Adhyaya 101

Verse 1

ईश्वर उवाच । एतस्मिन्नेव काले तु नारदो भगवानृषिः । ब्रह्मणो मानसः पुत्रस्त्रिषु लोकेषु गर्वितः

ઈશ્વરે કહ્યું—એ જ સમયે બ્રહ્માના માનસપુત્ર ભગવાન ઋષિ નારદ ત્રિલોકમાં ખ્યાતિ લઈને વિચરતા હતા।

Verse 2

सर्वलोकचरः सोऽपि युवा देवनमस्कृतः । तथा यदृच्छया चायमटमानः समंततः

તે સર્વલોકોમાં વિચરનાર, યુવાન અને દેવતાઓ દ્વારા પણ વંદિત હતો; અને યદૃચ્છાએ સર્વત્ર ભ્રમણ કરતો રહ્યો।

Verse 3

वासुदेवं स वै द्रष्टुं नित्यं द्वारवतीं पुरीम् । आयाति ऋषिभिः सार्द्धं क्रोधेन ऋषि सत्तमः

વાસુદેવના દર્શન માટે તે ઋષિઓ સાથે નિયમિત દ્વારવતી નગરીમાં આવતો; પરંતુ આ વખતે ઋષિશ્રેષ્ઠ ક્રોધથી ભરાઈને આવ્યો।

Verse 4

अथाश्वागच्छतस्तस्य सर्वे यदुकुमारकाः । ये प्रद्युम्नप्रभृतयस्ते च प्रह्वाननाः स्थिताः

તે ઝડપથી નજીક આવતાં પ્રદ્યુમ્ન વગેરે બધા યદુકુમારો નમ્ર મુખે (બાહ્ય આદર સાથે) ઊભા રહ્યા।

Verse 5

अभावाच्चार्घ्यपाद्यानां पूजां चक्रुः समंततः । सांबस्त्ववश्यभावित्वात्तस्य शापस्य कारणात्

અર્ઘ્ય અને પાદ્યના અભાવે તેમણે યથાશક્તિ સર્વ રીતે પૂજા કરી; પરંતુ તે શાપના કારણે અવશ્યંભાવી વિધિથી સાંબ જ તે શાપનું નિમિત્ત બન્યો।

Verse 6

अवज्ञां कुरुते नित्यं नारदस्य महात्मनः । रतक्रीडा स वै नित्यं रूपयौवनगर्वितः

તે મહાત્મા નારદજીની સદા અવજ્ઞા કરતો હતો. રતિક્રીડામાં સતત આસક્ત રહી, રૂપ અને યૌવનના ગર્વથી તે હંમેશાં મત્ત રહેતો હતો.

Verse 7

अविनीतं तु तं दृष्ट्वा चिन्तयामास नारदः । अस्याहमविनीतस्य करिष्ये विनयं शुभम्

તેને અવિવેકી અને અવિનીત જોઈ નારદજીએ વિચાર્યું—“આ શિસ્તવિહિન માટે હું શુભ સુધારો, એટલે વિનય અને સંયમ, સ્થાપિત કરીશ.”

Verse 8

एवं स चिन्तयित्वातु वासुदेवमथाब्रवीत् । इमाः षोडशसाहस्राः स्त्रियो या देवसत्तम

આ રીતે વિચાર કરીને તેણે વાસુદેવને કહ્યું—“હે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ! આ સોળ હજાર સ્ત્રીઓ…”

Verse 9

सर्वास्तासां सदा सांबे भावो देव समाश्रितः । रूपेणाप्रतिमः सांबो लोकेऽस्मिन्सचराचरे

હે દેવ! તેમની સર્વની પ્રીતિ સદા સાંબ પર જ આશ્રિત છે. આ ચરાચર જગતમાં રૂપે સાંબ અપ્રતિમ છે.

Verse 10

सदाऽर्हंति च तास्तस्य दर्शनं ह्यपि सत्स्त्रियः । श्रुत्वैवं नारदाद्वाक्यं चिन्तयामास केशवः

આ સતી સ્ત્રીઓ સદા તેના દર્શન માટે પણ યોગ્ય છે. નારદના વચન સાંભળી કેશવ વિચારમાં પડ્યા.

Verse 11

यदेतन्नारदेनोक्तं सत्यमत्र तु किं भवेत् । एवं च श्रूयते लोके चापल्यं स्त्रीषु विद्यते । श्लोकाविमौ पुरा गीतौ चित्तज्ञैर्योषितां द्विजैः

અહીં નારદજીએ કહેલું સાચું કેવી રીતે હોઈ શકે? છતાં લોકમાં એવું સાંભળવામાં આવે છે કે સ્ત્રીઓમાં ચંચળતા હોય છે. સ્ત્રીસ્વભાવ જાણનારા વિવેકી દ્વિજોએ પ્રાચીનકાળે આ બે શ્લોકો ગાયા હતા.

Verse 12

पौंश्चल्यादतिचापल्यादज्ञानाच्च स्वभावतः । रक्षिता यत्नतो ह्येता विकुर्वंति हि भर्तृषु

સ્વભાવજન્ય અજ્ઞાન, ઉચ્છૃંખલતા અને અતિચંચળતા કારણે—યત્નપૂર્વક રક્ષિત હોવા છતાં—આ સ્ત્રીઓ પતિઓ પ્રત્યે વિકૃત રીતે વર્તે છે.

Verse 13

नैता रूपं परीक्षंते नाऽसां वयसि संश्रयः । सुरूपं वा विरूपं वा पुमानित्येव भुंजते

તેઓ રૂપની તપાસ કરતી નથી, વયનો પણ આધાર લેતી નથી; પુરુષ સુરૂપ હોય કે વિરૂપ—માત્ર ‘પુરુષ’ માનીને જ સંગ કરે છે.

Verse 14

ईश्वर उवाच । मनसा चिन्तयित्वैवं कृष्णो नारदमब्रवीत् । नह्यहं श्रद्दधाम्येतद्यदेतद्भाषितं पुरा

ઈશ્વર બોલ્યા—મનમાં આમ વિચાર કરીને શ્રીકૃષ્ણે નારદને કહ્યું: ‘પ્રાચીનકાળથી આ રીતે જે કહેવાયું છે, તેને હું સત્ય માનીને સ્વીકારતો નથી.’

Verse 15

ब्रुवाणमेवं देवं तु नारदः प्रत्युवाच ह । तथाहं तु करिष्यामि यथा श्रद्धास्यते भवान्

દેવએ આમ કહ્યું ત્યારે નારદે ઉત્તર આપ્યો: ‘તથાસ્તુ; તમે શ્રદ્ધા રાખશો એવી રીતે હું એવું કરી બતાવીશ.’

Verse 16

एवमुक्त्वा ययौ भूयो नारदस्तु यथागतम् । ततः कतिपयाहस्य द्वारकां पुनरभ्यगात्

આવું કહીને નારદ મુનિ જેમ આવ્યા હતા તેમ જ ફરી પ્રસ્થાન કરી ગયા. પછી થોડા દિવસો બાદ તેઓ પુનઃ દ્વારકામાં પહોંચ્યા.

Verse 17

तस्मिन्नहनि देवोऽपि सहांतःपौरकैर्जनैः । अनुभूय जलक्रीडां पानमासेवते रहः

તે જ દિવસે ભગવાન પણ અંતઃપુરના લોકોથી સાથે જલક્રીડાનો આનંદ લઈ, પછી એકાંતમાં પાન સેવન કરવા લાગ્યા.

Verse 18

रम्ये रैवतकोद्याने नानाद्रुमविभूषिते । सर्वर्तुकुसुमैर्नित्यं वासिते सर्वकामने

રમ્ય રૈવતક ઉદ્યાનમાં—નાનાવિધ વૃક્ષોથી શોભિત—સર્વ ઋતુના પુષ્પોની નિત્ય સુગંધથી ભરપૂર, સર્વ કામનાઓ પૂર્ણ કરનાર સ્થાને.

Verse 19

नानाजलजफुल्लाभिर्दीर्घिका भिरलंकृते । हंससारससंघुष्टे चक्रवाकोपशोभिते

તે અનેક કમળોથી ખીલેલા સરોવરો દ્વારા અલંકૃત હતું; હંસ અને સારસના કલરવથી ગુંજતું, અને ચક્રવાક યુગલોથી શોભિત હતું.

Verse 20

तस्मिन्स रमते देवः स्त्रीभिः परिवृतस्तदा । हारनूपुरकेयूररसनाद्यैर्विभूषणैः

ત્યાં તે સમયે ભગવાન સ્ત્રીઓથી પરિઘેરાયેલા રહી વિહાર કરતા હતા; તેઓ હાર, નૂપુર, કેયૂર, રશના વગેરે આભૂષણોથી વિભૂષિત હતાં.

Verse 21

भूषितानां वरस्त्रीणां सर्वांगीणां विशेषतः । तत्रस्थः पिबते पानं शुभगन्धान्वितं शुभम्

અતિશય શોભિત, કુલિન અને સર્વાંગસુંદર સ્ત્રીઓની સંગતમાં તે ત્યાં જ રહી, સુમધુર સુગંધથી યુક્ત મંગલ પેયનું પાન કરતો રહ્યો.

Verse 22

एतस्मिन्नंतरे बुद्ध्वा मद्यमत्तास्ततः स्त्रियः । उवाच नारदः सांबमस्मिंस्तिष्ठ कुमारक

એ સમયે સ્ત્રીઓ મદ્યથી મત્ત થઈ ગઈ છે એમ જાણી નારદે સાંબને કહ્યું—“કુમારક, અહીં જ રહેજે.”

Verse 23

त्वां समाह्वयते देवो न युक्तं स्थातुमत्र ते । तद्वाक्यार्थमबुद्ध्वैव नारदेनाथ नोदितः

“દેવ તને બોલાવે છે; અહીં ઊભા રહેવું તને યોગ્ય નથી.” તે વચનોનો અર્થ ન સમજતાં જ તે નારદ દ્વારા આગળ ધપાવવામાં આવ્યો.

Verse 24

गत्वा तु सत्वरं सांबः प्रणाममकरोत्पितुः । निर्द्दिष्टमासनं भेजे यथाभावेन विष्णुना

પછી સાંબ ઉતાવળે જઈ પિતાને પ્રણામ કર્યો. વિષ્ણુએ જે આસન નિર્દેશ્યું હતું, તે જ યોગ્ય મર્યાદાથી તેણે ગ્રહણ કર્યું.

Verse 25

एतस्मिन्नंतरे तत्र यास्तु वै चाल्पसात्त्विकाः । ता दृष्ट्वा सहसा सांबं सर्वाश्चुक्षुभिरे स्त्रियः

એ જ સમયે ત્યાં જે સ્ત્રીઓ અલ્પ-સત્ત્વવાળી હતી, તેમણે સાંબને અચાનક જોઈને સર્વે સ્ત્રીઓ ઉશ્કેરાઈ અને વ્યાકુળ થઈ ગઈ.

Verse 26

न स दृष्टः पुरा याभिरंतःपुरनिवासिभिः । मद्यदोषात्ततस्तासां स्मृतिलोपात्तथा बहु

અંતઃપુરમાં વસતી સ્ત્રીઓએ તેને પહેલાં ક્યારેય જોયો ન હતો. મધ્યદોષથી તેમની સ્મૃતિ બહુ જ લોપ પામી, તેથી તેઓ ઘણાં અંશે વિમૂઢ થઈ ગઈ.

Verse 27

स्वभावतोऽल्पसत्त्वानां जघनानि विसुस्रुवुः । श्रूयते चाप्ययं श्लोकः पुराणप्रथितः क्षितौ

સ્વભાવથી જ અલ્પસત્ત્વવાળાઓના નિતંબ-પ્રદેશ ડગમગવા લાગ્યા અને તેઓ અસ્થિર થયા. તેમજ પુરાણપ્રસિદ્ધ આ શ્લોક પૃથ્વી પર પણ સાંભળવામાં આવે છે.

Verse 29

लोकेऽपि दृश्यते ह्येतन्मद्यस्याप्यथ सेवनात् । लज्जां मुंचंति निःशंका ह्रीमत्यो ह्यपि च स्त्रियः

આ વાત લોકમાં પણ દેખાય છે—મદ્યસેવનથી લજ્જાશીલ સ્ત્રીઓ પણ લજ્જા છોડીને નિઃશંક અને ધિટ બની જાય છે.

Verse 30

समांसैर्भोजनैः स्निग्धैः पानैः सीधुसुरासवैः । गंधैर्मनोज्ञैर्वस्त्रैश्च कामः स्त्रीषु विजृंभति

માસયુક્ત સમૃદ્ધ ભોજન, સ્નિગ્ધ આહાર અને સીધુ-સુરા-આસવ જેવા પાન; તેમજ મનોહર સુગંધો અને વસ્ત્રો—આ બધાથી સ્ત્રીઓમાં કામભાવ ફૂલી ઊઠે છે.

Verse 31

मद्यं न देयमत्यर्थं पुरुषेण विपश्चिता । मदोन्मत्ताः स्वभावेन पूर्वं संति यतः स्त्रियः

વિવેકી પુરુષે અતિશય મધ્ય ક્યારેય આપવું ન જોઈએ; કારણ કે સ્ત્રીઓ સ્વભાવથી જ પહેલેથી મત્તતાની તરફ પ્રવણ હોય છે.

Verse 32

नारदोऽप्यथ तं सांबं प्रेषयित्वा त्वरान्वितः । आजगामाथ तत्रैव सांबस्यानुपदेन तु

ત્યાર પછી નારદ પણ સાંબને મોકલીને, ઉતાવળથી સાંબના પગલાં અનુસરી ત્યાં જ આવી પહોંચ્યા।

Verse 33

आयांतं ताः स्वयं दृष्ट्वा प्रियसौमनसं मुनिम् । सहसैवोत्थिताः सर्वा मदोन्मत्ता अपि स्त्रियः

પ્રિય અને પ્રસન્નમુખ મુનિ આવતાં પોતે જોઈને, મદમત્ત હોવા છતાં બધી સ્ત્રીઓ તત્કાળ ઊભી થઈ ગઈ।

Verse 34

तासामथोत्थितानां तु वासुदेवस्य पश्यतः । भित्त्वा वासांस्यनर्घाणि पात्रेषु पतितानि तु

તેઓ ઊભી થતાં જ—વાસુદેવ જોતા હતા ત્યારે—તેમનાં અમૂલ્ય વસ્ત્રો ફાટી ત્યાંના પાત્રોમાં પડી ગયા।

Verse 35

जघनेषु विलग्नानि तानि पेतुः पृथक्पृथक् । तद्दृष्ट्वा तु हरिः कुद्धस्ताः शशाप ततोऽबलाः

કટિ પર ચોંટેલા તે વસ્ત્રો એક પછી એક કરીને પડી ગયા; તે જોઈ હરિ ક્રોધિત થયા અને તે અબલા સ્ત્રીઓને શાપ આપ્યો।

Verse 36

यस्माद्गतानि चेतांसि मां मुक्त्वाऽन्यत्र वः स्त्रियः । तस्मात्पतिकृतांल्लोकानायुषोंऽते न यास्यथ

‘હે સ્ત્રીઓ! મને છોડીને તમારાં મન અન્યત્ર વળી ગયાં છે; તેથી આયુષ્યના અંતે પતિવ્રતા-ધર્મથી પ્રાપ્ત થતા લોકોને તમે નહીં પામો।’

Verse 37

पतिलोकात्परिभ्रष्टाः स्वर्गमार्गात्तथैव च । भूत्वा ह्यशरणा भूयो दस्युहस्तं गमिष्यथ

પતિના લોકથી પતિત થઈ અને સ્વર્ગમાર્ગથી પણ ચ્યૂત થઈ, તમે ફરી નિરાશ્રય બનશો અને લૂંટારુઓના હાથમાં પડી જશો.

Verse 38

शापदोषात्ततस्तस्मात्ताः स्त्रियो गां गते हरौ । हृताः पांचनदैश्चौरैरर्जुनस्य प्रपश्यतः

અતએવ તે શાપદોષને કારણે, હરિ સ્વર્ગે ગયા પછી, પાંંચનદ પ્રદેશના ચોરોએ તે સ્ત્રીઓને અપહરણ કરી લીધી—અર્જુન જોતા જ રહ્યો.

Verse 39

अल्पसत्त्वाश्च याश्चासंस्ता गता दूषणं स्त्रियः । रुक्मिणी सत्यभामा च तथा जांबवती प्रिये

જેઓનું આંતરિક બળ અલ્પ હતું અને જેઓ દૂષણમાં પડ્યા હતા, એવી સ્ત્રીઓ હરી લેવાઈ; પરંતુ પ્રિયે, રુક્મિણી, સત્યભામા તથા જાંબવતી તેમાં નહોતી.

Verse 40

न प्राप्ता दस्युहस्तं ताः स्वेन सत्त्वेन रक्षिताः । शप्त्वैवं ताः स्त्रियः कृष्णः सांबमप्यशपत्पुनः

તેઓ લૂંટારુઓના હાથમાં ન પડ્યા; પોતાના સત્ત્વબળથી જ રક્ષિત રહ્યા. આ રીતે તે સ્ત્રીઓને શાપ આપી, શ્રીકૃષ્ણે પછી ફરી સાંબને પણ શાપ આપ્યો.

Verse 41

यस्मादतीव ते कांतं दृष्ट्वा रूपमिमाः स्त्रियः । क्षुब्धाः सर्वा यतस्तस्मात्कुष्ठरोगमवाप्नुहि

કારણ કે તારો અતિ મનોહર રૂપ જોઈ આ બધી સ્ત્રીઓ કામથી વ્યાકુળ થઈ; તેથી એ જ કારણસર તું કુષ્ઠરોગને પ્રાપ્ત થા.

Verse 42

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सांबो लज्जासमन्वितः । उवाच प्रहसन्वाक्यं स स्मरन्नृषिसत्तमम्

તેના તે વચન સાંભળી સાંબ લજ્જાથી ભરાઈ ગયો. શ્રેષ્ઠ ઋષિને સ્મરીને તે અર્ધહાસ્ય સાથે બોલ્યો.

Verse 43

अनिमित्तमहं तात भावदोषविवर्जितः । शप्तो न मेऽत्र वै कुद्धो दुर्वासा नान्यथा वदेत्

હે તાત! કારણ વિના, ભાવદોષથી રહિત હોવા છતાં હું શપ્ત થયો છું. આ વિષયે મને ખરેખર ક્રોધ નથી; દુર્વાસા અન્યથા ન બોલે.

Verse 44

एवमुक्त्वा ततः सांबः कृष्णं कमललोचनम् । ततो वैराग्यसंयुक्तश्चिन्ताशोकपरायणः

આમ કહી સાંબ કમલનેત્ર શ્રીકૃષ્ણ પાસે ગયો. ત્યારબાદ વૈરાગ્યથી યુક્ત થઈ તે ચિંતા અને શોકમાં લીન થયો.

Verse 45

प्रभासक्षेत्रमगमत्सर्वपातकनाशनम् । एवं तत्क्षेत्रमासाद्य तपस्तेपे सुदारुणम्

તે સર્વ પાપનાશક પ્રભાસક્ષેત્રે ગયો. તે પવિત્ર ક્ષેત્રે પહોંચી તેણે અત્યંત કઠોર તપ કર્યું.

Verse 46

प्रतिष्ठाप्य सहस्रांशुं देवं पापनिषूदनम् । ततश्चाराधयामास परं नियममाश्रितः

પાપનિષૂદન દેવ સહસ્રાંશુ (સૂર્ય)ની પ્રતિષ્ઠા કરીને, પછી પરમ નિયમ-સંયમ ધારણ કરી તેણે તેમની આરાધના કરી.

Verse 47

त्रिसंध्यं पूजयामास दिव्यगंधानुलेपनैः । स्तोत्रेणानेन भक्त्या वै स्तौति नित्यं दिनाधिपम्

તે દિવસના ત્રણે સંધિકાળે દિવ્ય સુગંધ અને અનુલેપનોથી પૂજા કરતો; અને આ સ્તોત્રથી ભક્તિપૂર્વક નિત્યે દિવસાધિપ સૂર્યદેવની સ્તુતિ કરતો.

Verse 48

सांब उवाच । नमस्त्रैलोक्यदीपाय नमस्ते तिमिरापह । नमः पंकजनाथाय नमः कुमुदशत्रवे

સાંબ બોલ્યો— ત્રૈલોક્યના દીપકને નમસ્કાર, હે તિમિરાપહ તમને નમસ્કાર. પંકજનાથને નમસ્કાર, અને કુમુદ (રાત્રિકમળ)ના શત્રુને નમસ્કાર.

Verse 49

नमो जगत्प्रतिष्ठाय जगद्धात्रे नमोऽस्तु ते । देवदेव नमस्यामि सूर्यं त्रैलोक्यदीपकम्

જગતની પ્રતિષ્ઠાને નમસ્કાર, જગતના ધારકને તમને નમસ્કાર. હે દેવદેવ! ત્રૈલોક્યદીપક સૂર્યદેવને હું પ્રણામ કરું છું.

Verse 50

आदित्यवर्णो भुवनस्य गोप्ता अपूर्व एष प्रथमः सुराणाम् । हिरण्यगर्भः पुरुषो महात्मा स पठ्यते वै तमसः परस्तात्

આદિત્ય સમ તેજસ્વી, ભુવનનો રક્ષક—અપૂર્વ, દેવોમાં પ્રથમ—તે હિરણ્યગર્ભ મહાત્મા પુરુષ છે; તે નિશ્ચયે તમસ (અંધકાર)થી પર કહેવાય છે.

Verse 51

इति स्तुतस्तदा सूर्यः प्रसन्नेनांतरात्मना । उवाच दर्शनं गत्वा सांबं जांबवतीसुतम्

આ રીતે સ્તુતિ પામીને સૂર્યદેવ અંતરાત્માથી પ્રસન્ન થયા; દર્શન આપી જાંબવતીપુત્ર સાંબને કહ્યું.

Verse 52

सांबसांब महावाहो शृणु गोविन्दनन्दने । स्तोत्रेणानेन तुष्टोऽहं वरं ब्रूहि यदीप्सितम्

હે સાંબા, હે મહાબાહુ! ગોવિંદનંદન, સાંભળ. આ સ્તોત્રથી હું પ્રસન્ન થયો છું; તને ઇચ્છિત જે વર હોય તે કહો.

Verse 53

सांब उवाच । कृष्णेनाहं सुरश्रेष्ठ शप्तः पापः सुदुर्मतिः । कुष्ठांतं कुरु मे देव यदि तुष्टोऽसि मे प्रभो

સાંબ બોલ્યો—હે દેવશ્રેષ્ઠ! હું પાપી અને દુર્મતિ, કૃષ્ણ દ્વારા શપ્ત થયો છું. હે પ્રભુ, તમે પ્રસન્ન હો તો મારા કুষ্ঠનો અંત કરો.

Verse 54

श्रीभानुरुवाच । भूय एव महाभाग नीरोगस्त्वं भविष्यसि । यादृग्रूपः पुरा ह्यासीर्मम चैव प्रसादतः

શ્રીભાનુ બોલ્યા—હે મહાભાગ! તું ફરી નિરોગી બનશે; મારા પ્રસાદથી તને પૂર્વે જેવું રૂપ હતું તે જ પ્રાપ્ત થશે.

Verse 55

अद्य प्रभृति नेक्ष्यास्ता विष्णुभार्याः कथंचन । न तासां दर्शने जातु स्थातव्यं यदुनन्दन

આજથી કોઈ રીતે પણ વિષ્ણુની ભાર્યાઓને જોવું નહીં. હે યદુનંદન, તેમના દર્શન સમયે ક્યારેય ત્યાં ઊભા ન રહેવું.

Verse 56

तासामीर्ष्यापरीतेन विष्णुना प्रभविष्णुना । कुष्ठं ते यादवश्रेष्ठ प्रदत्तं हि महात्मना

હે યાદવશ્રેષ્ઠ! તેમની બાબતે ઈર્ષ્યાથી આવૃત, પ્રભાવશાળી મહાત્મા વિષ્ણુએ જ તને આ કুষ্ঠ આપ્યું હતું.

Verse 57

यो मां स्तोत्रेण चानेन समागत्य च स्तोष्यति । न तस्यान्वयसंभूतः कुष्ठी कश्चिद्भविष्यति

જે આ જ સ્તોત્રથી મારી પાસે આવી મારી સ્તુતિ કરશે, તેના વંશમાં જન્મેલો કોઈ પણ કદી કુષ્ઠરોગથી પીડિત નહીં થાય।

Verse 58

अथादित्यस्य नामानि सम्यग्जानीहि द्वादश । द्वादशैव तथान्यानि तानि वक्ष्याम्यशेषतः

હવે આદિત્ય (સૂર્ય)નાં બાર નામો યોગ્ય રીતે જાણો. તેમ જ બીજા પણ બાર નામો છે; તે હું એક પણ છોડ્યા વિના સંપૂર્ણ રીતે કહું છું।

Verse 59

आदित्यः सविता सूर्यो मिहिरोऽर्कः प्रतापनः । मार्त्तंडो भास्करो भानुश्चित्रभानुर्द्दिवाकरः

આદિત્ય, સવિતા, સૂર્ય, મિહિર, અર્ક, પ્રતાપન, માર્તંડ, ભાસ્કર, ભાનુ, ચિત્રભાનુ અને દિવાકર—આ સૂર્યદેવનાં પ્રસિદ્ધ નામો છે।

Verse 60

रविर्द्वादशनामैवं ज्ञेयः सामान्यनामभिः । विष्णुर्धाता भगः पूषा मित्रोंऽशुर्वरुणो ऽर्यमा

આ રીતે રવિ (સૂર્ય)ને આ બાર સામાન્ય નામોથી જાણવો. તે છે—વિષ્ણુ, ધાતા, ભગ, પૂષા, મિત્ર, અંશુ, વરુણ અને અર્યમા।

Verse 61

इन्द्रो विवस्वांस्त्वष्टा च पर्जन्यो द्वादशः स्मृतः । इति ते द्वादशादित्याः पृथक्त्वेन प्रकीर्तिताः

ઇન્દ્ર, વિવસ્વાન, ત્વષ્ટા અને પર્જન્ય—આથી બારની સંખ્યા પૂર્ણ થાય છે. આ રીતે દ્વાદશ આદિત્યોને અલગ અલગ સ્વરૂપે પ્રકીર્તિત કરવામાં આવ્યા છે।

Verse 62

उत्तिष्ठंति सदा ह्येते मासैर्द्वादशभिः क्रमात् । विष्णुस्तपति वै चैत्रे वैशाखे चार्यमा सदा

આ આદિત્યો બાર માસોમાં ક્રમે સદા ઉદય પામી અધિષ્ઠાન કરે છે. ચૈત્રમાં વિષ્ણુ તપે છે અને વૈશાખમાં આર્યમા નિત્ય તેજસ્વી રહે છે.

Verse 63

विवस्वाञ्ज्येष्ठमासे तु आषाढे चांशुमांस्तथा । पर्ज्जन्यः श्रावणे मासि वरुणः प्रौष्ठसंज्ञिके

જ્યેષ્ઠ માસમાં વિવસ્વાન અધિષ્ઠાતા છે અને આષાઢમાં અંશુમાન પણ તેમ જ. શ્રાવણમાં પર્જન્ય (વર્ષાદાતા) અને પ્રૌષ્ઠ નામના માસમાં વરુણ અધિષ્ઠિત છે.

Verse 64

इन्द्रश्चाश्वयुजे मासि धाता तपति कार्तिके । मार्गशीर्षे तथा मित्रः पौषे पूषा दिवाकरः

આશ્વયુજ માસમાં ઇન્દ્ર અધિષ્ઠાતા છે, કાર્તિકમાં ધાતા તપે છે. માર્ગશીર્ષમાં મિત્ર અને પૌષમાં પૂષા—હે દિવાકર—પ્રકાશે છે.

Verse 65

माघे भगस्तु विज्ञेयस्त्वष्टा तपति फाल्गुने । शतैर्द्वादशभिर्विष्णू रश्मीनां दीप्यते सदा

માઘ માસમાં ભગ અધિષ્ઠાતા છે એમ જાણવું, ફાલ્ગુનમાં ત્વષ્ટા તપે છે. વિષ્ણુ સદા બારસો કિરણોથી દીપ્ત રહે છે.

Verse 66

दीप्यते गोसहस्रेण शतैश्च त्रिभिरर्यमा । द्विसप्तकैर्विवस्वांस्तु अंशुमान्पञ्चकैस्त्रिभिः

આર્યમા એક હજાર અને ત્રણ સો કિરણોથી દીપ્ત થાય છે. વિવસ્વાન દ્વિસપ્તક (ચૌદ સો) કિરણોથી અને અંશુમાન ત્રિપંચક (પંદર સો) કિરણોથી પ્રકાશે છે.

Verse 67

विवस्वानिव पर्जन्यो वरुणश्चार्यमा इव । इन्द्रस्तु द्विगुणैः षड्भिर्भात्येकादशभिः शतैः

પર્જન્ય વિવસ્વાનની જેમ તેજસ્વી છે અને વરુણ આર્યમા સમાન પ્રકાશે છે. પરંતુ ઇન્દ્ર તો છના દ્વિગુણથી વધેલા અગિયાર સો તેજથી વિશેષ ભાસે છે.

Verse 68

मित्रवच्च भगस्त्वष्टा सहस्रेण शतेन च । उत्तरोपक्रमेऽर्कस्य वर्धन्ते रश्मयः सदा । दक्षिणोपक्रमे भूयो ह्रसन्ते सूर्यरश्मयः

મિત્ર, ભગ, ત્વષ્ટા વગેરે—કુલ એક હજાર એક સો—સૂર્યશક્તિઓ છે. સૂર્યના ઉત્તરાયણમાં તેની કિરણો સદા વધે છે; દક્ષિણાયણમાં સૂર્યકિરણો ફરી ઘટે છે.

Verse 69

एवं द्वादश मूर्तिस्थः प्रभासक्षेत्रमध्यतः । सांबादित्येति विख्यातः स्थास्ये मन्वन्तरान्तरे

આ રીતે બાર મૂર્તિઓમાં સ્થિત રહી, પ્રભાસક્ષેત્રના મધ્યમાં, ‘સાંબાદિત્ય’ નામે વિખ્યાત હું મન્વંતરોના અંતર સુધી અહીં સ્થિર રહીશ.

Verse 70

माघस्य शुक्लपक्षे तु पञ्चम्यां यादवोत्तम । एकभक्तं सदा ख्यातं षष्ठ्यां नक्तमुदाहृतम्

હે યાદવોત્તમ! માઘ શુક્લપક્ષની પંચમીએ ‘એકભક્ત’ વ્રત પ્રસિદ્ધ છે; અને ષષ્ઠીએ ‘નક્ત’ વ્રત કહેવાયું છે (રાત્રે જ આહાર).

Verse 71

सप्तम्यामुपवासं तु कृत्वा सांबार्कसंनिधौ । रक्तचन्दनमिश्रैस्तु करवीरैर्महाव्रतः

પછી સપ્તમીએ સાંબાર્કના સાન્નિધ્યમાં ઉપવાસ કરીને, મહાવ્રતી ભક્તે રક્તચંદનમિશ્રિત કરવીર પુષ્પોથી પૂજન કરવું જોઈએ.

Verse 72

दत्त्वा कुन्दरकं धूपं पूजयेद्भास्करं बुधः । ब्राह्मणान्दिव्यभोज्येन भोजयित्वाऽपि शक्तितः

કુંદરક ધૂપ અર્પણ કરીને બુદ્ધિમાન ભક્તે ભાસ્કર (સૂર્યદેવ)ની પૂજા કરવી. તેમજ પોતાની શક્તિ મુજબ ઉત્તમ ભોજનથી બ્રાહ્મણોને પણ ભોજન કરાવવું.

Verse 73

एवं यः कुरुते सम्यक्सांबादित्यस्य पूजनम् । सम्यक्छ्रद्धासमायुक्तः संप्राप्स्यत्यखिलं फलम्

જે આ રીતે સાચી શ્રદ્ધાસહિત સાંબાદિત્યનું યોગ્ય પૂજન કરે છે, તે સર્વ ફળ સંપૂર્ણરૂપે પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 74

ईश्वर उवाच । एवमुक्त्वा सहस्रांशुस्तत्रैवांतरधीयत । सांबोऽपि निर्जरो भूत्वा द्वारकां पुनरागमत्

ઈશ્વરે કહ્યું—આવું કહી સહસ્રાંશુ (હજાર કિરણોવાળા સૂર્ય) ત્યાં જ અંતર્ધાન થયા. અને સાંબ પણ જરા-વ્યાધિથી મુક્ત થઈ ફરી દ્વારકામાં પરત આવ્યો.

Verse 75

इत्येतत्कथितं देवि सांबादित्यमहोदयम् । श्रुतं हरति पापानि तथाऽरोग्यं प्रयच्छति

હે દેવી, આ રીતે સાંબાદિત્યનો મહાન મહોદય વર્ણવાયો. તેને માત્ર સાંભળવાથી પણ પાપો નાશ પામે છે અને આરોગ્ય (રોગમુક્તિ) પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 101

इति श्रीस्कान्दे महा पुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये सांबादित्यमाहात्म्यवर्णनंनामैकोत्तरशततमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રી સ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતી-સાહસ્રી સંહિતામાં, સાતમા પ્રભાસખંડના પ્રથમ પ્રભાસક્ષેત્ર-માહાત્મ્યમાં “સાંબાદિત્ય-માહાત્મ્ય-વર્ણન” નામનો એકસો એકમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.