Adhyaya 7

Verse 1

। लोमश उवाच । तदा च ते सुराः सर्व ऋषयोपि भयान्विताः । ईडिरे लिंगमैशं च ब्रह्माद्या ज्ञानविह्वलाः

Lomaśa berkata: Saat itu semua dewa—dan para resi juga—diliputi rasa takut. Mereka memuji Liṅga yang berdaulat, wujud Īśvara; dan Brahmā beserta yang lain, pikirannya terguncang, turut memujanya.

Verse 2

ब्रह्मोवाच । त्वं लिंगरूपी तु महाप्रभावो वेदांतवेद्योसि महात्मरूपि । येनैव सर्वे जगदात्ममूलं कृतं सदानंदपरेण नित्यम्

Brahmā berkata: Engkaulah yang berwujud Liṅga, berkemuliaan agung; Engkau dikenal melalui Vedānta, wahai Yang berwujud Mahātman. Oleh-Mu semata, yang senantiasa teguh dalam kebahagiaan abadi, seluruh jagat ini—berakar pada Ātman Tertinggi—dijadikan ada.

Verse 3

त्वं साक्षी सर्वलोकानां हर्ता त्वं च विचक्षणः । रक्षणोसि महादेव भैरवोसि जगत्पते

Engkau adalah saksi segala loka; Engkau pula Sang Pelebur. Engkau Mahabijaksana. Engkau Pelindung, wahai Mahādeva; Engkau Bhairava, wahai Penguasa jagat raya.

Verse 4

त्वया लिंगस्वरूपेण व्याप्तमेतज्जगत्त्रयम् । क्षुद्राश्चैव वयं नाथ मायामोहितचेतसः

Oleh-Mu, dalam wujud Liṅga, tiga dunia ini seluruhnya diliputi. Namun kami ini kecil, wahai Nātha; batin kami terpesona oleh Māyā.

Verse 5

अहं सुराऽसुराः सर्वे यक्षगंधर्वराक्षसाः । पन्नगाश्च पिशाचाश्च तथा विद्याधरा ह्यमी

Aku—dan semua dewa serta asura; para Yakṣa, Gandharva, dan Rākṣasa; para Nāga dan Piśāca; serta para Vidyādhara ini juga—semuanya berdiri di hadapan-Mu.

Verse 6

त्वंहि विश्वसृजां स्रष्टा त्वं हि देवो जगत्पतिः । कर्ता त्वं भुवनस्यास्य त्वं हर्ता पुरुषः परः

Engkaulah Pencipta para pencipta alam semesta; Engkaulah Dewa, Penguasa jagat. Engkaulah pembuat kosmos ini; Engkaulah penarik kembali—Purusha Tertinggi.

Verse 7

त्राह्यस्माकं महादेव देवदेव नमोऽस्तु ते । एवं स्तुतो हि वै धात्रा लिंगरूपी महेश्वरः

Selamatkanlah kami, wahai Mahādeva, wahai Dewa para dewa—sembah sujud bagi-Mu. Demikianlah Maheśvara yang berwujud Liṅga dipuji oleh Dhātṛ (Brahmā).

Verse 8

ऋषयः स्तोतुकामास्ते महेश्वरमकल्मषम् । अस्तुवन्गीर्भिरग्र्याभिः श्रुतिगीताभिरादृताः

Para resi itu, rindu melantunkan pujian, menyanjung Maheśvara yang tanpa noda dengan ujaran-ujaran pilihan—dimuliakan, seakan nyanyian Śruti (Weda) sendiri.

Verse 9

ऋषय ऊचुः । अज्ञानिनो वयं कामान्न विंदामोऽस्य संस्थितिम् । त्वं ह्यात्मा परमात्मा च प्रकृतिस्त्वं विभाविनी

Para resi berkata: Kami ini bodoh; digerakkan oleh hasrat, kami tak memahami keadaan sejati dari ini. Engkaulah Ātman dan Paramātman; Engkaulah Prakṛti, daya yang memanifestasikan.

Verse 10

त्वमेव माता च पिता त्वमेव त्वमेव बंधुश्च सखा त्वमे । त्वमीश्वरो वेदविदेकरूपो महानुभावैः परिचिंत्यमानः

Engkaulah ibu dan ayah; Engkaulah kerabat dan sahabat. Engkaulah Īśvara—satu hakikat tunggal—dikenal melalui Weda, direnungkan oleh para mahatma.

Verse 11

त्वमात्मा सर्वभूतानामेको ज्योतिरिवैधसाम् । सर्वं भवति यस्मात्त्वत्तस्मात्सर्वोऽसि नित्यदा

Engkau adalah Ātman semua makhluk—esa, laksana satu cahaya di antara banyak bahan bakar. Karena segala sesuatu menjadi ada dari-Mu, maka Engkau senantiasa hadir sebagai segala-galanya.

Verse 12

यस्माच्च संभवत्येतत्तस्माच्छंभुरिति प्रभुः

Dan karena dari-Nya inilah (dunia) terwujud, maka Sang Penguasa disebut ‘Śambhu’.

Verse 13

त्वत्पादपंकजं प्राप्ता वयं सर्वे सुरादयः । ऋषयो देवगंधर्वा विद्याधरमहोरगाः

Kami semua telah mencapai teratai kaki-Mu—para dewa dan lainnya: para ṛṣi, Gandharva ilahi, Vidyādhara, serta Nāga agung.

Verse 14

तस्माच्च कृपया शंभो पाह्यस्माञ्जगतः पते

Karena itu, wahai Śambhu, dengan belas kasih lindungilah kami, wahai Penguasa jagat.

Verse 15

महादेव उवाच । श्रृणुध्वं तु वचो मेऽद्य क्रियतां च त्वरान्वितैः । विष्णुं सर्वे प्रार्थयंतु त्वरितेन तपोधनाः

Mahādeva bersabda: “Dengarkanlah sabda-Ku hari ini dan bertindaklah dengan segera. Wahai para kaya tapa, segeralah kalian semua memanjatkan doa kepada Viṣṇu.”

Verse 16

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा शंकरस्य महात्मनः । विष्णुं सर्वे नमस्कृत्य ईडिरे च तदा सुराः

Mendengar sabda ajaran Śaṅkara yang berhati agung itu, semua dewa bersujud hormat kepada Viṣṇu, lalu memuji-Nya.

Verse 17

देव ऊचुः । विद्याधराः सुरगणा ऋषयश्च सर्वे त्रातास्त्वयाद्य सकलाजगदेकबंधो । तद्वत्कृपाकरजनान्परिपालयाद्य त्रैलोक्यनाथ जगदीश जगन्निवास

Para dewa berkata: “Para Vidyādhara, bala dewa, dan semua ṛṣi hari ini telah diselamatkan oleh-Mu, wahai satu-satunya kerabat seluruh jagat. Demikian pula, lindungilah kini insan yang welas asih dan patut, wahai Nātha tiga loka, Jagadīśa, Jagannivāsa.”

Verse 18

प्रहस्य भगवन्विष्णुरुवाचेदं वचस्तदा । दैत्यैः प्रपीडिता यूयं रक्षिताश्च पुरा मया

Sambil tersenyum, Bhagavān Viṣṇu pun bersabda: “Kalian ditindas oleh para Daitya, dan dahulu pun kalian telah Kulindungi.”

Verse 19

अद्यैव भयमुत्पन्नं लिंगादस्माच्चिरंतनम् । न शक्यते मया त्रातुमस्माल्लिंगभयात्सुराः

“Bahkan hari ini pun, dari Liṅga ini bangkit ketakutan purba. Wahai para dewa, aku tak sanggup melindungi kalian dari gentar yang ditimbulkan Liṅga ini.”

Verse 20

अच्युतेनैवमुक्तास्ते देवा श्चिंतान्विताभवन् । तदा नभोगता वाणी उवाचाश्वास्य वै सुरान्

Mendengar ucapan Acyuta demikian, para dewa pun diliputi kegelisahan. Lalu terdengarlah suara dari angkasa, yang sungguh menenteramkan para deva.

Verse 21

एतल्लिंगं संवृणुष्व पूजनाय जनार्दन । पिंडिभूत्वा महाबाहो रक्षस्व सचराचरम् । तथेति मत्वा बगवान्वीरभद्रोऽभ्यपूजयत्

Wahai Janārdana, tutuplah Liṅga ini demi pemujaan. Wahai yang berlengan perkasa, menjelma sebagai piṇḍī (wujud suci yang memadat), lindungilah segala yang bergerak dan yang tak bergerak. Demikian berketetapan, Śrī Vīrabhadra pun memuja dengan tata-vidhi.

Verse 22

ब्रह्मादिभः सुरगणैः सहितैस्तदानीं संपूजितः शिवविधानरतो महात्मा । स्रवीरभद्रः शशिशेखरोऽसौ शिवप्रियो रुद्रसमस्त्रिलोक्याम्

Saat itu, bersama para dewa yang dipimpin Brahmā, sang mahātmā yang tekun pada tata-aturan Śiva dipuja sepenuhnya. Vīrabhadra itu, bermahkota bulan, kekasih Śiva, setara dengan Rudra di tiga dunia.

Verse 23

लिंगस्यार्चनयुक्तोऽसौ वीरभद्रोऽभवत्तदा । तद्रूपस्यैव लिंगस्य येन सर्वमिदं जगत्

Pada waktu itu Vīrabhadra sepenuhnya tekun dalam arcana (pemujaan) kepada Liṅga—yakni Liṅga dalam wujud itulah yang olehnya seluruh jagat ini termanifestasi dan terpelihara.

Verse 24

उद्भाति स्थितिमाप्नोति तथा विलयमेति च । तल्लिंगं लिंगमित्याहुर्लयनात्तत्त्ववित्तमाः

Ia memancar, mencapai keteguhan, dan juga menuju pralaya (peleburan). Karena itu para pengetahu tattva menyebutnya ‘Liṅga’, sebab pada saat pralaya ia menyerap segala sesuatu ke dalam dirinya.

Verse 25

ब्रह्माण्डागोलकैर्व्याप्तं तथा रुद्राक्षभूषितम् । तथा लिंगं महज्जातं सर्वेषां दुरतिक्रमम्

Liṅga itu tampak maha-besar—meresapi bulatan-bulatan brahmāṇḍa, berhias Rudrākṣa; agung dalam penampakannya dan tak mungkin dilampaui oleh siapa pun.

Verse 26

तदा सर्वेऽथ विबुधा ऋषो वै महाप्रभाः । तुष्टुवुश्च महालिंगं वेदावादैः पृथक्पृथक्

Saat itu semua dewa dan para resi yang bercahaya agung memuji Mahāliṅga, masing-masing dengan ucapan-ucapan Weda menurut caranya sendiri.

Verse 27

अणोरणीयांस्त्वं देव तथा त्वं महतो महान् । तस्मात्त्वया विधातव्यं सर्वैषां लिंगपूजनम्

Wahai Dewa, Engkau lebih halus daripada yang paling halus dan lebih agung daripada yang paling agung; maka oleh-Mu hendaklah ditetapkan pemujaan Liṅga bagi semua.

Verse 28

तदानीमेव सर्वेण लिंगं च बहुशः कृतम् । सत्ये ब्रह्मेश्वरं लिंगं वैकुण्ठे च सदाशिवः

Pada saat itu juga, semua makhluk ilahi membentuk Liṅga dalam banyak wujud. Di Satya-loka/Satya-yuga, Liṅga itu bernama Brahmeśvara; dan di Vaikuṇṭha, (ia) adalah Sadāśiva.

Verse 29

अमरावत्यां सुप्रतिष्ठममरेश्वरसंज्ञकम् । वरुणेश्वरं च वारुण्यां याम्यां कालेश्वरं प्रभुम्

Di Amarāvatī berdiri Liṅga yang teguh termasyhur bernama Amareśvara; di penjuru Varuṇa ada Varuṇeśvara; dan di penjuru selatan (milik Yama) bersemayam Tuhan Kāleśvara.

Verse 30

नैरृतेश्वरं च नैरृत्यां वायव्यां पावनेश्वरम् । केदारं मृत्युलोके च तथैव अमरेस्वरम्

Di penjuru barat daya (Nairṛta) ada Nairṛteśvara; di penjuru barat laut (Vāyavya) ada Pāvaneśvara. Dan di dunia fana (di bumi) ada Kedāra serta demikian pula Amareśvara.

Verse 31

ओंकारं नर्मदायां च महाकालं तथैव च । काश्यां विश्वेश्वरं देवं प्रयागे ललितेश्वरम्

Di tepi Narmadā bersemayam Oṃkāra; demikian pula Mahākāla. Di Kāśī hadir Dewa Viśveśvara, dan di Prayāga bersemayam Laliteśvara.

Verse 32

त्रियम्बकं ब्रह्मगिरौ कलौ भद्रेश्वरं तथा । द्राक्षारामेश्वरं लिंगं गंगासागरसंगमे

Di Brahmagiri bersemayam Triyambaka; di Kola ada Bhadreśvara. Dan pada pertemuan Gaṅgā dengan samudra terdapat Liṅga bernama Drākṣārāmeśvara.

Verse 33

सौराष्ट्रे च तथा लिंगं सोमेश्वरमिति स्मृतम् । तथा सर्वेश्वरं विन्ध्ये श्रीशैले शिखरेश्वरम् । कान्त्यामल्लालनाथं च सिंहनाथं च सिंगले

Di Saurāṣṭra, Liṅga dikenang sebagai Someśvara. Di wilayah Vindhya ada Sarveśvara; di puncak Śrīśaila ada Śikhareśvara. Di Kāntyā ada Mallālanātha, dan di Siṅgala ada Siṃhanātha.

Verse 34

विरूपाक्षं तथा लिंगं कोटिशङ्करमेव च । त्रिपुरान्तकं भीमेशममरेश्वरमेव च

Demikian pula ada Liṅga Virūpākṣa, dan juga Koṭiśaṅkara; Tripurāntaka, Bhīmeśa, serta Amareśvara.

Verse 35

भोगेश्वरं च पाताले हाटकेश्वरमेव च । एवमादीन्यनेकानि लिंगानि भुवनत्रये । स्थापितानि तदा देवैर्विश्वोपकृतिहेतवे

Di Pātāla ada Bhogeśvara, dan juga Hāṭakeśvara. Demikianlah banyak Liṅga semacam itu didirikan para dewa di tiga dunia, demi kesejahteraan jagat raya.

Verse 36

लिंगेशैश्च तथा सर्वैः पूर्णमासीज्जगत्त्रयम् । तथा च वीरभद्रांशाः पूजार्थममरैः कृताः

Demikianlah, oleh semua penguasa Liṅga, tiga alam semesta pun dipenuhi kesucian. Dan demi pemujaan, para dewa abadi membentuk pula pancaran-pancaran Vīrabhadra.

Verse 37

तत्र विंशतिसंस्कारास्तेषामष्टाधिकाभवन् । कथिताः शंकरेणैव लिंगस्याचनसूचकाः

Di sana diakui dua puluh saṃskāra, lalu bertambah delapan sehingga genap dua puluh delapan. Semuanya diajarkan oleh Śaṅkara sendiri sebagai penanda pemujaan dan penghormatan yang benar kepada Liṅga.

Verse 38

संति रुद्रेण कथिताः शिवधर्मा सनातनाः । वीरभद्रो यथा रुद्रस्तथान्ये गुरवः स्मृताः

Ada dharma Śiva yang kekal, diajarkan oleh Rudra. Dan sebagaimana Vīrabhadra dipandang sebagai Rudra, demikian pula para guru lainnya dikenang sebagai penuntun yang berwibawa.

Verse 39

गुरोर्जाताश्च गुरवो विख्याता भुवनत्रये । लिंगस्य महिमान तु नन्दी जानाति तत्त्वतः

Dari Guru purba lahirlah garis para guru, termasyhur di tiga alam; namun kemuliaan sejati Śiva-liṅga dalam hakikatnya hanya diketahui oleh Nandī.

Verse 40

तथा स्कन्दो हि भगवान्न्ये ते नामधारकाः । यथोक्ताः शिवधरमा हि नन्दिना परिकीर्त्तिताः

Demikian pula, Bhagavān Skanda sungguh Tuhan yang mulia; yang lain hanyalah penyandang nama. Adapun tata laku Śiva-dharma sebagaimana diucapkan, telah diproklamasikan oleh Nandī.

Verse 41

शैलादेन महाभागा विचित्रा लिंगधारकाः । शवस्योपरि लिंगं च ध्रियते च पुरातनैः

Wahai yang amat berbahagia, oleh Śailāda ditegakkan para pemangku liṅga yang menakjubkan; bahkan di atas jenazah pun liṅga dipikul—demikian dijunjung oleh para leluhur.

Verse 42

लिंगेन सह पञ्चत्वं लिंगेन सह जीवितम् । एते धर्माः सुप्रतिष्ठाः शैलादेन प्रतिष्ठिताः

Bersama liṅga ada pañcatva (kematian), dan bersama liṅga pula ada kehidupan. Dharma-dharma yang teguh ini ditegakkan oleh Śailāda.

Verse 43

धर्मः पाशुपतः श्रेष्ठः स्कन्देन प्रतिपालितः

Dharma Pāśupata adalah yang tertinggi; ia dipelihara dan dilindungi oleh Skanda.

Verse 44

शुद्धा पञ्चाक्षरी विद्या प्रासादी तदनन्तरम् । षडक्षरी तथा विद्या प्रासादस्य च दीपिका

Kemudian datang vidyā pañcākṣarī yang suci, menganugerahkan prasāda laksana istana rahmat; dan juga vidyā ṣaḍākṣarī—bagai pelita yang menerangi ‘istana’ kesadaran suci itu.

Verse 45

स्कन्दात्तत्समनुप्राप्तमगस्त्येन महात्मना । पश्चादाचार्यभेदेन ह्यागमा बहवोऽभवन्

Ajaran itu diterima dari Skanda oleh Mahātma Agastya; kemudian, karena perbedaan para ācārya, banyak Āgama pun muncul.

Verse 46

किं तु वै बहुनोक्तेन श्वि इत्यक्षरद्वयम् । उच्चारयंति स नित्यं ते रुद्रा नात्र संशयः

Namun apa perlunya banyak kata? Mereka yang senantiasa melafalkan dua suku kata ‘śvi’ adalah Rudra; tentang ini tiada keraguan.

Verse 47

सतां मार्गं पुरस्कृत्य ये सर्वे ते पुरांतकाः । वीरा माहेश्वराज्ञेयाः पापक्षयकरा नृणाम्

Semua yang menempatkan jalan orang saleh di hadapan mereka adalah ‘Purāntaka’, penghancur benteng kejahatan. Mereka dikenal sebagai pahlawan Māheśvara, yang melenyapkan dosa manusia.

Verse 48

प्रसंगेनानुपंक्षेण श्रद्वया च यदृच्छया । शिवभक्तिं प्रकुर्वन्ति ये वै ते यांति सद्गतिम्

Baik karena pergaulan, karena kesempatan kecil, karena iman, ataupun sekadar kebetulan—mereka yang sungguh menekuni bhakti kepada Śiva akan mencapai sadgati, tujuan yang suci.

Verse 49

श्रृणुध्वं कथयामीह इतिहासं पुरातनम् । कृतं शिवालयं यच्च पतंग्या मार्जनं पुरा

Dengarkanlah, akan kuceritakan di sini sebuah kisah purba: bagaimana dahulu kala seekor burung kecil pernah menyapu dan membersihkan Śivālaya, bait suci Śiva.

Verse 50

आगता भक्षणार्थं हि नैवेद्यं केन चार्पितम् । मार्जनं रजस्तस्याः पक्षाभ्यामभवत्पुरा

Ia datang mencari makanan; seseorang telah mempersembahkan naivedya (sesaji). Pada masa lampau, debu di sana tersapu oleh kepakan kedua sayapnya.

Verse 51

तेन कर्मविपाकेन उत्तमं स्वर्गमागता । भुक्त्वा स्वर्गसुखं चोग्रं पुनः संसारमागता

Oleh masaknya buah karma itu, ia mencapai surga yang utama. Setelah menikmati kebahagiaan surgawi yang sangat dahsyat, ia kembali lagi ke alam samsara.

Verse 52

काशिराजसुता जाता सुन्दरीनाम विश्रुता । पूर्वाभ्यासाच्च कल्याणी बभूव परमा सती

Ia terlahir sebagai putri Raja Kāśī, termasyhur dengan nama “Sundarī”. Berkat laku rohani masa lampau, yang suci itu menjadi wanita yang paling berbudi dan setia (satī).

Verse 53

उषस्युषसि तन्वंगी शिवद्वाररता सदा । संमार्जनं च कुरुते भक्त्या परमया युता

Setiap fajar, gadis beranggota ramping itu, senantiasa terpaut pada ambang pintu Śiva, menyapu dan membersihkan dengan bhakti yang paling luhur.

Verse 54

स्वयमेव तदा देवी सुन्दरी राजकन्यका । तथाभूतां च तां दृष्ट्वा ऋषिरुद्दालकोऽब्रवीत्

Saat itu Dewī Sundarī, sang putri raja, mengerjakan semuanya sendiri. Melihatnya demikian tekun, resi Uddālaka pun berkata.

Verse 55

सुकुमारी सती बाले स्वयमेव कथं शुभे । संमार्जनं च कुरुषे कन्यके त्वं शुचिस्मिते

“Wahai gadis yang lembut lagi satī, wahai yang membawa berkah; mengapa engkau sendiri menyapu demikian, wahai perawan yang tersenyum suci?”

Verse 56

दासी दास्यश्च बहवः संति देवि तवाग्रतः । तवाज्ञया करिष्यंति सर्वं संमार्जनादिकम्

Wahai Dewi, banyak dayang dan pelayan berdiri di hadapan-Mu. Atas perintah-Mu mereka akan melakukan semuanya—menyapu dan pekerjaan lainnya.

Verse 57

ऋषेस्तद्वचनं श्रुत्वा प्रहस्येदमुवाच ह

Mendengar ucapan sang resi, ia tersenyum lalu berkata demikian.

Verse 58

शिवसेवां प्रकुर्वाणाः शिवभक्तिपुरस्कृताः । ये नराश्चैव नार्य्यश्च शिवलोकं व्रजंति वै

Laki-laki dan perempuan yang melakukan seva kepada Śiva, dengan bhakti kepada Śiva sebagai yang utama, sungguh pergi menuju Śivaloka.

Verse 59

संमार्जनं च पाणिभ्यां पद्भ्यां यानं शिवालये । तस्मान्मया च क्रियते संमार्जनमतंद्रितम्

Dengan tanganku aku menyapu, dan dengan kakiku aku melangkah ke kuil Śiva. Karena itu aku sendiri melakukan penyapuan ini dengan tekun, tanpa malas.

Verse 60

अन्यत्किञ्चिन्न जानामि एकं संमार्जनं विना । ऋषिस्तद्वचनं श्रुत्वा मनसा च विमृश्य हि

Aku tidak mengetahui apa pun yang lain selain satu perbuatan menyapu ini. Mendengar kata-kata itu, sang resi merenungkannya dalam hati.

Verse 61

अनया किं कृतं पूर्वं केयं कस्य प्रसादतः । तदा ज्ञानं च ऋषिणा तत्सर्वं ज्ञानचक्षुषा । विस्मयेन समाविष्टस्तूष्णींभूतोऽभवत्तदा

“Apa yang telah ia lakukan pada masa lampau? Siapakah dia, dan berkat anugerah siapa hal ini terjadi?” Lalu sang resi, dengan mata pengetahuan rohani, memahami semuanya. Diliputi takjub, ia pun terdiam saat itu juga.

Verse 62

सविस्मयोऽभूदथ तद्विदित्वा उद्दालको ज्ञानवतां वरिष्ठः । शिवप्रभावं मनसा विचिंत्य ज्ञानात्परं बोधमवाप शांतः

Setelah memahami hal itu, Uddālaka—yang utama di antara para bijaksana—terpenuhi rasa takjub. Merenungkan kemuliaan Śiva dalam batinnya, ia meraih kesadaran melampaui pengetahuan belaka, lalu menjadi tenteram.