Sukta 114

Mantra 1

घर्मा समन्ता त्रिवृतं व्यापतुस्तयोर्जुष्टिं मातरिश्वा जगाम । दिवस्पयो दिधिषाणा अवेषन्विदुर्देवाः सहसामानमर्कम् ॥

Do garam bartan the jo charo taraf fail gaye. Matarishvan wahan pahuncha jahan uski zaroorat thi. Woh aasman ka doodh maang rahe the, toh dhundh ke nikala. Devta ne jaana ki yeh geet kitni taakat se bana hai, jo agni ki tarah chamakta hai.

Mantra 2

तिस्रो देष्ट्राय निॠतीरुपासते दीर्घश्रुतो वि हि जानन्ति वह्नयः । तासां नि चिक्युः कवयो निदानं परेषु या गुह्येषु व्रतेषु ॥

Teen buri taqatein us bhagwan ke paas rehti hain jo sab kuch theek karta hai. Jo log agni le ke aate hain, woh unki awaaz door tak sunte hain. Rishiyon ne samajh liya hai ki yeh taqatein kahin chupi hui cheezon se aati hain. Woh cheezein gupt hain aur duniya ke paar hain.

Mantra 4

एकः सुपर्णः स समुद्रमा विवेश स इदं विश्वं भुवनं वि चष्टे । तं पाकेन मनसापश्यमन्तितस्तं माता रेळ्हि स उ रेळ्हि मातरम् ॥

Ek chidiya hai jiske pankh bahut khoobsurat hain. Woh samundar mein ghus gayi hai. Woh saari duniya ko dekh rahi hai. Maine apna mann banaya aur use paas se dekha. Maa uski dekhbhaal karti hai aur woh bhi apni Maa ka khayal rakhti hai.

Mantra 5

सुपर्णं विप्राः कवयो वचोभिरेकं सन्तं बहुधा कल्पयन्ति । छन्दांसि च दधतो अध्वरेषु ग्रहान्त्सोमस्य मिमते द्वादश ॥

Rishi aur kavi log apni baaton se us ek chidiya ko bahut roop mein badal dete hain. Woh actually ek hi hai, lekin log use alag-alag naam se pukarte hain. Yagya ke time woh chhand lagate hain aur som ras ke liye baarah pyaalaiyan napa karte hain.

Mantra 6

षट्त्रिंशाँश्च चतुरः कल्पयन्तश्छन्दांसि च दधत आद्वादशम् । यज्ञं विमाय कवयो मनीष ऋक्सामाभ्यां प्र रथं वर्तयन्ति ॥

Woh chhattis aur chaar ko theek se lagate hain. Chhand bhi apni jagah pe rakh dete hain aur baarah hisson ka system bana dete hain. Rishi log yagya ko nap kar chalate hain. Rig aur Sama ke shabd se woh kaam ko aage badhate hain jaise rath chalata hai.

Mantra 7

चतुर्दशान्ये महिमानो अस्य तं धीरा वाचा प्र णयन्ति सप्त । आप्नानं तीर्थं क इह प्र वोचद्येन पथा प्रपिबन्ते सुतस्य ॥

Is raaz ki chaudah aur badi taqatein hain. Rishi log apni baaton se use saat hisson mein aage le jaate hain. Kaun batayega ki woh raasta kahan jaata hai? Us raaste se log som ras peete hain jo daba ke nikala hota hai.

Mantra 8

सहस्रधा पञ्चदशान्युक्था यावद्द्यावापृथिवी तावदित्तत् । सहस्रधा महिमानः सहस्रं यावद्ब्रह्म विष्ठितं तावती वाक् ॥

Pandrah mantra hain, aur har ek mein hajaar tarah ki baat hai. Yeh itna bada hai jitna aasman aur zameen. Brahman ki shakti hajaro tarah faili hui hai. Vani ka kam utna hi bada hai jitna Brahman faila hai.

Mantra 9

कश्छन्दसां योगमा वेद धीरः को धिष्ण्यां प्रति वाचं पपाद । कमृत्विजामष्टमं शूरमाहुर्हरी इन्द्रस्य नि चिकाय कः स्वित् ॥

Kaun hai jo mantra ke sahi tareeke ko jaanta hai? Kaun hai jo shakti ki seat pe baith ke Vani ko paaya hai? Log kahte hain ek aathwa pandit hai jo bahut tez hai. Kaun Indra ke do ghode ko pehchaan paaya hai?

Mantra 10

भूम्या अन्तं पर्येके चरन्ति रथस्य धूर्षु युक्तासो अस्थुः । श्रमस्य दायं वि भजन्त्येभ्यो यदा यमो भवति हर्म्ये हितः ॥

Kuch log zameen ke kinare tak ghoomte hain. Rath mein jude hue, woh rath ki lakdi ke paas khade rehte hain. Jab Yama apna ghar basa leta hai, tab woh log mehnat ka hissa baant dete hain.