Adhyaya 41

Verse 1

। सूत उवाच । तस्यैवोत्तरदिग्भागे देवस्य जलशायिनः । स्थानमस्ति सुविख्यातं सर्वपातकनाशनम्

Sūta berkata: Di bagian utara wilayah itu terdapat sebuah tīrtha yang termasyhur milik Tuhan Jalaśāyī, Sang yang berbaring di atas air; ia dikenal sebagai pemusnah segala dosa.

Verse 2

यस्तत्पूजयते भक्त्या शयने बोधने हरेः । उपवासपरो भूत्वा स गच्छेद्वैष्णवं पदम्

Barangsiapa memuja-Nya dengan bhakti pada saat Hari berbaring (śayana) dan bangun (bodhana), serta tekun berpuasa, ia mencapai pada akhirnya kediaman tertinggi Vaiṣṇava.

Verse 3

अशून्यशयनानाम द्वितीया दयिता तिथिः । सदैव देवदेवस्य कृष्णा सुप्तस्य या भवेत्

Tithi kedua yang terkasih disebut ‘Aśūnyaśayanā’; ia senantiasa terkait dengan Dewa para dewa, Kṛṣṇa, ketika Beliau berada dalam tidur suci-Nya.

Verse 4

तस्यां यः पूजयेत्तत्र तं देवं जलशायिनम् । शास्त्रोक्तेन विधानेन स गच्छति हरेः पदम्

Pada tithi itu, siapa pun yang di sana memuja Tuhan Jalaśāyī menurut tata cara yang diajarkan śāstra, ia akan mencapai dhāma Hari.

Verse 5

ऋषय ऊचुः । जलशायी कथं तत्र संप्राप्तः सूतनन्दन । पूज्यते विधिना केन तत्सर्वं विस्तराद्वद

Para resi berkata: Wahai putra Sūta, bagaimana Jalaśāyī ditegakkan di sana? Dengan tata upacara apakah Ia dipuja? Ceritakan semuanya dengan rinci.

Verse 6

सूत उवाच । पुरासीद्बाष्कलिर्नाम दानवेन्द्रो महाबलः । अजेयः सर्वदेवानां गन्धर्वोरगरक्षसाम्

Sūta berkata: Dahulu kala ada seorang raja Dānava yang sangat perkasa bernama Bāṣkali; ia tak terkalahkan oleh para dewa, juga oleh Gandharva, Nāga, dan Rākṣasa.

Verse 7

अथासौ भूतलं सर्वं वशीकृत्वा महाबलः । ततो दैत्यगणैः सार्द्धं जगाम त्रिदशालयम्

Kemudian ia, sang perkasa, menaklukkan seluruh bumi; lalu bersama pasukan Daitya ia berangkat menuju kediaman para Tridaśa (para dewa).

Verse 8

तत्राभवन्महायुद्धं देवासुरविनाशकम् । देवानां दानवानां च क्रुद्धानामितरेतरम्

Di sana berkobarlah perang besar yang membinasakan dewa dan asura; para Deva dan Dānava yang murka saling menyerang satu sama lain.

Verse 9

वर्षाणामयुतं तावदहन्यहनि दारुणम् । तत्रासृक्कर्दमो जातः पर्वतश्चास्थि संभवः

Selama sepuluh ribu tahun, hari demi hari, pertempuran dahsyat itu berlangsung. Di sana lumpur menjadi darah, dan sebuah gunung pun menjulang terbentuk dari tulang-belulang.

Verse 10

ततो वर्षसहस्रांते दशमे समुपस्थिते । जितस्तेन सहस्राक्षः ससैन्यः सपरिग्रहः

Kemudian, ketika genap berakhir masa sepuluh ribu tahun itu, Sahasrākṣa (Indra) pun dikalahkan olehnya—beserta bala tentaranya dan seluruh pengiringnya.

Verse 11

ततः स्वर्गं परित्यज्य सर्वदेवगणैः सह । जगाम शरणं विष्णोः श्वेतद्वीपं प्रतिश्रयम्

Lalu, meninggalkan surga, ia bersama segenap rombongan para dewa pergi memohon perlindungan kepada Viṣṇu, menuju Śvetadvīpa, tempat suci sebagai naungan.

Verse 12

यत्रास्ते भगवान्विष्णुर्योगनिद्रावशंगतः । शयानः शेषपर्यंके लक्ष्म्या संवाहितांघ्रियुक्

Di sana bersemayam Bhagavān Viṣṇu, dilingkupi yoganidrā—berbaring di ranjang Śeṣa, sementara Lakṣmī dengan lembut mengusap dan melayani kaki-Nya.

Verse 13

ततो वेदोद्भवैः सूक्तैः स्तुतिं चक्रुः समंततः । तस्य देवस्य सद्भक्ताः सर्वे देवाः सवासवाः

Kemudian, dengan kidung-kidung suci yang lahir dari Weda, mereka memanjatkan pujian dari segala penjuru; semua dewa—termasuk Vāsava (Indra)—adalah bhakta sejati Dewa itu.

Verse 14

अथोत्थाय जगन्नाथः प्रोवाच बलसूदनम् । कच्चित्क्षेमं सहस्राक्ष सांप्रतं भुवनत्रये । यत्त्वं देवगणैः सार्द्धं स्वयमेव इहागतः

Lalu Jagannātha bangkit dan bersabda kepada Balasūdana (Indra): “Wahai Sahasrākṣa, adakah kini sejahtera tiga alam, sehingga engkau sendiri datang ke sini bersama para dewa?”

Verse 15

शक्र उवाच । बाष्कलिर्नाम देत्येन्द्रो हरलब्धवरो बली । अजेयः संगरे देवैस्तेनाहं विजितो रणे

Śakra (Indra) berkata: “Ada raja Daitya bernama Bāṣkali, perkasa, telah memperoleh anugerah dari Hara (Śiva). Ia tak terkalahkan dalam perang bahkan oleh para dewa; olehnya aku dikalahkan di medan laga.”

Verse 16

संस्थितिश्च कृता स्वर्गे सांप्रतं मधु सूदन । तेनैष शरणं प्राप्तो देवैः सार्द्धं सुरोत्तम

“Kini, wahai Madhusūdana, ia telah menegakkan kekuasaannya di surga. Karena itu, wahai yang termulia di antara para dewa, aku bersama para dewa datang berlindung kepadamu.”

Verse 19

श्रीभगवानुवाच । अहं तं निग्रहीष्यामि संप्राप्ते समये स्वयम् । तस्मात्त्वं समयंयावत्कुरु शक्र तपो महत्

Sang Bhagavān berfirman: “Pada waktunya yang tepat, Aku sendiri akan menundukkannya. Maka, wahai Śakra, sampai saat itu lakukanlah tapa yang agung.”

Verse 20

येन ते जायते शक्तिस्तपोवीर्येण वासव । वधाय तस्य दैत्यस्य बलयुक्तस्य बाष्कलेः

“Wahai Vāsava, oleh daya tapa dan vīrya, kekuatan akan bangkit dalam dirimu—untuk membinasakan Daitya Bāṣkali yang sangat perkasa itu.”

Verse 21

शक्र उवाच । कस्मिन्क्षेत्रे जगन्नाथ करोमि सुमहत्तपः । तस्य दैत्यस्य नाशार्थं तद स्माकं प्रकीर्तय

Śakra berkata: “Wahai Jagannātha, di kṣetra suci manakah aku harus melakukan tapa yang amat agung ini demi kebinasaan Daitya itu? Mohon nyatakan hal itu kepada kami.”

Verse 22

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा भगवान्विष्णुः प्रोवाचाथ पुरंदरम् । चिरं मनसि निश्चित्य क्षेत्राण्यायतनानि च

Suta berkata: Mendengar hal ini, Bhagavan Wisnu kemudian berbicara kepada Purandara (Indra), setelah lama merenungkan di dalam pikiran-Nya tentang wilayah-wilayah suci dan tempat-tempat bersemayam yang kudus.

Verse 23

चमत्कारपुरं क्षेत्रं शक्र सिद्धिप्रदायकम् । तस्मात्तत्र द्रुतं गत्वा तद्वधार्थं तपः कुरु

Wahai Indra, Camatkarapura adalah ksetra suci yang menganugerahkan keberhasilan. Oleh karena itu, pergilah ke sana dengan segera dan lakukanlah pertapaan demi tujuan membunuh musuh itu.

Verse 24

शक्र उवाच । न वयं भवता हीना यास्यामोऽन्यत्र केशव । बाष्कलेर्दानवेन्द्रस्य भयाद्भीताः कथंचन

Sakra (Indra) berkata: Wahai Kesava, tanpamu kami tidak akan pergi ke tempat lain. Karena kami, dalam segala hal, sangat ketakutan oleh rasa takut terhadap Baskali, raja para Danava.

Verse 26

तस्मादागच्छ तत्र त्वं स्वयमेव सुरेश्वर । त्वया संरक्षितो येन करोमि सुमहत्तपः

Oleh karena itu, wahai Penguasa para dewa, datanglah sendiri ke sana; dilindungi oleh-Mu, aku akan melakukan pertapaan yang sangat hebat.

Verse 27

अथ देवगणाः सर्वे तत्र गत्वा तदाऽश्रमान् । चक्रुः पृथक्पृथग्घृष्टास्तपोऽर्थं कृतनिश्चयाः

Kemudian semua kumpulan dewa pergi ke sana dan mendirikan asrama, masing-masing secara terpisah, bergembira dalam tekad mereka dan bertekad kuat untuk melakukan pertapaan.

Verse 28

वासुदेवोऽपि संस्मृत्य क्षीरोदं तत्र सागरम् । आनिनायाशु विस्तीर्णं ह्रदे तस्मिन्पुरातने

Vāsudeva pun, mengingat Kṣīroda—Samudra Susu—segera menghadirkan lautan yang luas itu ke sana, ke telaga purba itu.

Verse 29

चकार शयनं तत्र श्वेतद्वीपे यथा पुरा । स्तूयमानः सुरैः सर्वैः समंताद्विनयान्वितैः

Di sana Ia menjadikan tempat peristirahatan-Nya, sebagaimana dahulu di Śvetadvīpa; sementara semua dewa, penuh kerendahan dari segala arah, memuji-Nya.

Verse 30

अथाषाढस्य संप्राप्ते द्वितीयादिवसे शुभे । कृष्णपक्षे सहस्राक्षं स्वयमेव बृहस्पतिः । प्रोवाच वचनं श्लक्ष्णं बाष्पव्याकुल लोचनम्

Kemudian, ketika tiba hari kedua yang suci pada paruh gelap bulan Āṣāḍha, Bṛhaspati sendiri menuturkan kata-kata lembut kepada Sahasrākṣa (Indra), dengan mata yang gelisah oleh air mata.

Verse 31

बृहस्पतिरुवाच । अशून्यशयनानाम द्वितीयाद्य पुरंदर । अतीव दयिता विष्णोः प्रसुप्तस्य जलाशये

Bṛhaspati berkata: “Wahai Purandara, hari ini adalah tithi kedua yang disebut Aśūnyaśayanā, amat dikasihi Viṣṇu yang berbaring tidur di perairan.”

Verse 32

अस्यां संपूजितो विष्णुर्यावन्मासचतुष्टयम् । ददाति सकलान्कामान्ध्यातश्चेतसि सर्वदा । शास्त्रोक्तविधिना सम्यग्व्रतस्थो जलशायिनम्

Jika mulai hari ini Viṣṇu dipuja dengan tata cara yang benar selama empat bulan, dan senantiasa direnungkan dalam hati, maka dengan menjalankan vrata menurut śāstra serta memuliakan Tuhan Jalaśāyī, seseorang memperoleh segala tujuan yang diinginkan.

Verse 33

एवं स चतुरो मासान्द्वितीयादिवसे हरिम् । पूजयित्वा सहस्राक्षस्तेजसा सहितोऽभवत्

Demikianlah, sejak tithi kedua selama empat bulan ia memuja Hari; Sahasrākṣa (Indra) pun menjadi berlimpah tejas dan kemilau ilahi.

Verse 34

तं दृष्ट्वा तेजसा युक्तं परितुष्टो जनार्दनः । प्रोवाच शक्र गच्छाद्य वधार्थं तस्य बाष्कलेः । सर्वैर्देवगणैः सार्धं विजयस्ते भविष्यति

Melihatnya bersinar oleh tejas, Janārdana pun berkenan dan bersabda: “Wahai Śakra, pergilah segera untuk membinasakan Bāṣkali itu. Bersama segenap bala para dewa, kemenangan pasti milikmu.”

Verse 35

शक्र उवाच । बिभेमि तस्य देवाहं दानवेन्द्रस्य दुर्मतेः । त्वया विना न गच्छामि सार्धं सर्वैः सुरैरपि

Śakra berkata: “Wahai Dewa, aku gentar kepada raja Dānava yang berhati jahat itu. Tanpa Engkau aku tidak akan pergi, meski semua para sura menyertaiku.”

Verse 36

श्रीभगवानुवाच । त्वया सह सहस्राक्ष चक्रमेतत्सुदर्शनम् । गमिष्यति वधार्थाय मदीयं सुरविद्विषाम्

Bhagavān bersabda: “Wahai yang bermata seribu, cakra Sudarśana-Ku ini akan pergi bersamamu, untuk membinasakan musuh-musuh para dewa.”

Verse 37

एवमुक्त्वा हरिश्चक्रं प्रमुमोच सुदर्शनम् । वधार्थं दानवेन्द्राणां शक्रेण सहितं तदा

Setelah berkata demikian, Hari pun melepaskan cakra Sudarśana, saat itu juga, bersama Śakra, demi membunuh para raja Dānava.

Verse 38

शक्रोऽपि सहितस्तेन गत्वा चक्रेण कृत्स्नशः । सर्वानुत्सादयामास दानवान्रणमूर्धनि

Śakra pun, bersama Cakra itu, maju; dan dengan daya Cakra ia menghancurkan seluruh Dānava pada puncak pertempuran.

Verse 39

स चापि बाष्कलिस्तेन च्छिन्नश्चक्रेण कृत्स्नशः । पपात धरणीपृष्ठे वज्राहत इवाचलः

Dan Bāṣkali pun, tertebas habis oleh cakra itu, jatuh ke permukaan bumi laksana gunung yang dihantam vajra.

Verse 40

तथान्ये बहवः शूरा दानवा बलदर्पिताः । हत्वा सुदर्शनं चक्रं भूयः प्राप्तं हरेः करम्

Demikian pula banyak Dānava perkasa, mabuk oleh congkak kekuatan, terbunuh; dan Sudarśana Cakra kembali lagi ke tangan Hari.

Verse 41

तेऽपि शक्रादयो देवाः प्रहृष्टा गतसंशयाः । भूयो विष्णुं समेत्याथ प्रोचुर्नत्वा ततः परम्

Maka para dewa yang dipimpin Śakra, bersukacita dan bebas dari keraguan, mendatangi Viṣṇu kembali; lalu bersujud dan berkata sesudahnya.

Verse 42

प्रभावात्तव देवेश हताः सर्वेऽमरारयः । प्राप्तं त्रैलोक्यराज्यं च भूयो निहतकंटकम्

“Wahai Devēśa, oleh kemuliaan daya-Mu semua musuh para amara telah ditumpas; dan kerajaan tiga dunia telah diraih kembali, kini bebas lagi dari duri rintangan.”

Verse 43

तस्मात्कीर्तय यत्कृत्यं तच्च श्रेयस्करं मम । सदा स्यात्पुंडरीकाक्ष तथा शत्रुभयावहम्

Karena itu, wahai Yang Bermata Teratai, nyatakanlah apa yang harus dilakukan—apa yang membawa kesejahteraan bagiku—agar hal itu senantiasa demikian dan menimbulkan gentar pada para musuh.

Verse 44

श्रीभगवानुवाच । मयात्रैव सदा स्थेयं रूपेणानेन वासव । सर्वलोकहितार्थाय ह्रदे पुण्य जलाश्रये

Sang Bhagavān bersabda: “Wahai Vāsava, di tempat ini juga Aku akan senantiasa bersemayam, dalam wujud ini, demi kesejahteraan semua dunia—di telaga ini, tempat suci bernaungnya air yang penuh pahala.”

Verse 45

त्वया तस्मात्समागम्य चातुर्मास्यं शचीपते । प्रयत्नेन प्रकर्तव्यमशून्यशयनं व्रतम्

Karena itu, wahai tuan Śacī, setelah datang ke sini engkau harus dengan sungguh-sungguh menjalankan tapa Cāturmāsya—yakni vrata ‘aśūnya-śayana’, nazar untuk tidak membiarkan ranjang kosong.

Verse 46

न भवंति सहस्राक्ष येन ते परि पंथिनः । तथाभीष्टफलावाप्तिर्मत्प्रसादादसंशयम्

Wahai yang bermata seribu, takkan ada lawan yang menghalangi jalanmu; dan tercapainya buah yang diinginkan akan datang—tanpa ragu—oleh anugerah-Ku.

Verse 47

अन्योऽपि यो नरो भक्त्या पूजयिष्यति मामिह । संप्राप्स्यति स तांल्लोकान्दुर्लभांस्त्रि दशैरपि

Dan siapa pun manusia lain yang memuja-Ku di sini dengan bhakti akan mencapai alam-alam itu—yang sukar diraih bahkan oleh tiga puluh dewa.

Verse 48

तस्माद्गच्छ सहस्राक्ष कुरु राज्यं त्रिविष्टपे । भूयोऽप्यत्रैव देवेश द्रष्टव्योऽस्मि न संशयः । कार्यकाले समायाते श्वेतद्वीपे यथा तथा

Karena itu, wahai Sahasrākṣa, pergilah dan memerintah di Triviṣṭapa (surga). Wahai Penguasa para dewa, tanpa ragu engkau akan melihat-Ku kembali di sini—ketika saat menjalankan dharma tiba—sebagaimana (engkau melihat-Ku) di Śvetadvīpa.

Verse 49

सूत उवाच । ततः प्रणम्य तं दृष्ट्वा प्रजगाम शतक्रतुः । वासुदेवोऽपि तत्रैव स्थितो लोकहिताय च

Sūta berkata: Kemudian Śatakratu (Indra), setelah bersujud dan memandang-Nya, pun berangkat. Dan Vāsudeva juga tetap tinggal di sana, demi kesejahteraan dunia.

Verse 50

एवं तत्र द्विजश्रेष्ठा जलशायी जनार्दनः । सर्वलोकहितार्थाय संस्थितः परमेश्वरः

Demikianlah, wahai yang terbaik di antara para dvija, Janārdana—Tuhan Tertinggi yang berbaring di atas samudra—tetap bersemayam di sana demi kesejahteraan semua alam.

Verse 51

यस्तं पूजयते भक्त्या श्रद्धया परया युतः । चातुर्मास्ये विशेषेण स याति परमां गतिम्

Siapa pun yang memuja-Nya dengan bhakti, disertai śraddhā yang luhur—terutama pada masa Cāturmāsya—akan mencapai tujuan tertinggi.

Verse 52

तथा देवगणैः सर्वैर्द्वारका तत्र सा कृता । संपूज्य तु नरा यांति चातुर्मास्ये त्रिविष्टपम्

Demikian pula, oleh seluruh kelompok para dewa, tempat itu dijadikan sebagai “Dvārakā”. Setelah bersembahyang dengan tata cara yang benar di sana, orang-orang pergi ke Triviṣṭapa (surga) pada masa Cāturmāsya.

Verse 53

शेषकालेऽपि चित्तस्थान्कामान्मर्त्यः समाप्नुयात् । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पूज्या सा द्वारका नरैः । सर्वेष्वपि हि कालेषु चातुमास्ये विशेषतः

Pada waktu-waktu lain pun, seorang fana dapat memperoleh keinginan yang tersimpan di dalam hati. Karena itu, dengan segenap upaya hendaklah manusia memuja Dvārakā yang suci itu—setiap saat, terlebih lagi pada masa Cāturmāsya.

Verse 54

एतद्वः सर्वमाख्यातं सर्वपातकनाशनम् । आख्यानं देवदेवस्य सुपुण्यं जलशायिनः

Semua ini telah kuceritakan kepadamu—sebuah kisah yang melenyapkan segala dosa. Inilah cerita suci yang amat penuh pahala tentang Dewa para dewa, Tuhan yang berbaring di atas samudra (Jalaśāyī).