Adhyaya 90: Description of the Threefold Goddess-Power and Brahmā’s Hymn to Sṛṣṭi

Verse 1

श्रीवराह उवाच । शृणु चान्यं वरारोहे तस्या देव्या महाविधिम् । या सा त्रिशक्तिरुद्दिष्टा शिवेन परमेष्ठिना ॥

Bhagwan Varaha bol uthe. Unhone kaha, sun Devi, main tumhe ek aur baat batata hoon. Woh Devi ki mahantva wali puja vidhi hai. Shiv ji ne batayi thi, woh teen shaktiyon wali Devi.

Verse 2

सर्वज्ञे त्वं वरारोहे सर्वसिद्धिप्रदायिनी । सिद्धिबुद्धिकरी देवि प्रसूतिः परमेश्वरि ॥

Tumhe sab pata hai Devi. Tum jo chahte ho woh deti ho. Tum insaan ko safal bana deti ho aur samajh deti ho. Tum hi sab paida karti ho, tum hi sab ki maalik ho.

Verse 3

त्वं स्वाहा त्वं स्वधा देवि त्वमुत्पत्तिर्वरानने । त्वमोङ्कारस्थितादेवि वेदोत्पत्तिस्त्वमेव च ॥

Devi, tum hi Svaha ho, tum hi Svadha ho. Tum hi sab ka aarambh ho, sundar chehra wali. Tum Om shabda mein rehti ho. Vedon ka aarambh bhi tum hi ho.

Verse 4

देवानां दानवानां च यक्षगन्धर्वरक्षसाम् । पशूनां वीरुधां चापि त्वमुत्पत्तिर्वरानने ॥

Devi, tum devtaon aur daanavon ki janani ho. Yaksh, Gandharv, Rakshas sab tumse paida hue. Jaanwar aur ped-paudhe bhi tumse hi bane hain.

Verse 5

विद्या विद्येश्वरी सिद्धा प्रसिद्धा त्वं सुरेश्वरी । सर्वज्ञा त्वं वरारोहे सर्वसिद्धिप्रदायिनी ॥

Tum hi gyaan ho aur gyaan ki rani ho. Tum siddh ho, sab jaanti ho. Devi, tum devtaon ki rani ho. Tum sab kuch jaanti ho aur har kaam mein safalta deti ho.

Verse 6

सर्वगा गतसन्देहा सर्वशत्रुनिबर्हिणी । सर्वविद्येश्वरी देवी नमस्ते स्वस्तिकारिणि ॥

Tum kahin bhi ho, koi shak nahi. Tum har dushman ko khatam karti ho. Tum sab gyaan ki rani ho devi. Main tumhe pranam karta hoon, tum hi shanti deti ho.

Verse 7

ऋतुस्नातां स्त्रियं गच्छेद्यस्त्वां स्तुत्वा वरानने । तस्यावश्यं भवेत्सृष्टिस्त्वत्प्रसादात्प्रजेश्वरि । स्वरूपा विजया भद्रा सर्वशत्रुप्रमोहिनी ॥

Jo koi tumhari stuti karke stri ke paas jaye, uske bacche zaroor hote hain. Yeh tumhi ki kripa se hota hai devi. Tum hi asli roop ho, vijay ho, shubh ho. Tum dushmanon ko ghabra deti ho.

Verse 8

तत्र सृष्टिः पुरा प्रोक्ता श्वेतवर्णा स्वरूपिणी । एकाक्षरेति विख्याता सर्वाक्षरमयी शुभा ॥

Yahan pehle bataya gaya ki srishti safed rang ki hai. Uska apna ek roop hai. Log use Ek Akshar kehte hain kyunki woh sab aksharon mein bhi hai. Yeh shubh hai.

Verse 9

वागीशेति समाख्याता क्वचिद्देवी सरस्वती । सैव विद्येश्वरी देवी सैव क्वाप्यमिताक्षरा । सैव ज्ञानविधिः क्वापि सैव देवी विभावरी ॥

Kuch jagah use Vagishi kehte hain, kuch jagah Saraswati. Wohi devi gyaan ki adhikari hai. Kuch jagah use anant aksharon wali kehte hain. Kuch jagah woh gyaan ka niyam hai, kuch jagah Vibhavari.

Verse 10

यानि सौम्यानि नामानि यानि ज्ञानोद्भवानि च । तानि तस्या विशालाक्षि द्रष्टव्यानि वरानने ॥

Jo naam dheere-dheere hain, jo naam gyaan se aate hain, woh sab uske hain. Badi aankhon wali, sundar chehra wali, yeh sab naam uske liye maan lo.

Verse 11

या वैष्णवी विशालाक्षी रक्तवर्णा सुरूपिणी । अपरा सा समाख्याता रौद्री चैव परापरा ॥

Vaishnavi devi badi aankhon wali hai, laal rang ki, sundar roop wali. Use Apara kehte hain. Woh Raudri bhi hai aur Parapara bhi.

Verse 12

एतास्त्रयोऽपि सिद्ध्यन्ते यो रुद्रं वेत्ति तत्त्वतः । सर्वगेयं वरारोहे एकैव त्रिविधा स्मृता ॥

Jo Rudra ko sach mein jaanta hai, uske liye yeh teeno kaam karti hain. Yeh sab jagah gaaya jaata hai. Woh ek hi hai, lekin teen roop mein yaad ki jaati hai.

Verse 13

एषा सृष्टिर्वरारोहे कथिता ते पुरातनी । तया सर्वमिदं व्याप्तं जगत् स्थावरजङ्गमम् ॥

Yeh purani kahani maine tumhe bata di hai ki duniya kaise bani. Is se poora jag saaf ho gaya hai. Jo chal sakta hai aur jo nahi, sab is mein aa gaya.

Verse 14

या सा आदौ वर्धिता सृष्टिर्ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः । तया तुल्यां स्तुतिं चक्रे तस्या देव्याः पितामहः ॥

Brahma ne pehle duniya banayi thi, jab woh kisi ko dikhayi nahi deta tha. Usne Devi ki tareef likhi. Woh tareef itni badi thi jitni Devi khud.

Verse 15

ब्रह्मोवाच । जयस्व सत्यसम्भूते ध्रुवे देवि वराक्षरे । सर्वगे सर्वजननि सर्वभूतमहेश्वरि ॥

Brahma bole, Devi tum hamesha jeeto. Tum sach se bani ho aur kabhi hilte nahi. Tum har jagah ho aur sabki maa ho. Tum sabse badi shakti ho.