Adhyaya 68

Verse 1

ईश्वर उवाच । इति प्रोक्तानि ते देवि वक्त्रलिंगानि पंच वै । अथ ते संप्रवक्ष्यामि यत्र गौर्यास्तपो वनम् । स्थानं महाप्रभावं हि सुरसिद्धनिषेवितम्

ઈશ્વરે કહ્યું—હે દેવી, આ રીતે તને પાંચ વક્ત્રલિંગો જણાવ્યાં. હવે જ્યાં ગૌરીનું તપોવન છે તે સ્થાન હું કહું છું—મહાપ્રભાવશાળી, દેવો અને સિદ્ધો દ્વારા સેવિત પવિત્ર સ્થાન.

Verse 2

सोमेशात्पूर्वदिग्भागे षष्टिधन्वंतरे स्थितम् । यत्र देव्या तपस्तप्तं सत्या वै पूर्वजन्मनि

સોમેશથી પૂર્વ દિશામાં, સાઠ ધનુષ જેટલા અંતરે તે સ્થાન આવેલું છે, જ્યાં દેવી પૂર્વજન્મમાં સતીરૂપે તપ કર્યું હતું.

Verse 3

कृत्वा च प्रणयात्कोपं मया सार्द्धं वरानने । प्रभासक्षेत्रमासाद्य संस्थिता सा तपस्विनी

હે વરાનને! પ્રેમજન્ય રોષ લઈને તે તપસ્વિની પ્રભાસક્ષેત્રે આવી અને ત્યાં જ તપમાં દૃઢ રહી સ્થિર નિવાસ કરવા લાગી।

Verse 4

देव्युवाच । किमर्थं सा परित्यज्य सती त्वां तपसि स्थिता । कस्मिन्स्थाने स्थिता देवी एतन्मे विस्तराद्वद

દેવીએ કહ્યું— સતી કયા કારણથી તને ત્યજી તપમાં સ્થિત થઈ? તે દેવી કયા સ્થાને સ્થિર રહી? આ વાત મને વિસ્તારે કહો।

Verse 5

ईचरौवाच । पुराऽसीस्त्वं महादेवि श्यामवर्णा मनस्विनी । नामार्थं च मया प्रोक्ता कालीति रहसि स्थिता

ઈશ્વરે કહ્યું— હે મહાદેવી! પૂર્વે તું શ્યામવર્ણા અને દૃઢમનવાળી હતી. તું એકાંતમાં સ્થિત હતી ત્યારે મેં તારા નામનો અર્થ ‘કાળી’ એમ રહસ્યથી જણાવ્યું હતું।

Verse 6

सा श्रुत्वा विस्मयं वाक्यं भृशं रोषपरायणा । अब्रवीत्परुषं वाक्यं भृकुटी कुटिलानना

તે આશ્ચર્યજનક વચન સાંભળીને તે અત્યંત ક્રોધપરાયણ થઈ. ભ્રુકુટી વાંકી કરીને કઠોર મુખે તેણે કટુ વચન કહ્યાં।

Verse 7

यस्मात्कालीत्यहं प्रोक्ता त्वया शंभोऽतिविप्लवात् । तस्माद्यास्यामि गौरीति भविष्यामि च यत्र हि

હે શંભુ! અત્યંત અનોચિત ક્ષણે તું મને ‘કાળી’ કહી; તેથી હું જઈશ અને ‘ગૌરી’ નામે પ્રસિદ્ધ થઈશ—જે સ્થાને હું સ્થિર રહીશ, ત્યાં જ।

Verse 8

एवमुक्त्वा महाभागा सखीगणसमावृता । गत्वा प्रभासक्षेत्रं सा प्रतिष्ठाप्य महेश्वरम् । गौरीश्वरेति विख्यातं पूजयंती विधानतः

આ રીતે કહી મહાભાગ્યા દેવી સખીગણથી ઘેરાઈ પ્રભાસક્ષેત્રે ગઈ. ત્યાં તેણે મહેશ્વર-લિંગની પ્રતિષ્ઠા કરી, જે ‘ગૌરીશ્વર’ નામે પ્રસિદ્ધ થયું, અને વિધિપૂર્વક તેની પૂજા કરી।

Verse 9

ततो लिंगसमीपस्था एकपादे स्थिता सती । लिंगमाराधयंती सा चकार सुमहत्तपः

પછી લિંગની સમીપે રહી સતી એક પગ પર સ્થિર ઊભી રહી. લિંગની આરાધના કરતી તેણે અતિ મહાન તપ કર્યું।

Verse 10

पंचाग्निसाधिका देवी ग्रीष्म जाप्यपरायणा । वर्षास्वाकाशशयना हेमंते सलिलाशया

દેવીએ પંચાગ્નિ-સાધના કરી; ઉનાળામાં જપમાં પરાયણ રહી. વર્ષાઋતુમાં ખુલ્લા આકાશ નીચે શયન કર્યું અને હેમંતમાં જળમાં શયન કર્યું।

Verse 11

यथा यथा तपो वृद्धिं याति तस्या महाप्रभा । तथातथा शरीरस्य गौरत्वं प्रतिपद्यते

જેમ જેમ તેની મહાપ્રભા તપશ્ચર્યા વધતી ગઈ, તેમ તેમ તેના શરીરે વધુ ને વધુ ગૌરવર્ણતા અને તેજ પ્રાપ્ત કર્યું।

Verse 12

कालेन महता गौरी सर्वांगेणाथ साऽभवत् । ततो विहस्य भगवानुवाच शशिशेखरः

ઘણા સમય પછી તે સર્વાંગે ગૌરી બની. ત્યારબાદ શશિશેખર ભગવાન હસી ને બોલ્યા।

Verse 13

गौरीति च मुहुर्वाक्यमुत्तिष्ठ व्रज मन्दिरम् । वरं वरय कल्याणि यत्ते मनसि वर्त्तते

તે વારંવાર “ગૌરી” કહીને બોલ્યો— “ઉઠ, તારા મંદિરમાં (નિવાસસ્થાને) જા. હે કલ્યાણી, તારા મનમાં જે છે તે જ વર માગ.”

Verse 14

गौर्युवाच । यो मामत्र स्थितां पश्येन्नारी वा पुरुषोऽथ वा । स भूयात्सुतसौभाग्यैः सप्तजन्मानि संयुतः

ગૌરીએ કહ્યું— “અહીં આ પવિત્ર સ્થાને સ્થિત મને જે કોઈ—સ્ત્રી કે પુરુષ—દર્શન કરશે, તે સાત જન્મ સુધી સંતાન-સૌભાગ્યથી યુક્ત રહેશે.”

Verse 15

गीतवाद्यादिकं नृत्यं यः कुर्यात्पुरतो मम । तस्यान्वये न दौर्भाग्यं भूयात्तव प्रसादतः

“મારા સમક્ષ ગાન, વાદ્ય વગેરે સાથે જે નૃત્ય કરશે, તારા પ્રસાદથી તેના વંશમાં કદી દુર્ભાગ્ય ઊભું નહીં થાય.”

Verse 16

मया प्रतिष्ठितं लिंगं पूर्वमभ्यर्च्य मां ततः । पूजयिष्यति यो भक्त्या स यास्यति परं पदम्

“જે પહેલાં મારા દ્વારા પ્રતિષ્ઠિત લિંગની પૂજા કરે અને પછી ભક્તિથી મારી આરાધના કરે, તે પરમ પદને પ્રાપ્ત કરશે.”

Verse 17

गौरीश्वरेति विख्यातं नाम तस्य भवेत्प्रभो । तथेत्यहं प्रतिज्ञाय तत्र स्थाने स्थितो ऽभवम्

“હે પ્રભો, તેનું વિખ્યાત નામ ‘ગૌરીશ્વર’ થાઓ.” એમ કહી મેં ‘તથાસ્તુ’ની પ્રતિજ્ઞા કરી અને તે જ સ્થાને નિવાસ કર્યો.

Verse 18

देव्या सह महादेवि प्रहृष्टेनांतरात्मना । अद्यापि अयने प्राप्ते उत्तरे दक्षिणेऽपि वा

હે મહાદેવી! આજે પણ ઉત્તરાયણ કે દક્ષિણાયણ આવે ત્યારે, હું દેવી સાથે અંતરાત્માથી પ્રસન્ન થઈ (ત્યાં) આવું છું.

Verse 19

गौरींस्थानं समभ्येति तत्र देव गुणैर्युतः । तस्मिन्नहनि यस्तत्र विशिष्टानि फलानि च । संप्रयच्छति विप्रेभ्यस्तस्य पुत्रा भवंति च

તે ગૌરીના પવિત્ર ધામને પ્રાપ્ત કરે છે અને ત્યાં દૈવી ગુણોથી યુક્ત બને છે. એ જ દિવસે જે ત્યાં બ્રાહ્મણોને ઉત્તમ ફળ અર્પે છે, તેને પુત્રસંતાન પણ થાય છે.

Verse 20

पुत्रहीना तु या नारी नालिकेरं प्रयच्छति । पुत्रं सा लभते शीघ्रं सबलं लक्षणान्वितम्

જે સ્ત્રી પુત્રહીન હોય અને નાળિયેર અર્પે, તે શીઘ્રે બળવાન તથા શુભલક્ષણયુક્ત પુત્ર પામે છે.

Verse 21

घृतेन दीपकं तत्र या नारी संप्रयच्छति । रक्तवर्त्त्या महादेवि यावत्तस्यैव तंतव

હે મહાદેવી! જે સ્ત્રી ત્યાં ઘીથી ભરેલો દીવો લાલ વાટ સાથે અર્પે છે—જ્યાં સુધી એ વાટના તંતુ ટકે છે…

Verse 22

तावज्जन्मांतराण्येव सा सौभाग्यमवाप्नुयात्

એટલા જન્માંતરો સુધી તે નિશ્ચયે સૌભાગ્ય પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 23

या नृत्यं कुरुते तत्र भक्त्या परमया युता । आरोग्यसुखसौभाग्यैः संयुक्ता सा भवेच्चिरम्

જે સ્ત્રી ત્યાં પરમ ભક્તિથી યુક્ત થઈ નૃત્ય કરે છે, તે લાંબા સમય સુધી આરોગ્ય, સુખ અને સૌભાગ્યથી સંયુક્ત રહે છે।

Verse 24

तत्रांते सुमहत्कुडं तीर्थं स्वच्छोदपूरितम् । यः स्नानमाचरेत्तत्र मुच्यते सर्वपातकैः

ત્યાં અંતે સ્વચ્છ જળથી ભરેલું અતિ વિશાળ તીર્થકુંડ છે. જે ત્યાં સ્નાન કરે છે તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે।

Verse 25

यः श्राद्धं कुरुते तत्र पितॄनुद्दिश्य भक्तितः । स याति परमं स्थानं पितृभिः सह पुण्यभाक्

જે ત્યાં પિતૃઓને ઉદ્દેશીને ભક્તિપૂર્વક શ્રાદ્ધ કરે છે, તે પુણ્યવાન બની પિતૃઓ સાથે પરમ સ્થાનને પામે છે।

Verse 26

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन श्राद्धं तत्र समाचरेत् । गीतवाद्यादिभिर्नृत्यै रात्रौ कुर्वीत जागरम्

અતએવ સર્વ પ્રયત્નથી ત્યાં વિધિપૂર્વક શ્રાદ્ધ કરવું જોઈએ; અને રાત્રે ગીત, વાદ્ય તથા નૃત્ય સાથે જાગરણ કરવું જોઈએ।

Verse 27

दंपत्योः परिधानं च तत्र देयं सदक्षिणम् । यश्चैतत्पठते नित्यं तृतीयायां विशेषतः । पार्वत्याः पुरतो देवि स सौभाग्यमवाप्नुयात्

અને ત્યાં દંપતિ માટે વસ્ત્રદાન યથોચિત દક્ષિણાસહ આપવું જોઈએ. જે આનું નિત્ય પઠન કરે છે—વિશેષ કરીને તૃતીયા તિથિએ—હે દેવી, પાર્વતીના સમક્ષ, તે સૌભાગ્ય પામે છે।

Verse 28

शृणुयाद्वाऽपि यो भक्त्या सम्यग्भक्तिपरायणः । सोऽपि सौभाग्यमाप्नोति यावज्जीवं न संशयः

જે ભક્તિભાવથી માત્ર શ્રવણ પણ કરે અને સાચી ભક્તિમાં પરાયણ રહે, તે પણ જીવનભર સૌભાગ્ય પામે છે—એમાં શંકા નથી.

Verse 68

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये गौरीतपोवनमाहात्म्यवर्णनंनामाष्टषष्टितमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રી સ્કંદ મહાપુરાણની એકાશી સહસ્ર શ્લોકોની સંહિતામાં, સાતમા પ્રભાસખંડના પ્રથમ ‘પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્ય’માં ‘ગૌરીતપોવનમાહાત્મ્યવર્ણન’ નામનો અડસઠમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.