशाखे शुक्लपक्षतः

Wahai penguasa bumi, oleh anugerah-Ku kematianmu akan terjadi. Ketika hari Trispṛśā tiba, pada paruh terang bulan Vaiśākha…

Verse 89

संगमे बुधवारस्य दिवा भूमौ ममाग्रतः । दशमं द्वारमासाद्य तव प्राणस्य निर्गमम् । भविष्यति न संदेहो मत्प्रसादेन भूसुर

Pada saat pertemuan yang mujur, pada hari Rabu, di siang hari, di tanah di hadapan-Ku—setelah mencapai ‘pintu kesepuluh’, keluarnya prāṇa-mu akan terjadi. Tiada keraguan, wahai Brāhmaṇa suci, oleh anugerah-Ku.

Verse 90

स्वस्थानं गच्छ विप्रेंद्र सर्वान्कामानवाप्स्यसि । मद्भक्तानां युगांतेऽपि विनाशो नोपपद्यते

Pergilah kini ke tempatmu sendiri, wahai yang terbaik di antara Brāhmaṇa; engkau akan memperoleh segala tujuan yang diinginkan. Bahkan pada akhir suatu yuga pun, kebinasaan para bhakta-Ku tidak terjadi.

Verse 91

मद्भक्तिं वहतां पुंसामिह लोके परेऽपि वा । नाशुभं विद्यते किंचित्कुलकोटिं नयेद्दिवम्

Bagi orang-orang yang memikul bhakti kepada-Ku—di dunia ini ataupun di alam sana—tiada sedikit pun yang tidak mujur; (bhakti itu) mampu menuntun bahkan sepuluh juta anggota satu garis keturunan menuju surga.

Verse 92

मार्कण्डेय उवाच । ततो वर्षशते प्राप्ते गत्वा द्वारवतीं पुरीम् । प्राणान्कृष्णोपदेशेन त्यक्त्वा मोक्षं जगाम ह

Mārkaṇḍeya bersabda: Setelah genap seratus tahun, ia pergi ke kota suci Dvāravatī; dan menurut upadeśa Śrī Kṛṣṇa ia melepaskan prāṇa, lalu sungguh mencapai mokṣa.

Verse 93

इन्द्रद्युम्न तदाख्यातं माहात्म्यं द्वारकाभवम् । पुनरेव् प्रवक्ष्यामि यत्ते मनसि वर्त्तते

Wahai Indradyumna, kemuliaan suci Dvārakā itu telah dijelaskan. Namun aku akan menguraikannya lagi—apa pun yang masih tinggal dalam hatimu untuk ditanyakan atau didengar.

Verse 94

शृण्वतां पठतां चैव माहा त्म्यं द्वारकाभवम् । सर्वं फलमवाप्नोति कृष्णेन कथितं च यत्

Siapa pun yang mendengarkan atau melantunkan Dvārakā-māhātmya ini akan memperoleh segala buahnya—yakni pahala yang telah diucapkan oleh Śrī Kṛṣṇa sendiri.

Verse 95

विस्तारयंति लोकेऽस्मिंल्लिखितं यस्य वेश्मनि । प्रत्यक्षं द्वारकापुण्यं प्राप्यते कृष्णसंभवम्

Di dunia ini, bagi orang yang di rumahnya māhātmya ini dituliskan dan disebarluaskan, kebajikan suci Dvārakā menjadi nyata dapat diraih—lahir dari dan dianugerahkan melalui Śrī Kṛṣṇa.