Adhyaya 266

Verse 1

ऋषय ऊचुः । श्रुतानि मुख्यतीर्थानि तत्क्षेत्रप्रोद्भवानि च । येषु स्नातो नरः स्म्यक्सर्व तीर्थफलं लभेत्

Para ṛṣi berkata: Kami telah mendengar tentang tīrtha-tīrtha utama yang muncul di wilayah suci itu; dengan mandi suci secara benar di sana, seseorang memperoleh pahala semua tīrtha.

Verse 2

लिंगानि च महाभाग तत्र मुख्यानि यानि च । यैर्दृष्टैर्लभ्यते श्रेयः सर्वेषां तानि नो वद

Dan, wahai yang sangat beruntung, ceritakan pula kepada kami liṅga-liṅga utama yang ada di sana—yang dengan darśana (pandangan suci) atasnya semua orang memperoleh kebajikan tertinggi.

Verse 3

सूत उवाच । तत्र च मंकणाख्यं तु लिंगमस्ति सुशोभनम् । तथा सिद्धेश्वरं नाम गौतमेश्वरसंयुतम्

Sūta berkata: “Di sana ada Liṅga yang sangat indah dan bercahaya, bernama Maṃkaṇa. Ada pula (Liṅga) bernama Siddheśvara, yang terkait dengan Gautameśvara.”

Verse 4

कपालेश्वमन्यच्च चतुर्थं परिकीर्तितम् । एकैकं सर्वलिंगानां फलं यच्छत्यसंशयम् । यथोक्तविधिना सम्यग्यथोक्तं द्विजसत्तमाः

“Dan satu Liṅga lagi, Kapāleśvara, disebut sebagai yang keempat. Masing-masing dari semua Liṅga ini—tanpa ragu—menganugerahkan buah pahala semua Liṅga, bila dipuja dengan benar menurut tata cara yang telah diajarkan, wahai yang terbaik di antara para dvija.”

Verse 5

तत्र तावत्प्रवक्ष्यामि मंकणेश्वरजं फलम् । मकाराक्षरयुक्तस्य लिंगस्यात्र द्विजोत्तमाः

“Kini, di tempat itu juga, akan kujelaskan buah pahala yang timbul dari Maṃkaṇeśvara. Wahai dvija yang utama, Liṅga di sini berhubungan dengan aksara ‘ma’.”

Verse 6

शिवरात्रिं समासाद्य यस्तस्य पुरुषो द्विजाः । कुर्याज्जागरणं रात्रौ निराहारः स्थितः शुचिः

“Ketika Śivarātri tiba, wahai para dvija, siapa pun yang menjadi bhakta-Nya hendaknya berjaga sepanjang malam—berpuasa, suci, teguh, dan mantap.”

Verse 7

सर्वलिंगोद्भवं चैव फलं दर्शनसंभवम् । जायते नात्र संदेह इत्युवाच हरः स्वयम्

Buah pahala yang lahir dari darśana (penglihatan suci) sungguh merupakan pahala yang berasal dari semua Liṅga. Tiada keraguan di sini—demikian Hara (Śiva) sendiri bersabda.

Verse 8

ऋषय ऊचुः । शिवरात्रिर्महाभाग कस्मिन्काले तु सा भवेत् । विध्यानं चैव माहात्म्यं सर्वं नो विस्तराद्वद

Para ṛṣi berkata: “Wahai yang amat berbahagia, pada waktu apakah Śivarātri terjadi? Dan jelaskan kepada kami secara rinci tata cara (vidhāna) serta kemuliaannya—semuanya.”

Verse 9

सूत उवाच माघस्य कृष्णपक्षे या तिथिश्चैव चतुर्दशी । तस्या रात्रिः समाख्याता शिवरात्रिसमुद्भवा

Sūta berkata: “Tithi caturdaśī pada paruh gelap (kṛṣṇa-pakṣa) bulan Māgha—malam itulah yang dinyatakan sebagai Śivarātri, malam yang darinya nama Śivarātri dikenal.”

Verse 10

तस्यां सर्वेषु लिंगेषु सदा संक्रमते हरः । विशेषात्सर्वपुण्येषु ख्यातेयं मंकणेश्वरे

Pada malam itu Hara (Śiva) senantiasa meresapi dan memasuki semua Liṅga. Namun, di antara segala tīrtha yang penuh kebajikan, hal ini terutama termasyhur di Maṃkaṇeśvara.

Verse 11

ऋषय ऊचुः । शिवरात्रिः कथं जाता केनैषा च विनिर्मिता । कस्माद्बहुफला जाता सर्वं नो विस्तराद्वद

Para ṛṣi berkata: “Bagaimanakah Śivarātri bermula, dan oleh siapakah ia ditetapkan? Mengapa ia menjadi begitu kaya akan pahala? Jelaskan kepada kami semuanya secara rinci.”

Verse 12

सूत उवाच । अत्र वः कीर्तयिष्यामि पूर्ववृत्तं कथानकम् । भर्तृयज्ञस्य संवादमश्वसेनस्य भूपतेः

Sūta berkata: “Di sini akan kuceritakan kepadamu sebuah kisah purba—yakni dialog Bhartṛyajña dengan Raja Aśvasena.”

Verse 13

आनर्ताधिपतिः पूर्वमश्वसेन इति स्मृतः । आसीद्धर्मपरो नित्यं वेदवेदागंपारगः

Dahulu penguasa Ānarta dikenal bernama Aśvasena. Ia senantiasa teguh dalam dharma, serta mahir dalam Veda beserta Vedāṅga-nya.

Verse 14

भर्तृयज्ञः पुरा तेन इदं पृष्टः कुतूहलात् । कलिकालं समुद्वीक्ष्य वर्धमानं दिनेदिने

Karena rasa ingin tahu, ia pernah menanyai Bhartṛyajña tentang hal ini, sebab ia melihat Zaman Kali kian bertambah dari hari ke hari.

Verse 15

अश्वसेन उवाच । कलिकालकृते किंचिद्व्रतं मे वद सन्मुने । स्वल्पायासं महत्पुण्यं सर्वपापप्रणाशनम्

Aśvasena berkata: “Wahai resi mulia, katakanlah kepadaku suatu vrata yang sesuai bagi Zaman Kali—yang ringan dijalankan namun berbuah pahala besar dan memusnahkan segala dosa.”

Verse 16

स्वल्पायुषः सदा मर्त्या ब्रह्मन्कृतयुगे पुरा । त्रेतायां द्वापरे चैव किमु प्राप्ते कलौ युगे

“Wahai Brahmana, manusia fana senantiasa berumur pendek—bahkan pada Kṛta-yuga dahulu, juga pada Tretā dan Dvāpara; terlebih lagi kini ketika Kali-yuga telah tiba!”

Verse 17

तस्माद्वर्षव्रतं त्यक्त्वा किंचिदेकाह्निकं वद

Karena itu, sisihkanlah tapa-brata setahun penuh; katakanlah kepadaku suatu laku suci untuk satu hari saja.

Verse 18

श्वः कार्यमद्य कुर्वीत पूर्वाह्णे चापराह्णिकम् । न हि प्रतीक्षते मृत्युः कृतं वास्य न वा कृतम्

Apa yang harus dikerjakan esok, kerjakanlah hari ini; dan yang untuk sore, selesaikanlah pada pagi hari. Sebab maut tidak menunggu apakah pekerjaanmu telah selesai atau belum.

Verse 19

तस्य तद्वचं श्रुत्वा भर्तृयज्ञ उदारधीः । अब्रवीत्सुचिरं ध्यात्वा ज्ञात्वा दिव्येन चक्षुषा

Mendengar ucapannya, Bhartṛyajña yang berhati luhur pun berbicara—setelah lama bermeditasi dan mengetahui dengan penglihatan ilahi.

Verse 20

अस्ति राजन्व्रतं पुण्यं शिवरात्रीतिसंज्ञितम् । एकाह्निकं महाराज सर्वपातकनाशनम्

Wahai Raja, ada suatu brata suci bernama Śivarātri. Wahai Maharaja, itu laku satu hari yang melenyapkan segala dosa besar.

Verse 21

तत्र यद्दीयते दानं हुतं जप्तं तथैव च । सर्वमक्षयतां याति रात्रि जागरणे कृते

Pada saat itu, apa pun dana yang diberikan, apa pun persembahan homa yang dihaturkan, dan apa pun japa mantra yang dilantunkan—semuanya menjadi tak binasa bila berjaga semalam suntuk.

Verse 22

अपुत्रो लभते पुत्रानधनो धनमाप्नुयात् । स्वल्पायुर्दीर्घमायु्ष्यं शत्रूणां चैव संक्षयम्

Yang tidak beranak memperoleh putra-putra; yang miskin meraih kekayaan. Yang berumur pendek memperoleh umur panjang, dan musuh-musuh pun mengalami kemunduran.

Verse 23

यंयं काममभिध्यायन्व्रतमेतत्समाचरेत् । तंतं समाप्नुयान्मर्त्यो निष्कामो मोक्षमाप्नुयात्

Apa pun keinginan yang diingat seorang insan lalu ia menjalankan vrata ini, tujuan itu juga ia capai; namun yang melakukannya tanpa hasrat memperoleh moksha.

Verse 24

कार्पण्येनाथ वित्तेन यदि कुर्यात्प्रजागरम् । तथा वर्षकृतात्पापान्मुच्यते नात्र संशयः

Baik dengan sarana yang sederhana maupun dengan kekayaan, bila seseorang berjaga semalam suntuk, ia terbebas dari dosa-dosa yang terkumpul selama setahun—tanpa keraguan.

Verse 25

यानि कान्यत्र लिंगानि स्थावराणि चराणि च । तेषु संक्रमते देवस्तस्यां रात्रौ यतो हरः

Apa pun liṅga yang ada di sini—yang tetap maupun yang bergerak—pada malam itu Sang Dewa memasuki semuanya, sebab pada malam itulah Hara (Śiva) turun secara suci.

Verse 26

शिवरात्रिस्ततः प्रोक्ता तेन सा हरवल्लभा । प्रार्थितः स सुरैः सर्वैर्लोकानुग्रहकाम्यया

Karena itu ia disebut ‘Śivarātri’; malam itu amat dikasihi Hara. Dan Ia dipanjatkan permohonan oleh semua dewa, demi kesejahteraan segenap dunia.

Verse 27

भगवन्कलिकालेऽस्मिन्सर्वपापसमन्विते । वर्षपापविशुद्ध्यर्थं दिनमेकं क्षितौ व्रज । येन त्वत्पूजया पूता मर्त्याः शुद्धिमवाप्नुयुः

Wahai Bhagavan, pada zaman Kali yang dipenuhi segala dosa ini, turunlah ke bumi selama satu hari demi penyucian dosa setahun, agar melalui pemujaan kepada-Mu manusia fana disucikan dan meraih kemurnian.

Verse 28

ततो दत्तं हुतं तेषामस्माकमुपतिष्ठति । यदुच्छिष्टं नरैर्दत्तं तद्वृथा जायतेऽखिलम्

Maka apa yang mereka sedekahkan dan apa yang mereka persembahkan ke dalam api yajña sungguh sampai kepada kami (para dewa). Namun apa pun yang dipersembahkan manusia dalam keadaan tidak suci, semuanya menjadi sia-sia belaka.

Verse 29

कलिकाले न चास्माकं किंचिदेवोपतिष्ठति । अशुद्धैर्मानवैर्दत्तं प्रभूतमपि शंकर

Wahai Śaṅkara, pada zaman Kali, tidak ada sedikit pun yang sampai kepada kami dari pemberian manusia yang tidak suci, meskipun persembahan itu sangat melimpah.

Verse 30

श्रीभगवानुवाच । माघमासस्य कृष्णायां चतुर्दश्यां सुरेश्वर । अहं यास्यामि भूपृष्ठे रात्रौ नैव दिवा कलौ

Śrī Bhagavān bersabda: Wahai Sureśvara, pada hari keempat belas paruh gelap bulan Māgha, Aku akan pergi ke permukaan bumi—pada malam hari, bukan siang, di zaman Kali.

Verse 31

लिंगेषु च समस्तेषु चलेषु स्थावरेषु च । संक्रमिष्याम्यसंदिग्धं वर्षपापविशुद्धये

Tanpa ragu, demi penyucian dosa setahun, Aku akan memasuki semua liṅga—baik yang bergerak maupun yang tetap.

Verse 32

तस्यां रात्रौ हि मे पूजां यः करिष्यति मानवः । मंत्रैरेतैः सुरश्रेष्ठ विपाप्मा स भविष्यति

Sungguh, manusia yang pada malam itu melaksanakan pemujaan kepada-Ku dengan mantra-mantra ini, wahai yang terbaik di antara para dewa, akan menjadi bebas dari dosa.

Verse 33

ॐ सद्योजाताय नमः । ॐ वामदेवाय नमः । ॐ घोराय नमः । ॐ तत्पुरुषाय नमः । ॐ ईशानाय नमः । एवं वक्त्राणि संपूज्य गन्धपुष्पानुलेपनैः । वस्त्रैर्दीपैश्च नैवेद्यैस्ततोऽर्घं संप्रदापयेत् । मंत्रेणानेन संपूज्य मां ध्यात्वा मनसि स्थितम्

“Om, hormat kepada Sadyojāta; Om, hormat kepada Vāmadeva; Om, hormat kepada Ghora; Om, hormat kepada Tatpuruṣa; Om, hormat kepada Īśāna.” Demikianlah setelah memuja lima wajah dengan wewangian, bunga, dan lulur suci, serta mempersembahkan kain, pelita, dan persembahan makanan, hendaklah ia kemudian mempersembahkan arghya dengan semestinya. Setelah memuja dengan mantra ini, hendaklah ia bermeditasi kepada-Ku, yang teguh bersemayam dalam batin.

Verse 34

गौरीवल्लभ देवेश सर्वाद्य शशिशेखर । वर्षपापविशुद्ध्यर्थमर्घो मे प्रतिगृह्यताम्

Wahai kekasih Gaurī, wahai Tuhan para dewa, wahai Yang Maha Awal, wahai Śiva bermahkota bulan—demi penyucian dari dosa-dosa setahun, terimalah arghya yang kupersembahkan ini.

Verse 35

ततः संपूजयेद्विप्रं भोजनाच्छादनादिभिः । दत्त्वाथ दक्षिणां तस्मै वित्तशाठ्यं विवर्जयेत्

Sesudah itu, hendaklah ia memuliakan seorang brāhmaṇa dengan jamuan, pakaian, dan sebagainya; lalu setelah memberikan dakṣiṇā kepadanya, hendaklah ia menjauhi kekikiran atau tipu daya dalam harta.

Verse 36

धर्माख्यानकथाभिश्च सलास्यैस्तांडवैस्तथा

Dan juga dengan pembacaan kisah-kisah dharma, dengan tarian yang anggun, serta demikian pula dengan pertunjukan tāṇḍava.

Verse 37

एवं करिष्यते योऽत्र व्रतमेतत्सुरेश्वर । वर्षपापविशुद्ध्यर्थं प्रायश्चित्तं भविष्यति

Wahai Penguasa para dewa, siapa pun yang melaksanakan tapa-brata ini di sini dengan cara demikian, itu menjadi penebus dosa demi penyucian dari dosa-dosa setahun.

Verse 38

तच्छ्रुत्वा त्रिदशाः सर्वे प्रणम्य शशिशेखरम् । संप्रहृष्टा नरश्रेष्ठ स्वानि स्थानानि भेजिरे

Mendengar itu, semua dewa bersujud hormat kepada Śaśiśekhara (Śiva). Dengan sukacita, wahai insan utama, mereka kembali ke kediaman masing-masing.

Verse 39

प्रेषयामासुरुर्व्यां च नारदं मुनिसत्तमम् । प्रबोधनाय लोकानां शिवरात्रिकृते सदा

Lalu mereka mengutus Nārada, resi termulia, ke bumi, agar senantiasa membangunkan umat demi perayaan Śivarātri.

Verse 40

सोऽपि गत्वा धरापृष्ठं श्रावयामास सर्वतः । शिवरात्रेस्तु माहात्म्यं यदुक्तं शूलपाणिना

Ia pun pergi ke permukaan bumi dan mewartakan keagungan Śivarātri ke segala penjuru, sebagaimana telah diucapkan oleh Śūlapāṇi (Śiva), Sang Pemegang Trisula.

Verse 41

ततः प्रभृति संजाता शिवरात्रिर्धरातले । सर्वकामप्रदा पुण्या सर्वपातकनाशिनी

Sejak saat itu Śivarātri pun tegak di bumi—suci, penganugerahan segala hasrat, serta pemusnah segala dosa.

Verse 42

अत्र वः कीर्तयिष्यामि पुरावृत्तं कथानकम् । यद्वृत्तं नैमिषारण्ये लुब्धकस्यात्र कस्यचित्

Kini akan kuceritakan kepadamu sebuah kisah purba—apa yang terjadi di Naimiṣāraṇya, tentang seorang pemburu di sana.

Verse 43

तत्रासील्लुब्धकः कश्चिज्जातिमात्रान्न कर्मतः । व्यसेनानाभिभूतात्मा परवित्तापहारकः

Di sana hiduplah seorang pemburu—mulia hanya karena kelahiran, bukan karena perbuatan; jiwanya dikuasai keburukan, dan ia hidup dengan merampas harta orang lain.

Verse 44

न कदाचिद्व्रतं तेन न दत्तं न जपः कृतः । केवलं च हृतं वित्तं लोकानां छलसंश्रयात्

Ia tak pernah menjalankan vrata, tak pernah bersedekah, dan tak pernah ber-japa; berlindung pada tipu daya, ia hanya merampas harta orang banyak.

Verse 45

कस्यचित्त्वथ कालस्य शिवरात्रिः समागता । माघमासेऽसितेपक्षे सर्वपातकनाशिनी

Kemudian, seiring berjalannya waktu, tibalah Śivarātri—pada paruh gelap bulan Māgha—yang termasyhur sebagai pemusnah segala dosa.

Verse 46

तत्रास्त्यायतनं पुण्यं देवदेवस्य शूलिनः । तत्र जागरणं रात्रौ प्रारब्धं बहुभिर्ज्जनैः

Di sana berdiri sebuah tempat suci milik Śūlin, Dewa para dewa; dan di sana banyak orang telah memulai jagaran, berjaga sepanjang malam.

Verse 47

नारीभिर्नरशार्दूल भूषिताभिः सुभूषणैः । अथासौ चिंतयामास चोरो दृष्ट्वाथ जागरम्

Wahai harimau di antara manusia! Melihat jagaran—para wanita berhias perhiasan yang indah—si pencuri itu pun mulai menyusun siasat dalam hati.

Verse 48

गच्छामि यदि कांचित्स्त्रीं भूषणैः परिभूषिताम् । निष्क्रांतां बाह्यतश्चास्य प्रासादस्याप्नुयामहम्

Ia berkata, “Jika aku dapat mendekati seorang wanita yang kaya berhias perhiasan, ketika ia keluar melewati luar bait suci ini, maka aku akan mendapat kesempatan.”

Verse 49

ततो हत्वा समादाय भूषणानि व्रजाम्यहम्

“Lalu, setelah membunuhnya, aku akan mengambil perhiasannya dan pergi.”

Verse 50

एवं निश्चित्य मनसा गतस्तस्य समीपतः । कर्णिकारं समारुह्य स्थितो गुप्तस्ततो हि सः

Setelah menetapkan demikian dalam benaknya, ia mendekati tempat itu; memanjat pohon karṇikāra, ia pun bersembunyi di sana.

Verse 51

वीक्षमाणो दिशः सर्वा नारीनिष्क्रामणोद्भवाः । चौरकर्मप्रवृत्तस्य शीतार्तस्य विशेषतः

Ia terus mengawasi segala arah, menanti wanita yang keluar dari kawasan itu; sibuk dalam kerja pencurian, dan terutama tersiksa oleh dingin, ia tetap waspada.

Verse 52

अल्पापि निद्रा नायाता न च नारी विनिर्गता । तस्याधस्तात्ततो लिंगमभवत्तु धरोद्भवम् । गत्वा च पत्राण्यादाय प्रचिक्षेपास्य चोपरि

Sedikit pun ia tidak tertidur, dan tak seorang perempuan pun keluar. Lalu di bawahnya tampak Liṅga Śiva yang muncul dari bumi; ia pergi, mengambil daun-daun, dan menaburkannya di atasnya.

Verse 53

एतस्मिन्नेव काले तु प्रोद्गतस्तीक्ष्णदीधितिः । असतीनां च चौराणां कामिनामसुखावहः

Pada saat itu juga matahari terbit dengan sinar tajam yang menyengat—membawa derita bagi para pezina, para pencuri, dan mereka yang dikuasai nafsu.

Verse 54

ततो नराश्च नार्यश्च जग्मुः स्वंस्वं निकेतनम् । उपचारपराः शांताः प्रणिपत्य महेश्वरम्

Kemudian para lelaki dan perempuan kembali ke rumah masing-masing—hati tenteram, tekun dalam tata-upacara pemujaan, setelah bersujud hormat kepada Maheśvara.

Verse 55

सोऽपि चौरो निराशश्च क्षुत्क्षामः शीतविह्वलः । अवतीर्य द्रुमात्तस्मादुपायं कंचिदाश्रितः

Si pencuri itu pun—putus asa, lemah karena lapar dan menggigil oleh dingin—turun dari pohon itu lalu menempuh suatu siasat.

Verse 56

ततः कालेन महता पंचत्वं समपद्यत । जातो जातिस्मरः सोऽथ दशार्णाधिपतेर्गृहे

Setelah waktu yang lama ia mencapai pañcatva (kematian). Lalu ia terlahir kembali sebagai jātismara, pengingat kelahiran lampau—di rumah penguasa Daśārṇa.

Verse 57

उपवासप्रभावेन बलादपि प्रजागरात् । शिवरात्रेस्तथा तस्य लिङ्गस्यापि प्रपूजया

Dengan kekuatan tapa puasa, dengan berjaga semalam suntuk (meski karena terpaksa), dan dengan pemujaan yang sempurna kepada liṅga itu pada malam Śivarātri—

Verse 58

ततो राज्यं समासाद्य पितृपैतामहं महत् । कारयामास लिंगस्य प्रासादं तस्य शोभनम्

Kemudian, setelah memperoleh kerajaan besar warisan leluhur, ia membangun sebuah prāsāda (kuil) yang indah dan megah bagi liṅga itu.

Verse 59

वर्षेवर्षे समाश्रित्य शिवरात्रौ प्रजागरात् । उपवासपरोभूत्वा गीतवादित्रनिःस्वनैः

Tahun demi tahun, pada malam Śivarātri ia menjalani jagaran semalam suntuk—teguh dalam puasa—diiringi gema nyanyian suci dan bunyi alat musik.

Verse 60

धर्माख्यानकथाभिश्च गीतध्वनिभिरेव च । पूर्वोक्तमंत्रैः संपूज्य अर्घं दत्त्वा विधानतः । संतर्प्य ब्राह्मणान्कामैर्जगाम निलयं निजम्

Dengan kisah-kisah dharma dan dengan lantunan nyanyian bhakti, ia memuja sepenuhnya dengan mantra-mantra yang telah disebutkan; lalu menurut tata-aturan ia mempersembahkan arghya. Setelah memuaskan para brāhmaṇa dengan sedekah dan hidangan yang diinginkan, ia kembali ke kediamannya sendiri.

Verse 61

कस्यचित्त्वथ कालस्य शिवरात्रौ समागताः । प्रासादे तत्र मुनयः प्राप्ता शाण्डिल्यपूर्वकाः

Pada suatu waktu, tepat pada malam Śivarātri, para muni datang ke prāsāda (kuil) itu—dengan Śāṇḍilya sebagai yang terkemuka di antara mereka.

Verse 62

शांडिल्योऽथ भरद्वाजो यवक्रीतोऽथ गालवः । पुलस्त्यः पुलहो गार्ग्यस्तथान्ये बहवो नृप

Śāṇḍilya, Bharadvāja, Yavakrīta, dan Gālava; Pulastya, Pulaha, dan Gārgya—serta banyak resi lainnya juga, wahai raja.

Verse 63

सोऽपि राजा बृहत्सेनो दशार्णाधिपतेः सुतः । संप्राप्तो जागरं कर्तुं तस्य लिंगस्य चाग्रतः

Raja itu juga—Bṛhatsena, putra penguasa Daśārṇa—tiba di sana dengan niat melaksanakan jāgaraṇa di hadapan Śiva-liṅga itu.

Verse 64

पूजयित्वा ततो देवं प्रणिपत्य मुनीश्वरान् । उपविष्टस्तस्य चाग्रे ह्यनुज्ञातो द्विजोत्तमैः

Kemudian ia memuja Sang Dewa, bersujud hormat kepada para maharṣi; lalu, setelah mendapat izin dari para dvija utama, ia duduk di hadapan-Nya.

Verse 65

ततस्तस्याग्रतश्चक्रुः कथास्ते बहुधा नृप । राजर्षीणामतीतानां ब्रह्मर्षीणां विशेषतः

Lalu, wahai raja, mereka mengadakan beragam percakapan suci di hadapannya—tentang para rājaṛṣi masa lampau dan terutama para brahmaṛṣi agung.

Verse 66

अथ कस्मिन्कथांते स तैः पृष्टो ब्रह्मवादिभिः । कौतुकाविष्टचित्तैश्च विस्मयोत्फुल्ललोचनैः

Kemudian, pada akhir suatu kisah, ia ditanyai oleh para pengajar Brahman—yang hatinya diliputi rasa ingin tahu dan matanya terbuka lebar oleh takjub.

Verse 67

राजन्पृच्छामहे सर्वे वयं कौतूहलान्विताः । यदि ब्रवीषि नः सत्यं देवतायतने स्थितः

Wahai Raja, kami semua bertanya kepadamu dengan penuh rasa ingin tahu; jika engkau berkenan mengatakan kebenaran kepada kami—berdiri di dalam kediaman suci Sang Dewa—

Verse 68

राजोवाच । यदि ज्ञास्यामि विप्रेंद्राः कथयिष्याम्यसंशयम् । देवस्याग्रे च संपृष्टः सत्येनात्मानमालभे

Raja berkata: “Wahai para brāhmaṇa utama, jika aku mengetahui, pasti akan kukatakan tanpa ragu. Dan bila ditanya di hadapan Tuhan, aku mengikat diriku dengan ikrar kebenaran.”

Verse 69

ऋषय ऊचुः । पुष्कलानि परित्यज्य कस्माद्दानान्यनेकशः । जागरं कर्तुकामोऽत्र स्वदेशादुपतिष्ठसि

Para ṛṣi berkata: “Meninggalkan anugerah yang melimpah dan sedekah yang beraneka, mengapa engkau datang ke sini dari negerimu sendiri, dengan hasrat melakukan jagaran (berjaga semalam suntuk)?”

Verse 70

वर्षेवर्षे सदा प्राप्ते नूनं त्वं वेत्सि कारणम् । रहस्यं यदि ते न स्यात्तद्ब्रवीहि नराधिप

Tahun demi tahun engkau senantiasa datang ke sini; tentu engkau mengetahui sebabnya. Jika itu bukan rahasia bagimu, maka katakanlah, wahai penguasa manusia.

Verse 71

सूत उवाच । सवैलक्ष्यं स्मितं कृत्वा ततः प्राह स दुर्मनाः । रहस्यं परमं ह्येतदवाच्यं हि द्विजोत्तमाः

Sūta berkata: Dengan senyum malu-malu, raja yang murung itu lalu berkata, “Ini sungguh rahasia tertinggi; wahai para dvija terbaik, sulit benar untuk diucapkan.”

Verse 72

तथापि च वदिष्यामि पृष्टो देवाग्रतो यतः

Namun aku akan berkata, sebab aku ditanya di sini di hadapan langsung Sang Dewa.

Verse 73

ततः स कथयामास पूर्वदेहसमुद्भवम् । मलिम्लुचस्ततो नूनं शिवरात्रिसमुद्भवम्

Lalu ia menuturkan apa yang timbul dari tubuhnya yang dahulu—bagaimana keadaan hina itu sungguh muncul karena keterkaitannya dengan laku Śivarātri.

Verse 74

चौर्यभावेन देवस्य पूजनं जागरस्तथा । उपवासं विना तेन शिवरात्रौ पुरा कृतम्

Dahulu pada Śivarātri ia memuja Tuhan dan berjaga semalam, namun dengan niat pencuri dan tanpa berpuasa.

Verse 75

जातिस्मरणसंयुक्तं जन्मजातं यथातथम् । ततस्ते मुनयः सर्वे साधुवादान्पृथग्विधान्

Dengan ingatan akan kelahiran-kelahirannya, ia menceritakan peristiwa sejak lahir sebagaimana adanya; lalu semua resi itu mengucapkan pujian suci dan berkat yang beraneka.

Verse 76

नृपोत्तमस्य राजर्षेर्दत्त्वाशीर्भिः समन्वितान् । रात्रौ जागरणं कृत्वा प्रजग्मुस्ते निजाश्रमान्

Setelah menganugerahkan berkat kepada raja terbaik itu, sang rājarsi, mereka menunaikan jaga malam dan kemudian pergi ke pertapaan masing-masing.

Verse 77

सोऽपि राजासमभ्यर्च्य तं देवं तान्द्विजोत्तमान् । जगाम स्वपुरं पश्चात्कृत्वा रात्रौ प्रजागरम्

Raja itu pun, setelah memuliakan dengan tata cara suci Dewa itu serta para brāhmaṇa terbaik, kemudian kembali ke kotanya sendiri, sesudah berjaga (jāgaraṇa) sepanjang malam.

Verse 78

भर्तृयज्ञ उवाच । शिवरात्रिः समुत्पन्ना एवं भूमितले नृप । एवंविधं च माहात्म्यं तस्यास्ते परिकीर्तितम्

Bhartṛyajña berkata: “Wahai raja, demikianlah Śivarātri muncul di muka bumi; dan demikian pula kemuliaannya telah dinyatakan kepadamu.”

Verse 79

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कार्या स नृपसत्तम । कलिकाले विशेषेण य इच्छेद्भूतिमात्मनः

Karena itu, wahai raja terbaik, hendaknya ia dijalankan dengan segenap upaya—terutama pada zaman Kali—oleh siapa pun yang menghendaki kesejahteraan dan kemakmuran bagi dirinya.

Verse 80

एषा कृता दिलीपेन नलेन नहुषेण च । मान्धात्रा धुंधुमारेण सगरेण युयुत्सुना

Laku suci (Śivarātri) ini telah dijalankan oleh Dilīpa, oleh Nala, dan oleh Nahūṣa; juga oleh Māndhātṛ, oleh Dhuṃdhumara, oleh Sagara, dan oleh Yuyutsu.

Verse 81

तथान्यैश्च विशेषेण सम्यक्छ्रद्धासमन्वितैः । प्राप्ताश्च हृद्गताः कामा ये दिव्या ये च मानुषाः

Demikian pula banyak yang lain—terutama mereka yang dipenuhi śraddhā yang benar—mendapatkan keinginan yang tersimpan di hati, baik yang bersifat surgawi maupun manusiawi.

Verse 82

तथा चैव तु सावित्र्या श्रिया देव्या तु सीतया । अरुंधत्या सरस्वत्या मेनया रंभया तथा

Demikian pula hal itu dijalankan oleh Sāvitrī, oleh Dewi Śrī, dan oleh Sītā; oleh Arundhatī, Sarasvatī, Menā, dan juga Rambhā.

Verse 83

इंद्राण्याथ दृषद्वत्या स्वधया स्वाहया तथा । रत्या प्रीत्या प्रभावत्या गायत्र्या च नृपोत्तम । सर्वाः प्राप्ताः प्रियान्कामानतिसौभाग्यसंयुतान्

Kemudian Indrāṇī, Dṛṣadvatī, Svadhā dan Svāhā; juga Ratī, Prītī, Prabhāvatī dan Gāyatrī—wahai raja terbaik—semuanya meraih hasrat yang dicintai, dianugerahi keberuntungan yang luar biasa.

Verse 84

यश्चैतां पठते व्युष्टिं भावेन शिवसंनिधौ । दिनजात्पातकात्सोऽपि मुच्यते नात्र संशयः

Dan siapa pun yang melantunkan bacaan ini saat fajar dengan bhakti tulus di hadapan Śiva, ia pun dibebaskan dari dosa yang terjadi dalam satu hari; tiada keraguan akan hal itu.

Verse 85

नास्ति गंगासमं तीर्थं नास्ति देवो हरोपमः । शिवरात्रेः परं नास्ति तपः सत्यं मयोदितम्

Tiada tirtha yang menyamai Gaṅgā; tiada dewa yang sebanding dengan Hara (Śiva). Dan tiada tapa yang melampaui Śivarātri—kebenaran ini telah kukatakan.

Verse 86

सर्वरत्नमयो मेरुः सर्वाश्चर्यमयं तपः । सर्वधर्ममयी राजञ्छिवरात्रिः प्रकीर्तिताः

Meru dikatakan tersusun dari segala permata; tapa dikatakan sarat dengan segala keajaiban. Demikian pula, wahai raja, Śivarātri dimasyhurkan sebagai perwujudan seluruh dharma.

Verse 87

गरुडः पक्षिणां यद्वन्नदीनां सागरो यथा । प्रधानः सर्वधर्माणां शिवरात्रिस्तथोत्तमा

Sebagaimana Garuḍa adalah yang utama di antara burung-burung, dan samudra adalah yang tertinggi di antara sungai-sungai, demikian pula Śivarātri—yang paling luhur dan pokok di antara segala dharma.

Verse 266

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शिवारात्रिमाहात्म्यवर्णनं नाम षट्षष्ट्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

Demikianlah, dalam Śrī Skanda Mahāpurāṇa, dalam Saṃhitā yang berisi delapan puluh satu ribu śloka, pada bagian keenam—Nāgara Khaṇḍa—di dalam Māhātmya Hāṭakeśvara-kṣetra, berakhirlah bab berjudul “Uraian Keagungan Śivarātri,” yakni Bab 266.