
Sukta 1.154
Dīrghatamas Āucathya (traditional for RV 1.154)
Viṣṇu
Triṣṭubh
Is mantra mein Vishnu ki baat ki gayi hai. Woh bade kadam chal ke dharti ko napte hain. Unke teen kadam aasman aur dharti ko pakad ke rakhte hain. Woh sabse unchi jagah ko stable karte hain. Is mantra mein ek special jagah ki baat hai jise param pad kehte hain. Woh jagah roshni se bhari hai aur wahan chamak-dar kiran nikalti rehti hain. Woh jagah sabko khichti hai kyunki wahan andhera nahi hota. Yeh mantra Vishnu se us uchi jagah tak le jane ki prarthana hai.
Mantra 1
विष्णोर्नु कं वीर्याणि प्र वोचं यः पार्थिवानि विममे रजांसि । यो अस्कभायदुत्तरं सधस्थं विचक्रमाणस्त्रेधोरुगायः ॥
Main Vishnu ki taakat ke baare mein batata hoon. Unhone zameen ko nap kar diya hai. Unhone upar wali jagah ko pakad kar khada kiya. Woh teen kadam mein saari duniya ko chal ke theek kiya. Log unki bahut tareef karte hain.
Mantra 2
प्र तद्विष्णुः स्तवते वीर्येण मृगो न भीमः कुचरो गिरिष्ठाः । यस्योरुषु त्रिषु विक्रमणेष्वधिक्षियन्ति भुवनानि विश्वा ॥
Isliye Vishnu ki taakat ki puja hoti hai. Woh bilkul sher jaisa hai jo pahad par rehta hai. Unke teen bade kadam mein saari duniya bas jaati hai. Woh itne bade hain ki sab unme sama jaate hain.
Mantra 3
प्र विष्णवे शूषमेतु मन्म गिरिक्षित उरुगायाय वृष्णे । य इदं दीर्घं प्रयतं सधस्थमेको विममे त्रिभिरित्पदेभिः ॥
Humari soch Vishnu ki taraf jaani chahiye. Woh pahad par rehte hain aur bahut bade hain. Unhone sirf teen kadam mein poora aasman aur zameen nap liya. Woh akele hi yeh kaam kar sakte hain.
Mantra 4
यस्य त्री पूर्णा मधुना पदान्यक्षीयमाणा स्वधया मदन्ति । य उ त्रिधातु पृथिवीमुत द्यामेको दाधार भुवनानि विश्वा ॥
Vishnu ke teen kadam mein shakar bhara hai. Woh kabhi khatam nahi hota. Unhone zameen aur aasman ko pakad ke rakha hai. Woh akele hi saari duniya ko utha ke chal rahe hain.
Mantra 5
तदस्य प्रियमभि पाथो अश्यां नरो यत्र देवयवो मदन्ति । उरुक्रमस्य स हि बन्धुरित्था विष्णोः पदे परमे मध्व उत्सः ॥
Hum bhi us raaste par pahunchein jahan bhagwan ke pyare log khush rehte hain. Vishnu ke sabse bade kadam mein shakar ka paani hai. Yeh unka asli ghar hai jahan sab khush hain.
Mantra 6
ता वां वास्तून्युश्मसि गमध्यै यत्र गावो भूरिशृङ्गा अयासः । अत्राह तदुरुगायस्य वृष्णः परमं पदमव भाति भूरि ॥
Hum dono ke liye dua karte hain ki hum us jagah pahunch jayein. Wahan gaayen hain, unke bahut se seeng hain, woh thakte nahi hain. Wahan ek bada pad chammakta hai. Woh pad Vishnu ka hai, jo bade kadam uthata hai.
It praises Viṣṇu as the wide-strider who measures and orders the worlds through his three strides, and it points to his highest, radiant “supreme step” (paramaṃ padam).
They describe Viṣṇu establishing the threefold cosmic order—often understood as earth, midspace, and heaven—and also symbolize an ascent to a highest station of light and truth.
“Paramaṃ padam” means Viṣṇu’s supreme step or highest place. The hymn treats it as a shining, sought-after realm—an image of the ultimate luminous goal for seers and worshippers.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.