Adhyaya 220

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेद्धराधीश लोटणेश्वरमुत्तमम् । उत्तरे नर्मदाकूले सर्वपातकनाशनम्

Śrī Mārkaṇḍeya bersabda: Kemudian, wahai penguasa bumi, hendaklah pergi ke Loṭaṇeśvara yang mulia di tepi utara Narmadā, pemusnah segala dosa.

Verse 2

तत्क्षणादेव तत्सर्वं सप्तजन्मार्जितं त्वघम् । नश्यते देवदेवस्य दर्शनादेव तन्नृप

Pada saat itu juga, wahai raja, seluruh dosa yang terkumpul selama tujuh kelahiran lenyap hanya dengan darśana Sang Dewa para dewa.

Verse 3

बाल्यात्प्रभृति यत्पापं यौवने चापि यत्कृतम् । तत्सर्वं विलयं याति देवदेवस्य दर्शनात्

Dosa apa pun yang dilakukan sejak masa kanak-kanak, dan apa pun yang diperbuat pada masa muda—semuanya luluh lenyap melalui darśana Sang Dewa para dewa.

Verse 4

युधिष्ठिर उवाच । आश्चर्यभूतं लोकेषु नर्मदाचरितं महत् । त्वया वै कथितं विप्र सकलं पापनाशनम्

Yudhiṣṭhira berkata: Ajaib di antara segala dunia adalah kisah suci Narmadā yang agung. Wahai brāhmaṇa, engkau sungguh telah menuturkannya sebagai pemusnah segala dosa.

Verse 5

यदेकं परमं तीर्थं सर्वतीर्थफलप्रदम् । श्रोतुमिच्छामि तत्सर्वं दयां कृत्वा वदाशु मे

Tentang satu tīrtha tertinggi yang menganugerahkan buah semua tīrtha—aku ingin mendengarnya sepenuhnya. Berbelas kasihlah, dan katakanlah segera kepadaku.

Verse 6

ये केचिद्दुर्लभाः प्रश्नास्त्रिषु लोकेषु सत्तम । त्वत्प्रसादेन ते सर्वे श्रुता मे सह बान्धवैः

Wahai yang terbaik di antara orang saleh, pertanyaan-pertanyaan yang sukar diperoleh di tiga dunia—berkat anugerahmu, semuanya telah kudengar bersama para kerabatku.

Verse 7

एतमेकं परं प्रश्नं सर्वप्रश्नविदां वर । श्रुत्वाहं त्वत्प्रसादेन यत्र यामि सबान्धवः

Wahai yang terbaik di antara para penjawab segala pertanyaan, inilah satu pertanyaan tertinggi; berkat anugerahmu setelah mendengarnya, ke keadaan manakah—atau ke mana—aku akan pergi bersama sanak keluargaku?

Verse 8

श्रीमार्कण्डेय उवाच । साधुसाधु महाप्राज्ञ यस्य ते मतिरीदृशी । दुर्लभं त्रिषु लोकेषु तस्य ते नास्ति किंचन

Śrī Mārkaṇḍeya bersabda: Sungguh baik, sungguh baik, wahai yang amat bijaksana; karena pemahamanmu demikian, maka di tiga dunia tiada sesuatu pun yang tak dapat kau capai.

Verse 9

धर्ममर्थं च कामं च मोक्षं च भरतर्षभ । काले काले च यो वेत्ति कर्तव्यस्तेन धीमता

Wahai lembu jantan di antara keturunan Bharata, orang bijaksana ialah dia yang pada waktunya memahami dharma, artha, kāma, dan mokṣa, lalu melaksanakan kewajiban sebagaimana mestinya.

Verse 10

तस्मात्ते सम्प्रवक्ष्यामि प्रश्नस्यास्योत्तरं शुभम् । यच्छ्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यन्ते भुवि मानवाः

Karena itu kini akan kukatakan kepadamu jawaban yang suci dan membawa keberkahan atas pertanyaan ini; dengan mendengarnya, manusia di bumi terbebas dari segala dosa.

Verse 11

नर्मदा सरितां श्रेष्ठा सर्वतीर्थमयी शुभा । विशेषः कथितस्तस्या रेवासागरसङ्गमे

Narmadā adalah yang utama di antara sungai-sungai—suci, membawa keberuntungan, dan memuat segala tīrtha. Keagungan istimewanya dimaklumkan pada pertemuan Revā (Narmadā) dengan samudra.

Verse 12

आगच्छन्तीं नृपश्रेष्ठ दृष्ट्वा रेवां महोदधिः । प्रणम्य च पुनर्देवीं सङ्गमे रेवया सह

Wahai raja terbaik, melihat Revā (Narmadā) mendekat, samudra agung menunduk penuh hormat; dan di pertemuan arus, ia kembali bersujud kepada Sang Dewi bersama Revā.

Verse 13

संचिन्त्य मनसा केयमिति मां वै सरिद्वरा । ज्ञात्वा संचिन्त्य मनसा रेवां लिङ्गोद्भवां पराम्

Sungai yang termulia merenung dalam hati, “Siapakah ini?” Lalu setelah bermeditasi, ia mengenali Revā sebagai Yang Mahatinggi—yang lahir dari liṅga Śiva.

Verse 14

लुठन्वै सम्मुखस्तात गतो रेवां महोदधिः । समुद्रे नर्मदा यत्र प्रविष्टास्ति महानदी

Wahai dear one, bergulung-gulung dan maju ke hadapan, samudra agung pergi menyongsong Revā—di tempat sungai besar Narmadā memasuki lautan.

Verse 15

तत्र देवाधिदेवस्य समुद्रे लिङ्गमुत्थितम् । लिङ्गोद्भूता महाभागा नर्मदा सरितां वरा

Di sana, di tengah samudra, bangkitlah liṅga Sang Dewa di atas para dewa. Dari liṅga itu lahirlah Narmadā yang amat mulia—yang terbaik di antara sungai-sungai.

Verse 16

लयं गता तत्र लिङ्गे तेन पुण्यतमा हि सा । नर्मदायां वसन्नित्यं नर्मदाम्बु पिबन्सदा । दीक्षितः सर्वयज्ञेषु सोमपानं दिने दिने

Di sana ia menyatu ke dalam liṅga itu; sebab itu ia sungguh paling suci. Siapa yang senantiasa tinggal di tepi Narmadā dan terus-menerus meminum air Narmadā, dipandang telah diinisiasi bagi semua yajña—seakan-akan meneguk Soma hari demi hari.

Verse 17

सङ्गमे तत्र यः स्नात्वा लोटणेश्वरमर्चयेत् । सोऽश्वमेधस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोति मानवः

Barangsiapa mandi suci di pertemuan sungai itu dan memuja Loṭaṇeśvara, ia memperoleh pahala yajña Aśvamedha.

Verse 18

वाचिकं मानसं पापं कर्मणा यत्कृतं नृप । लोटणेश्वरमासाद्य सर्वं विलयतां व्रजेत्

Wahai raja, dosa apa pun yang dilakukan lewat ucapan, pikiran, atau perbuatan—setibanya di Loṭaṇeśvara, semuanya luluh lenyap.

Verse 19

कार्त्तिक्यां तु विशेषेण कथितं शङ्करेण तु । तच्छृणुष्व नृपश्रेष्ठ सर्वपापापनोदनम्

Tata cara ini diajarkan dengan penekanan khusus untuk bulan Kārttikī oleh Śaṅkara sendiri; maka dengarkanlah, wahai raja terbaik, yang melenyapkan segala dosa.

Verse 20

सम्प्राप्तां कार्त्तिकीं दृष्ट्वा गत्वा तत्र नृपोत्तम । चतुर्दश्यामुपोष्यैव स्नात्वा वै नर्मदाजले

Wahai raja utama, ketika melihat Kārttikī telah tiba, pergilah ke sana; dan pada tithi keempat belas, berpuasa, mandilah di air suci Narmadā.

Verse 21

संतर्प्य पितृदेवांश्च श्राद्धं कृत्वा यथाविधि । रात्रौ जागरणं कुर्यात्सम्पूज्य लोटणेश्वरम्

Setelah menyenangkan para leluhur dan para dewa serta melaksanakan śrāddha menurut tata cara, hendaknya berjaga pada malam hari sambil memuja Loṭaṇeśvara dengan sempurna.

Verse 22

सफलं जीवितं तस्य सफलं तस्य चेष्टितम् । पङ्गवस्ते न सन्देहो जन्म तेषां निरर्थकम्

Berbuah-lah hidup orang itu; berbuah pula segala usahanya. Namun mereka yang pincang dalam bhakti, tanpa ragu, kelahirannya menjadi sia-sia.

Verse 23

एकाग्रमनसा यैस्तु न दृष्टो लोटणेश्वरः । पिशाचत्वं वियोनित्वं न भवेत्तस्य वै कुले

Mereka yang tidak memandang Loṭaṇeśvara dengan batin yang satu-titik, dalam keluarganya sungguh akan timbul keadaan laksana piśāca dan kelahiran yang hina.

Verse 24

सङ्गमे तत्र यो गत्वा स्नानं कृत्वा यथाविधि । पुण्यैश्चैव तथा कुर्याद्गीतैर्नृत्यैः प्रबोधनम्

Siapa pun yang pergi ke sana, ke tempat pertemuan arus, mandi menurut tata-ritus, lalu melakukan perbuatan suci—hendaknya juga membangunkan Tuhan dengan kidung dan tarian.

Verse 25

ततः प्रभातां रजनीं दृष्ट्वा नत्वा महोदधिम् । आमन्त्र्य स्नानविधिना स्नानं तत्र तु कारयेत्

Kemudian, melihat malam beralih menjadi fajar, setelah bersujud kepada samudra agung, hendaknya ia memanggilnya dan, menurut tata-ritus mandi, melakukan pemandian di sana.

Verse 26

ॐ नमो विष्णुरूपाय तीर्थनाथाय ते नमः । सान्निध्यं कुरु मे देव समुद्र लवणाम्भसि । इत्यामन्त्रणमन्त्रः

“Oṁ—sembah sujud kepada-Mu yang berwujud Viṣṇu; sembah sujud kepada-Mu, Penguasa segala tīrtha. Wahai Dewa, Samudra berair asin, anugerahkanlah kehadiran-Mu kepadaku.”—Inilah mantra pemanggilan (invokasi).

Verse 27

अग्निश्च तेजो मृडया च देहो रेतोऽधा विष्णुरमृतस्य नाभिः । एवं ब्रुवन् पाण्डव सत्यवाक्यं ततोऽवगाहेत पतिं नदीनाम् । इति स्नानमन्त्रः

Api adalah cahaya kemuliaan; oleh anugerah Śiva tubuh ditegakkan; benih kehidupan ditempatkan di bawah; Viṣṇu adalah pusar keabadian (amṛta). Dengan mengucap sabda benar sang Pāṇḍava, hendaklah kemudian menyelam dalam Tuhan para sungai. Inilah mantra mandi suci.

Verse 28

आजन्मशतसाहस्रं यत्पापं कृतवान्नरः । सकृत्स्नानाद्व्यपोहेत पापौघं लवणाम्भसि

Dosa apa pun yang dilakukan manusia selama ratusan ribu kelahiran, dengan sekali mandi di air asin, gugurlah banjir dosa itu seluruhnya.

Verse 29

अन्यथा हि कुरुश्रेष्ठ देवयोनिरसौ विभुः । कुशाग्रेणापि विबुधैर्न स्प्रष्टव्यो महार्णवः

Jika tidak demikian, wahai yang terbaik di antara para Kuru, Yang Mahakuasa itu—lahir dari keturunan para dewa—tidak patut disentuh oleh para bijak, bahkan dengan ujung rumput kuśa sekalipun; sebab Ia laksana samudra raya yang luas dan tak terselami.

Verse 30

सर्वरत्नप्रधानस्त्वं सर्वरत्नाकराकर । सर्वामरप्रधानेश गृहाणार्घं नमोऽस्तु ते । इति अर्वमन्त्र

Engkau yang utama di antara segala permata, tambang dan sumber segala harta. Wahai Tuhan, pemimpin para abadi—terimalah persembahan arghya ini; hormat sujud kepada-Mu. Inilah mantra arghya.

Verse 31

पितृदेवमनुष्यांश्च संतर्प्य तदनन्तरम् । उत्तीर्य तीरे तस्यैव पञ्चभिर्द्विजपुंगवैः

Setelah memuaskan para Pitṛ, para dewa, dan juga manusia, kemudian ia naik ke tepi sungai itu juga, bersama lima dvija utama (brāhmaṇa terkemuka).

Verse 32

श्राद्धं समाचरेत्पश्चाल्लोकपालानुरूपिभिः । कृत्वाग्रे लोकपालांस्तु प्रतिष्ठाप्य यथाविधि

Sesudah itu hendaklah ia melaksanakan śrāddha dengan tata yang sesuai bagi para Lokapāla; terlebih dahulu menegakkan (pratiṣṭhā) para Lokapāla di hadapan menurut aturan yang ditetapkan.

Verse 33

सम्पूज्य च यथान्यायं तानेव ब्राह्मणैः सह । सुकृतं दुष्कृतं पश्चात्तेभ्यः सर्वं निवेदयेत्

Setelah memuja mereka menurut tata, bersama para brāhmaṇa, kemudian hendaklah ia mempersembahkan kepada mereka semuanya—kebajikan (sukṛta) dan juga keburukan (duṣkṛta).

Verse 34

बाल्यात्प्रभृति यत्पापं कृतं वार्धकयौवने । प्रख्यापयित्वा तेभ्योऽग्रे लोकपालान्निमन्त्रयेत्

Dosa apa pun yang dilakukan sejak masa kanak-kanak—di masa muda ataupun tua—setelah mengakuinya di hadapan mereka, hendaklah ia kemudian memanggil (menginvokasi) para Lokapāla di hadapan itu.

Verse 35

बाल्यात्प्रभृति यत्किंचित्कृतमा जन्मतोऽशुभम् । विप्रेभ्यः कथितं सर्वं तत्सांनिध्यं स्थितेषु मे

Segala perbuatan tidak suci apa pun yang telah kulakukan sejak masa kanak-kanak—segala kesalahan yang timbul sejak kelahiranku—semuanya telah kusampaikan kepada para brāhmaṇa yang berdiri hadir di sini di hadapanku.

Verse 36

इत्युक्त्वा स लुठेत्पश्चात्तेभ्योऽग्रेण च सम्मुखम् । अनुमान्य च तान्पञ्च पश्चात्स्नानं समाचरेत्

Setelah berkata demikian, hendaklah ia bersujud dan berguling penuh hormat di hadapan mereka, menghadap langsung. Setelah memohon persetujuan kelima mereka, kemudian hendaklah ia melakukan mandi ritual.

Verse 37

श्राद्धं च कार्यं विधिवत्पितृभ्यो नृपसत्तम । एवं कृते नृपश्रेष्ठ सर्वपापक्षयो भवेत्

Wahai raja termulia, lakukanlah śrāddha bagi para Pitṛ dengan tata cara yang benar. Bila ini dikerjakan, wahai penguasa utama, lenyaplah segala dosa.

Verse 38

जिज्ञासार्थं तु यः कश्चिदात्मानं ज्ञातुमिच्छति । शुभाशुभं च यत्कर्म तस्य निष्ठामिमां शृणु

Namun siapa pun yang demi pencarian sejati ingin mengenal Ātman, serta membedakan karma yang suci dan yang tidak suci—dengarkanlah disiplin yang telah ditetapkan untuk itu.

Verse 39

स्नात्वा तत्र महातीर्थे लुठमानो व्रजेन्नरः । पापकर्मान्यतो याति धर्मकर्मा व्रजेन्नदीम्

Setelah mandi di mahātīrtha itu, hendaklah seseorang melangkah maju sambil berguling (dalam bhakti) di sana. Perbuatan dosanya pergi menjauh, ia menjadi tekun dalam dharma; kemudian ia menuju ke sungai.

Verse 40

पापकर्मा ततो ज्ञात्वा पापं मे पूर्वसंचितम् । स्नात्वा तीर्थवरे तस्मिन्दानं दद्याद्यथाविधि

Kemudian, meski terbebani oleh perbuatan dosa, dengan menyadari, “Dosaku telah terkumpul sejak masa lampau,” setelah mandi di tīrtha yang utama itu hendaklah ia memberi dāna menurut aturan.

Verse 41

लोटणेश्वरमभ्यर्च्य सर्वपापैः प्रमुच्यते । अवक्रगमनं गत्वा मुच्यते सर्वपातकैः

Dengan memuja Loṭaṇeśvara, seseorang dilepaskan dari segala dosa; dan dengan pergi ke Avakragamana, ia terbebas dari semua pelanggaran berat.

Verse 42

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन ज्ञात्वैवं नृपसत्तम । स्नातव्यं मानवैस्तत्र यत्र संनिहितो हरः

Karena itu, wahai raja terbaik, setelah mengetahui hal ini, dengan segenap upaya hendaknya manusia mandi suci di sana—di tempat Hara (Śiva) bersemayam secara istimewa.

Verse 43

एवं स्नात्वा विधानेन ब्राह्मणान् वेदपारगान् । पूजयेत्पृथिवीपाल सर्वपापोपशान्तये

Demikianlah, setelah mandi menurut tata-ritus, wahai penguasa bumi, hendaknya memuliakan para Brāhmaṇa yang menyeberangi lautan Veda, demi padamnya seluruh dosa.

Verse 44

एवं गुणविशिष्टं हि तत्तीर्थं नृपसत्तम । तस्य तीर्थस्य माहात्म्यं शृणुष्वैकमना नृप

Wahai raja terbaik, sungguh tīrtha itu berhias dengan keutamaan yang demikian. Kini, wahai raja, dengarkanlah dengan hati yang terpusat kemuliaan tempat suci itu.

Verse 45

तत्र तीर्थे नरः स्नात्वा संतर्प्य पितृदेवताः । श्राद्धं यः कुरुते तत्र पित्ःणां भक्तिभावितः

Di tīrtha itu, setelah mandi suci dan memuaskan para dewa leluhur (Pitṛ) dengan tarpaṇa, orang yang melaksanakan śrāddha di sana dengan bhakti kepada Pitṛ—(mendapatkan anugerah khusus mereka).

Verse 46

दानं ददाति विप्रेभ्यो गोभूतिलहिरण्यकम् । षष्टिवर्षसहस्राणि कोटिर्वर्षशतानि च

Ia memberikan dāna kepada para Brāhmaṇa—sapi, tanah, wijen, dan emas—dan (dengan itu) memperoleh pahala yang terhitung enam puluh ribu tahun, bahkan ratusan krore tahun.

Verse 47

विमानवरमारूढः स्वर्गलोके महीयते । नर्मदासर्वतीर्थेभ्यः स्नाने दाने च यत्फलम्

Naik pada wimana surgawi yang mulia, ia dimuliakan di alam surga. Buah pahala yang timbul dari mandi suci dan bersedekah di semua tīrtha Narmadā—

Verse 48

तत्फलं समवाप्नोति रेवासागरसङ्गमे । सुवर्णं रजतं ताम्रं मणिमौक्तिकभूषणम्

Buah pahala itu juga diperoleh di pertemuan Revā dengan samudra. (Di sana dipersembahkan) emas, perak, tembaga, serta perhiasan bertatah permata dan mutiara.

Verse 49

गोवृषं च महीं धान्यं तत्र दत्त्वाक्षयं फलम् । शुभस्याप्यशुभस्यापि तत्र तीर्थे न संशयः

Di tīrtha itu, memberi sedekah seekor sapi, lembu jantan, tanah, atau biji-bijian mendatangkan pahala yang tak binasa. Bagi yang berbuat baik maupun yang berbuat buruk, tīrtha itu tetap berdaya—tiada keraguan.

Verse 50

तत्र तीर्थे नरः कश्चित्प्राणत्यागं युधिष्ठिर । करोति भक्त्या विधिवत्तस्य पुण्यफलं शृणु

Wahai Yudhiṣṭhira, bila seseorang di tīrtha itu melepaskan nyawa dengan bhakti dan menurut tata-ritus yang semestinya, maka dengarkanlah buah pahala kebajikannya.

Verse 51

कोटिवर्षं तु वर्षाणां क्रीडित्वा शिवमन्दिरे । वेदवेदाङ्गविद्विप्रो जायते विमले कुले

Setelah bersukaria selama sepuluh juta tahun di mandir Śiva, ia kemudian lahir dalam keluarga yang suci sebagai brāhmaṇa yang menguasai Veda dan Vedāṅga.

Verse 52

पुत्रपौत्रसमृद्धोऽसौ धनधान्यसमन्वितः । सर्वव्याधिविनिर्मुक्तो जीवेच्च शरदांशतम्

Ia menjadi makmur dengan putra dan cucu, dianugerahi harta serta hasil pangan; terbebas dari segala penyakit, ia hidup seratus musim gugur (usia penuh).

Verse 53

अपि द्वादशयात्रासु सोमनाथे यदर्चिते । कार्त्तिक्यां कृत्तिकायोगे तत्पुण्यं लोटणेश्वरे

Bahkan pahala yang timbul dari pemujaan di Somanātha dalam dua belas ziarah—terutama pada bulan Kārttika saat bersatu dengan rasi Kṛttikā—pahala itu juga terdapat di Loṭaṇeśvara.

Verse 54

गया गङ्गा कुरुक्षेत्रे नैमिषे पुष्करे तथा । तत्पुण्यं लभते पार्थ लोटणेश्वरदर्शनात्

Wahai Pārtha, hanya dengan darśana (menyaksikan/berziarah) ke Loṭaṇeśvara, seseorang memperoleh pahala yang sama seperti ziarah ke Gayā, Gaṅgā, Kurukṣetra, Naimiṣa, dan Puṣkara.

Verse 55

यः शृणोति नरो भक्त्या पठ्यमानमिदं शुभम् । सर्वपापविनिर्मुक्तो रुद्रलोकं स गच्छति

Barangsiapa mendengar kisah suci ini dibacakan dengan bhakti, ia terbebas dari segala dosa dan menuju ke loka Rudra.