Adhyaya 31

Verse 1

। सूत उवाच । तथान्यदपि तत्रास्ति नागतीर्थमनुत्तमम् । यत्र स्नातस्य सर्पाणां न भयं जायते क्वचित्

સૂત બોલ્યા—ત્યાં વધુ એક અનુત્તમ નાગતીર્થ છે; જ્યાં સ્નાન કરનારને ક્યારેય સર્પોનો ભય ઉપજતો નથી.

Verse 2

तत्र श्रावणपञ्चम्यां यो नरः स्नानमाचरेत् । कृष्णायां न भयं तस्य कुलेऽपि स्यादहेः क्वचित्

ત્યાં શ્રાવણ પંચમીએ જે પુરુષ સ્નાન કરે છે, તેને કૃષ્ણપક્ષમાં પણ ક્યારેય સર્પનો ભય થતો નથી—તેના કુળમાં પણ નહીં.

Verse 3

तत्र पूर्वं तपस्तप्तं मातुः शापप्रपीडितैः । शेष प्रभृतिनागैस्तु मुक्तिहेतोर्हुताशनात्

ત્યાં પ્રાચીનકાળે માતાના શાપથી પીડિત શેષપ્રમુખ નાગોએ, મુક્તિના હેતુથી, હુતાશન (અગ્નિ)ને સાધન માની તપ કર્યું।

Verse 4

कम्बलाश्वतरौ नागौ तथा ख्यातौ धरातले । तत्र तप्त्वा तपस्तीव्रं संसिद्धिं परमां गतौ

ધરાતલ પર કમ્બલ અને અશ્વતર નામના બે નાગ પ્રસિદ્ધ હતા. તેમણે ત્યાં કઠોર તપ કરીને પરમ સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરી।

Verse 5

अनंतो वासुकिश्चैव तक्षकश्च महावलः । कर्कोटश्चैव नागेन्द्रो मणिकण्ठस्तथापरः

અનંત અને વાસુકિ, તેમજ મહાબલી તક્ષક; અને નાગેન્દ્ર કર્કોટ, તથા બીજો મણિકંઠ—આ પણ (તેમામાં) છે।

Verse 6

ऐरावतस्तथा शंखः पुण्डरीको महाविषः । शेषपूर्वाः स्मृता नागा एतेऽत्र नव नायकाः

તથા ઐરાવત, શંખ, પુન્ડરીક અને મહાવિષ—આ પણ છે. શેષને અગ્રણી માની સ્મરાયેલા આ અહીંના નવ નાગ-નાયક છે।

Verse 7

एतेषां पुत्रपौत्राश्च तेषामपि विभूतिभिः । असंख्याभिरिदं व्याप्तं समस्तं धरणीतलम्

આના પુત્ર-પૌત્રો પણ, અને તેમની અસંખ્ય વિભૂતિઓ દ્વારા, આ સમગ્ર ધરાતલ વ્યાપ્ત થઈ ગયું।

Verse 8

अथ ते कुटिला दुष्टा भक्षयंति सदा जनान् । बहुत्वादपि संस्पर्शादपराधं विनापि च

ત્યારે તે કૂટિલ અને દુષ્ટ સર્પો સદા લોકોને ભક્ષવા લાગ્યા; પોતાની અતિશય સંખ્યાથી અને માત્ર સ્પર્શથી જ, મનુષ્યોના કોઈ અપરાધ વિના પણ।

Verse 9

ततः प्रजा इमाः सर्वा ब्रह्माणं शरणं गताः । पीडिताः स्म सुरश्रेष्ठ सर्पेभ्यो रक्ष सत्वरम्

અતએવ આ સર્વ પ્રજાએ બ્રહ્માને શરણ લીધું અને કહ્યું—“હે દેવશ્રેષ્ઠ! અમે પીડિત છીએ; સર્પોથી ત્વરિત અમારું રક્ષણ કરો।”

Verse 10

यावन्न शून्यतां याति सकलं वसुधातलम् । व्याप्तं सर्वैस्ततः सर्पैर्विषाढ्यैरतिभीषणैः

સમગ્ર વસુધાતલ જનશૂન્ય થઈ જાય તે પહેલાં—કારણ કે તે વિષથી ભરેલા અતિભયંકર સર્પોથી સર્વત્ર વ્યાપ્ત થઈ ગયું છે—

Verse 11

अथ तानब्रवीद्ब्रह्मा शेषाद्यान्नवनायकान् । स्वसंततेः प्ररक्षध्वं भक्ष्यमाणा इमाः प्रजाः

ત્યારે બ્રહ્માએ શેષ વગેરે તે નવ નાયકોને કહ્યું—“તમારી પોતાની સંતતિને સંયમમાં રાખી રક્ષણ કરો; આ પ્રજાઓ ભક્ષાઈ રહી છે!”

Verse 13

अथ तेषां बहुत्वाच्च नैव रक्षा प्रजायते । वारिता अपि ते यस्मात्प्रकुर्वंति प्रजाक्षयम्

પરંતુ તેમની અતિશય સંખ્યાને કારણે પ્રજાનું રક્ષણ ખરેખર થઈ શક્યું નહીં; કારણ કે રોક્યા છતાં પણ તેઓ પ્રજાનો ક્ષય કરતા જ રહ્યા।

Verse 14

ततः कोपपरीतात्मा तानाहूय कुलाधिपान् । तानुवाच स्वयं ब्रह्मा सर्वदेवसमागमे

ત્યાર પછી ધર્મસંગત ક્રોધથી વ્યાપ્ત મનવાળા બ્રહ્માએ તે કુલાધિપતિઓને બોલાવ્યા; અને સર્વ દેવોના મહાસમાગમમાં સ્વયં બ્રહ્માએ તેમને સંબોધ્યા।

Verse 15

भक्षयंति यतः सर्पा अपराधं विना प्रजाः । वारिता अपि ते तस्मात्तान्निगृह्णामि सांप्रतम्

કારણ કે સર્પો અપરાધ વિના પણ પ્રજાઓને ભક્ષે છે, અને રોક્યા છતાં પણ અટકતા નથી; તેથી હું હવે તેમને દંડ આપી નિયંત્રિત કરું છું।

Verse 18

तच्छ्रुत्वा वेपमानास्ते सर्पाणां नवनायकाः । प्रोचुः प्रांजलयः सद्यः प्रणिपत्य पितामहम्

આ સાંભળીને સર્પોના નવ નાયકો કંપી ઊઠ્યા; હાથ જોડીને તેમણે તરત જ પિતામહ બ્રહ્માને પ્રણામ કરી કહ્યું।

Verse 19

भगवन्कुटिला ज्ञातिरस्माकं भवता कृता । तत्कस्मात्कुरुषे कोपं जातिधर्मानुवर्तिनाम्

ભગવન્! અમારી માટે કૂટિલ (વક્ર) જાતિ-વંશપરંપરા તમે જ રચી છે; તો પછી જાતિધર્મનું અનુસરણ કરનારાઓ પર તમે ક્રોધ કેમ કરો છો?

Verse 20

ब्रह्मोवाच । यदि नाम मया सृष्टा यूयं दिष्ट्या विषोल्बणाः । अपराधं विना कस्माद्भक्षयध्व इमाः प्रजाः

બ્રહ્મા બોલ્યા—જો ખરેખર મેં જ તમને સર્જ્યા હોય અને દૈવવશ તમે વિષથી ઉગ્ર હો; તો પણ અપરાધ વિના આ પ્રજાઓને તમે કેમ ભક્ષો છો?

Verse 21

नागा ऊचुः । मर्यादां कुरु देवेश अस्माकं मानवैः सह । अथवा संप्रयच्छस्व स्थानं मानुषवर्जितम्

નાગોએ કહ્યું—હે દેવેશ! મનુષ્યો સાથે અમારી યોગ્ય મર્યાદા નક્કી કરો; અથવા મનુષ્યવર્જિત નિવાસસ્થાન અમને પ્રદાન કરો।

Verse 22

पारिक्षितमखे तस्मिन्सर्पाणां चित्रभानुना । समंताद्दह्यमानानां रक्षोपायं प्रचिंतय

તે પારિક્ષિત યજ્ઞમાં, ચિત્રભાનુ દ્વારા ચારે તરફથી દહન પામતા સર્પોના રક્ષણનો ઉપાય વિચાર કરો।

Verse 23

यथा न संततिच्छेदो जायते प्रपितामह । अस्माकं सर्वलोकेषु तथा त्वं कर्तुमर्हसि

હે પ્રપિતામહ! સર્વ લોકોમાં અમારી સંતતિનો છેદ ન થાય, તેવી વ્યવસ્થા કરવી આપને યોગ્ય છે।

Verse 24

ब्रह्मोवाच । जरत्कारुरिति ख्यातो भविष्यति क्वचिद्द्विजः । स संतानकृते भार्यां भूमावन्वेषयिष्यति

બ્રહ્માએ કહ્યું—ક્યાંક ‘જરત્કારુ’ નામે પ્રસિદ્ધ એક દ્વિજ થશે; તે સંતાન માટે પૃથ્વી પર પત્ની શોધશે।

Verse 25

भाविनी च भवद्वंशे जरत्कन्या सुशोभना । सा देया चादरात्तस्मै पुत्रार्थं वरवर्णिनी

અને તમારા વંશમાં ‘જરત્કન્યા’ નામની શોભાયમાન કન્યા થશે; ઉત્તમ વર્ણવાળી તેણીને પુત્રાર્થ આદરપૂર્વક તેને આપવી જોઈએ।

Verse 26

ताभ्यां यो भविता पुत्रः स शेषान्रक्षयिष्यति । सर्पाञ्छुद्धसमाचारान्मर्यादासु व्यवस्थितान्

તે બંનેમાંથી જે પુત્ર જન્મશે, તે બાકીના નાગોની રક્ષા કરશે—શુદ્ધ આચરણવાળા અને મર્યાદામાં સ્થિત રહેનારાંની।

Verse 27

सुतलं नितलं चैव तथैव वितलं च यत् । तस्याधस्ताच्चतुर्थे च वसतिर्वो धरातले

સુતલ, નિતલ અને વિતલની નીચે, તેમનાં પણ અધઃ ચોથા પ્રદેશમાં, ધરાતલ પર તમારું નિવાસ સ્થાપિત થશે।

Verse 28

मया दत्तेऽतिरम्ये च सर्वभोगसमन्विते । तस्माद्व्रजत तत्रैव परित्यज्य महीतलम्

મારા દ્વારા અપાયેલું તે સ્થાન અતિ રમ્ય અને સર્વ ભોગોથી સમન્વિત છે; તેથી ધરાતલ ત્યજીને ત્યાં જ જાઓ।

Verse 29

तत्र भुंजथ सद्भोगा न्गत्वाऽशु मम शासनात् । पुत्रपौत्रसमोपेतांस्त्रिदशैरपि दुर्लभान्

મારા શાસનથી શીઘ્ર ત્યાં જઈ, પુત્ર-પૌત્રો સહિત, સદ્ભોગો ભોગવો—જે દેવતાઓને પણ દુર્લભ આશીર્વાદ છે।

Verse 30

नागा ऊचुः । भोगानपि प्रभुंजाना न वयं तत्र पद्मज । शक्नुमो वस्तुमुर्व्यां नस्तस्मात्स्थानं प्रदर्शय । मर्यादया वर्तयामो यत्रस्था मानवैः समम्

નાગોએ કહ્યું—હે પદ્મજ! ત્યાં ભોગો ભોગવતાં હોવા છતાં અમે ધરાતલ પર વસવા સમર્થ નથી; તેથી અમને યોગ્ય સ્થાન દર્શાવો, જ્યાં મર્યાદામાં રહીને અમે માનવો સાથે સમવાસ કરી શકીએ।

Verse 31

ब्रह्मोवाच । एषा तिथिर्मया दत्ता युष्माकं धरणीतले । पंचमी शेषकालस्तु नेयस्तत्रं रसातले

બ્રહ્માએ કહ્યું—આ તિથિ મેં તમને ધરણી-તળ પર અર્પી છે. પંચમીએ બાકી રહેલો સમય ત્યાં જ રસાતલમાં વિતાવવો.

Verse 32

तत्रागतैर्न हंतव्या मानवा दोषवर्जिताः । मंत्रसंरक्षितांगाश्च तथौषधिकृतादराः

ત્યાં આવેલા દોષરહિત માનવોને હાનિ કરવી નહીં; તેમના અંગો મંત્રોથી રક્ષિત છે અને ઔષધિઓ દ્વારા તેમની યોગ્ય સેવા થાય છે.

Verse 33

चमत्कारपुरे क्षेत्रे मया दत्ता स्थितिः सदा । पृथिव्यां कुलमुख्यानां नागानां नागसत्तमाः

હે નાગસત્તમ! ચમત્કારપુરના પવિત્ર ક્ષેત્રમાં મેં પૃથ્વી પર કુલમુખ્ય, શ્રેષ્ઠ નાગોને સદાકાળનું નિવાસસ્થાન આપ્યું છે.

Verse 34

सूत उवाच । एवमुक्ताश्च ते नागा ब्रह्मणा सत्वरं ययुः । पातालं कुलमुख्याश्च तस्मिन्क्षेत्रे व्यवस्थिताः

સૂતએ કહ્યું—બ્રહ્માએ એમ કહ્યે પછી તે નાગો ત્વરિત પાતાળમાં ગયા; અને કુલમુખ્યો તે પવિત્ર ક્ષેત્રમાં સ્થિર થયા.

Verse 35

तत्र श्रावणपंचम्यां यस्तान्पूजयते नरः । स प्राप्नोति नरोऽभीष्टं तेषामेव प्रसादतः

ત્યાં શ્રાવણ-પંચમીએ જે મનુષ્ય તે નાગોની પૂજા કરે છે, તે તેમની જ કૃપાથી પોતાનું અભીષ્ટ ફળ પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 36

तस्य वंशेऽपि सर्पाणां न भयं स्यान्न किल्बिषम् । न रोगो नोपसर्गश्च न च भूतभयं क्वचित्

તે ભક્તના વંશમાં પણ સર્પનો ભય રહેતો નથી, પાપ લાગતું નથી; રોગ નથી, ઉપદ્રવ નથી, અને ક્યાંય ભૂતભય પણ થતો નથી।

Verse 37

अपुत्रस्तत्र यः श्राद्धं करोति सुतवांछया । पुत्रं विशिष्टमासाद्य पितॄणामनृणो हि सः

તે તીર્થમાં જે નિઃસંતાન પુરુષ પુત્રકામનાથી શ્રાદ્ધ કરે છે, તે વિશિષ્ટ પુત્રને પામી પિતૃઋણથી નિશ્ચયે મુક્ત થાય છે।

Verse 38

तथा वंध्या च या नारी पंचम्यां भास्करोदये । श्रावणे कुरुते स्नानं कृष्णपक्षे विशेषतः । सा सद्यो लभते पुत्रं स्ववंशोद्धरणक्षमम्

એ જ રીતે વંધ્યા સ્ત્રી શ્રાવણ માસના કૃષ્ણપક્ષમાં વિશેષ કરીને પંચમીના દિવસે સૂર્યોદયે ત્યાં સ્નાન કરે તો, તે તત્કાળ વંશોદ્ધારક્ષમ પુત્ર પામે છે।

Verse 39

सर्वरोगविनिर्मुक्तं सुरूपं विनयान्वितम् । भ्रष्टराज्यो नरो यो वा तत्र स्नानं समाचरेत्

જે પુરુષ ત્યાં સ્નાન કરે છે, તે સર્વ રોગોથી મુક્ત થઈ સુંદર રૂપ અને વિનય પ્રાપ્ત કરે છે; રાજ્યથી ચ્યૂત થયેલો પણ સ્નાનથી ફરી સૌભાગ્ય પામે છે।

Verse 40

ततः पूजयते नागाञ्छ्रावणे पंचमीदिने । स हत्वाऽरिगणा न्सर्वान्भूयोराज्यमवाप्नुयात्

પછી શ્રાવણ માસની પંચમીના દિવસે નાગદેવોની પૂજા કરવી; તે સર્વ શત્રુસમૂહોને જીતીને ફરી રાજ્ય પ્રાપ્ત કરે છે।

Verse 41

येषां मृत्युर्मनुष्याणां जायते सर्पभक्षणात् । न तेषां जायते मुक्तिः प्रेतभावात्कथंचन

જેનાં મનુષ્યોનું મૃત્યુ સર્પદંશથી થાય છે, તેઓ પ્રેતભાવમાં પડતાં હોવાથી કોઈ રીતે પણ મુક્તિ પામતા નથી.

Verse 42

यावन्न क्रियते श्राद्धं तस्मिंस्तीर्थे द्विजोत्तमाः । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन मृतस्याहिप्रदंक्षणात् । श्राद्धं कार्यं प्रयत्नेन तस्मिंस्तीर्थेऽहिसंभवे

હે દ્વિજોત્તમો, જ્યાં સુધી તે તીર્થમાં શ્રાદ્ધ કરવામાં આવતું નથી ત્યાં સુધી (ઉદ્ધાર) થતો નથી. તેથી સર્પદંશથી મૃત્યુ પામેલ માટે તે અહિસંભવ તીર્થમાં સર્વ પ્રયત્નથી શ્રાદ્ધ કરવું જોઈએ.

Verse 43

अत्र वः कीर्तयिष्यामि पुरावृत्तां कथां शुभाम् । इन्द्रसेनस्य राजर्षेः सर्वपातकनाशिनीम्

અહીં હું તમને પ્રાચીન સમયની એક શુભ કથા કહું છું—રાજર્ષિ ઇન્દ્રસેનની, જે સર્વ પાપોનો નાશ કરનારી છે.

Verse 44

इन्द्रसेनो महीपालः पुरासीद्रिपुदर्पहा । अश्वमेधसहस्रेण इष्टं तेन महात्मना

ઇન્દ્રસેન નામે એક મહીપાલ પ્રાચીનકાળે હતો, જે શત્રુઓના દર્પને ચકનાચૂર કરતો. તે મહાત્માએ સહસ્ર અશ્વમેધ યજ્ઞો કર્યા હતા.

Verse 45

ततः स दैवयोगेन प्रसुप्तः शयने शुभे । दष्टः सर्पेण मुक्तश्च इन्द्रसेनो महीपतिः । वियुक्तश्चैव सहसा जीवितव्येन तत्क्षणात्

પછી દૈવયોગે શુભ શય્યા પર સૂતા રાજા ઇન્દ્રસેનને સર્પે દંશ કર્યો અને તે પ્રાણમુક્ત થયો; એ જ ક્ષણે તે અચાનક આયુષ્યથી વિયોગ પામ્યો.

Verse 46

ततस्तस्य सुतोऽभीष्टस्तस्योद्देशेन कृत्स्नशः । चकार प्रेतकार्याणि स्मृत्युक्तानि च भक्तितः

ત્યારબાદ તેના પ્રિય પુત્રે પિતાના ઉદ્દેશથી સ્મૃતિમાં કહ્યા મુજબ સર્વ પ્રેતકાર્યો પૂર્ણરૂપે ભક્તિપૂર્વક કર્યા।

Verse 47

गंगायामस्थिपातं च कृत्वा श्राद्धानि षोडश । गयां गत्वा ततश्चक्रे श्राद्धं श्रद्धासमन्वितः

ગંગામાં અસ્થિ-વિસર્જન કરીને તેણે ષોડશ શ્રાદ્ધો કર્યા; પછી ગયા જઈ શ્રદ્ધાસહિત ત્યાં પણ શ્રાદ્ધ કર્યું।

Verse 48

अथ स्वप्नांतरे प्राप्तः पिता तस्य स भूपतिः । प्रोवाच दुःखितः पुत्रं बाष्पव्याकुललोचनम्

પછી સ્વપ્નમાં તેના પિતા—તે રાજા—પ્રગટ થયા; દુઃખિત થઈ આંસુઓથી વ્યાકુળ આંખોવાળા પુત્રને બોલ્યા।

Verse 49

सर्पमृत्योः सकाशान्मे प्रेतत्वं पुत्र संस्थितम् । तेन मे भवता दत्तं न किञ्चिदुपतिष्ठते

હે પુત્ર, સર્પમૃત્યુના કારણે હું પ્રેતત્વમાં સ્થિત થયો છું; તેથી તારા દ્વારા અર્પિત કંઈ પણ મને પહોંચતું નથી।

Verse 50

चमत्कारपुरं क्षेत्रं तस्मात्त्वं गच्छ सत्वरम् । तत्र तीर्थे कुरु श्राद्धं सर्पाणां मत्कृते सुत

અતએવ તું ત્વરિત ચમત્કારપુરના પવિત્ર ક્ષેત્રે જા; ત્યાંના તીર્થમાં મારા માટે સર્પોના નિમિત્તે શ્રાદ્ધ કર, પુત્ર।

Verse 51

येन संजायते मोक्षः प्रेतत्वा द्दारुणान्मम । स ततः प्रातरुत्थाय तत्स्मृत्वा नृपतेर्वचः

આ તીર્થ અને વિધિથી મને આ ભયંકર પ્રેતાવસ્થાથી મોક્ષ પ્રાપ્ત થશે. પછી તે પ્રાતઃકાળે ઊઠીને રાજાના વચનો સ્મરી આગળ વધ્યો.

Verse 52

प्रेतरूपस्य दुःखार्तस्तत्तीर्थं सत्वरं गतः । चकार च ततः श्राद्धं श्रावणे पंच मीदिने

પિતાના પ્રેતરૂપના દુઃખથી વ્યાકુળ થઈ તે ઝડપથી તે તીર્થમાં ગયો. પછી શ્રાવણ માસની પંચમીના દિવસે તેણે શ્રાદ્ધ કર્યું.

Verse 53

स्नात्वा श्रद्धासमोपेतः संनिवेश्य पुरोधसम् । ततः स दर्शनं प्राप्तो भूयोऽपि च यथा पुरा

સ્નાન કરીને શ્રદ્ધાથી યુક્ત થઈ તેણે પુરોહિતને આસન પર બેસાડ્યો. ત્યારબાદ તેને અગાઉની જેમ ફરી દર્શન પ્રાપ્ત થયું.

Verse 55

फलं श्राद्धस्य चात्र त्वं कारणं शृणु पुत्रक । श्राद्धार्हा ब्राह्मणाश्चात्र चमत्कारपुरोद्भवाः

પુત્ર, અહીં શ્રાદ્ધનું ફળ કેમ સિદ્ધ થાય છે તેનું કારણ સાંભળ. અહીં ચમત્કારપુરમાંથી ઉત્પન્ન બ્રાહ્મણો જ શ્રાદ્ધાર્હ પાત્ર છે.

Verse 56

क्षेत्रेऽपि गर्हिताः श्राद्धे येऽन्यत्र व्यंगकादयः । अत्र यत्क्रियते किञ्चिद्दानं वा व्रतमेव च

જે અન્યત્ર શ્રાદ્ધમાં નિંદિત ગણાય છે—જેમ કે વિકલાંગ વગેરે—તેઓ પણ આ ક્ષેત્રમાં (દોષરહિત છે). અહીં જે કંઈ કરવામાં આવે, દાન હોય કે વ્રત, તે સર્વ સાર્થીક અને ફળદાયી બને છે.

Verse 57

तथान्यदपि विप्रार्हं कर्म यज्ञसमुद्भवम् । तत्तेषां वचनात्सर्वं पूर्णं स्यादपि खंडितम् । परोक्षे वापि संपूर्णं वृथा संजायते स्फुटम्

એ જ રીતે બ્રાહ્મણોને યોગ્ય, યજ્ઞધર્મમાંથી ઉત્પન્ન થયેલું બીજું કોઈ પણ કર્મ—તેમના વચનમાત્રથી—ખંડિત હોવા છતાં પૂર્ણ બની જાય છે. પરંતુ તેઓ હાજર ન હોય તો, અન્યથા પૂર્ણ કર્મ પણ સ્પષ્ટ રીતે નિષ્ફળ થઈ જાય છે.

Verse 58

तस्मादस्मात्पुराद्विप्रान्समानीय ततः परम् । मम नाम्ना कुरु श्राद्धं येन मुक्तिः प्रजायते

અતએવ આ જ નગરમાંથી વિદ્વાન બ્રાહ્મણોને બોલાવી લાવો; ત્યારબાદ મારા નામે શ્રાદ્ધ કરો—જેનાથી મુક્તિ પ્રગટ થાય છે.

Verse 59

अथासौ प्रातरुत्थाय स्मरमाणः पितुर्वचः । दुःखेन महताविष्टः प्रविवेश पुरोत्तमे

પછી તે પ્રાતઃકાળે ઊઠ્યો, પિતાના વચનને સ્મરતો; મહાદુઃખથી વ્યાપ્ત થઈ તે ઉત્તમ નગરમાં પ્રવેશ્યો.

Verse 60

ततश्चान्वेषयामास श्राद्धार्हान्ब्राह्मणान्नृपः । यत्नतोऽपि न लेभे स धनाढ्या ब्राह्मणा यतः

ત્યારબાદ રાજાએ શ્રાદ્ધને યોગ્ય બ્રાહ્મણોની શોધ કરી; પરંતુ પ્રયત્ન છતાં તેને કોઈ મળ્યા નહીં—કારણ કે ત્યાંના બ્રાહ્મણો ધનાઢ્ય હતા.

Verse 61

न तत्र दुःखितः कश्चिद्दरिद्रोऽपि न दुःखितः । नाकर्मनिरतो वापि पाखण्डनिरतोऽथवा

ત્યાં કોઈ દુઃખી ન હતો; ગરીબ પણ દુઃખી ન હતા. કોઈ અકર્મમાં રત ન હતો, અને કોઈ પાખંડ કે કપટ-આચારમાં પણ પ્રવૃત્ત ન હતો.

Verse 62

स्थानेस्थाने महानादा उत्सवाश्च गृहेगृहे । वेदविद्याविनोदाश्च स्मृति वादास्तथैव च

સ્થાને સ્થાને ઉત્સવોનો મહાનાદ હતો અને ઘેરેઘેર પર્વોત્સવ. વેદવિદ્યાનો આનંદ તથા સ્મૃતિઆધારિત શાસ્ત્રવાદ પણ ચાલતા હતા.

Verse 63

श्रूयंते याज्ञिकानां च यज्ञकर्मसमुद्भवाः । न दुर्भिक्षं न च व्याधिर्नाकालमरणं नृणाम् । न मृत्युः कस्यचित्तत्र पुरे ब्राह्मण सेविते

યાજ્ઞિકોના યજ્ઞકર્મથી ઉત્પન્ન ધ્વનિઓ સંભળાતી. ત્યાં ન દુર્ભિક્ષ, ન વ્યાધિ, ન મનુષ્યોનું અકાળમરણ; બ્રાહ્મણસેવિત તે નગરમાં કોઈને મૃત્યુ આવતું નહોતું.

Verse 64

यथर्तुवर्षी पर्जन्यः सस्यानि गुणवन्ति च । भूरिक्षीरस्रवा गावः क्षीराण्याजाविकानि च

ઋતુ પ્રમાણે વરસાદ વરસતો અને પાકો ઉત્તમ થતા. ગાયો બહુ દૂધ આપતી, તેમજ બકરા-ઘેટાંનું દૂધ પણ પ્રચુર હતું.

Verse 65

यंयं प्रार्थयते विप्रं स श्राद्धार्थं महीपतिः । स स तं भर्त्सयामास दुरुक्तैः कोपसंयुतः

શ્રાદ્ધાર્થે રાજા જે જે બ્રાહ્મણને વિનંતી કરતો, તે તે બ્રાહ્મણ ક્રોધથી ભરાઈ કઠોર વચનો વડે તેને ધિક્કારતો હતો.

Verse 66

धिग्धिक्पापसमाचार क्षत्रियापसदात्मक । किं कश्चिद्ब्राह्मणोऽश्नाति प्रेतश्राद्धे विशेषतः

“ધિક્ ધિક્! પાપમય આચરણવાળા, ક્ષત્રિયોમાં અધમ! કોઈ બ્રાહ્મણ તારો અન્ન ખાશે—વિશેષ કરીને પ્રેતશ્રાદ્ધમાં?”

Verse 67

तस्माद्गच्छ द्रुतं यावन्न कश्चिच्छपते द्विजः । निहन्ति वा प्रकोपेन स्वर्गमार्गनिरोधकम्

અતએવ તું ત્વરાથી ચાલ્યો જા—ક્યાંક કોઈ દ્વિજ તને શાપ ન આપે; અથવા ક્રોધે તને મારીને તારો સ્વર્ગમાર્ગ રોકી નાંખે।

Verse 68

सूत उवाच । ततः स दुःखितो राजा निश्चक्राम भयार्दितः । चमत्कारपुरात्तस्माद्वैलक्ष्यं परमं गतः

સૂત બોલ્યા—પછી તે દુઃખિત રાજા ભયથી વ્યાકુળ થઈ બહાર નીકળ્યો; અને ચમત્કારપુર નામના નગરમાંથી નીકળી પરમ ગભરાહટમાં પડ્યો।

Verse 69

चिन्तयामास राजेंद्र स्मृत्वावस्थां पितुश्च ताम् । किं करोमि क्व गच्छामि कथं मे स्यात्पितुर्गतिः

પિતાની તે સ્થિતિ સ્મરી રાજેન્દ્ર વિચારવા લાગ્યો—“હું શું કરું? ક્યાં જાઉં? મારા પિતાને સદ્ગતિ કેવી રીતે મળે?”

Verse 70

ततः स सचिवान्सर्वान्प्रेषयित्वा गृहं प्रति । एकाकी भिक्षुरूपेण स्थितस्तत्रैव सत्पुरे

પછી તેણે સર્વ મંત્રીઓને ઘેર મોકલી દીધા; અને એકલો ભિક્ષુરૂપ ધારણ કરીને એ જ સત્પુરમાં રહ્યો।

Verse 71

स ज्ञात्वा नगरे तत्र ब्राह्मणं शंसितव्रतम् । सर्वेषां ब्राह्मणेंद्राणां मध्ये दाक्षिण्यभाजनम्

ત્યાં તે નગરમાં તેણે વ્રત માટે પ્રસિદ્ધ એવા એક બ્રાહ્મણ વિશે જાણ્યું—શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોમાં જે દાન-દક્ષિણા અને સન્માનનો પરમ પાત્ર હતો।

Verse 72

देवशर्माभिधानं तु शरणागतवत्सलम् । आहिताग्निं चतुर्वेदं स्मृतिमार्गानुयायिनम्

તેણું નામ દેવશર્મા હતું—શરણાગત પ્રત્યે વત્સલ; આહિતાગ્નિ, ચતુર્વેદજ્ઞ અને સ્મૃતિમાર્ગનો અનુયાયી.

Verse 73

ततस्तु प्रातरुत्थाय कृत्वांत्यजमयं वपुः । शोधयामास कृच्छ्रेण मलोत्सर्गनिकेतनम्

પછી તે પ્રાતઃકાળે ઊઠીને અંત્યજસમાન દેહ ધારણ કરી, ભારે કષ્ટથી મલોત્સર્ગના સ્થાનને શુદ્ધ કરવા લાગ્યો.

Verse 74

अथ यः कुरुते कर्म तत्र विष्ठाप्रशोधनम् । सोऽभ्येत्य तमुवाचेदं कोपसंरक्तलोचनः

પછી ત્યાં વિષ્ઠા-પ્રશોધનનું કામ કરનાર માણસ, ક્રોધથી લાલ આંખો કરીને તેની પાસે આવી આ રીતે બોલ્યો.

Verse 75

कुतस्त्वमिह संप्राप्तो मद्वृत्तेरुपघातकृत् । तस्माद्गच्छ द्रुतं नो चेन्नयिष्ये यमसादनम्

“તું ક્યાંથી અહીં આવી પહોંચ્યો, મારી રોજી-રોટીનો ઘાત કરનાર? તેથી તરત જ ચાલ્યો જા; નહિતર તને યમસદનમાં મોકલી દઈશ!”

Verse 76

तस्यैवं वदतोऽप्याशु बलात्स पृथिवीपतिः । शोधयामास तत्स्थानं देवशर्मसमुद्भवम्

તે આમ બોલતો હોવા છતાં, પૃથ્વીપતિએ દૃઢ સંકલ્પના બળે દેવશર્માસંબંધિત તે સ્થાનને ઝડપથી શુદ્ધ કરવાનું ચાલુ રાખ્યું.

Verse 77

ततः संवत्सरस्यांते चंडालेन द्विजोत्तमाः । स प्रोक्त उचिते काले प्रणिपत्य च दूरतः

પછી વર્ષના અંતે, હે દ્વિજોત્તમો, યોગ્ય કાળે તે ચાંડાલે દૂરથી પ્રણામ કરીને તેને સંબોધ્યો।

Verse 78

स्वामिंस्तव कुलेप्येवं गूथाशोधनकर्मकृत् । तदस्माकं न चान्यस्य तत्किमन्यः प्रवेशितः

“સ્વામી! તમારા કુળમાં પણ એવો એક છે જે મલ-શોધનનું કામ કરે છે. એ કામ અમારું જ છે, બીજાનું નથી—તો પછી બીજાને કેમ લાવી તેમાં પ્રવેશ કરાવ્યો?”

Verse 79

अथ श्रुत्वा च तद्वाक्यं स प्राह द्विजसत्तमः । न मया कश्चिदन्योऽत्र निर्दिष्टो गोप्यकर्मणि । अधिकारस्त्वयात्मीयस्तथा कार्यो यथा पुरा

તે વચન સાંભળી દ્વિજશ્રેષ્ઠ બોલ્યા—“આ ગુપ્ત કાર્યમાં મેં અહીં બીજાને નિમ્યો નથી. અધિકાર તારો જ છે; જેમ પહેલાં કરતો હતો તેમ જ કર.”

Verse 80

तदान्यदिवसे प्राप्ते सोंऽत्यजः कोपसंयुतः । शस्त्रमादाय संप्राप्तो वधार्थं तस्य भूपतेः

બીજા દિવસે તે અંત્યજ ક્રોધથી ભરાઈ શસ્ત્ર લઈને તે રાજાને મારવા માટે ત્યાં આવી પહોંચ્યો।

Verse 81

शस्त्रोद्यतकरं दृष्ट्वा प्रहारेकृतनिश्चयम् । ततस्तं लीलया भूयो मुष्टिना मूर्ध्न्यताडयत्

તેને શસ્ત્ર ઉંચકેલા હાથ સાથે પ્રહાર કરવાનો નિશ્ચય કરેલો જોઈ, તેણે સહેલાઈથી ફરી મુઠ્ઠીથી તેના મસ્તક પર પ્રહાર કર્યો।

Verse 82

ततस्तस्य विनिष्क्रांते लोचने तत्क्षणाद्द्विजाः । सुस्राव रुधिरं पश्चात्पपात गतजीवितः

તત્ક્ષણે તેના નેત્રો બહાર નીકળી ગયા, હે દ્વિજોઃ રક્ત વહેવા લાગ્યું અને થોડા પછી તે પ્રાણહીન થઈ પડી ગયો।

Verse 83

तं श्रुत्वा निहतं तेन चंडालं निजकिंकरम् । देवशर्मातिकोपेन तद्वधार्थमुपागतः

પોતાનો ચાંડાલ સેવક તેના દ્વારા મારાયો છે એમ સાંભળીને, દેવશર્મા પ્રચંડ ક્રોધે તેને મારવા ત્યાં આવી પહોંચ્યો।

Verse 84

ततः पुत्रैश्च पौत्रैश्च सहितोऽन्यैश्च बन्धुभिः । लोष्टैस्तं ताडयामास भर्त्समानो मुहुर्मुहुः

પછી પુત્રો, પૌત્રો અને અન્ય સગાંઓ સાથે તેણે માટીના ઢેલાંથી તેને માર્યો અને વારંવાર ધિક્કાર્યો।

Verse 85

सोऽपि संताड्यमानस्तु प्रहारैर्जर्जरीकृतः । वेदोच्चारं ततश्चक्रे दर्शयित्वोपवीतकम्

તે પણ પ્રહારોમાં જર્જરિત થયો છતાં, યજ્ઞોપવીત બતાવીને પછી વેદોચ્ચાર શરૂ કર્યો।

Verse 86

अथ ते विस्मिताः सर्वे देवशर्मपुरःसराः । ब्राह्मणास्तं समुद्वीक्ष्य वेदोच्चारपरायणम्

ત્યારે દેવશર્મા આગેવાનીમાં બધા બ્રાહ્મણો તેને વેદોચ્ચારમાં સંપૂર્ણ તત્પર જોઈને આશ્ચર્યચકિત થયા।

Verse 87

पृष्टश्च किमिदं कर्म तवांत्यजजनोचितम् । एषा वेदात्मिका वाणी स्पष्टाक्षरकलस्वना । तत्किं शापपरिभ्रष्टस्त्वं कश्चिद्ब्राह्मणोत्तमः

તેને પૂછવામાં આવ્યું—“અંત્યજને યોગ્ય એવું આ કર્મ તું કેમ કરે છે? પરંતુ તારી વાણી તો વેદમય છે, સ્પષ્ટ અક્ષરો અને મધુર સ્વરથી યુક્ત. તો શું તું શાપથી પદભ્રષ્ટ થયેલો કોઈ ઉત્તમ બ્રાહ્મણ છે?”

Verse 88

येनैवं कुरुषे कर्म गर्हितं चांत्यजैरपि । ततः स प्रहसन्नाह क्षत्रियोऽहं महीपतिः । विष्णुसेन इति ख्यातो हैहयान्वयसंभवः

“અંત્યજો પણ જેને નિંદે એવું આ ગર્હિત કર્મ તું કેમ કરે છે?” એમ સાંભળીને તે હસીને બોલ્યો—“હું ક્ષત્રિય છું, રાજા છું. હું વિષ્ણુસેન નામે ખ્યાત છું, હૈહય વંશમાં જન્મેલો.”

Verse 89

सोहमाराधनार्थाय त्वस्मिन्स्थान उपागतः । अद्य संवत्सरो जातः कर्मण्यस्मिन्रतस्य च

“આરાધના અને પ્રસન્નતા માટે હું આ સ્થાને આવ્યો છું. આ નિયમકર્મમાં રત રહીને આજે મને પૂરું એક વર્ષ થયું છે.”

Verse 90

सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा स विप्रः कृपयान्वितः । कृतांजलिपुटो भूत्वा तमुवाच महीपतिम्

સૂત બોલ્યા—તેના વચન સાંભળીને તે બ્રાહ્મણ કરુણાથી ભરાઈ ગયો. અંજલિ બાંધીને તેણે તે રાજાને કહ્યું.

Verse 92

नास्ति मे किञ्चिदप्राप्तं तथाऽसाध्यं महीपते । तस्मात्तव करिष्यामि कृत्यं यद्यपि दुर्लभम्

“હે મહીપતે! મારા માટે અપ્રાપ્ય કે અસાધ્ય એવું કશું નથી. તેથી તારો આવશ્યક કૃત્ય, ભલે તે દુર્લભ હોય, હું પૂર્ણ કરી આપીશ.”

Verse 93

राजोवाच । पिता ममाहिना दष्टः प्रेतत्वं समुपागतः । सोऽत्र नागह्रदे श्राद्धे कृते मुक्तिमवाप्नुयात्

રાજાએ કહ્યું— મારા પિતાને સર્પે દંશ કર્યો અને તેઓ પ્રેતત્વને પામ્યા છે. અહીં નાગહ્રદે શ્રાદ્ધ કરવાથી તેઓ મુક્તિ પ્રાપ્ત કરશે.

Verse 94

तस्मात्तत्तारणार्थाय विप्रकृत्यं समाचर । एतदर्थं मयैतत्ते कृतं कर्म विगर्हितम्

અતએવ તેના તારણ માટે બ્રાહ્મણોચિત વિધિ આચર. આ હેતુથી જ મેં તારા પ્રત્યે આ નિંદનીય કર્મ કર્યું છે.

Verse 95

देवशर्मोवाच । एवं कुरु नृपश्रेष्ठ श्राद्धेऽहं ते पितुः स्वयम् । ब्राह्मणः संभविष्यामि तस्माच्छ्राद्धं समाचर

દેવશર્માએ કહ્યું— હે નૃપશ્રેષ્ઠ, એમ જ કર. તારા પિતાના શ્રાદ્ધમાં હું સ્વયં બ્રાહ્મણ (ગ્રાહી/આચાર્ય) બનીશ; તેથી શ્રાદ્ધ આચર.

Verse 96

सूत उवाच । अथ ते सुहृदस्तस्य पुत्राः पौत्राश्च बांधवाः । प्रोचुर्नैतत्प्रयुक्तं ते श्राद्धं भोक्तुं विगर्हितम्

સૂતએ કહ્યું— ત્યારે તેના સુહૃદો, તેમના પુત્રો-પૌત્રો અને બંધુઓ બોલ્યા— તારા દ્વારા ગોઠવાયેલું આ શ્રાદ્ધ ભોજન કરવું અયોગ્ય અને નિંદનીય છે.

Verse 97

तस्माद्यदि भवानस्य श्राद्धे भोक्ता ततः स्वयम् । सर्वे भवन्तं त्यक्षामस्तथान्येऽपि द्विजोत्तमाः

અતએવ જો તમે સ્વયં તેના શ્રાદ્ધમાં ભોક્તા (ભોજનગ્રાહી) બનશો, તો અમે બધા તમને ત્યજી દઈશું; તેમજ અન્ય દ્વિજોત્તમો પણ.

Verse 98

देवशर्मोवाच । कामं त्यजत मां सर्वे यूयमन्येऽपि ये द्विजाः । मयैवास्य प्रतिज्ञातं भोक्तुं श्राद्धे महीपतेः

દેવશર્માએ કહ્યું—તમારે સૌને ઇચ્છા હોય તો મને ત્યજી દો; અન્ય દ્વિજ પણ ત્યજી શકે. પરંતુ મેં જાતે જ રાજાના શ્રાદ્ધમાં ભોજન કરવાની પ્રતિજ્ઞા કરી છે.

Verse 99

एवमुक्त्वा स विप्रेंद्रस्तेनैव सहितस्तदा । नागह्रदं समासाद्य श्राद्धे वै भुक्तवानथ

આમ કહીને તે બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠ તેની સાથે ત્યારે નાગહ્રદ પહોંચ્યો અને ત્યાં શ્રાદ્ધવિધિમાં ભોજન કર્યું.

Verse 100

भुक्तमात्रे ततस्तस्मिन्वागुवाचाशरीरिणी । नादयंती जगत्सर्वं हर्षयंती महीपतिम्

ભોજન પૂરું થતાં જ ત્યારે એક અશરીરી વાણી બોલી; તે સર્વ જગતમાં ગુંજી ઊઠી અને રાજાને હર્ષથી ભરપૂર કરી દીધો.

Verse 101

प्रेतभावाद्विनिर्मुक्तः पुत्राहं त्वत्प्रभावतः । स्वस्ति तेऽस्तु गमिष्यामि सांप्रतं त्रिदिवालयम्

‘તમારા પ્રભાવથી હું પ્રેતભાવમાંથી મુક્ત થયો છું; હું તમારો પુત્ર છું. તમારું કલ્યાણ થાઓ; હવે હું ત્રિદિવના ધામ, દેવલોક તરફ જઈ રહ્યો છું.’

Verse 102

तत्कृत्वा नृपतिर्हृष्टस्तं प्रणम्य द्विजोत्तमम् । प्रोवाच कुरु मे वाक्यं यद्ब्रवीमि द्विजोत्तम

આ બધું થયા પછી રાજા હર્ષિત થયો; તે દ્વિજોત્તમને પ્રણામ કરીને બોલ્યો—‘હે દ્વિજોત્તમ, હું જે કહું તે મારું કાર્ય કરી આપો.’

Verse 103

अस्ति माहिष्मतीनाम नगरी नर्मदातटे । सा चास्माकं राजधानी पितृपर्यागता विभो

નર્મદા તટે ‘માહિષ્મતી’ નામે એક નગરી છે. હે વિભો, એ જ અમારી રાજધાની છે, પિતૃપરંપરાથી અમને પ્રાપ્ત થયેલી.

Verse 104

अहं यच्छामि ते ब्रह्मन्समस्तविषयान्विताम् । मया भृत्येन तत्रस्थः कुरु राज्यमकंटकम्

હે બ્રાહ્મણ, હું તને (એ રાજધાની) સર્વ વિષય-પ્રદેશો સહિત અર્પણ કરું છું. હું તારો ભૃત્ય બની ત્યાં જ રહીશ; તું નિષ્કંટક રાજ્ય કર.

Verse 106

सूत उवाच । एवं विसर्जितस्तेन जगाम स महापतिः । स्वं देशं हर्षसंयुक्तः कृतकृत्यो द्विजोत्तमाः

સૂત બોલ્યા—આ રીતે તેના દ્વારા વિદાય અપાઈ ત્યારે તે મહાપતિ પોતાના દેશમાં ગયો; હર્ષથી યુક્ત, કૃતકૃત્ય બની—હે દ્વિજોત્તમો!

Verse 107

सोऽपि सर्वैः परित्यक्तो ब्राह्मणैः पुरवासिभिः । देवशर्मा समुद्दिश्य दोषं श्राद्धसमुद्भवम्

તે પણ—દેવશર્મા—બધા દ્વારા પરિત્યક્ત થયો; બ્રાહ્મણો અને નગરવાસીઓ દ્વારા, શ્રાદ્ધમાંથી ઉત્પન્ન દોષનો આરોપ તેને લગાવીને.

Verse 108

ततो नागह्रदे तस्मिन्स कृत्वा निजमन्दिरम् । निवासमकरोत्तत्र स्वाध्यायनिरतः शुचिः

પછી તે નાગહ્રદમાં તેણે પોતાનું નિવાસસ્થાન (મંદિર/ગૃહ) બનાવી ત્યાં જ વસવાટ કર્યો—શુચિ રહી, સ્વાધ્યાયમાં નિરત.

Verse 109

तत्रस्थस्य निरस्तस्य ये पुत्राः स्युर्द्विजोत्तमाः । तेषां संततयो ऽद्यापि ते प्रोक्ता बाह्यवासिनः

હે દ્વિજોત્તમો! ત્યાં નિર્વાસિત રહીને તેને જે પુત્રો થયા, તેમની સંતતિ આજેય ‘બાહ્યવાસિન’ (બહાર વસનારા) તરીકે પ્રસિદ્ધ છે।

Verse 110

एतद्वः सर्वमाख्यातं नागतीर्थसमुद्भवम् । माहात्म्यं ब्राह्मणश्रेष्ठाः सर्वपातकनाशनम्

હે બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠો! નાગતીર્થમાંથી ઉદ્ભવેલું આ સર્વ મહાત્મ્ય મેં તમને સંપૂર્ણ રીતે કહેલું છે; આ પવિત્ર આખ્યાન સર્વ પાતકોનો નાશ કરનાર છે।

Verse 111

यश्चैतत्पठते भक्त्या संप्राप्ते पंचमीदिने । शृणुयाद्वा न वंशेऽपि तस्य स्यात्सार्पजं भयम्

પંચમી તિથિ આવે ત્યારે જે ભક્તિપૂર્વક આનું પાઠ કરે—અથવા સાંભળે પણ—તેના વંશમાં પણ સર્પજન્ય ભય રહેતો નથી।

Verse 112

तथा विमुच्यते पापाद्भक्षजातान्न संशयः । कृतादज्ञानतो विप्राः सत्यमेतन्मयोदितम्

તેમ જ, અયોગ્ય ભક્ષણથી ઉત્પન્ન પાપમાંથી પણ મુક્તિ મળે છે—એમાં સંશય નથી. હે વિપ્રો! અજ્ઞાનવશ કરાયેલા દોષ વિષયે પણ મારું આ વચન સત્ય છે।

Verse 113

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन नागतीर्थमनुत्तमम् । माहात्म्यं पठनीयं वा श्रोतव्यं वा समाहितैः

અતએવ સર્વ પ્રયત્નથી અનુત્તમ નાગતીર્થનું સન્માન કરવું જોઈએ; સમાહિત ચિત્તે તેનું મહાત્મ્ય પાઠ કરવું—અથવા ઓછામાં ઓછું શ્રવણ કરવું જોઈએ।

Verse 114

श्राद्धकाले तु संप्राप्ते यश्चैतत्पठते द्विजः । स प्राप्नोति फलं कृत्स्नं गयाश्राद्धसमुद्भवम्

શ્રાદ્ધકાળ આવી પહોંચે ત્યારે જે દ્વિજ આ પાઠ કરે છે, તે ગયાશ્રાદ્ધથી ઉત્પન્ન થતું સંપૂર્ણ ફળ પ્રાપ્ત કરે છે।

Verse 115

तथा ये कीर्तिता दोषाः श्राद्धे द्रव्यसमुद्भवाः । व्रतवैक्लव्यजाश्चापि तथा ब्राह्मणसंभवाः

તેમજ શ્રાદ્ધમાં જણાવાયેલા દોષો—દ્રવ્યથી ઉત્પન્ન, વ્રતમાં ખામીથી ઉત્પન્ન, તથા બ્રાહ્મણોથી ઉત્પન્ન—

Verse 116

ते सर्वे नाशमायांति कीर्त्यमाने समाहितैः । नागह्रदस्य माहात्म्ये श्राद्धकाल उपस्थिते

શ્રાદ્ધકાળે, એકાગ્ર અને સંયત ભક્તો નાગહ્રદનું માહાત્મ્ય કીર્તન કરે ત્યારે તે બધા દોષો નાશ પામે છે।

Verse 117

तथा विनिहता गोभिर्ब्राह्मणैः श्वापदैरपि । एतस्मिन्पठिते श्राद्धे गच्छंति परमां गतिम्

તેમજ ગાયો દ્વારા, બ્રાહ્મણો દ્વારા, અથવા જંગલી પશુઓ દ્વારા પણ મારાયેલા—શ્રાદ્ધકાળે આ પાઠ થાય તો—પરમ ગતિને પામે છે।