Adhyaya 165

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि सावित्रीं लोकमातरम् । महा पापप्रशमनीं सोमेशादीशदिक्स्थिताम्

ઈશ્વરે કહ્યું—ત્યારબાદ, હે મહાદેવી, લોકમાતા સાવિત્રી પાસે જવું જોઈએ; તે મહાપાપોને શમાવનારી છે અને સોમેશ વગેરે દિશામાં સ્થિત છે.

Verse 2

संयतात्मा नरः पश्येत्तत्र तां नियतात्मवान्

ત્યાં સંયમી અને નિયમિત મનવાળો પુરુષ તેનું દર્શન કરવું જોઈએ.

Verse 3

ब्रह्मणा यष्टुकामेन सावित्री सहधर्मिणी । कृता तां बलतो ज्ञात्वा गायत्रीं कोपमाविशत्

યજ્ઞ કરવાની ઇચ્છાથી બ્રહ્માએ સાવિત્રીને સહધર્મિણી બનાવી; આ બળજબરીથી થયું જાણતાં ગાયત્રી ક્રોધથી વ્યાપ્ત થઈ।

Verse 4

ततः संत्यज्य सा देवी ब्रह्माणं कमलोद्भवम् । सपत्नीरोषसन्तप्ता प्रभासं क्षेत्रमाश्रिता

પછી તે દેવી કમલોદ્ભવ બ્રહ્માને ત્યજી, સપત્ની-રોષથી સંતપ્ત થઈ, પ્રભાસ ક્ષેત્રનો આશ્રય લીધો।

Verse 5

तपः करोति विपुलं देवैरपि सुदुःसहम् । तत्र स्थले स्थिता देवी साऽद्यापि प्रियदर्शना

તે ત્યાં વિશાળ તપ કરે છે, જે દેવતાઓ માટે પણ અતિ દુઃસહ છે; એ જ સ્થાને સ્થિત દેવી આજે પણ પ્રિયદર્શના છે।

Verse 6

श्रीदेव्युवाच । किमर्थं सा परित्यक्ता सावित्री ब्रह्मणा पुरा । गायत्री च कथं प्राप्ता केन चास्य निवेदिता

શ્રીદેવીએ કહ્યું—પૂર્વે બ્રહ્માએ સાવિત્રીને કયા કારણે પરિત્યાગ કરી? અને ગાયત્રી તેમને કેવી રીતે પ્રાપ્ત થઈ, તથા કોણે તેને તેમને નિવેદિત કરી?

Verse 7

कीदृशीं तां च गायत्रीं लब्धवान्पद्मसंभवः । यस्तां पत्नीं समुत्सृज्य तस्यामेव मनो दधौ

એ ગાયત્રી કેવી હતી, જેને પદ્મસંભવ બ્રહ્માએ પ્રાપ્ત કરી—જેણે પોતાની પત્નીને ત્યજી માત્ર તેણી પર જ મન સ્થિર કર્યું?

Verse 8

कस्य सा दुहिता देव किमर्थं च विवाहिता । एतन्मे कौतुकं सर्वं यथावद्वक्तुमर्हसि

હે દેવ! તે કોની પુત્રી હતી અને કયા હેતુથી તેનું વિવાહ થયું? આ બધું મારું કૌતુક છે; કૃપા કરીને યથાવત્, જેમ થયું તેમ સાચું કહો।

Verse 9

ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि सावित्र्याश्चरितं महत् । यथा सा ब्रह्मणा त्यक्ता गायत्री च विवाहिता

ઈશ્વરે કહ્યું—હે દેવી, સાંભળ; હું સાવિત્રીનું મહાન ચરિત્ર કહું છું—કેવી રીતે બ્રહ્માએ તેને ત્યજી દીધી અને કેવી રીતે ગાયત્રીનું વિવાહ થયું।

Verse 10

पुरा बुद्धिः समुत्पन्ना ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः । इति वेदा मया प्रोक्ता यज्ञार्थं नात्र संशयः

પૂર્વે અવ્યક્ત-જન્મા બ્રહ્માના મનમાં આ બુદ્ધિ ઉદ્ભવી—‘યજ્ઞાર્થે જ મેં વેદો પ્રગટ કર્યા છે; તેમાં કોઈ સંશય નથી।’

Verse 11

यज्ञैः संतर्पिता देवा वृष्टिं दास्यंति भूतले । ततश्चौषधयः सर्वा भविष्यंति धरातले

યજ્ઞોથી સંતર્પિત દેવો ભૂતલે વરસાદ આપશે; ત્યારબાદ ધરાતલે સર્વ ઔષધિઓ અને અન્ન-વનસ્પતિઓ સમૃદ્ધ થશે।

Verse 12

तस्मात्संजायते शुक्रं शुक्रात्सृष्टिः प्रवर्तते । सृष्ट्यर्थं सर्वलोकानां ततो यज्ञं करोम्यहम्

તેથી શુક્ર ઉત્પન્ન થાય છે, અને શુક્રથી સૃષ્ટિ પ્રવર્તે છે; તેથી સર્વ લોકોની સૃષ્ટિ માટે હું યજ્ઞ કરું છું।

Verse 13

दृष्ट्वा मां यज्ञ आसक्तं ये च विप्रा धरातले । ते यज्ञान्प्रचरिष्यंति शतशोऽथ सहस्रशः

મને યજ્ઞમાં આસક્ત જોઈ ધરાતલ上的 વિપ્રો યજ્ઞોનો પ્રચાર કરશે—સૈકડાઓમાં અને પછી હજારોમાં પણ।

Verse 14

एवं स निश्चयं कृत्वा यज्ञार्थं सुरसुंदरि । तीर्थं निवेशयामास पुष्करं नाम नामतः

આ રીતે યજ્ઞાર્થે નિશ્ચય કરીને, હે સુરसुન્દરી, તેણે ત્યાં એક તીર્થ સ્થાપ્યું; તે નામથી ‘પુષ્કર’ તરીકે પ્રસિદ્ધ થયું।

Verse 15

यज्ञवाटो महांस्तत्र आसीत्तस्य महात्मनः । तत्र देवर्षयः सर्वे देवाः सेन्द्रपुरोगमाः

ત્યાં તે મહાત્માનો વિશાળ યજ્ઞવાટ હતો; અને ત્યાં જ ઇન્દ્રના નેતૃત્વમાં સર્વ દેવો તથા દેવર્ષિઓ એકત્ર થયા।

Verse 16

समायाता महादेवि यज्ञे पैतामहे तदा । पुण्यास्तेऽपि द्विजश्रेष्ठास्तत्रर्त्विजः प्रजज्ञिरे

ત્યારે, હે મહાદેવી, તેઓ પૈતામહ યજ્ઞમાં એકત્ર થયા; અને ત્યાં તે પુણ્યવાન શ્રેષ્ઠ દ્વિજ ઋત્વિજ તરીકે નિમાયા।

Verse 17

सावित्री लोकजननी पत्नी तस्य महात्मनः । गृहकार्ये समासक्ता दीक्षा कालव्यतिक्रमात् । अध्वर्युणा समाहूता सावित्री वाक्यमब्रवीत्

લોકજનની સાવિત્રી, તે મહાત્માની પત્ની, ગૃહકાર્યમાં આસક્ત હતી; દીક્ષા-કાળ વટવા લાગતાં અધ્વર્યૂએ તેને બોલાવી, ત્યારે સાવિત્રીએ આ વચન કહ્યાં।

Verse 18

सावित्र्युवाच । अद्यापि न कृतो वेषो न गृहे गृहमण्डनम् । लक्ष्मीर्नाद्यापि संप्राप्ता न भवानी न जाह्नवी

સાવિત્રી બોલી—હજી સુધી મારો વેશ તૈયાર થયો નથી, ને ઘરમાં ગૃહશોભા પણ થઈ નથી. લક્ષ્મી હજી આવી નથી—ભવાની પણ નહીં, જાહ્નવી પણ નહીં।

Verse 19

न स्वाहा न स्वधा चैव तथा चैवाप्यरुंधती । इन्द्राणी देवपत्न्योऽन्याः कथमेकाकिनी व्रजे

અહીં સ્વાહા નથી, સ્વધા નથી, અરુંધતી પણ નથી; ઇન્દ્રાણી અને અન્ય દેવપત્નીઓ પણ નથી. તો હું એકલી ત્યાં કેવી રીતે જાઉં?

Verse 20

उक्तः पितामहो गत्वा पुलस्त्येन महात्मना । सावित्री देव नायाति प्रसक्ता गृहकर्मणि

પછી મહાત્મા પુલસ્ત્ય જઈ પિતામહને જણાવ્યું—“હે દેવ! સાવિત્રી આવતી નથી; તે ગૃહકાર્યમાં વ્યસ્ત છે।”

Verse 21

त्वत्पत्नी किमिदं कर्म फलेन संप्रवर्तते । तच्छ्रुत्वा दीक्षितो वाचं शिखी मुंडी मृगाजिनी

“તમારી પત્નીનું આ વર્તન શું છે? એમાંથી કયો ફળ ઉપજે?” આ વચન સાંભળીને દીક્ષિત—શિખાધારી, મુંડિત-મસ્તક, મૃગચર્મધારી—(પ્રતિક્રિયા આપ્યો)।

Verse 22

पत्नीकोपेन संतप्तः प्राह देवं पुरंदरम्

પત્નીના કોપથી સંતપ્ત થઈ તેણે દેવ પુરંદર (ઇન્દ્ર)ને કહ્યું।

Verse 23

गच्छ मद्वचनाच्छक्र पत्नीमन्यां कुतश्चन । गृहीत्वा शीघ्रमागच्छ न स्यात्कालात्ययो यथा

મારા વચનથી, હે શક્ર! ક્યાંકથી બીજી પત્નીને લઈને તુરંત પાછા આવો, જેથી નિર્ધારિત સમય વટે નહીં.

Verse 24

जगाम बलहा तूर्णं वचनात्परमेष्ठिनः । अपश्यमानः कांचित्स्त्रीं या योग्या हंसवाहने

પરમેષ્ઠી (બ્રહ્મા)ના વચનથી બલહા ત્વરિત ગયો અને હંસવાહન પ્રભુ સાથે પવિત્ર ક્રિયા માટે યોગ્ય એવી કોઈ સ્ત્રીને શોધવા લાગ્યો.

Verse 25

अथ शापाद्बिभीतेन सहस्राक्षेण धीमता । दृष्टा गोपालकन्यैका रूपयौवनशालिनी

ત્યારે શાપથી ભયભીત થયેલા ધીમાન સહસ્રાક્ષ (ઇન્દ્ર)એ રૂપ અને યૌવનથી તેજસ્વી એવી એક ગોપાલકન્યાને જોઈ।

Verse 26

बिभ्रती तत्र पूर्णं सा कुम्भं कन्येत्यचोदयत् । तां गृहीत्वा ततः शक्रः समायाद्यत्र दीक्षितः । देवदेवश्चतुर्वक्त्रो विष्णुरुद्रसमन्वितः

તે ત્યાં ભરેલો કુંભ ધારણ કરીને ઊભી હતી; (ઇન્દ્રે) ‘કન્યા!’ કહી તેને બોલાવી. તેને લઈને શક્ર તે સ્થળે આવ્યો જ્યાં દીક્ષા ચાલી રહી હતી—જ્યાં દેવદેવ ચતુર્મુખ બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને રુદ્ર સાથે વિરાજમાન હતા.

Verse 27

संप्रदानं तु कृतवान्कन्याया मधुसूदनः

ત્યારબાદ મધુસૂદન (વિષ્ણુ)એ કન્યાનું વિધિપૂર્વક સંપ્રદાન કર્યું.

Verse 28

प्रेरितः शंकरेणैव ब्रह्मा देवर्षिभिस्तथा । परिणीयतां ततो दीक्षां तस्याश्चक्रे यथात्मनः

શંકર તથા દેવર્ષિઓની પ્રેરણાથી બ્રહ્માએ ત્યારબાદ તેણીનું વિધિવત્ વિવાહ કરાવ્યું અને જેમ પોતાને માટે કરે તેમ તેણીની દીક્ષા-સંસ્કારવિધિ પણ કરી।

Verse 29

ततः प्रवर्तितो यज्ञः सर्वकामसमन्वितः

ત્યારબાદ સર્વકામસમન્વિત, યોગ્ય ઇચ્છાઓ પૂર્ણ કરનાર યજ્ઞ પ્રવર્તિત થયો।

Verse 30

अत्रिर्होतार्चिकस्तत्र पुलस्त्योऽध्वर्युरेव च । उद्गाताऽथो मरीचिश्च ब्रह्माहं सुरपुंगवः

ત્યાં અત્રિ હોતૃ તથા ઋક્-પાઠક હતા; પુલસ્ત્ય અધ્વર્યુ થયા; મરીચિ ઉદ્ગાતા થયા; અને હું, દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, બ્રહ્મા-ઋત્વિજ્ તરીકે યજ્ઞનો અધ્યક્ષ રહ્યો।

Verse 31

सनत्कुमारप्रमुखाः सदस्यास्तस्य निर्मिताः । वस्त्रैराभरणैर्युक्ता मुकुटैरंगुलीयकैः

તે યજ્ઞ માટે સનત્કુમાર વગેરેને સભ્ય તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા; તેઓ વસ્ત્રો અને આભૂષણોથી યુક્ત, મુકુટો તથા અંગૂઠીઓથી શોભિત હતા।

Verse 32

भूषिता भूषणोपेता एकैकस्य पृथक्पृथक् । त्रयस्त्रयः पृष्ठतोऽन्ये ते चैवं षोडशर्त्विजः

તેઓ આભૂષણોથી વિભૂષિત હતા—દરેકના આભરણો અલગ અલગ હતા। અન્ય લોકો તેમની પાછળ ત્રણ-ત્રણના સમૂહમાં ઊભા રહ્યા; આ રીતે સોળ ઋત્વિજોની વ્યવસ્થા થઈ।

Verse 33

प्रोक्ता भवद्भि र्यज्ञेऽस्मिन्ननुगृह्योऽस्मि सर्वदा । पत्नी ममेयं गायत्री यज्ञेऽस्मिन्ननुगृह्यताम्

આ યજ્ઞમાં આપોએ જે કહ્યું અને માર્ગદર્શન આપ્યું, તેથી હું સદા અનુગ્રહિત છું. આ મારી પત્ની ગાયત્રી છે—આ યજ્ઞમાં તેને પણ કૃપાપૂર્વક સ્વીકારશો.

Verse 34

मृदुवस्त्रधरां साक्षात्क्षौमवस्त्रावगुण्ठिताम् । निष्क्रम्य पत्नीशालात ऋत्विग्भिर्वेदपारगैः

તે નરમ વસ્ત્રો ધારણ કરીને, ક્ષૌમવસ્ત્રથી આવૃત થઈ, પત્નીઓના મંડપમાંથી બહાર નીકળી; વેદપારંગત ઋત્વિજોએ તેને સાથ આપ્યો.

Verse 35

औदुम्बरेण दण्डेन संवृतो मृगचर्मणा । तया सार्धं प्रविष्टश्च ब्रह्मा तं यज्ञमण्डपम्

ઉદુંબર કાષ્ઠનો દંડ ધારણ કરીને અને મૃગચર્મથી આવૃત થઈ, બ્રહ્મા તેણી સાથે તે યજ્ઞમંડપમાં પ્રવેશ્યા.

Verse 36

ईश्वर उवाच । एतस्मिन्नेव काले तु संप्राप्ता देवयोषितः । संप्राप्ता यत्र सावित्री यज्ञे तस्मिन्निमंत्रिताः

ઈશ્વરે કહ્યું—એ જ સમયે દેવલોકની દેવાંગનાઓ આવી પહોંચી; જ્યાં સાવિત્રી યજ્ઞમાં આમંત્રિત હતી, એ જ યજ્ઞમાં તેઓ સમાગમ પામ્યા.

Verse 37

भृगोः ख्यात्यां समुत्पन्ना विष्णुपत्नी यशस्विनी । आमन्त्रिता सा लक्ष्मीश्च तत्रायाता त्वरान्विता

ભૃગુ અને ખ્યાતિમાંથી ઉત્પન્ન, વિષ્ણુપત્ની યશસ્વિની લક્ષ્મી—આમંત્રિત થતાં જ—ત્વરાથી ત્યાં આવી પહોંચી.

Verse 38

तत्र देवी महाभागा योगनिद्रादिभूषिता । देवी कांतिस्तथा श्रद्धा द्युतिस्तुष्टिस्तथैव च

ત્યાં મહાભાગા દેવી યોગનિદ્રા આદિથી વિભૂષિત થઈ આવી; સાથે દેવી કાંતિ, શ્રદ્ધા, દ્યુતિ અને તુષ્ટિ પણ ઉપસ્થિત થઈ।

Verse 39

सती या दक्षतनया उमा या पार्वती शुभा । त्रैलोक्यसुन्दरी देवी स्त्रीणां सौभाग्यदायका

જે સતી છે, દક્ષની પુત્રી; જે શુભા ઉમા પાર્વતી છે—એ જ દેવી ત્રૈલોક્યસુંદરી, સ્ત્રીઓને સૌભાગ્ય આપનારી છે।

Verse 40

जया च विजया चैव गौरी चैव महाधना । मनोजवा वायुपत्नी ऋद्धिश्च धनदप्रिया

જયા અને વિજયા, ગૌરી અને મહાધના; વાયુની પત્ની મનોજવા તથા ધનદને પ્રિય ઋદ્ધિ પણ (ત્યાં આવી)।

Verse 41

देवकन्यास्तथाऽयाता दानव्यो दनुवंशजाः । सप्तर्षीणां तथा पत्न्य ऋषीणां च तथैव च

દેવકન્યાઓ પણ આવી, દનુવંશજ દાનવી સ્ત્રીઓ પણ; તેમજ સપ્તર્ષિઓની પત્નીઓ અને અન્ય ઋષિઓની પત્નીઓ પણ (ત્યાં પહોંચી)।

Verse 42

प्लवा मित्रा दुहितरो विद्याधरगणास्तथा । पितरो रक्षसां कन्यास्तथाऽन्या लोकमातरः

પ્લવા અને મિત્રા નામની પુત્રીઓ પણ; તેમજ વિદ્યાધરગણો; પિતૃગણ, રાક્ષસોની કન્યાઓ અને અન્ય લોકમાતાઓ પણ (ત્યાં એકત્ર થયા)।

Verse 43

वधूभिश्चैव मुख्याभिः सावित्री गन्तुमिच्छति । अदित्याद्यास्तथा देव्यो दक्षकन्याः समागताः

મુખ્ય વધૂઓ સાથે સાવિત્રી જવા ઇચ્છતી હતી. અદિતિથી આરંભ થતી દેવીઓ—દક્ષની પુત્રીઓ—પણ ત્યાં એકત્ર થઈ.

Verse 44

ताभिः परिवृता सार्धं ब्रह्माणी कमलालया । काश्चिन्मोदकमादाय काश्चित्पूपं वरानने

તેમની વચ્ચે ઘેરાયેલી બ્રહ્માની પત્ની બ્રહ્માણી—કમલાલય દેવી—તેમની સાથે આગળ નીકળી. હે સુમુખી, કેટલાંક મోదક લાવ્યા, કેટલાંક પૂપ (પકવાન) લાવ્યા.

Verse 45

फलानि तु समादाय प्रयाता ब्रह्मणोऽन्तिकम् । आढकीश्चैव निष्पावान्राजमाषांस्तथाऽपराः

ફળો લઈને તેઓ બ્રહ્માના સાન્નિધ્યે ગયા. કેટલાંક આઢકી (દાળ), કેટલાંક નિષ્પાવ (શીમ), અને કેટલાંક રાજમાષ (ઉત્તમ શીમ) લાવ્યા.

Verse 46

दाडिमानि विचित्राणि मातुलिंगानि शोभने । करीराणि तथा चान्या गृहीत्वा करमर्दकान्

હે શોભને, કેટલાંક વિચિત્ર દાડિમ (દાડમ) અને સુંદર માતુલિંગ (બિજોરા લીંબુ) લાવ્યા. અન્યોએ કરીર અને કરમર્દક ફળ પણ ભેગાં કરીને લીધાં.

Verse 47

कौसुंभं जीरकं चैव खर्जूरं चापरास्तथा । उततीश्चापरा गृह्य नालिकेराणि चापराः

બીજાઓ કૌસુંભ (કુસુમ-રંગ), જીરક અને ખર્જૂર લાવ્યા. કેટલાંક ઉતતી લઈને આવ્યા, અને કેટલાંક નાળિકેર (નારિયેળ) લઈને આવ્યા.

Verse 48

द्राक्षया पूरितं चाम्रं शृङ्गाराय यथा पुरा । कर्बुराणि विचित्राणि जंबूकानि शुभानि च

દ્રાક્ષથી ભરેલા કેરીફળો, જેમ પૂર્વે આનંદાર્થે લાવવામાં આવતાં; તેમજ વિચિત્ર કર્બૂર ફળો અને શુભ જાંબુ ફળો પણ લાવવામાં આવ્યા.

Verse 49

अक्षोडामलकान्गृह्य जंबीराणि तथा पराः । बिल्वानि परिपक्वानि चिर्भटानि वरानने

અખરોટ અને આમળા લઈને, અન્યોએ જંબીર (લીંબુ) પણ લાવ્યાં; હે સુમુખી, પૂરતાં પકેલા બિલ્વફળો અને ચિર્ભટ (ખરબૂજા) પણ હતા.

Verse 50

अन्नपानाधिकाराणि बहूनि विविधानि च । शर्करापुत्तलीं चान्या वस्त्रे कौसुम्भके तथा

અન્ન-પાનની અનેકવિધ સામગ્રી લાવવામાં આવી. બીજી સ્ત્રીએ શર્કરાની મીઠાઈઓ અને કૌસુંભ (કુસુમ) રંગે રંગાયેલા વસ્ત્રો પણ લાવ્યાં.

Verse 51

एवमादीनि चान्यानि गृह्य पूर्वे वरानने । सावित्र्या सहिताः सर्वाः संप्राप्तास्तु तदा शुभाः

આવી અન્ય વસ્તુઓ પણ લઈને તેઓ પૂર્વ દિશાથી આવ્યા; હે સુમુખી, સૌ સાવિત્રી સાથે ત્યારે મંગલરૂપે ત્યાં પહોંચ્યા.

Verse 52

सावित्रीमागतां दृष्ट्वा भीतस्तत्र पुरंदरः । अधोमुखः स्थितो ब्रह्मा किमेषा मां वदिष्यति

સાવિત્રીને આવતી જોઈ ત્યાં પુરંદર (ઇન્દ્ર) ભયભીત થયો. બ્રહ્મા મુખ નીચે કરીને ઊભા રહ્યા—‘આ મને શું કહેશે?’

Verse 53

त्रपान्वितौ विष्णुरुद्रौ सर्वे चान्ये द्विजातयः । सभासदस्तथा भीतास्तथैवान्ये दिवौकसः

વિષ્ણુ અને રુદ્ર લજ્જાથી ભરાઈ ગયા; અન્ય બધા દ્વિજ પણ એમ જ થયા. સભાસદો પણ ભયભીત બન્યા, અને અન્ય દેવલોકવાસીઓ પણ તેવી જ રીતે ત્રસ્ત થયા.

Verse 54

पुत्रपौत्रा भागिनेया मातुला भ्रातरस्तथा । ऋतवो नाम ये देवा देवानामपि देवताः

ત્યાં પુત્ર-પૌત્ર, બહેનના પુત્રો, મામા અને ભાઈઓ પણ હતા; તેમજ ‘ઋતુ’ નામના દેવતાઓ પણ હાજર હતા, જે દેવોમાં પણ દેવતાસ્વરૂપે પૂજ્ય ગણાય છે.

Verse 55

विलक्षास्तु तथा सर्वे सावित्री किं वदिष्यति । ब्रह्मवाक्यानि वाच्यानि किं नु वै गोपकन्यया

બધા જ અચંબિત થઈ બોલ્યા—“સાવિત્રી શું કહેશે? બ્રહ્માના ગಂಭીર વચનો કેવી રીતે ઉચ્ચારાશે—અને તે પણ ગોપકન્યાના મુખેથી કેવી રીતે?”

Verse 56

मौनीभूतास्तु शृण्वानाः सर्वेषां वदतां गिरः । अध्वर्युणा समाहूता नागता वरवर्णिनी

તેઓ બધા મૌન થઈ ગયા અને બોલનારાઓની વાણી સાંભળવા લાગ્યા. અધ્વર્યુ યાજકે બોલાવ્યા છતાં તે સુન્દરી ત્યાં આવી નહીં.

Verse 57

शक्रेणान्या तथाऽनीता दत्ता सा विष्णुना स्वयम् । अनुमोदिता च रुद्रेण पित्रा दत्ता स्वयं तथा

પછી શક્ર (ઇન્દ્ર) બીજી સ્ત્રીને લઈને આવ્યો. તેને વિષ્ણુએ સ્વયં વિવાહમાં અર્પણ કરી; રુદ્રે અનુમોદન આપ્યું, અને પિતાએ પણ પોતાના હાથે કન્યાદાન કર્યું.

Verse 58

कथं सा भविता यज्ञः समाप्तिं वा कथं व्रजेत् । एवं चिन्तयतां तेषां प्रविष्टा कमलालया

“આ યજ્ઞ કેવી રીતે આગળ વધશે અને કેવી રીતે પૂર્ણ થશે?”—એવું વિચારી રહ્યા હતા ત્યારે કમલાલય શ્રીલક્ષ્મી સભામાં પ્રવેશ્યાં.

Verse 59

वृतो ब्रह्मा भार्यया स ऋत्विग्भिर्वेदपारगैः । हूयन्ते चाग्नयस्तत्र ब्राह्मणैर्वेदपारगैः

બ્રહ્મા પોતાની પત્ની સાથે વેદપારંગત ઋત્વિજોથી ઘેરાયેલા હતા; અને ત્યાં વેદવિદ્ બ્રાહ્મણો દ્વારા પવિત્ર અગ્નિઓમાં વિધિપૂર્વક આહુતિઓ અર્પિત થતી હતી.

Verse 60

पत्नीशाले तथा गोपी रौप्यशृंगा समेखला । क्षौमवस्त्रपरीधाना ध्यायन्ती परमेश्वरम्

પત્નીશાળામાં તે ગોપી ઊભી હતી—રજત આભૂષણો અને મેખલાથી શોભિત, ક્ષૌમવસ્ત્ર પરિધાન કરીને—પરમેશ્વરનું ધ્યાન કરતી હતી.

Verse 61

पतिव्रता पतिप्राणा प्राधान्येन निवेशिता । कृपान्विता विशालाक्षी तेजसा भास्करोपमा

તે પતિવ્રતા હતી, પતિને જ પ્રાણ સમ માનતી; માનસ્થાને બિરાજમાન—કૃપાળુ, વિશાળનેત્રા, અને તેજમાં સૂર્યસમાન.

Verse 62

द्योतयंती सदस्तत्र सूर्यस्येव यथा प्रभा । ज्वलमानस्तथा वह्निर्भ्रमंते चर्त्विजस्तथा

તેણે ત્યાં યજ્ઞસભાને સૂર્યપ્રભા જેવી પ્રકાશિત કરી; અગ્નિ પણ પ્રજ્વલિત હતો, અને ઋત્વિજોએ યથાક્રમે પોતાના કાર્યોમાં ગતિ કરી.

Verse 63

पशूनामवदानानि गृह्णंति द्विजसत्तमाः । प्राप्ता भागार्थिनो देवा विलंबसमयोऽभवत्

દ્વિજસત્તમ બ્રાહ્મણોએ પશુઓના નિયત અવદાન-ભાગો ગ્રહણ કર્યા. પોતાના ભાગ માટે ઇચ્છુક દેવતાઓ પણ આવી પહોંચ્યા, પરંતુ ત્યાં વિલંબ થયો.

Verse 64

कालहीनं न कर्तव्यं कृतं न फलदं भवेत् । वेदेष्वयमधीकारो दृष्टः सर्वो मनीषिभिः

અસમયે કર્મ કરવું ન જોઈએ; કરેલું હોય તો પણ તે ફળદાયક બનતું નથી. અધિકાર અને કાળનો આ નિયમ વેદોમાં સર્વત્ર મનીષીઓએ જોયો છે.

Verse 65

प्रवर्ग्ये क्रियमाणे तु ब्राह्मणैर्वेदपारगैः । क्षीरद्वये हूयमाने मंत्रेणाध्वर्युणा तथा

જ્યારે વેદપારંગત બ્રાહ્મણો પ્રવર્ગ્ય યાગ કરી રહ્યા હતા, અને અધ્વર્યુ યથાવિધિ મંત્રોચ્ચાર સાથે અગ્નિમાં બે ક્ષીર-આહુતિઓ અર્પણ કરી રહ્યો હતો—

Verse 66

उपहूतोपहूतेन आगतेषु द्विजन्मसु । क्रियमाणे तथा भक्ष्ये दृष्ट्वा देवी क्रुधान्विता । उवाच देवी ब्रह्माणं सदोमध्ये तु मौनिनम्

આમંત્રણ અને પ્રતિઆમંત્રણથી દ્વિજગણ આવી પહોંચ્યા હતા અને ભોજન તૈયાર થતું હતું. તે જોઈ દેવી ક્રોધથી ભરાઈ ગઈ અને સભામધ્યે મૌન બેઠેલા બ્રહ્માને બોલી.

Verse 67

किमेवं बुध्यते देव कृतमेतद्विचेष्टितम् । मां परित्यज्य यः कामात्कृतवानसि किल्बिषम्

“હે દેવ! તું આમ કેવી રીતે વિચાર્યું અને આવું વર્તન કર્યું? કામવશ મને ત્યજીને તું પાપરૂપ અપરાધ કર્યો છે.”

Verse 68

न तुल्या पादरजसा समा साऽधिशिरः कृता

તે પાદરજ સમાન પણ નથી; છતાં તેને સમકક્ષ ગણી, શિર ઉપર સ્થાપિત કરવામાં આવી છે।

Verse 69

यद्वदंति नराः सर्वे संगताः सदसि स्थिताः । आश्चर्यं च प्रभूणां तु कुरुते यं यमिच्छति

સભામાં ભેગા થઈ બેઠેલા સૌ કહે છે—પ્રભુશક્તિમાન જેવું જેમ ઇચ્છે, તેવું તેમ અદ્ભુત સર્જે છે।

Verse 70

भवता रूपलोभेन कृतं कर्म विगर्हितम्

રૂપલોભથી પ્રેરાઈ તમે નિંદનીય કર્મ કર્યું છે।

Verse 71

न पुत्रेषु कृता लज्जा पौत्रेषु च न ते विभो । कामकारकृतं मन्ये ह्येतत्कर्म विगर्हितम्

હે વિભો! પુત્રો સામે પણ તમને લાજ આવી નહીં, પૌત્રો સામે પણ નહીં. હું માનું છું કે કામવશ આ નિંદનીય કર્મ થયું છે।

Verse 72

पितामहोऽसि देवानामृषीणां प्रपितामहः । कथं न ते त्रपा जाता आत्मनः पश्यतस्तनुम्

તમે દેવોના પિતામહ અને ઋષિઓના પ્રપિતામહ છો; પોતાનું જ શરીર જોતા પણ તમને લાજ કેવી રીતે ન આવી?

Verse 73

लोकमध्ये कृतं हास्यमिह चैव विगर्हितः । यद्येष ते स्थितो भावस्तिष्ठ देव नमोऽस्तु ते

લોકમધ્યે તું હાસ્યપાત્ર બન્યો છે અને અહીં પણ નિંદિત છે. જો આ જ તારો સ્થિર ભાવ હોય, તો તેમ જ રહેજે, હે દેવ—તને નમસ્કાર।

Verse 74

अहं कथं सखीनां तु दर्शयिष्यामि वै मुखम् । भर्त्रा मे विहिता पत्नी कथमेतदहं वदे

હું મારી સખીઓને મોઢું કેવી રીતે બતાવું? હું કેવી રીતે કહું કે મારા પતિએ મને પત્ની તરીકે નિમણી છે?

Verse 75

ब्रह्मोवाच । ऋत्विग्भिरहमाज्ञप्तो दीक्षा कालोऽतिवर्तते । पत्नीं विना न होमोत्र शीघ्रं पत्नीमिहानय

બ્રહ્માએ કહ્યું—ઋત્વિજોએ મને આજ્ઞા આપી છે; દીક્ષાનો સમય વીતે છે. પત્ની વિના અહીં હોમ થતો નથી; શીઘ્ર પત્નીને અહીં લાવી દે।

Verse 76

शक्रेणैषा समानीता दत्ता चैवाऽथ विष्णुना । गृहीता च मया त्वं हि क्षमस्वैकं मया कृतम् । न चापराध्यं भूयोऽन्यं करिष्ये तव सुव्रते

આને શક્ર લાવ્યો અને વિષ್ಣુએ દાન આપી; અને મેં સ્વીકારી. હે સુવ્રતે, મારા દ્વારા કરાયેલ આ એક જ કાર્ય ક્ષમા કર; આગળ તારા પ્રત્યે બીજો કોઈ અપરાધ હું નહીં કરું।

Verse 77

ईश्वर उवाच । एवमुक्ता तदा क्रुद्धा ब्रह्माणं शप्तुमुद्यता । यदि मेऽस्ति तपस्तप्तं गुरवो यदि तोषिताः

ઈશ્વરે કહ્યું—આવું સાંભળતાં તે ક્રોધિત થઈ બ્રહ્માને શાપ આપવા ઉદ્યત થઈ—“જો મેં ખરેખર તપ કર્યું હોય, જો મારા ગુરુઓ પ્રસન્ન થયા હોય…”

Verse 78

सर्वब्राह्मणशालासु स्थानेषु विविधेष्वपि । न तु ते ब्राह्मणाः पूजां करिष्यंति कदाचन

બધી બ્રાહ્મણશાળાઓમાં અને વિવિધ સ્થાનોમાં પણ, બ્રાહ્મણો તારા માટે ક્યારેય પૂજા કરશે નહીં.

Verse 79

ऋते वै कार्तिकीमेकां पूजां सांवत्सरीं तव । करिष्यंति द्विजाः सर्वे सत्येनानेन ते शपे । एतद्बुद्ध्वा न कोपोस्तु हतो हन्ति न संशयः

કાર્તિક માસની એકવારની વાર્ષિક પૂજા સિવાય, બધા દ્વિજ તારી પૂજા નહીં કરે—આ સત્યથી હું તને શપથ આપું છું. આ જાણીને ક્રોધ ન કર; ઘાયલ થયેલો પ્રતિઘાત કરે છે, તેમાં શંકા નથી.

Verse 80

सावित्र्युवाच । भोभोः शक्र त्वयानीता आभीरी ब्रह्मणोऽन्तिकम् । यस्मादीदृक्कृतं कर्म तस्मात्त्वं लप्स्यसे फलम्

સાવિત્રી બોલ્યાં—હે હે શક્ર! તું જ આભીરી ગોપસ્ત્રીને બ્રહ્માના સમીપે લાવ્યો હતો. આવું કર્મ કરાવ્યું હોવાથી તેનું ફળ તને જ મળશે.

Verse 81

यदा संग्राममध्ये त्वं स्थाता शक्र भविष्यसि । तदा त्वं शत्रुभिर्बद्धो नीतः परमिकां दशाम्

હે શક્ર! જ્યારે તું યુદ્ધના મધ્યમાં ઊભો રહેશે, ત્યારે શત્રુઓ તને બાંધીને લઈ જઈ પરમ દયનીય દશામાં મૂકશે.

Verse 82

अकिंचनो नष्टसुतः शत्रूणां नगरे स्थितः । पराभवं महत्प्राप्य अचिरादेव मोक्ष्यसे

તું નિઃસહાય અને નિર્ધન બની, પુત્રહાનિ પામીને, શત્રુઓના નગરમાં રહેશે; મહા પરાભવ સહન કરીને તું ટૂંક સમયમાં મુક્ત થશે.

Verse 83

शक्रं शप्त्वा तदा देवी विष्णुं चाऽथ वचोब्रवीत्

શક્રને શાપ આપી ત્યારબાદ દેવીએ વિષ્ણુને પણ વચન કહ્યાં.

Verse 84

गुरुवाक्येन ते जन्म यदा मर्त्ये भवि ष्यति । भार्याविरहजं दुःखं तदा त्वं तत्र भोक्ष्यसे

ગુરુવચનથી જ્યારે તારો જન્મ મર્ત્યલોકમાં થશે, ત્યારે ત્યાં પત્ની-વિરહજન્ય દુઃખ તું ભોગવશે.

Verse 85

हृतां शत्रुगणैः पत्नीं परे पारे महोदधेः । न च त्वं ज्ञायसे सीतां शोकोपहचेतनः

શત્રુગણો તારી પત્નીને મહાસમુદ્રના પર પાર લઈ જઈ હરી લે ત્યારે, શોકથી આવૃત ચેતનાથી તું સીતાને ઓળખી શકીશ નહીં.

Verse 86

भ्रात्रा सह परां काष्ठामापदं दुःखितस्तथा । पशूनां चैव संयोगश्चिरकालं भविष्यति

ભાઈ સાથે તું દુઃખિત થઈ આપત્તિના પરાકાષ્ઠા સુધી પહોંચશે; અને લાંબા સમય સુધી પશુઓ સાથેનો સંગ (ગોપજીવન) પણ રહેશે.

Verse 87

तथाऽह रुद्रं कुपिता यदा दारुवने स्थितः । तदा ते मुनयः क्रुद्धाः शापं दास्यंति ते हर

એ જ રીતે, રુદ્ર દારુવનમાં સ્થિત હશે અને (હું) કુપિત થઈશ ત્યારે, તે મુનિઓ ક્રોધિત થઈ, હે હર, તને શાપ આપશે.

Verse 88

भोभोः कापालिक क्षुद्र पत्न्योऽस्माकं जिहीर्षसि । तदेतद्भूषितं लिंग भूमौ रुद्र पतिष्यति

અરે અરે, નીચ કાપાલિક! તું અમારી પત્નીઓને હરણ કરવા ઇચ્છે છે. તેથી હે રુદ્ર, આ અલંકૃત લિંગ ભૂમિ પર પડી જશે.

Verse 89

विहीनः पौरुषेण त्वं मुनिशापाच्च पीडितः । गंगातीरे स्थिता पत्नी सा त्वामाश्वासयिष्यति

તું પૌરુષવિહિન અને મુનિઓના શાપથી પીડિત થશે. ગંગાતટ પર રહેનારી તારી પત્ની તને સાંત્વના આપશે.

Verse 90

अग्ने त्वं सर्वभक्षोऽसि पूर्वं पुत्रेण मे कृतः । भ्रूणहा धर्म इत्येष कथं दग्धं दहाम्यहम्

હે અગ્નિ, તું સર્વભક્ષક છે; પૂર્વે મારા પુત્રે તને એવો બનાવ્યો હતો. ‘ભ્રૂણહત્યા અધર્મ’—તો જે પહેલેથી દગ્ધ છે તેને હું કેવી રીતે દહું?

Verse 91

जातवेदस रुद्रस्त्वां रेतसा प्लावयिष्यति । मेध्येषु च कृतज्वाला ज्वालया त्वां ज्वलिष्यति

હે જાતવેદ! રુદ્ર પોતાના રેતસથી તને પ્લાવિત કરશે; અને યજ્ઞમાં પ્રજ્વલિત જ્વાળા પોતાની જ્વલનશક્તિથી તારા પર ભભૂકી ઊઠશે.

Verse 92

ब्राह्मणानृत्विजः सर्वान्सावित्री ह्यशपत्तदा

ત્યારે સાવિત્રીએ યજ્ઞના ઋત્વિજ એવા સર્વ બ્રાહ્મણોને ખરેખર શાપ આપ્યો.

Verse 93

प्रतिग्रहाग्निहोत्राश्च वृथा दारा वृथाश्रमाः । सदा क्षेत्राणि तीर्थानि लोभादेव गमिष्यथ

તમારું દાન-પ્રતિગ્રહણ અને અગ્નિહોત્ર નિષ્ફળ થશે; તમારાં ગૃહસ્થજીવન અને આશ્રમ પણ વ્યર્થ થશે. તમે સદા લોભથી જ ક્ષેત્ર-તીર્થોમાં જશો.

Verse 94

परान्नेषु सदा तृप्ता अतृप्ताः स्वगृहेषु च । अयाज्ययाजनं कृत्वा कुत्सितस्य प्रतिग्रहम्

તેઓ પરના અન્નથી સદા તૃપ્ત રહે છે, પણ પોતાના ઘરમાં અસંતોષી રહે છે; અયાજ્યોનું યાજન કરીને અને નીચ લોકો પાસેથી દાન સ્વીકારી લે છે.

Verse 95

वृथा धनार्जनं कृत्वा व्यवश्चैव तथा वृथा । मृतानां तेन प्रेतत्वं भविष्यति न संशयः

વ્યર્થ ધન સંગ્રહ કરીને અને વ્યર્થ જીવન જીવીને—તે કારણે મૃતકોને પ્રેતત્વ પ્રાપ્ત થશે; તેમાં સંશય નથી.

Verse 96

एवं शक्रं तथा विष्णुं रुद्रं वै पावकं तथा । ब्रह्माणं ब्राह्मणांश्चैव सर्वांस्तानशपत्तदा

આ રીતે તે સમયે તેણીએ શક્ર (ઇન્દ્ર), વિષ્ણુ, રુદ્ર, પાવક (અગ્નિ), બ્રહ્મા તથા બ્રાહ્મણો—સર્વને શાપ આપ્યો.

Verse 97

शापं दत्त्वा तथा तेषां तदा सावस्थिता स्थिरा

તેમને શાપ આપી તે ત્યારે અડગ અને અચળ બની ઊભી રહી.

Verse 98

लक्ष्मीः प्राह सखीं तां च इन्द्राणी च वरानना । अन्या देव्यस्तथा प्राहुः साऽह स्थास्यामि नात्र वै । तत्र चाहं गमिष्यामि यत्र श्रोष्ये न तु ध्वनिम्

લક્ષ્મીએ પોતાની સખીને કહ્યું અને સુંદરમુખી ઇન્દ્રાણીએ પણ કહ્યું; અન્ય દેવીઓએ પણ તેમ જ કહ્યું. તેણીએ કહ્યું—“હું અહીં નહિ રહું; જ્યાં કોઈ ધ્વનિ સાંભળાશે નહિ, ત્યાં હું જઈશ.”

Verse 99

ततस्ताः प्रमदाः सर्वाः प्रयाताः स्वं निकेतनम् । सावित्री कुपिता तासां पुनः शापाय चोद्यता

પછી તે તમામ દિવ્ય સ્ત્રીઓ પોતાના-પોતાના નિવાસસ્થાને ચાલી ગઈ. તેમના પર ક્રોધિત થયેલી સાવિત્રી ફરી શાપ આપવા માટે ઉદ્યત થઈ.

Verse 100

यस्मान्मां संपरित्यज्य गतास्ता देवयोषितः । तासामपि तथा शापं प्रदास्ये कुपिता भृशम्

“કારણ કે તે દેવયોષિતાઓ મને ત્યજીને ચાલી ગઈ છે, તેથી હું પણ અત્યંત ક્રોધિત થઈને તેમને પણ એવો જ શાપ આપીશ.”

Verse 101

नैकत्र वासो लक्ष्म्यास्तु भविष्यति कदाचन । रुद्रापि चंचला तावन्मूर्खेषु च वसिष्यसि

“લક્ષ્મીનું નિવાસ ક્યારેય એક જ સ્થાને સ્થિર નહીં રહે. અને તું ‘રુદ્રા’ હોવા છતાં ચંચળ રહીને મૂર્ખોમાં જ વસશે.”

Verse 102

म्लेच्छेषु पर्वतीयेषु कुत्सिते कुष्ठिते तथा । वाचाटे चावलिप्ते च अभिशस्ते दुरात्मनि । एवंविधे नरे तुभ्यं वसतिः शापकारिता

“આ શાપથી તારો નિવાસ આવા મનુષ્યોમાં થશે—મ્લેચ્છોમાં, પર્વતવાસીઓમાં, કૂત્સિતોમાં, કૂષ્ઠરોગીઓમાં, વાચાળોમાં, અહંકારીઓમાં, અભિશસ્તોમાં અને દુરાત્માઓમાં.”

Verse 103

शापं दत्त्वा ततस्तस्या इन्द्राणीमशपत्तदा

આ રીતે શાપ આપી તેણે તે જ સમયે ઇન્દ્રાણીને પણ શાપ આપ્યો.

Verse 104

त्वष्टुर्वाचा गृहीतेन्द्रे पत्यौ ते दुष्टकारिणि । नहुषाय गते राज्ये दृष्ट्वा त्वां याचयिष्यति

હે દુષ્ટકર્મ કરનારિ! ત્વષ્ટાના શાપવચનથી તારો પતિ ઇન્દ્ર ગ્રહિત થશે અને રાજ્ય નહૂષને જશે; ત્યારે તે તને જોઈને (અનુચિત કામનાથી) તને માગશે.

Verse 105

अहमिन्द्रः कथं चैषा नोपतिष्ठति चालसा । सर्वान्देवान्हनिष्यामि लप्स्ये नाहं शचीं यदि

હું ઇન્દ્ર છું—આ ધૃષ્ટા મારી સેવા માટે કેમ નથી આવતી? જો મને શચી ન મળે તો હું સર્વ દેવોને મારી નાખીશ!

Verse 106

नष्टा त्वं च तदा शस्ता वने महति दुःखिता । वसिष्यसि दुराचारे शापेन मम गर्विते

ત્યારે તું ત્યજાઈને હાંકી કાઢવામાં આવી, મહા વનમાં દુઃખિત થઈ રહેશે. હે ગર્વિતા દુશ્ચરિત્રા! મારા શાપથી તું ત્યાં જ વસશે.

Verse 107

देवभार्यासु सर्वासु तदा शापमयच्छत

ત્યારે તેણે સર્વ દેવપત્નીઓ પર શાપ ઉચ્ચાર્યો.

Verse 108

न चापत्यकृता प्रीतिः सर्वास्वेव भविष्यति । दह्यमाना दिवारात्रौ वंध्याशब्देन दुःखिताः

તેમામાંથી કોઈને પણ સંતાનજન્ય આનંદ થશે નહીં. દિવસ-રાત શોકથી દગ્ધ થઈ ‘વંધ્યા’ એવા નિંદ્ય નામના અપવાદથી તેઓ દુઃખિત રહેશે.

Verse 109

गौरीमेवं तथा शप्त्वा सा देवी वरवर्णिनी । उच्चै रुरोद सावित्री भर्तृ यज्ञाद्बहिः स्थिता

આ રીતે ગૌરીને શાપ આપી તે ઉત્તમ વર્ણવાળી દેવી સાવિત્રી પતિના યજ્ઞની બહાર ઊભી રહી ઊંચે સ્વરે રડી પડી.

Verse 110

रोदमाना तु सा दृष्टा विष्णुना च प्रसादिता । मा रोदीस्त्वं विशालाक्षि एह्यागच्छ सदः शुभे

તેણીને રડતી જોઈ વિષ્ણુએ તેને શાંત કરી કહ્યું—“હે વિશાલાક્ષિ, રડો નહીં; આવો, શુભ યજ્ઞસભામાં પ્રવેશ કરો.”

Verse 111

प्रविष्टा च शुभे यागे मेखलां क्षौमवाससी । गृहाण दीक्षां ब्रह्माणि पादौ ते प्रणमे शुभे

મેખલા અને ક્ષૌમવસ્ત્ર ધારણ કરીને તે શુભ યજ્ઞમાં પ્રવેશી. (કહાયું)—“હે બ્રહ્માણી, દીક્ષા ગ્રહણ કરો; હે શુભે, હું તમારા ચરણોમાં પ્રણામ કરું છું.”

Verse 112

एवमुक्ताऽब्रवीदेनं नाहं कुर्यां वचस्तव । तत्राहं च गमिष्यामि यत्र श्रोष्ये न च ध्वनिम्

આ રીતે કહ્યા પછી તેણે ઉત્તર આપ્યો—“હું તમારું વચન માનું નહીં. હું ત્યાં જઈશ જ્યાં આનો કોઈ ધ્વનિ પણ સાંભળવા ન મળે.”

Verse 113

एतावदुक्त्वा व्यरमदुच्चैः स्थाने क्षितौ स्थिता

એટલું કહીને તે દેવી મૌન થઈ વિરમી ગઈ. ઊંચા સ્થાને પૃથ્વી પર ઊભી રહી તે ત્યાં જ સ્થિર રહી.

Verse 114

विष्णुस्तदग्रतः स्थित्वा बद्ध्वा च करसंपुटम् । तुष्टाव प्रणतो भूत्वा भक्त्या परमया युतः

પછી વિષ્ણુ તેણીના સમક્ષ ઊભા રહ્યા, કરસંપુટ બાંધી. પ્રણામ કરીને પરમ ભક્તિથી દેવીની સ્તુતિ કરી.

Verse 115

विष्णुरुवाच । नमोऽस्तु ते महादेवि भूर्भुवःस्वस्त्रयीमयि । सावित्रि दुर्गतरिणि त्वं वाणी सप्तधा स्मृता

વિષ્ણુ બોલ્યા—હે મહાદેવી, તમને નમસ્કાર; તમે ભૂઃ-ભુવઃ-સ્વઃ તથા ત્રયી-વેદમયી છો. હે સાવિત્રી, દુર્ગતિ-તારિણી, તમે વાણીના સાત રૂપે સ્મરાય છો.

Verse 116

सर्वाणि स्तुतिशास्त्राणि लक्षणानि तथैव च । भविष्या सर्वशास्त्राणां त्वं तु देवि नमोऽस्तु ते

બધાં સ્તુતિ-શાસ્ત્રો અને લક્ષણ-ચિહ્નો પણ—હે દેવી, સર્વ શાસ્ત્રોની ભાવિ આધારરૂપા તમે જ છો; તમને નમસ્કાર.

Verse 117

श्वेता त्वं श्वेतरूपासि शशांकेन समानना । शशिरश्मिप्रकाशेन हरिणोरसि राजसे । दिव्यकुंडलपूर्णाभ्यां श्रवणाभ्यां विभूषिता

તમે શ્વેતવર્ણા, શ્વેતરૂપા છો; તમારું મુખ ચંદ્ર સમાન છે. ચંદ્રકિરણોના પ્રકાશથી તમે હરિણચર્મ પર રાજો છો. દિવ્ય કુંડલોથી પૂર્ણ તમારા બંને કાન વિભૂષિત છે.

Verse 118

त्वं सिद्धिस्त्वं तथा ऋद्धिः कीर्तिः श्रीः संततिर्मतिः । संध्या रात्रि प्रभातस्त्वं कालरात्रिस्त्वमेव च

તું જ સિદ્ધિ અને ઋદ્ધિ છે; તું જ કીર્તિ, શ્રી, સંતતિ અને મતિ છે. તું જ સંધ્યા, રાત્રિ અને પ્રભાત છે—અને તું જ કાલરાત્રિ પણ છે.

Verse 119

कर्षुकाणां यथा सीता भूतानां धारिणी तथा । एवं स्तुवंतं सावित्री विष्णुं प्रोवाच सुव्रता

જેમ ખેડુતો માટે સીતા (હળની રેખા) હોય છે, તેમ તે સર્વ ભૂતોની ધારિણી છે. આ રીતે સ્તુતિ કરતા વિષ્ણુને સુવ્રતા સાવિત્રી બોલી.

Verse 120

सम्यक्स्तुता त्वया पुत्र अजेयस्त्वं भविष्यसि । अवतारे सदा वत्स पितृमातृसु वल्लभः

હે પુત્ર, તું મને યોગ્ય રીતે સ્તુતિ કરી છે; તું અજેય બનશે. હે વત્સ, અવતારોમાં સદા તું પિતા-માતાને પ્રિય રહેશે.

Verse 121

अनेन स्तवराजेन स्तोष्यते यस्तु मां सदा । सर्वदोषविनिर्मुक्तः परं स्थानं गमिष्यति

જે આ સ્તવરાજથી સદા મારી સ્તુતિ કરશે, તે સર્વ દોષોથી મુક્ત થઈ પરમ સ્થાનને પ્રાપ્ત કરશે.

Verse 122

गच्छ यज्ञं चिरं तस्य समाप्तिं नय पुत्रक

જા પુત્રક, તે લાંબા સમયથી ચાલતા યજ્ઞને પૂર્ણતાએ પહોંચાડ.

Verse 123

कुरुक्षेत्रे प्रयागे च भविष्ये यज्ञकर्मणि । समीपगा स्थिता भर्तुः करिष्ये तव भाषितम्

કુરુક્ષેત્રે અને પ્રયાગે, તથા ભવિષ્યના યજ્ઞકર્મોમાં, પતિની સન્નિધિમાં રહીને હું આપના કહ્યા મુજબ આચરણ કરીશ.

Verse 124

एवमुक्तो गतो विष्णुर्ब्रह्मणः सद उत्तमम् । सावित्री तु समायाता प्रभासे वरवर्णिनि

આ રીતે સંબોધિત થતાં જગન્નાથ વિષ્ણુ બ્રહ્માના પરમ ઉત્તમ ધામે પ્રસ્થાન કર્યા; અને હે સુવર્ણવર્ણિની, સાવિત્રી પ્રભાસે આવી પહોંચી.

Verse 125

गतायामथ सावित्र्यां गायत्री वाक्यमब्रवीत्

સાવિત્રી ગયા પછી ગાયત્રીએ આ વચન કહ્યું.

Verse 126

शृण्वंतु मुनयो वाक्यं मदीयं भर्तृसन्निधौ । यदहं वच्मि संतुष्टा वरदानाय चोद्यता

મારા પ્રભુની સન્નિધિમાં મુનિઓ મારા વચન સાંભળો. હું સંતોષ પામી વરદાન આપવા પ્રેરિત થઈ જે કહું છું તે સાંભળો.

Verse 127

ब्रह्माणं पूजयिष्यंति नरा भक्तिसमन्विताः । तेषां वस्त्रं धनं धान्यं दाराः सौख्यं सुताश्च वै

ભક્તિસહિત નર બ્રહ્મદેવની પૂજા કરશે. તેમના માટે વસ્ત્ર, ધન, ધાન્ય, પત્ની, સુખ અને નિશ્ચયે પુત્રસંતાન થશે.

Verse 128

अविच्छिन्नं तथा सौख्यं गृहं वै पुत्रपौत्रिकम् । भुक्त्वाऽसौ सुचिरं कालं ततो मोक्षं गमिष्यति

તેને અવિચ્છિન્ન સુખ પ્રાપ્ત થશે અને પુત્ર-પૌત્રોથી યુક્ત ગૃહલક્ષ્મી મળશે. તે બહુ દીર્ઘ કાળ સુધી ભોગવી અંતે મોક્ષને પામશે.

Verse 129

शक्राहं ते वरं वच्मि संग्रामे शत्रुभिः सह । तदा ब्रह्मा मोचयिता गत्वा शत्रुनिकेतनम्

હે શક્ર! હું તને એક વર કહું છું—જ્યારે તું શત્રુઓ સાથે યુદ્ધમાં પ્રવર્તશે, ત્યારે બ્રહ્મા શત્રુનિકેતનમાં જઈ તારો ઉદ્ધાર કરનાર થશે.

Verse 130

सपुत्रशत्रुनाशात्त्वं लप्स्यसे च परं मुदम् । अकंटकं महद्राज्यं त्रैलोक्ये ते भविष्यति

પુત્રો સહિત શત્રુના નાશથી તું પરમ આનંદ પામશે; અને ત્રિલોકમાં તારો નિષ્કંટક મહારાજ્ય થશે.

Verse 131

मर्त्यलोके यदा विष्णो ह्यवतारं करिष्यसि । भ्रात्रा सह परं दुःखं स्वभार्या हरणं च यत्

હે વિષ્ણુ! જ્યારે તું મર્ત્યલોકમાં અવતાર ધારણ કરશે, ત્યારે ભાઈ સાથે તને પરમ દુઃખ થશે—અર્થાત્ પોતાની પત્નીનું હરણ.

Verse 132

हत्वा शत्रुं पुनर्भार्यां लप्स्यसे सुरसन्निधौ । गृहीत्वा तां पुनः प्राज्यं राज्यं कृत्वा गमिष्यसि

શત્રુનો વધ કરીને દેવોની સન્નિધિમાં તું તારી પત્નીને ફરી પ્રાપ્ત કરશે. તેને પુનઃ સ્વીકારી સમૃદ્ધ રાજ્ય સ્થાપી અંતે તું પ્રસ્થાન કરશે.

Verse 133

एकादश सहस्राणि कृत्वा राज्यं पुनर्दिवम् । ख्यातिस्ते विपुला लोके चानुरागो भविष्यति

અગિયાર સહસ્ર વર્ષો રાજ્ય કરીને તું ફરી સ્વર્ગલોકને પ્રાપ્ત થશ. જગતમાં તારી કીર્તિ અત્યંત વિશાળ થશે અને લોકોના હૃદયમાં તારા પ્રત્યે ભક્તિ તથા અનુરાગ ઉત્પન્ન થશે.

Verse 134

गायत्री ब्राह्मणांस्तांश्च सर्वानेवाब्रवीदिदम्

ત્યાર પછી ગાયત્રીએ તે સર્વ બ્રાહ્મણોને સંબોધીને આ વચન કહ્યું.

Verse 135

युष्माकं प्रीणनं कृत्वाऽ तृप्तिं यास्यंति देवताः । भवंतो भूमिदेवा वै सर्वे पूज्या भविष्यथ

તમને પ્રસન્ન કરવાથી દેવતાઓ સ્વયં તૃપ્ત થાય છે. તમે ખરેખર ‘ભૂમિદેવ’ છો; તમે સૌ પૂજનીય બનશો.

Verse 136

युष्माकं पूजनं कृत्वा दत्त्वा दानान्यनेकशः । प्राणायामेन चैकेन सर्वमेतत्तरिष्यथ

તમારી પૂજા કરીને, અનેક પ્રકારનાં દાન આપી, અને એક જ પ્રાણાયામ કરવાથી પણ તમે આ બધાં (દોષ અને વિઘ્નો) પાર કરી જશો.

Verse 137

प्रभासे तु विशेषेण जप्त्वा मां वेदमातरम् । प्रतिग्रहकृतान्दोषान्न प्राप्स्यध्वं द्विजोत्तमाः

પરંતુ પ્રભાસક્ષેત્રમાં વિશેષરૂપે મને—વેદમાતા—નું જપ કરશો તો, હે દ્વિજોત્તમો, પ્રતિગ્રહથી ઉત્પન્ન દોષો તમને લાગશે નહીં.

Verse 138

पुष्करे चान्नदानेन प्रीताः सर्वे च देवताः । एकस्मिन्भोजिते विप्रे कोटिर्भवतिभोजिता

પુષ્કરમાં પણ અન્નદાનથી સર્વ દેવતાઓ પ્રસન્ન થાય છે. એક બ્રાહ્મણને ભોજન કરાવતાં જાણે એક કરોડ બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવ્યા સમાન ફળ મળે છે.

Verse 139

ब्रह्महत्यादिपापानि दुरितानि च यानि च । तरिष्यंति नराः सर्वे दत्ते युष्मत्करे धने

બ્રહ્મહત્યા વગેરે પાપો તથા અન્ય જે દુરિતો છે—તમારા હાથે ધન દાન કરવામાં આવે ત્યારે સર્વ લોકો તેમાંથી તરી જાય છે.

Verse 140

महीयध्वे तु जाप्येन प्राणायामैस्त्रिभिः कृतैः । ब्रह्महत्यासमं पापं तत्क्षणादेव नश्यति

જપથી તમે મહાન માન પામશો; ત્રણ પ્રાણાયામ કરવાથી બ્રહ્મહત્યાસમાન પાપ પણ તે ક્ષણે જ નાશ પામે છે.

Verse 141

दशभिर्जन्मजनितं शतेन तु पुरा कृतम् । त्रियुगं तु सहस्रेण गायत्री हंति किल्बिषम्

દસ જપથી ગાયત્રી આ જન્મના પાપો નાશ કરે છે; સોથી પૂર્વકૃત પાપો, અને હજારથી ત્રણ યુગોની કલુષતા પણ દૂર થાય છે.

Verse 142

एवं ज्ञात्वा सदा पूज्या जाप्ये च मम वै कृते । भविष्यध्वं न सन्देहो नात्र कार्या विचारणा

આ રીતે જાણીને સદા મારી પૂજા કરો અને મારો જપ કરો. તમે નિશ્ચયે ફળ પામશો—અહીં શંકા નથી; વિચારવાની જરૂર નથી.

Verse 143

ओंकारेण त्रिमात्रेण सार्धेन च विशेषतः । पूज्याः सर्वे न सन्देहो जप्त्वा मां शिरसा सह

ત્રિમાત્રિક ઓંકાર તથા તેના વિશેષ સંયુક્ત સ્વરૂપથી—નિઃસંદેહ—મને જપીને શિરસ પર ધારણ કરનાર સૌ પૂજ્ય બને છે।

Verse 144

अष्टाक्षरस्थिता चाहं जगद्व्याप्तं मया त्विदम् । माताऽहं सर्ववेदानां वेदैः सर्वैरलङ्कता

હું અષ્ટાક્ષરી સ્વરૂપમાં સ્થિત છું; આ સમગ્ર જગત મારાથી વ્યાપ્ત છે. હું સર્વ વેદોની માતા છું, અને સર્વ વેદોથી અલંકૃત તથા પ્રમાણિત છું।

Verse 145

जत्वा मां परमां सिर्द्धि पश्यन्ति द्विजसत्तमाः । प्राधान्यं मम जाप्येन सर्वेषां वो भविष्यति

મારો જપ-પૂજન કરવાથી દ્વિજશ્રેષ્ઠો પરમ સિદ્ધિનું દર્શન કરે છે. મારા મંત્રજપથી તમ સૌને સર્વમાં પ્રાધાન્ય અને વિશેષ પ્રતિષ્ઠા પ્રાપ્ત થશે।

Verse 146

गायत्रीसारमात्रोऽपि वरं विप्रः सुयन्त्रितः । नायंत्रितश्चतुर्वेदः सर्वाशी सर्वविक्रयी

ગાયત્રીના સારમાત્રને જાણતો બ્રાહ્મણ પણ જો સુસંયમી હોય તો શ્રેષ્ઠ છે; પરંતુ અસંયમી માણસ ચારેય વેદ જાણે તોય સર્વભક્ષી અને સર્વવિક્રયી બની જાય છે।

Verse 147

यस्माद्भवतां सावित्र्या शापो दत्तो सदे त्विह । अत्र दत्तं हुतं चापि सर्वमक्षयकारकम् । दत्तो वरो मया तेन युष्माकं द्विजसत्तमाः

કારણ કે સાવિત્રી દ્વારા અહીં તમારાં પર શાપ મૂકાયો છે, તેથી અહીં આપેલું દાન અને અહીં અગ્નિમાં અર્પિત હવિષ્ય—બધું અક્ષય ફળ આપનારું બને છે. તેથી, હે દ્વિજશ્રેષ્ઠો, મેં તમને આ વરદાન આપ્યું છે।

Verse 148

अग्निहोत्रपरा विप्रास्त्रिकालं होमदायिनः । स्वर्गं ते तु गमिष्यंति एकविंशतिभिः कुलैः

જે બ્રાહ્મણો અગ્નિહોત્રમાં પરાયણ રહી ત્રિકાળ હોમ અર્પે છે, તેઓ નિશ્ચયે પોતાના એકવીસ કુળો સહિત સ્વર્ગે જશે।

Verse 149

एवं शक्रे च विष्णौ च रुद्रे वै पावके तथा । ब्रह्मणो ब्रह्मणानां च गायत्री सा वरं ददौ । तस्मिन्काले वरं दत्त्वा ब्रह्मणः पार्श्वगाऽभवत्

આ રીતે શક્ર (ઇન્દ્ર), વિષ્ણુ, રુદ્ર, પાવક (અગ્નિ), તેમજ બ્રહ્મા અને બ્રાહ્મણોને ગાયત્રીએ વર આપ્યો; તે સમયે વર આપી તે બ્રહ્માના પાર्श્વે નિવાસ કરવા લાગી।

Verse 150

हरिणा तु समाख्यातं लक्ष्म्याः शापस्य कारणम् । युवतीनां च सर्वासां शापस्तासां पृथक्पृथक्

પછી હરિએ લક્ષ્મીના શાપનું કારણ સમજાવ્યું અને તે સર્વ યુવતીઓને થયેલા અલગ અલગ શાપોનું પણ જુદાજુદું વર્ણન કર્યું।

Verse 151

लक्ष्म्यास्तदा वरं प्रादाद्गायत्री ब्रह्मणः प्रिया

ત્યારે બ્રહ્માની પ્રિયા ગાયત્રીએ લક્ષ્મીને વર આપ્યો।

Verse 152

अकुत्सिताः सदा पुत्रि तव वासेन शोभने । भविष्यति न संदेहः सर्वेभ्यः प्रीतिदायकाः

હે પુત્રી, તેઓ કદી તિરસ્કૃત નહીં થાય; હે શોભને, તારા નિવાસથી—કોઈ સંશય નથી—તેઓ સર્વને પ્રિય અને પ્રીતિદાયક બનશે।

Verse 153

ये त्वया वीक्षिताः सर्वे सर्वे वै पुण्यभाजनाः । तेषां जातिः कुलं शीलं धर्मश्चैव वरानने

હે વરાનને! જેમને તું નજરે જોયા છે તે બધા નિશ્ચયે પુણ્યના પાત્ર છે. તેમની જાતિ, કુલ, શીલ અને ધર્મ પણ શુભ બની પ્રતિષ્ઠિત થાય છે.

Verse 154

परित्यक्तास्त्वया ये तु ते नरा दुःखभागिनः । सभायां ते न शोभन्ते मन्यन्ते न च पार्थिवैः

પરંતુ જેમને તું પરિત્યાગ કરે છે, તે પુરુષો દુઃખના ભાગી બને છે. સભામાં તેઓ શોભતા નથી અને રાજાઓ પણ તેમને માન આપતા નથી.

Verse 155

आशिषश्चैव तेषां तु कुर्वते वै द्विजोत्तमाः । सौजन्यं तेषु कुर्वन्ति नप्ता भ्राता पिता गुरुः

તેમના માટે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ આશીર્વાદ આપે છે. તેમના પ્રત્યે પૌત્ર, ભાઈ, પિતા અને ગુરુ પણ સૌજન્ય તથા કૃપા કરે છે.

Verse 156

बांधवोऽसि न संदेहो न जीवेऽहं त्वया विना । त्वयि दृष्टे प्रसन्ना मे दृष्टिर्भवति शोभना । मनः प्रसीदतेऽत्यर्थं सत्यंसत्यं वदामि ते

તું મારો બાંધવ છે—એમાં શંકા નથી; તારા વિના હું જીવી શકતો નથી. તને જોતા જ મારી નજર પ્રસન્ન અને તેજસ્વી બને છે; મારું મન અત્યંત શાંત થાય છે. સત્ય સત્ય, હું તને આ જ કહું છું.

Verse 157

एवंविधानि वाक्यानि त्वया दृष्ट्या निरीक्षिते । सज्जनास्ते वदिष्यन्ति जनानां प्रीतिदायकाः

જ્યારે તારી કૃપામય દૃષ્ટિથી કોઈ નિરીક્ષિત થાય છે, ત્યારે સજ્જનો લોકોમાં પ્રીતિ જગાવતાં એવા વચનો બોલે છે.

Verse 158

इन्द्राणि नहुषः प्राप्य स्वर्गं त्वां याचयिष्यति । अदृष्ट्वा तु हतः पापो अगस्त्यवचनाद्द्रुतम्

હે ઇન્દ્રાણી! નહુષ સ્વર્ગ પ્રાપ્ત કરીને તારી પાસે યાચના કરશે. પરંતુ વિધિપૂર્વક તારો દર્શન ન કરીને તે પાપી અગસ્ત્યમુનિના વચનથી તત્કાળ દંડિત થઈ પડી જશે.

Verse 159

सर्पत्वं समनुप्राप्य प्रार्थयिष्यति तं मुनिम् । दर्पेणाहं विनष्टोऽस्मि शरणं मे मुने भव

સર્પત્વને પ્રાપ્ત કરીને તે તે મુનિને પ્રાર્થના કરશે— ‘દર્પથી હું વિનષ્ટ થયો છું; હે મુને, તમે મારા શરણ બનો.’

Verse 160

वाक्येन तेन तस्यासौ नृपस्य भगवानृषिः । कृत्वा मनसि कारुण्यमिदं वचनमब्रवीत्

રાજાના તે વચનો સાંભળી ભગવાન ઋષિએ હૃદયમાં કરુણા ધારણ કરી અને આ વચન કહ્યું.

Verse 161

उत्पत्स्यति कुले राजा त्वदीये कुरुनंदन । सार्पं कलेवरं दृष्ट्वा प्रश्नैस्त्वामुद्धरिष्यति

હે કુરુનંદન! તારા જ કુળમાં એક રાજા ઉત્પન્ન થશે. તે તારા સર્પદેહને જોઈ પ્રશ્નો દ્વારા તને તે સ્થિતિમાંથી ઉદ્ધર કરશે.

Verse 162

सोऽप्यजगरतां त्यक्त्वा पुनः स्वर्गं गमिष्यति । अश्वमेधे कृते भर्त्रा सह यासि पुनर्दिवि । प्राप्स्यसे वर दानेन ममानेन सुलोचने

તે પણ અજગરત્વ ત્યજી ફરી સ્વર્ગમાં જશે. તારા પતિએ અશ્વમેધ યજ્ઞ કર્યે પછી તું પણ તેની સાથે ફરી દિવ્યલોકમાં જઈશ. હે સુલોચને! મારા આ વરદાનથી તું તે નિશ્ચયે પ્રાપ્ત કરીશ.

Verse 163

देवपत्न्यस्तदा सर्वास्तुष्टया परिभाषिताः । अपत्यैरपि हीनाः स्युर्नैव दुःखं भविष्यति

ત્યારે સંતોષપૂર્વક સંબોધિત થયેલી સર્વ દેવપત્નીઓ—સંતાનવિહોણી હોવા છતાં—કદી દુઃખ પામશે નહીં।

Verse 164

इति दत्त्वा वरान्देवी गायत्री लोकसंमता । जगामादर्शनं देवी सर्वेषां पश्यतां तदा

આ રીતે વરદાન આપી, સર્વ લોકોમાં માન્ય દેવી ગાયત્રી, સૌ જોતા જોતા તે ક્ષણે અદૃશ્ય થઈ ગઈ।

Verse 165

सावित्री तु तदा देवी प्रभासं क्षेत्रमागता । कृतस्मरस्य शृङ्गे तु श्रीसोमेश्वरपूर्वतः

ત્યારે દેવી સાવિત્રી પ્રભાસના પવિત્ર ક્ષેત્રે આવી—કૃતસ્મર નામના શિખર પર, શ્રી સોમેશ્વરના પૂર્વમાં।

Verse 166

मन्वन्तरे चाक्षुषे च द्वितीये द्वापरे शुभे । तत्र यज्ञः समारब्धो ब्रह्मणा लोककारिणा

દ્વિતીય (ચાક્ષુષ) મન્વંતરના શુભ દ્વાપર યુગમાં, લોકહિતકારી બ્રહ્માએ ત્યાં યજ્ઞ આરંભ્યો।

Verse 167

यज्ञे याता महात्मानो देवाः सप्तर्षयो वराः । स्वायंभुवे तु ये शस्ताः शप्तास्ते चाभवन्पुरा

તે યજ્ઞમાં મહાત્મા દેવો અને શ્રેષ્ઠ સપ્તર્ષિઓ આવ્યા. સ્વાયંભુવ કાળમાં જે પ્રસિદ્ધ હતા, તેઓ પ્રાચીન સમયમાં શાપગ્રસ્ત પણ થયા હતા।

Verse 168

तस्मात्कालात्समारभ्य प्रभासं क्षेत्रमाश्रिताः

તે સમયથી આગળ તેઓ પ્રભાસના પવિત્ર ક્ષેત્રમાં શરણ લઈ ત્યાં જ સ્થિર થયા।

Verse 169

सावित्री लोकजननी लोकानुग्रहकारिणी । यस्तां पूजयते भक्त्या पक्षमेकं निरंतरम् । ब्रह्मपूजाविधानेन तस्य पुत्रो ध्रुवो भवेत्

સાવિત્રી લોકજનની અને લોકાનુગ્રહકારિણી છે. જે બ્રહ્મપૂજા-વિધાન મુજબ એક પક્ષ સતત ભક્તિપૂર્વક તેની પૂજા કરે, તેને નિશ્ચયે ધ્રુવ (સ્થિર) પુત્ર પ્રાપ્ત થાય।

Verse 170

पाण्डुकूपे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा लिंगानि पञ्च वै । पाण्डवैः स्थापितानीह दृष्ट्वा यज्ञफलं लभेत्

પાંડુકૂપમાં સ્નાન કરીને અને અહીં પાંડવોએ સ્થાપિત કરેલા પાંચ લિંગોના દર્શન કરવાથી મનુષ્યને યજ્ઞફળ પ્રાપ્ત થાય છે।

Verse 171

ज्येष्ठस्य पूर्णिमायां तु सावित्रीस्थलसंनिधौ । पठेद्यो ब्रह्मसूक्तानि मुच्यते सर्वपातकैः

જ્યેષ્ઠ પૂર્ણિમાએ સાવિત્રીસ્થળના સાન્નિધ્યમાં જે બ્રહ્મસૂક્તોનું પાઠ કરે છે, તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે।

Verse 172

एतत्ते सर्वविख्यातमाख्यातं कल्मषापहम् । यश्चेदं शृणुयाद्भक्त्या स गच्छेत्परमं पदम्

આ સર્વત્ર વિખ્યાત અને કલ્મષનાશક વર્ણન તને કહેલું છે. જે તેને ભક્તિપૂર્વક સાંભળે છે, તે પરમ પદને પામે છે।