Adhyaya 24

Verse 1

श्रीशुक उवाच तस्यां विदर्भोऽजनयत् पुत्रौ नाम्ना कुशक्रथौ । तृतीयं रोमपादं च विदर्भकुलनन्दनम् ॥ १ ॥

Śukadeva Gosvāmī berkata: Dari rahim gadis yang dibawa ayahnya, Vidarbha memperanakkan tiga putra bernama Kuśa, Kratha, dan yang ketiga Romapāda. Romapāda menjadi kesayangan dinasti Vidarbha.

Verse 2

रोमपादसुतो बभ्रुर्बभ्रो: कृतिरजायत । उशिकस्तत्सुतस्तस्माच्चेदिश्चैद्यादयो नृपा: ॥ २ ॥

Putra Romapāda adalah Babhru; dari Babhru lahir Kṛti. Putra Kṛti ialah Uśika; putra Uśika ialah Cedi. Dari Cedi lahir raja yang dikenal sebagai Caidya dan para raja lainnya.

Verse 3

क्रथस्य कुन्ति: पुत्रोऽभूद्वृष्णिस्तस्याथ निर्वृति: । ततो दशार्हो नाम्नाभूत् तस्य व्योम: सुतस्तत: ॥ ३ ॥ जीमूतो विकृतिस्तस्य यस्य भीमरथ: सुत: । ततो नवरथ: पुत्रो जातो दशरथस्तत: ॥ ४ ॥

Putra Kratha ialah Kunti; putra Kunti ialah Vṛṣṇi; putra Vṛṣṇi ialah Nirvṛti; dan putra Nirvṛti dikenal sebagai Daśārha. Dari Daśārha lahir Vyoma; dari Vyoma lahir Jīmūta; dari Jīmūta lahir Vikṛti; dari Vikṛti lahir Bhīmaratha; dari Bhīmaratha lahir Navaratha; dan dari Navaratha lahir Daśaratha.

Verse 4

क्रथस्य कुन्ति: पुत्रोऽभूद्वृष्णिस्तस्याथ निर्वृति: । ततो दशार्हो नाम्नाभूत् तस्य व्योम: सुतस्तत: ॥ ३ ॥ जीमूतो विकृतिस्तस्य यस्य भीमरथ: सुत: । ततो नवरथ: पुत्रो जातो दशरथस्तत: ॥ ४ ॥

Putra Kratha ialah Kunti; putra Kunti ialah Vṛṣṇi; putra Vṛṣṇi ialah Nirvṛti; dan putra Nirvṛti dikenal sebagai Daśārha. Dari Daśārha lahir Vyoma; dari Vyoma lahir Jīmūta; dari Jīmūta lahir Vikṛti; dari Vikṛti lahir Bhīmaratha; dari Bhīmaratha lahir Navaratha; dan dari Navaratha lahir Daśaratha.

Verse 5

करम्भि: शकुने: पुत्रो देवरातस्तदात्मज: । देवक्षत्रस्ततस्तस्य मधु: कुरुवशादनु: ॥ ५ ॥

Dari Daśaratha lahirlah putra bernama Śakuni, dari Śakuni lahir Karambhi; putra Karambhi ialah Devarāta, putranya Devakṣatra; putra Devakṣatra ialah Madhu, putranya Kuruvaśa, dan dari Kuruvaśa lahirlah Anu.

Verse 6

पुरुहोत्रस्त्वनो: पुत्रस्तस्यायु: सात्वतस्तत: । भजमानो भजिर्दिव्यो वृष्णिर्देवावृधोऽन्धक: ॥ ६ ॥ सात्वतस्य सुता: सप्त महाभोजश्च मारिष । भजमानस्य निम्‍लोचि: किङ्कणो धृष्टिरेव च ॥ ७ ॥ एकस्यामात्मजा: पत्‍न्यामन्यस्यां च त्रय: सुता: । शताजिच्च सहस्राजिदयुताजिदिति प्रभो ॥ ८ ॥

Putra Anu ialah Puruhotra; putra Puruhotra ialah Ayu; dan putra Ayu ialah Sātvata. Wahai raja mulia, Sātvata memiliki tujuh putra: Bhajamāna, Bhaji, Divya, Vṛṣṇi, Devāvṛdha, Andhaka, dan Mahābhoja. Dari Bhajamāna dengan satu istri lahir Nimloci, Kiṅkaṇa, dan Dhṛṣṭi; dari istri lainnya lahir Śatājit, Sahasrājit, dan Ayutājit.

Verse 7

पुरुहोत्रस्त्वनो: पुत्रस्तस्यायु: सात्वतस्तत: । भजमानो भजिर्दिव्यो वृष्णिर्देवावृधोऽन्धक: ॥ ६ ॥ सात्वतस्य सुता: सप्त महाभोजश्च मारिष । भजमानस्य निम्‍लोचि: किङ्कणो धृष्टिरेव च ॥ ७ ॥ एकस्यामात्मजा: पत्‍न्यामन्यस्यां च त्रय: सुता: । शताजिच्च सहस्राजिदयुताजिदिति प्रभो ॥ ८ ॥

Putra Anu ialah Puruhotra; putra Puruhotra ialah Ayu; dan putra Ayu ialah Sātvata. Wahai raja mulia, Sātvata memiliki tujuh putra: Bhajamāna, Bhaji, Divya, Vṛṣṇi, Devāvṛdha, Andhaka, dan Mahābhoja. Dari Bhajamāna dengan satu istri lahir Nimloci, Kiṅkaṇa, dan Dhṛṣṭi; dari istri lainnya lahir Śatājit, Sahasrājit, dan Ayutājit.

Verse 8

पुरुहोत्रस्त्वनो: पुत्रस्तस्यायु: सात्वतस्तत: । भजमानो भजिर्दिव्यो वृष्णिर्देवावृधोऽन्धक: ॥ ६ ॥ सात्वतस्य सुता: सप्त महाभोजश्च मारिष । भजमानस्य निम्‍लोचि: किङ्कणो धृष्टिरेव च ॥ ७ ॥ एकस्यामात्मजा: पत्‍न्यामन्यस्यां च त्रय: सुता: । शताजिच्च सहस्राजिदयुताजिदिति प्रभो ॥ ८ ॥

Putra Anu ialah Puruhotra; putra Puruhotra ialah Ayu; dan putra Ayu ialah Sātvata. Wahai raja mulia, Sātvata memiliki tujuh putra: Bhajamāna, Bhaji, Divya, Vṛṣṇi, Devāvṛdha, Andhaka, dan Mahābhoja. Dari Bhajamāna dengan satu istri lahir Nimloci, Kiṅkaṇa, dan Dhṛṣṭi; dari istri lainnya lahir Śatājit, Sahasrājit, dan Ayutājit.

Verse 9

बभ्रुर्देवावृधसुतस्तयो: श्लोकौ पठन्त्यमू । यथैव श‍ृणुमो दूरात् सम्पश्यामस्तथान्तिकात् ॥ ९ ॥

Putra Devāvṛdha ialah Babhru. Tentang Devāvṛdha dan Babhru ada dua kidung pujian termasyhur yang dilantunkan para leluhur. Sebagaimana kami mendengarnya dari jauh, demikian pula dari dekat kami menyaksikan kemuliaan sifat-sifat mereka.

Verse 10

बभ्रु: श्रेष्ठो मनुष्याणां देवैर्देवावृध: सम: । पुरुषा: पञ्चषष्टिश्च षट् सहस्राणि चाष्ट च ॥ १० ॥ येऽमृतत्त्वमनुप्राप्ता बभ्रोर्देवावृधादपि । महाभोजोऽतिधर्मात्मा भोजा आसंस्तदन्वये ॥ ११ ॥

Di antara manusia, Babhru diputuskan sebagai yang terbaik, dan Devāvṛdha setara dengan para dewa. Karena pergaulan Babhru dan Devāvṛdha, seluruh keturunan mereka—berjumlah 14.065—mencapai keabadian rohani dan mokṣa. Dalam wangsa Raja Mahābhoja yang sangat saleh, muncullah para raja Bhoja.

Verse 11

बभ्रु: श्रेष्ठो मनुष्याणां देवैर्देवावृध: सम: । पुरुषा: पञ्चषष्टिश्च षट् सहस्राणि चाष्ट च ॥ १० ॥ येऽमृतत्त्वमनुप्राप्ता बभ्रोर्देवावृधादपि । महाभोजोऽतिधर्मात्मा भोजा आसंस्तदन्वये ॥ ११ ॥

Mereka yang mencapai keabadian rohani—sebanyak 14.065 orang—terjadi karena hubungan Babhru dan Devāvṛdha. Dalam garis keturunan Mahābhoja yang sangat teguh pada dharma, ada para raja yang dikenal sebagai Bhoja.

Verse 12

वृष्णे: सुमित्र: पुत्रोऽभूद् युधाजिच्च परन्तप । शिनिस्तस्यानमित्रश्च निघ्नोऽभूदनमित्रत: ॥ १२ ॥

Wahai Raja Parīkṣit, penakluk musuh, putra-putra Vṛṣṇi adalah Sumitra dan Yudhājit. Dari Yudhājit lahir Śini dan Anamitra, dan dari Anamitra lahir seorang putra bernama Nighna.

Verse 13

सत्राजित: प्रसेनश्च निघ्नस्याथासतु: सुतौ । अनमित्रसुतो योऽन्य: शिनिस्तस्य च सत्यक: ॥ १३ ॥

Dua putra Nighna adalah Satrājita dan Prasena. Anamitra juga memiliki putra lain bernama Śini, dan putra Śini itu bernama Satyaka.

Verse 14

युयुधान: सात्यकिर्वै जयस्तस्य कुणिस्तत: । युगन्धरोऽनमित्रस्य वृष्णि: पुत्रोऽपरस्तत: ॥ १४ ॥

Putra Satyaka adalah Yuyudhāna (Sātyaki), dan putranya bernama Jaya. Dari Jaya lahir Kuṇi, dan dari Kuṇi lahir Yugandhara. Anamitra juga memiliki putra lain bernama Vṛṣṇi.

Verse 15

श्वफल्कश्चित्ररथश्च गान्दिन्यां च श्वफल्कत: । अक्रूरप्रमुखा आसन् पुत्रा द्वादश विश्रुता: ॥ १५ ॥

Dari Vṛṣṇi lahirlah putra-putra bernama Śvaphalka dan Citraratha. Dari Śvaphalka melalui istrinya Gāndinī lahir Akrūra; Akrūra adalah yang sulung, dan ada dua belas putra lainnya yang termasyhur.

Verse 16

आसङ्ग: सारमेयश्च मृदुरो मृदुविद् गिरि: । धर्मवृद्ध: सुकर्मा च क्षेत्रोपेक्षोऽरिमर्दन: ॥ १६ ॥ शत्रुघ्नो गन्धमादश्च प्रतिबाहुश्च द्वादश । तेषां स्वसा सुचाराख्या द्वावक्रूरसुतावपि ॥ १७ ॥ देववानुपदेवश्च तथा चित्ररथात्मजा: । पृथुर्विदूरथाद्याश्च बहवो वृष्णिनन्दना: ॥ १८ ॥

Nama kedua belas putra itu ialah Āsaṅga, Sārameya, Mṛdura, Mṛduvit, Giri, Dharmavṛddha, Sukarmā, Kṣetropekṣa, Arimardana, Śatrughna, Gandhamāda, dan Pratibāhu. Mereka juga memiliki seorang saudari bernama Sucārā. Dari Akrūra lahir dua putra, Devavān dan Upadeva. Citraratha pun mempunyai banyak putra, dipimpin oleh Pṛthu dan Vidūratha, semuanya dikenal sebagai keturunan dinasti Vṛṣṇi.

Verse 17

आसङ्ग: सारमेयश्च मृदुरो मृदुविद् गिरि: । धर्मवृद्ध: सुकर्मा च क्षेत्रोपेक्षोऽरिमर्दन: ॥ १६ ॥ शत्रुघ्नो गन्धमादश्च प्रतिबाहुश्च द्वादश । तेषां स्वसा सुचाराख्या द्वावक्रूरसुतावपि ॥ १७ ॥ देववानुपदेवश्च तथा चित्ररथात्मजा: । पृथुर्विदूरथाद्याश्च बहवो वृष्णिनन्दना: ॥ १८ ॥

Nama kedua belas putra itu ialah Āsaṅga, Sārameya, Mṛdura, Mṛduvit, Giri, Dharmavṛddha, Sukarmā, Kṣetropekṣa, Arimardana, Śatrughna, Gandhamāda, dan Pratibāhu. Mereka juga memiliki seorang saudari bernama Sucārā. Dari Akrūra lahir dua putra, Devavān dan Upadeva. Citraratha pun mempunyai banyak putra, dipimpin oleh Pṛthu dan Vidūratha, semuanya dikenal sebagai keturunan dinasti Vṛṣṇi.

Verse 18

आसङ्ग: सारमेयश्च मृदुरो मृदुविद् गिरि: । धर्मवृद्ध: सुकर्मा च क्षेत्रोपेक्षोऽरिमर्दन: ॥ १६ ॥ शत्रुघ्नो गन्धमादश्च प्रतिबाहुश्च द्वादश । तेषां स्वसा सुचाराख्या द्वावक्रूरसुतावपि ॥ १७ ॥ देववानुपदेवश्च तथा चित्ररथात्मजा: । पृथुर्विदूरथाद्याश्च बहवो वृष्णिनन्दना: ॥ १८ ॥

Nama kedua belas putra itu ialah Āsaṅga, Sārameya, Mṛdura, Mṛduvit, Giri, Dharmavṛddha, Sukarmā, Kṣetropekṣa, Arimardana, Śatrughna, Gandhamāda, dan Pratibāhu. Mereka juga memiliki seorang saudari bernama Sucārā. Dari Akrūra lahir dua putra, Devavān dan Upadeva. Citraratha pun mempunyai banyak putra, dipimpin oleh Pṛthu dan Vidūratha, semuanya dikenal sebagai keturunan dinasti Vṛṣṇi.

Verse 19

कुकुरो भजमानश्च शुचि: कम्बलबर्हिष: । कुकुरस्य सुतो वह्निर्विलोमा तनयस्तत: ॥ १९ ॥

Andhaka mempunyai empat putra: Kukura, Bhajamāna, Śuci, dan Kambalabarhiṣa. Putra Kukura ialah Vahni, dan putra Vahni ialah Vilomā.

Verse 20

कपोतरोमा तस्यानु: सखा यस्य च तुम्बुरु: । अन्धकाद् दुन्दुभिस्तस्मादविद्योत: पुनर्वसु: ॥ २० ॥

Putra Vilomā ialah Kapotaromā. Putranya bernama Anu, sahabatnya adalah Tumburu. Dari Anu lahir Andhaka; dari Andhaka lahir Dundubhi; dari Dundubhi lahir Avidyota; dan dari Avidyota lahir putra bernama Punarvasu.

Verse 21

तस्याहुकश्चाहुकी च कन्या चैवाहुकात्मजौ । देवकश्चोग्रसेनश्च चत्वारो देवकात्मजा: ॥ २१ ॥ देववानुपदेवश्च सुदेवो देववर्धन: । तेषां स्वसार: सप्तासन् धृतदेवादयो नृप ॥ २२ ॥ शान्तिदेवोपदेवा च श्रीदेवा देवरक्षिता । सहदेवा देवकी च वसुदेव उवाह ता: ॥ २३ ॥

Punarvasu memiliki seorang putra dan seorang putri, bernama Āhuka dan Āhukī. Āhuka mempunyai dua putra: Devaka dan Ugrasena. Devaka mempunyai empat putra—Devavān, Upadeva, Sudeva, Devavardhana—serta tujuh putri: Dhṛtadevā (yang tertua), Śāntidevā, Upadevā, Śrīdevā, Devarakṣitā, Sahadevā, dan Devakī. Vasudeva, ayah Śrī Kṛṣṇa, memperistri semua saudari itu.

Verse 22

तस्याहुकश्चाहुकी च कन्या चैवाहुकात्मजौ । देवकश्चोग्रसेनश्च चत्वारो देवकात्मजा: ॥ २१ ॥ देववानुपदेवश्च सुदेवो देववर्धन: । तेषां स्वसार: सप्तासन् धृतदेवादयो नृप ॥ २२ ॥ शान्तिदेवोपदेवा च श्रीदेवा देवरक्षिता । सहदेवा देवकी च वसुदेव उवाह ता: ॥ २३ ॥

Punarvasu memiliki seorang putra dan seorang putri, bernama Āhuka dan Āhukī. Āhuka mempunyai dua putra: Devaka dan Ugrasena. Devaka mempunyai empat putra—Devavān, Upadeva, Sudeva, Devavardhana—serta tujuh putri: Dhṛtadevā (yang tertua), Śāntidevā, Upadevā, Śrīdevā, Devarakṣitā, Sahadevā, dan Devakī. Vasudeva, ayah Śrī Kṛṣṇa, memperistri semua saudari itu.

Verse 23

तस्याहुकश्चाहुकी च कन्या चैवाहुकात्मजौ । देवकश्चोग्रसेनश्च चत्वारो देवकात्मजा: ॥ २१ ॥ देववानुपदेवश्च सुदेवो देववर्धन: । तेषां स्वसार: सप्तासन् धृतदेवादयो नृप ॥ २२ ॥ शान्तिदेवोपदेवा च श्रीदेवा देवरक्षिता । सहदेवा देवकी च वसुदेव उवाह ता: ॥ २३ ॥

Punarvasu memiliki seorang putra dan seorang putri, bernama Āhuka dan Āhukī. Āhuka mempunyai dua putra: Devaka dan Ugrasena. Devaka mempunyai empat putra—Devavān, Upadeva, Sudeva, Devavardhana—serta tujuh putri: Dhṛtadevā (yang tertua), Śāntidevā, Upadevā, Śrīdevā, Devarakṣitā, Sahadevā, dan Devakī. Vasudeva, ayah Śrī Kṛṣṇa, memperistri semua saudari itu.

Verse 24

कंस: सुनामा न्यग्रोध: कङ्क: शङ्कु: सुहूस्तथा । राष्ट्रपालोऽथ धृष्टिश्च तुष्टिमानौग्रसेनय: ॥ २४ ॥

Putra-putra Ugrasena ialah Kaṁsa, Sunāmā, Nyagrodha, Kaṅka, Śaṅku, Suhū, Rāṣṭrapāla, Dhṛṣṭi, dan Tuṣṭimān.

Verse 25

कंसा कंसवती कङ्का शूरभू राष्ट्रपालिका । उग्रसेनदुहितरो वसुदेवानुजस्त्रिय: ॥ २५ ॥

Kaṁsā, Kaṁsavatī, Kaṅkā, Śūrabhū, dan Rāṣṭrapālikā adalah putri-putri Ugrasena. Mereka menjadi istri-istri adik-adik Vasudeva.

Verse 26

शूरो विदूरथादासीद् भजमानस्तु तत्सुत: । शिनिस्तस्मात् स्वयंभोजो हृदिकस्तत्सुतो मत: ॥ २६ ॥

Putra Citraratha adalah Vidūratha; putra Vidūratha adalah Śūra; dan putra Śūra adalah Bhajamāna. Putra Bhajamāna ialah Śini; putra Śini ialah Bhoja; dan putra Bhoja ialah Hṛdika.

Verse 27

देवमीढ: शतधनु: कृतवर्मेति तत्सुता: । देवमीढस्य शूरस्य मारिषा नाम पत्‍न्यभूत् ॥ २७ ॥

Tiga putra Hṛdika ialah Devamīḍha, Śatadhanu, dan Kṛtavarmā. Putra Devamīḍha adalah Śūra, yang istrinya bernama Māriṣā.

Verse 28

तस्यां स जनयामास दश पुत्रानकल्मषान् । वसुदेवं देवभागं देवश्रवसमानकम् ॥ २८ ॥ सृञ्जयं श्यामकं कङ्कं शमीकं वत्सकं वृकम् । देवदुन्दुभयो नेदुरानका यस्य जन्मनि ॥ २९ ॥ वसुदेवं हरे: स्थानं वदन्त्यानकदुन्दुभिम् । पृथा च श्रुतदेवा च श्रुतकीर्ति: श्रुतश्रवा: ॥ ३० ॥ राजाधिदेवी चैतेषां भगिन्य: पञ्च कन्यका: । कुन्ते: सख्यु: पिता शूरो ह्यपुत्रस्य पृथामदात् ॥ ३१ ॥

Melalui Māriṣā, Raja Śūra memperanakkan sepuluh putra yang suci tanpa noda: Vasudeva, Devabhāga, Devaśravā, Ānaka, Sṛñjaya, Śyāmaka, Kaṅka, Śamīka, Vatsaka, dan Vṛka. Saat Vasudeva lahir, para dewa menabuh genderang ānaka; karena ia menjadi tempat bersemayam bagi turunnya Śrī Hari Kṛṣṇa, Vasudeva pun dikenal sebagai Ānakadundubhi. Lima putrinya—Pṛthā, Śrutadevā, Śrutakīrti, Śrutaśravā, dan Rājādhidevī—adalah saudari-saudari Vasudeva. Śūra menyerahkan Pṛthā kepada sahabatnya Kunti yang tak berketurunan; maka Pṛthā juga masyhur dengan nama Kuntī.

Verse 29

तस्यां स जनयामास दश पुत्रानकल्मषान् । वसुदेवं देवभागं देवश्रवसमानकम् ॥ २८ ॥ सृञ्जयं श्यामकं कङ्कं शमीकं वत्सकं वृकम् । देवदुन्दुभयो नेदुरानका यस्य जन्मनि ॥ २९ ॥ वसुदेवं हरे: स्थानं वदन्त्यानकदुन्दुभिम् । पृथा च श्रुतदेवा च श्रुतकीर्ति: श्रुतश्रवा: ॥ ३० ॥ राजाधिदेवी चैतेषां भगिन्य: पञ्च कन्यका: । कुन्ते: सख्यु: पिता शूरो ह्यपुत्रस्य पृथामदात् ॥ ३१ ॥

Melalui Māriṣā, Raja Śūra memperanakkan sepuluh putra yang suci tanpa noda: Vasudeva, Devabhāga, Devaśravā, Ānaka, Sṛñjaya, Śyāmaka, Kaṅka, Śamīka, Vatsaka, dan Vṛka. Saat Vasudeva lahir, para dewa menabuh genderang ānaka; karena ia menjadi tempat bersemayam bagi turunnya Śrī Hari Kṛṣṇa, Vasudeva pun dikenal sebagai Ānakadundubhi. Lima putrinya—Pṛthā, Śrutadevā, Śrutakīrti, Śrutaśravā, dan Rājādhidevī—adalah saudari-saudari Vasudeva. Śūra menyerahkan Pṛthā kepada sahabatnya Kunti yang tak berketurunan; maka Pṛthā juga masyhur dengan nama Kuntī.

Verse 30

तस्यां स जनयामास दश पुत्रानकल्मषान् । वसुदेवं देवभागं देवश्रवसमानकम् ॥ २८ ॥ सृञ्जयं श्यामकं कङ्कं शमीकं वत्सकं वृकम् । देवदुन्दुभयो नेदुरानका यस्य जन्मनि ॥ २९ ॥ वसुदेवं हरे: स्थानं वदन्त्यानकदुन्दुभिम् । पृथा च श्रुतदेवा च श्रुतकीर्ति: श्रुतश्रवा: ॥ ३० ॥ राजाधिदेवी चैतेषां भगिन्य: पञ्च कन्यका: । कुन्ते: सख्यु: पिता शूरो ह्यपुत्रस्य पृथामदात् ॥ ३१ ॥

Melalui Māriṣā, Raja Śūra memperanakkan sepuluh putra yang tanpa noda—Vasudeva, Devabhāga, Devaśravā, Ānaka, Sṛñjaya, Śyāmaka, Kaṅka, Śamīka, Vatsaka, dan Vṛka. Saat Vasudeva lahir, para dewa di surga menabuh genderang suci; karena ia menjadi wadah suci bagi penampakan Śrī Hari Kṛṣṇa, ia pun dikenal sebagai Ānakadundubhi. Lima putri Raja Śūra—Pṛthā, Śrutadevā, Śrutakīrti, Śrutaśravā, dan Rājādhidevī—adalah saudari-saudari Vasudeva. Śūra menyerahkan Pṛthā kepada sahabatnya Kuntī yang tidak berketurunan; karena itu Pṛthā juga disebut Kuntī.

Verse 31

तस्यां स जनयामास दश पुत्रानकल्मषान् । वसुदेवं देवभागं देवश्रवसमानकम् ॥ २८ ॥ सृञ्जयं श्यामकं कङ्कं शमीकं वत्सकं वृकम् । देवदुन्दुभयो नेदुरानका यस्य जन्मनि ॥ २९ ॥ वसुदेवं हरे: स्थानं वदन्त्यानकदुन्दुभिम् । पृथा च श्रुतदेवा च श्रुतकीर्ति: श्रुतश्रवा: ॥ ३० ॥ राजाधिदेवी चैतेषां भगिन्य: पञ्च कन्यका: । कुन्ते: सख्यु: पिता शूरो ह्यपुत्रस्य पृथामदात् ॥ ३१ ॥

Melalui Māriṣā, Raja Śūra memperanakkan sepuluh putra yang tanpa noda—Vasudeva, Devabhāga, Devaśravā, Ānaka, Sṛñjaya, Śyāmaka, Kaṅka, Śamīka, Vatsaka, dan Vṛka. Saat Vasudeva lahir, para dewa di surga menabuh genderang suci; karena ia menjadi wadah suci bagi penampakan Śrī Hari Kṛṣṇa, ia pun dikenal sebagai Ānakadundubhi. Lima putri Raja Śūra—Pṛthā, Śrutadevā, Śrutakīrti, Śrutaśravā, dan Rājādhidevī—adalah saudari-saudari Vasudeva. Śūra menyerahkan Pṛthā kepada sahabatnya Kuntī yang tidak berketurunan; karena itu Pṛthā juga disebut Kuntī.

Verse 32

साप दुर्वाससो विद्यां देवहूतीं प्रतोषितात् । तस्या वीर्यपरीक्षार्थमाजुहाव रविं शुचि: ॥ ३२ ॥

Pṛthā melayani Mahārṣi Durvāsā hingga beliau sangat berkenan; karena itu ia memperoleh siddhi bernama Devahūtī-vidyā, yang dengannya ia dapat memanggil dewa mana pun. Untuk menguji daya siddhi itu, Kuntī yang suci segera memanggil Dewa Matahari.

Verse 33

तदैवोपागतं देवं वीक्ष्य विस्मितमानसा । प्रत्ययार्थं प्रयुक्ता मे याहि देव क्षमस्व मे ॥ ३३ ॥

Begitu Kuntī memanggil dewa matahari, ia segera menampakkan diri di hadapannya, dan Kuntī pun sangat terperanjat. Ia berkata, “Aku hanya menguji kemanjuran siddhi ini. Wahai dewa, maafkan aku karena memanggilmu tanpa perlu; silakan kembali.”

Verse 34

अमोघं देवसन्दर्शमादधे त्वयि चात्मजम् । योनिर्यथा न दुष्येत कर्ताहं ते सुमध्यमे ॥ ३४ ॥

Dewa Matahari berkata: “Wahai Pṛthā yang elok, perjumpaan dengan para dewa tidaklah sia-sia. Karena itu akan kutanamkan benihku dalam rahimmu agar engkau melahirkan seorang putra. Engkau masih gadis yang belum bersuami; aku akan mengatur agar kemurnian keperawananmu tetap utuh.”

Verse 35

इति तस्यां स आधाय गर्भं सूर्यो दिवं गत: । सद्य: कुमार: सञ्जज्ञे द्वितीय इव भास्कर: ॥ ३५ ॥

Setelah berkata demikian, Dewa Surya menanamkan benih bercahaya ke dalam rahim Pṛthā lalu kembali ke alam surgawi. Seketika itu juga Kuntī melahirkan seorang putra, laksana matahari kedua.

Verse 36

तं सात्यजन्नदीतोये कृच्छ्राल्लोकस्य बिभ्यती । प्रपितामहस्तामुवाह पाण्डुर्वै सत्यविक्रम: ॥ ३६ ॥

Karena takut celaan orang, Kuntī dengan susah payah melepaskan kasihnya kepada sang bayi. Dengan berat hati ia menaruhnya dalam keranjang dan menghanyutkannya di air sungai. Wahai Mahārāja Parīkṣit, kelak buyutmu, Raja Pāṇḍu yang saleh dan gagah, menikahi Kuntī.

Verse 37

श्रुतदेवां तु कारूषो वृद्धशर्मा समग्रहीत् । यस्यामभूद् दन्तवक्र ऋषिशप्तो दिते: सुत: ॥ ३७ ॥

Raja Karūṣa bernama Vṛddhaśarmā menikahi Śrutadevā, saudari Kuntī. Dari rahimnya lahirlah Dantavakra. Karena kutukan para ṛṣi yang dipimpin Sanaka, Dantavakra dahulu terlahir sebagai putra Diti bernama Hiraṇyākṣa.

Verse 38

कैकेयो धृष्टकेतुश्च श्रुतकीर्तिमविन्दत । सन्तर्दनादयस्तस्यां पञ्चासन्कैकया: सुता: ॥ ३८ ॥

Raja Kekaya, Dhṛṣṭaketu, menikahi Śrutakīrti, saudari Kuntī yang lain. Dari rahim Śrutakīrti lahirlah lima putra, dipimpin Santardana.

Verse 39

राजाधिदेव्यामावन्त्यौ जयसेनोऽजनिष्ट ह । दमघोषश्चेदिराज: श्रुतश्रवसमग्रहीत् ॥ ३९ ॥

Dari rahim Rājādhidevī, saudari Kuntī yang lain, Jayasena memperanakkan dua putra bernama Vinda dan Anuvinda. Demikian pula raja negeri Cedi, Damaghoṣa, menikahi Śrutaśravā.

Verse 40

शिशुपाळ: सुतस्तस्या: कथितस्तस्य सम्भव: । देवभागस्य कंसायां चित्रकेतुबृहद्ब‍लौ ॥ ४० ॥

Putra Śrutaśravā ialah Śiśupāla; kelahirannya telah dijelaskan sebelumnya. Saudara Vasudeva bernama Devabhāga memperoleh dua putra dari istrinya Kaṁsā, yakni Citraketu dan Bṛhadbala.

Verse 41

कंसवत्यां देवश्रवस: सुवीर इषुमांस्तथा । बक: कङ्कात् तु कङ्कायां सत्यजित्पुरुजित् तथा ॥ ४१ ॥

Dari Kaṁsavatī, Devaśravā memperoleh dua putra: Suvīra dan Iṣumān. Kaṅka, dari istrinya Kaṅkā, memperanakkan tiga putra: Baka, Satyajit, dan Purujit.

Verse 42

सृञ्जयो राष्ट्रपाल्यां च वृषदुर्मर्षणादिकान् । हरिकेशहिरण्याक्षौ शूरभूम्यां च श्यामक: ॥ ४२ ॥

Raja Sṛñjaya, dari istrinya Rāṣṭrapālikā, memperanakkan putra-putra yang dipimpin oleh Vṛṣa dan Durmarṣaṇa. Raja Śyāmaka, dari istrinya Śūrabhūmi, memperoleh dua putra: Harikeśa dan Hiraṇyākṣa.

Verse 43

मिश्रकेश्यामप्सरसि वृकादीन् वत्सकस्तथा । तक्षपुष्करशालादीन् दुर्वाक्ष्यां वृक आदधे ॥ ४३ ॥

Kemudian Raja Vatsaka, dari rahim istrinya Miśrakeśī yang seorang Apsarā, memperanakkan putra-putra yang dipimpin oleh Vṛka. Vṛka, dari istrinya Durvākṣī, memperanakkan Takṣa, Puṣkara, Śāla, dan lainnya.

Verse 44

सुमित्रार्जुनपालादीन् समीकात्तु सुदामनी । आनक: कर्णिकायां वै ऋतधामाजयावपि ॥ ४४ ॥

Dari Samīka, melalui istrinya Sudāmanī, lahirlah Sumitra, Arjunapāla, dan putra-putra lainnya. Raja Ānaka, dari istrinya Karṇikā, memperoleh dua putra: Ṛtadhāmā dan Jaya.

Verse 45

पौरवी रोहिणी भद्रा मदिरा रोचना इला । देवकीप्रमुखाश्चासन् पत्‍न्य आनकदुन्दुभे: ॥ ४५ ॥

Devakī, Pauravī, Rohiṇī, Bhadrā, Madirā, Rocanā, Ilā dan lainnya adalah para istri Ānakadundubhi (Vasudeva); di antara mereka, Devakī adalah yang utama.

Verse 46

बलं गदं सारणं च दुर्मदं विपुलं ध्रुवम् । वसुदेवस्तु रोहिण्यां कृतादीनुदपादयत् ॥ ४६ ॥

Vasudeva, melalui rahim istrinya Rohiṇī, memperanakkan putra-putra seperti Bala, Gada, Sāraṇa, Durmada, Vipula, Dhruva, Kṛta dan lainnya.

Verse 47

सुभद्रो भद्रबाहुश्च दुर्मदो भद्र एव च । पौरव्यास्तनया ह्येते भूताद्या द्वादशाभवन् ॥ ४७ ॥ नन्दोपनन्दकृतकशूराद्या मदिरात्मजा: । कौशल्या केशिनं त्वेकमसूत कुलनन्दनम् ॥ ४८ ॥

Dari rahim Pauravī lahir dua belas putra, dipimpin oleh Bhūta—termasuk Subhadra, Bhadrabāhu, Durmada, dan Bhadra. Dari rahim Madirā lahir Nanda, Upananda, Kṛtaka, Śūra dan lainnya. Kauśalyā (Bhadrā) melahirkan hanya satu putra bernama Keśī.

Verse 48

सुभद्रो भद्रबाहुश्च दुर्मदो भद्र एव च । पौरव्यास्तनया ह्येते भूताद्या द्वादशाभवन् ॥ ४७ ॥ नन्दोपनन्दकृतकशूराद्या मदिरात्मजा: । कौशल्या केशिनं त्वेकमसूत कुलनन्दनम् ॥ ४८ ॥

Dari rahim Pauravī lahir dua belas putra, dipimpin oleh Bhūta—termasuk Subhadra, Bhadrabāhu, Durmada, dan Bhadra. Dari rahim Madirā lahir Nanda, Upananda, Kṛtaka, Śūra dan lainnya. Kauśalyā (Bhadrā) melahirkan hanya satu putra bernama Keśī.

Verse 49

रोचनायामतो जाता हस्तहेमाङ्गदादय: । इलायामुरुवल्कादीन् यदुमुख्यानजीजनत् ॥ ४९ ॥

Dari rahim Rocanā, Vasudeva memperanakkan Hasta, Hemāṅgada dan putra-putra lainnya; dan dari rahim Ilā ia memperanakkan putra-putra yang dipimpin oleh Uruvalka, para tokoh utama dalam wangsa Yadu.

Verse 50

विपृष्ठो धृतदेवायामेक आनकदुन्दुभे: । शान्तिदेवात्मजा राजन् प्रशमप्रसितादय: ॥ ५० ॥

Dari rahim Dhṛtadevā, salah satu istri Ānakadundubhi (Vasudeva), lahirlah seorang putra bernama Vipṛṣṭha. Dari Śāntidevā, istri lainnya, lahir putra-putra seperti Praśama, Prasita, dan yang lain, wahai raja.

Verse 51

राजन्यकल्पवर्षाद्या उपदेवासुता दश । वसुहंससुवंशाद्या: श्रीदेवायास्तु षट् सुता: ॥ ५१ ॥

Dari Upadevā lahir sepuluh putra Vasudeva, dengan Rājanya, Kalpa, dan Varṣa sebagai yang utama. Dari Śrīdevā, istri lainnya, lahir enam putra seperti Vasu, Haṁsa, dan Suvaṁśa.

Verse 52

देवरक्षितया लब्धा नव चात्र गदादय: । वसुदेव: सुतानष्टावादधे सहदेवया ॥ ५२ ॥

Dalam rahim Devarakṣitā, dari benih Vasudeva lahirlah sembilan putra, dipimpin oleh Gadā. Vasudeva, perwujudan dharma, juga melalui Sahadevā memperanakkan delapan putra, dipimpin oleh Śruta dan Pravara.

Verse 53

प्रवरश्रुतमुख्यांश्च साक्षाद् धर्मो वसूनिव । वसुदेवस्तु देवक्यामष्ट पुत्रानजीजनत् ॥ ५३ ॥ कीर्तिमन्तं सुषेणं च भद्रसेनमुदारधी: । ऋजुं सम्मर्दनं भद्रं सङ्कर्षणमहीश्वरम् ॥ ५४ ॥ अष्टमस्तु तयोरासीत् स्वयमेव हरि: किल । सुभद्रा च महाभागा तव राजन् पितामही ॥ ५५ ॥

Delapan putra Sahadevā—dipimpin oleh Pravara dan Śruta—adalah perwujudan langsung delapan Vasu di surga. Melalui Devakī, Vasudeva juga memperanakkan delapan putra yang luhur: Kīrtimān, Suṣeṇa, Bhadrasena, Ṛju, Sammardana, Bhadra, dan Saṅkarṣaṇa, Penguasa yang berwujud avatāra ular. Putra kedelapan adalah Hari sendiri—Śrī Kṛṣṇa. Dan satu-satunya putri, Subhadrā, wahai raja, adalah nenekmu.

Verse 54

प्रवरश्रुतमुख्यांश्च साक्षाद् धर्मो वसूनिव । वसुदेवस्तु देवक्यामष्ट पुत्रानजीजनत् ॥ ५३ ॥ कीर्तिमन्तं सुषेणं च भद्रसेनमुदारधी: । ऋजुं सम्मर्दनं भद्रं सङ्कर्षणमहीश्वरम् ॥ ५४ ॥ अष्टमस्तु तयोरासीत् स्वयमेव हरि: किल । सुभद्रा च महाभागा तव राजन् पितामही ॥ ५५ ॥

Delapan putra Sahadevā—dipimpin oleh Pravara dan Śruta—adalah perwujudan langsung delapan Vasu di surga. Melalui Devakī, Vasudeva juga memperanakkan delapan putra yang luhur: Kīrtimān, Suṣeṇa, Bhadrasena, Ṛju, Sammardana, Bhadra, dan Saṅkarṣaṇa, Penguasa yang berwujud avatāra ular. Putra kedelapan adalah Hari sendiri—Śrī Kṛṣṇa. Dan satu-satunya putri, Subhadrā, wahai raja, adalah nenekmu.

Verse 55

प्रवरश्रुतमुख्यांश्च साक्षाद् धर्मो वसूनिव । वसुदेवस्तु देवक्यामष्ट पुत्रानजीजनत् ॥ ५३ ॥ कीर्तिमन्तं सुषेणं च भद्रसेनमुदारधी: । ऋजुं सम्मर्दनं भद्रं सङ्कर्षणमहीश्वरम् ॥ ५४ ॥ अष्टमस्तु तयोरासीत् स्वयमेव हरि: किल । सुभद्रा च महाभागा तव राजन् पितामही ॥ ५५ ॥

Delapan putra Sahadevā seperti Pravara dan Śruta adalah penjelmaan langsung delapan Vasu di surga. Vasudeva pun melalui rahim Devakī memperanakkan delapan putra yang sangat mulia—Kīrtimān, Suṣeṇa, Bhadrasena, Udāradhī, Ṛju, Sammardana, Bhadra, serta Saṅkarṣaṇa, penguasa agung, avatāra Śeṣa. Putra kedelapan mereka adalah Śrī Hari sendiri, yakni Kṛṣṇa; dan satu-satunya putri, Subhadrā yang amat beruntung, wahai Raja, adalah nenekmu.

Verse 56

यदा यदा हि धर्मस्य क्षयो वृद्धिश्च पाप्मन: । तदा तु भगवानीश आत्मानं सृजते हरि: ॥ ५६ ॥

Setiap kali dharma merosot dan adharma serta dosa meningkat, saat itulah Bhagavān Śrī Hari, Penguasa Tertinggi, menampakkan diri menurut kehendak-Nya sendiri.

Verse 57

न ह्यस्य जन्मनो हेतु: कर्मणो वा महीपते । आत्ममायां विनेशस्य परस्य द्रष्टुरात्मन: ॥ ५७ ॥

Wahai Raja, kelahiran, lenyapnya penampakan, maupun kegiatan Tuhan tidak disebabkan oleh karma. Ia adalah Sang Diri Tertinggi, Sang Penyaksi Mahatinggi; selain kehendak dan yoga-māyā-Nya sendiri, tiada sebab yang memengaruhi-Nya.

Verse 58

यन्मायाचेष्टितं पुंस: स्थित्युत्पत्त्यप्ययाय हि । अनुग्रहस्तन्निवृत्तेरात्मलाभाय चेष्यते ॥ ५८ ॥

Dengan energi māyā-Nya, Tuhan menjalankan penciptaan, pemeliharaan, dan peleburan alam semesta; semuanya itu adalah kasih karunia-Nya—untuk menghentikan kelahiran dan kematian makhluk serta arus hidup material, dan menuntunnya meraih diri sejati, pulang ke dham Tuhan.

Verse 59

अक्षौहिणीनां पतिभिरसुरैर्नृपलाञ्छनै: । भुव आक्रम्यमाणाया अभाराय कृतोद्यम: ॥ ५९ ॥

Ketika para asura yang memakai lambang raja—para penguasa dan panglima pasukan besar—menindas bumi, maka oleh pengaturan Tuhan mereka saling berperang, sehingga beban para iblis di permukaan bumi berkurang.

Verse 60

कर्माण्यपरिमेयाणि मनसापि सुरेश्वरै: । सहसङ्कर्षणश्चक्रे भगवान् मधुसूदन: ॥ ६० ॥

Dengan kerja sama Saṅkarṣaṇa, Balarāma, Bhagavān Madhusūdana Śrī Kṛṣṇa melakukan laku-ilahi yang tak terukur, melampaui jangkauan pikiran bahkan Brahmā dan Śiva.

Verse 61

कलौ जनिष्यमाणानां दु:खशोकतमोनुदम् । अनुग्रहाय भक्तानां सुपुण्यं व्यतनोद् यश: ॥ ६१ ॥

Untuk menganugerahi para bhakta yang akan lahir di Kali-yuga, Bhagavān Śrī Kṛṣṇa menyebarkan kemuliaan-Nya yang amat suci; dengan mengingat-Nya saja, duka, ratap, dan kegelapan lenyap.

Verse 62

यस्मिन् सत्कर्णपीयुषे यशस्तीर्थवरे सकृत् । श्रोत्राञ्जलिरुपस्पृश्य धुनुते कर्मवासनाम् ॥ ६२ ॥

Dengan sekali saja menerima kemuliaan Tuhan—tīrtha terbaik, nektar bagi telinga yang disucikan—seorang bhakta segera mengguncang lepas segala hasrat duniawi dan keterikatan pada karma berbuah.

Verse 63

भोजवृष्ण्यन्धकमधुशूरसेनदशार्हकै: । श्लाघनीयेहित: शश्वत् कुरुसृञ्जयपाण्डुभि: ॥ ६३ ॥ स्‍निग्धस्मितेक्षितोदारैर्वाक्यैर्विक्रमलीलया । नृलोकं रमयामास मूर्त्या सर्वाङ्गरम्यया ॥ ६४ ॥

Dengan bantuan keturunan Bhoja, Vṛṣṇi, Andhaka, Madhu, Śūrasena, Daśārha, Kuru, Sṛñjaya, dan Pāṇḍu, Bhagavān Śrī Kṛṣṇa senantiasa melakukan karya yang patut dipuji; melalui senyum lembut, pandang penuh kasih, sabda mulia, dan lila perkasa seperti mengangkat Govardhana, dalam wujud ilahi yang indah sekujur tubuh, Ia membahagiakan umat manusia.

Verse 64

भोजवृष्ण्यन्धकमधुशूरसेनदशार्हकै: । श्लाघनीयेहित: शश्वत् कुरुसृञ्जयपाण्डुभि: ॥ ६३ ॥ स्‍निग्धस्मितेक्षितोदारैर्वाक्यैर्विक्रमलीलया । नृलोकं रमयामास मूर्त्या सर्वाङ्गरम्यया ॥ ६४ ॥

Dengan bantuan keturunan Bhoja, Vṛṣṇi, Andhaka, Madhu, Śūrasena, Daśārha, Kuru, Sṛñjaya, dan Pāṇḍu, Bhagavān Śrī Kṛṣṇa senantiasa melakukan karya yang patut dipuji; melalui senyum lembut, pandang penuh kasih, sabda mulia, dan lila perkasa seperti mengangkat Govardhana, dalam wujud ilahi yang indah sekujur tubuh, Ia membahagiakan umat manusia.

Verse 65

यस्याननं मकरकुण्डलचारुकर्ण-भ्राजत्कपोलसुभगं सविलासहासम् । नित्योत्सवं न ततृपुर्दृशिभि: पिबन्त्योनार्यो नराश्च मुदिता: कुपिता निमेश्च ॥ ६५ ॥

Wajah Śrī Kṛṣṇa berhias anting berbentuk makara; telinga-Nya elok, pipi-Nya bercahaya, dan senyum-Nya yang penuh līlā memikat semua. Melihat-Nya bagaikan perayaan abadi; meski dipandang tanpa henti, pria dan wanita tak pernah puas, dan para bhakta murka pada Sang Pencipta karena gangguan kedipan mata sesaat.

Verse 66

जातो गत: पितृगृहाद् व्रजमेधितार्थोहत्वा रिपून् सुतशतानि कृतोरुदार: । उत्पाद्य तेषु पुरुष: क्रतुभि: समीजेआत्मानमात्मनिगमं प्रथयञ्जनेषु ॥ ६६ ॥

Sebagai līlā-puruṣottama, Śrī Kṛṣṇa lahir sebagai putra Vasudeva namun segera meninggalkan rumah ayah-Nya menuju Vraja untuk meluaskan ikatan cinta dengan para bhakta rahasia-Nya. Di Vraja Ia membinasakan banyak asura; lalu kembali ke Dvārakā, menikahi para wanita utama menurut tata Veda, memperoleh ratusan putra, dan melaksanakan yajña bagi pemujaan-Nya sendiri demi menegakkan dharma kehidupan berumah tangga.

Verse 67

पृथ्व्या: स वै गुरुभरं क्षपयन् कुरूणा-मन्त:समुत्थकलिना युधि भूपचम्व: । द‍ृष्टय‍ा विधूय विजये जयमुद्विघोष्यप्रोच्योद्धवाय च परं समगात् स्वधाम ॥ ६७ ॥ येऽन्येऽरविन्दाक्ष विमुक्तमानिन-स्त्वय्यस्तभावादविशुद्धबुद्धय: । आरुह्य कृच्छ्रेण परं पदं तत:पतन्त्यधोऽनाद‍ृतयुष्मदङ्‌घ्रय: ॥

Kemudian Śrī Kṛṣṇa, demi meringankan beban bumi, menimbulkan perpecahan di antara kaum Kuru yang dipicu oleh Kali. Di Kurukṣetra Ia, hanya dengan pandangan-Nya, memusnahkan raja-raja berwatak asura dan mengumandangkan kemenangan Arjuna. Akhirnya Ia menasihati Uddhava tentang hidup rohani dan bhakti, lalu kembali ke kediaman-Nya. Wahai Padma-netra, mereka yang mengira diri telah bebas namun tanpa bhakti kepada-Mu berakal tak murni—meski naik ke kedudukan tertinggi dengan tapa yang berat, mereka jatuh lagi karena mengabaikan kaki-Mu.