Adhyaya 8

Verse 1

नारद उवाच । नाडीजंघबकेनोक्तां वाचमाकर्ण्यभूपतिः । मार्कंडेयेन संयुक्तो बभूवातीव दुःखितः

નારદે કહ્યું—નાડીજંઘ-બકના વચનો સાંભળી, માર્કંડેય મુનિ સાથે રહેલો તે રાજા અત્યંત શોકાકુલ થયો।

Verse 2

तं निशम्य मुनिर्भूपं दुःखितं साश्रुलोचनम् । समानव्यसनः प्राह तदर्थं स पुनर्बकम्

આંસુભરી આંખોવાળા શોકગ્રસ્ત રાજાને જોઈ, સમાન વ્યસનથી પીડિત મુનિએ વિષય સ્પષ્ટ કરવા ફરી તે બકને કહ્યું।

Verse 3

विधायाशां महाभाग त्वदंतिकमुपागतौ । आवां चिरायुर्ज्ञातांशाविन्द्रद्युम्नमिति द्विज

હે મહાભાગ! તમારા પર આશા રાખીને અમે તમારા સાન્નિધ્યે આવ્યા છીએ। હે દ્વિજ! અમે બે—હું અને ચિરાયુ—તમને ઇન્દ્રદ્યુમ્ન જ જાણીએ છીએ।

Verse 4

निष्पन्नं नास्य तत्कार्यं प्राणानेष मुमुक्षति । वह्निप्रवेशेन परं वैराग्यं समुपागतः

તેનું કાર્ય સિદ્ધ થયું નથી; હવે તે પ્રાણ ત્યાગવા ઇચ્છે છે। અગ્નિપ્રવેશથી તે પરમ વૈરાગ્યને પ્રાપ્ત થયો છે।

Verse 5

तन्मामुपागतोऽहं च त्वां सिद्धं नास्य वांछितम् । तदेनमनुयास्यामि मरणेन त्वया शपे

અતએવ, હે સિદ્ધ! હું પણ તમારી પાસે આવ્યો છું; તેની ઇચ્છા પૂર્ણ થઈ નથી। તેથી હું તેના મૃત્યુમાં પણ તેને અનુસરીશ—તમારી શપથ લઈને કહું છું।

Verse 6

आशां कृत्वाभ्युपायातं निराशं नेक्षितुं क्षमाः । भवंति साधवस्तस्माज्जीवितान्मरणं वरम्

આશા લઈને આવેલો અને પછી નિરાશ થયેલો માણસ જોવો સજ્જનોને શક્ય નથી; તેથી તેમના માટે જીવન કરતાં મરણ શ્રેષ્ઠ છે.

Verse 7

प्रार्थितं चामुना हृत्स्थं मया चास्मै प्रतिश्रुतम् । त्वां मित्रं तत्परिज्ञाने धृत्वा हृदि चिरायुषम्

એણે હૃદયથી જે માગ્યું હતું, તે જ મેં તેને વચન આપ્યું. તે વિષયને સમજવા માટે તને મિત્રરૂપે હૃદયમાં ધારણ કરીને હું—ચિરાયુ—અહીં આવ્યો છું.

Verse 8

असंपादयतो नार्थं प्रतिज्ञातं ममायुषा । कलुषेणार्थिना माशापूरकेण सखेधुना

જો હું વચન આપેલું કાર્ય સિદ્ધ ન કરી શકું, તો મારું જીવન જ વ્યર્થ—આ કલુષિત યાચકને કારણે, આશા પૂરનાર એવા આ સખાને કારણે, જે હવે દુઃખનું કારણ બન્યો છે.

Verse 9

प्रतिश्रुतं कृतं श्लाघ्या दासतांत्यजपक्वणे । हरिश्चंद्रस्येव नृणां न श्लाघ्या सत्यसंधता

એકવાર આપેલું વચન પાળવું ખરેખર પ્રશંસનીય છે—દાસ્યાધીનતા ત્યજી પરિપક્વ થયેલામાં પણ. પરંતુ મનુષ્યોમાં હરિશ્ચન્દ્ર જેવી સત્યસંધતા યોગ્ય રીતે વખાણાતી નથી.

Verse 10

मित्रस्नेहस्य पर्यायस्तच्च साप्तपदं स्मृतम् । स्नेहः स कीदृशो मित्रे दुःखितो यो न दृश्यते

મિત્રસ્નેહનો પર્યાય ‘સાપ્તપદ’ કહેવાયો છે. મિત્ર દુઃખમાં હોય ત્યારે જે દેખાતો નથી—એવો સ્નેહ કેવો?

Verse 11

तदवश्यमहं साकमधुना वह्निसाधनम् । करिष्ये कीर्तिवपुषः कृते सत्यमिदं सखे

અતએવ, હે સખા, હું હવે નિશ્ચયે તારી સાથે અગ્નિ-સાધન (અગ્નિ પરીક્ષા) કરીશ; કીર્તિ-દેહધારીના માન માટે—આ સત્ય છે.

Verse 12

अनुजानीहि मामेतद्दर्शनं तव पश्चिमम् । त्वया सह महाभाग नाडीजंघ द्विजोत्तम

મને અનુમતિ આપો—તમારું આ દર્શન મારું અંતિમ રહેશે. હે મહાભાગ નાડીજંઘ, હે દ્વિજોત્તમ, હું તમારી સાથે (પ્રસ્થાન કરવા ઇચ્છું છું).

Verse 13

नारद उवाच । वज्रवद्दुःसहां वाचं मार्कंडेयसमीरिताम् । शुश्रुवान्स क्षणं ध्यात्वा प्रतीतः प्राह तावुभौ

નારદે કહ્યું—માર્કંડેયે કહેલા વજ્રસમાન દુઃસહ વચનો સાંભળી તેણે ક્ષણમાત્ર વિચાર કર્યો; પછી સંતોષ પામી તે બંનેને સંબોધીને બોલ્યો.

Verse 14

नाडीजंघ उवाच । यद्येवं तदिदं मित्रं विशंतं ज्वलनेऽधुना । निवारय मुनिश्रेष्ठ मत्तोऽस्ति चिरजीवितः

નાડીજંઘ બોલ્યો—જો એવું હોય, તો હે મુનિશ્રેષ્ઠ, જે મિત્ર હવે જ્વલંત અગ્નિમાં પ્રવેશ કરવા જાય છે તેને રોકો; તેની આયુષ્ય મારી કરતાં દીર્ઘ છે.

Verse 15

प्राकारकर्णनामासावुलूकः शिवपर्वते । स ज्ञास्यति महीपालमिंद्रद्युम्नं न संशयः

શિવપર્વત પર પ્રાકારકર્ણ નામનો એક ઘુવડ છે; તે રાજા ઇન્દ્રદ્યુમ્નને ઓળખી બતાવશે—એમાં શંકા નથી.

Verse 16

तस्मादहं त्वया सार्धममुना च शिवालयम् । व्रजामि तं शिखरिणं मित्रकार्यप्रसिद्धये

અતએવ હું તારી સાથે અને તેની સાથે પણ શિવાલય—તે પર્વતશિખર—તરફ જાઉં છું, જેથી મિત્રનું કાર્ય સફળતાપૂર્વક સિદ્ધ થાય।

Verse 17

इत्येव मुक्त्वा ते जग्मुस्त्रयोऽपि द्विजपुंगवाः । कैलासं ददृशुस्तत्र तमुलूकं स्वनीडगम्

આવું કહી તે ત્રણેય શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો પ્રસ્થાન કર્યા. ત્યાં તેમણે કૈલાસને જોયો અને પોતાના માળામાં બેઠેલા તે ઘુવડને પણ નિહાળ્યો।

Verse 18

कृतसंविदसौ तेन बकः स्वागतपूजया । पृष्टश्च तावुभौ प्राह तत्सर्वमभिवांछितम्

સ્વાગત-પૂજા દ્વારા તેમની સાથે સંવિધાન કરીને તે બક પક્ષીને પૂછવામાં આવ્યું; તેણે તે બંનેને ઇચ્છિત સર્વ વાતો યથાવત્ કહી દીધી।

Verse 19

चिरायुरसि जानीषे यदीन्द्रद्युम्नभूपतिम् । तद्ब्रूहि तेन ज्ञानेन कार्यं जीवामहे वयम्

તમે દીર્ઘાયુ છો. જો તમે રાજા ઇન્દ્રદ્યુમ્નને જાણતા હો તો કહો; તે જ્ઞાનથી અમારું કાર્ય સિદ્ધ થશે અને અમે જીવતા રહીશું।

Verse 20

इति पृष्टः स विमना मित्रकार्यप्रसाधनात् । कौशिकः प्राह जानामि नेन्द्रद्युम्नमहं नृपम्

આ રીતે પૂછતાં મિત્રનું કાર્ય સિદ્ધ ન કરી શકવાથી તે નિરાશ થયો. કૌશિક બોલ્યો—“હું રાજા ઇન્દ્રદ્યુમ્નને જાણતો નથી.”

Verse 21

अष्टाविंशत्प्रमाणा मे कल्पा जातस्य भूतले । न दृष्टो न श्रुतो वासाविंद्रद्युम्नो नृपः क्षितौ

હું ભૂતલ પર અઠ્ઠાવીસ કલ્પોના પરિમાણ જેટલો સમય જીવ્યો છું; છતાં આ ધરતી પર ‘ઇન્દ્રદ્યુમ્ન’ નામનો રાજા મેં ન જોયો, ન તો કદી સાંભળ્યો।

Verse 22

तच्छ्रुत्वा विस्मितो भूपस्तस्यायुरतिमात्रतः । दुःखितोऽपि तदा हेतुं पप्रच्छासौ तदायुषः

આ સાંભળીને રાજા તેના અતિશય દીર્ઘ આયુષ્યથી આશ્ચર્યચકિત થયો; અને દુઃખિત હોવા છતાં ત્યારે તેણે તે દીર્ઘાયુષ્યનું કારણ પૂછ્યું।

Verse 23

एवमायुर्यदि तव कथं प्राप्तं ब्रवीहि तत् । उलूकत्वं कथमिदं जुगुप्सितमतीव च

જો તારો આયુષ્ય એવો હોય, તો તે તને કેવી રીતે પ્રાપ્ત થયો તે કહો. અને આ અત્યંત ઘૃણાસ્પદ ઉલૂકત્વ—ઘુવડરૂપ—તને કેવી રીતે આવ્યું?

Verse 24

प्राकारकर्ण उवाच । श्रृणु भद्र यथा दीर्घमायुर्मेशिवपूजनात् । जुगुप्सितमुलूकत्वं शापेन च महामुनेः

પ્રાકારકર્ણ બોલ્યો—હે ભદ્ર, સાંભળ; શિવપૂજનથી મને દીર્ઘ આયુષ્ય કેવી રીતે મળ્યું, અને મહામુનિના શાપથી આ ઘૃણાસ્પદ ઉલૂકત્વ કેવી રીતે થયું તે કહું છું।

Verse 25

वसिष्ठकुलसंभूतः पुराहमभवं द्विजः । घंट इत्यभिविख्यातो वाराणस्यां शिवेरतः

પૂર્વે હું વસિષ્ઠકુલમાં જન્મેલો એક દ્વિજ હતો; ‘ઘંટ’ નામે પ્રસિદ્ધ, અને વારાણસીમાં શિવભક્તિમાં રત હતો।

Verse 26

धर्मश्रवणनिष्ठस्य साधूनां संसदि स्वयम् । श्रुत्वास्मि पूजयामीशं बिल्वपत्रैरखंडितैः

ધર્મશ્રવણમાં નિષ્ઠાવાન સાધુઓની સભામાં, તેમનું ઉપદેશ સાંભળી મેં સ્વયં અખંડ બિલ્વપત્રોથી ઈશ્વરની પૂજા કરી.

Verse 27

न मालती न मंदारः शतपत्रं न मल्लिका । तथा प्रियाणि श्रीवृक्षो यथा मदनविद्विषः

માલતી નહીં, મંદાર નહીં, શતપત્ર કમળ નહીં, મલ્લિકા પણ નહીં—મદનવિદ્વેષી શિવને શ્રીવૃક્ષ (બિલ્વ) જેટલો પ્રિય છે, એટલો બીજો કોઈ નથી.

Verse 28

अखंडबिल्वपत्रेण एकेन शिवमूर्धनि । निहितेन नरैः पुण्यं प्राप्यते लक्षपुष्पजम्

શિવના મસ્તક પર એક જ અખંડ બિલ્વપત્ર અર્પણ કરવાથી મનુષ્યને લાખ ફૂલો અર્પણ કર્ય જેટલું પુણ્ય મળે છે.

Verse 29

अखंडितैर्बिल्वपत्रैः श्रद्धया स्वयमाहृतैः । लिंगप्रपूजनं कृत्वा वर्षलक्षं वसेद्दिवि

શ્રદ્ધાથી સ્વયં લાવેલા અખંડ બિલ્વપત્રોથી શિવલિંગની વિધિવત પૂજા કરીને મનુષ્ય સ્વર્ગમાં લાખ વર્ષ વસે છે.

Verse 30

सच्छास्त्रेभ्य इति श्रुत्वा पूजयाम्यहमीश्वरम् । त्रिकालं श्रद्धया पत्रैः श्रीवृक्षस्य त्रिभिस्त्रिभिः

સત્શાસ્ત્રોમાંથી આ સાંભળી હું શ્રદ્ધાથી ઈશ્વરની પૂજા કરું છું—દરરોજ ત્રિકાળ, શ્રીવૃક્ષ (બિલ્વ) ના ત્રણ-ત્રણ પત્રોથી.

Verse 31

ततो वर्षशतस्यांते तुतोष शशिशेखरः । प्रत्यक्षीभूय मामाह मेघगंभीरया गिरा

પછી સો વર્ષોના અંતે શશિશેખર (શિવ) પ્રસન્ન થયા. તેઓ પ્રત્યક્ષ પ્રગટ થઈ મેઘગંભીર વાણીથી મને બોલ્યા.

Verse 32

ईश्वर उवाच । तुष्टोस्मि तव विप्रेंद्राखंडबिल्वदलार्चनात् । वृणीष्वाभिमतं यत्ते दास्यम्यपि च दुर्लभम्

ઈશ્વરે કહ્યું—હે વિપ્રેન્દ્ર! અખંડ બિલ્વદળથી કરેલા તારા અર્ચનથી હું તૃપ્ત છું. તને જે ઇચ્છિત વર હોય તે માગ; દુર્લભ પણ હું આપીશ.

Verse 33

अखंडबिल्वपत्रेण महातुष्टिः प्रजायते । एकनापि यथान्येषां तथा न मम कोटिभिः

એક અખંડ બિલ્વપત્રથી જ (મને) મહાતૃપ્તિ થાય છે. અન્યને અનેક અર્પણોથી જેવી તૃપ્તિ, તેવી મને એકથી જ; કરોડોથી પણ તેવી નથી.

Verse 34

इत्युक्तोऽहं भगवता शंभुना स्वमनः स्थितम् । वृणोमि स्म वरं देव कुरु मामजरामरम्

ભગવાન શંભુએ એમ કહ્યે પછી, મેં મનમાં રહેલો વર પસંદ કર્યો—હે દેવ! મને જરા અને મૃત્યુથી રહિત કરો.

Verse 35

अथ लीलाविलासो मां तथेत्युक्त्वाऽविचारितम् । ययावदर्शनं प्रीतिमहं च महतीं गतः

પછી લીલાવિલાસી પ્રભુએ ‘તથાસ્તુ’ કહી ક્ષણ પણ વિચાર્યા વિના અદૃશ્ય થઈ ગયા; અને હું મહાન આનંદને પામ્યો.

Verse 36

कृतकृत्यं तदात्मानमज्ञासिपमहं क्षितौ । एतस्मिन्नेव काले तु भृगुवंश्योऽभवद्द्विजः

ત્યારે પૃથ્વી પર મેં પોતાને કૃતકૃત્ય, હેતુસિદ્ધ જાણ્યો; અને એ જ સમયે ભૃગુવંશમાં એક દ્વિજ બ્રાહ્મણ જન્મ્યો।

Verse 37

अवदातत्रिजन्मासवक्षविच्चाक्षरार्थवित् । सुदर्शनेति प्रथिता प्रिया तस्याभवत्सती

તે શુદ્ધાચારી દ્વિજ વાક્યવિદ્ અને અક્ષરાર્થવિદ્ હતો; તેની પ્રિયા પતિવ્રતા સતી ‘સુદર્શનાઃ’ નામે પ્રસિદ્ધ—પવિત્ર, તેજસ્વિની અને શ્રુતિ-વાણીના સારાર્થમાં નિપુણ—હતી।

Verse 38

अतीव मुदिता पत्युर्मुखं प्रेक्ष्यास्य दर्शनात् । तनया देवलस्यैपा रूपेणाप्रतिमा भुवि

પતિનું મુખ જોઈ તે અત્યંત પ્રસન્ન થઈ; અને દેવલની આ પુત્રી જન્મી—જેનું રૂપ પૃથ્વી પર અનુપમ હતું।

Verse 39

तस्यां तस्मादभूत्कन्या निर्विशेषा निजारणेः । निवृत्तबालभावाभूत्कुमारी यौवनोन्मुखी

તેમ બંનેમાંથી એક કન્યા જન્મી—પોતાના વંશમાં અદ્વિતીય, વિશેષ. બાળભાવ નિવૃત્ત થઈ તે કુમારી યૌવન તરફ ઉન્મુખ થઈ।

Verse 40

नालं बभूव तां दातुं तनयां गुणशालिनीम् । कस्यापि जनकः सा च वयःसंधौ मयेक्षिता

ગુણશાલિની તે પુત્રીને આપવા યોગ્ય એવો કોઈ વર પિતાને મળ્યો નહીં; અને વયઃસંધિ—યૌવનની કાંઠે—મેં તેને જોયી।

Verse 41

प्रविश्द्यौवनाभोगभावैरतिमनोहरा । निर्वास्यमानैरपरैस्तिलतंदुलिताकृतिः

યૌવનના આનંદ અને ભાવોમાં પ્રવેશ કરીને તે અતિ મનોહર બની. અન્ય નવવિકસિત લક્ષણો પ્રગટ થતાં તેનું રૂપ પવનમાં ડોલતી તલલતા સમાન પાતળું અને સુકુમાર જણાયું.

Verse 42

क्रीडमाना वयस्याभिर्लावण्यप्रतिमेव सा । व्यचिंतयमहं विप्र तां निरीक्ष्य सुमध्यमाम्

સખીઓ સાથે રમતી તે જાણે લાવણ્યની પ્રતિમાજ હતી. તે સુમધ્યમાને જોઈ, હે વિપ્ર, હું વિચારમાં પડ્યો.

Verse 43

अनन्याकृतिमन्योऽसौ विधिर्येनेति निर्मिता । ततः सात्त्विकभावानां तत्क्षणादस्मि गोचरम्

મેં મનમાં વિચાર્યું—“આનું રૂપ તો અનન્ય છે; એને તો કોઈ બીજા વિધાતાએ જ રચ્યું હશે.” એ ક્ષણથી જ હું સાત્ત્વિક ભાવોના—સ્નેહ અને અંતઃકંપનના—વશમાં આવી ગયો.

Verse 44

प्रापितो लीलयाहत्य बाणैः कुसुमधन्विना । ततो मया स्खलद्वालं पृष्टा कस्येति तत्सखी

કુસુમધન્વા કામદેવના બાણોથી જાણે રમતમાં ઘાયલ થઈ હું વ્યાકુળ થયો. પછી લડખડાતી વાણીથી મેં તેની સખીને પૂછ્યું—“આ કોની પુત્રી છે?”

Verse 45

प्राहेति भृगुवंश्यस्य कन्येयं द्विजजन्मनः । अनूढाद्यापि केनापि समायातात्र खेलितुम्

સખીએ કહ્યું—“આ ભૃગુવંશના એક દ્વિજની કન્યા છે. હજી સુધી તેનો કોઈ સાથે વિવાહ થયો નથી; સખીઓ સાથે રમવા અહીં આવી છે.”

Verse 46

ततः कुसुमबाणेन शरव्रातैर्भृशं हतः । पितरं प्रणतो गत्वा ययाचे तां भृगूद्वहम्

પછી પુષ્પબાણોની શરવૃષ્ટિથી અત્યંત પીડિત થઈ હું તેની પિતાજી પાસે ગયો, પ્રણામ કર્યો અને ભૃગુવંશના શ્રેષ્ઠ એવા મહર્ષિ પાસે તેને વિવાહાર્થે યાચના કરી।

Verse 47

स च मां सदृशं ज्ञात्वा शीलेन च कुलेन च । अतीव चार्थिनं मह्यं ददौ वाचा पुरः क्रमात्

તેણે મારા શીલ અને કુળને જોઈ મને યોગ્ય જાણ્યો; મારી અત્યંત વિનંતી સમજીને તેણે વિધિપૂર્વક, યોગ્ય ક્રમમાં, વચન દ્વારા તેણીને મને અર્પણ કરી।

Verse 48

ततः सा तनया तस्य भार्गवस्या श्रृणोदिति । दत्तास्मि तस्मै विप्राय विरूपायेति जल्पताम्

ત્યારે તે ભાર્ગવની પુત્રી તેમની વાત સાંભળી—“મને તે વિપ્રને, રૂપે વિકૃત એવા ને, આપી દીધી છે,” એમ દુઃખથી બબડતી ફરિયાદ કરવા લાગી।

Verse 49

रोरूयमाणा जननीमाह पश्य यथा कृतम् । अतीवानुचितं दत्त्वा जनकेन तथा वरे

તે રડતી રડતી માતાને બોલી—“જુઓ, શું કરી નાખ્યું! પિતાએ મને એવા વરને આપી અત્યંત અનુચિત કાર્ય કર્યું છે।”

Verse 50

विषमालोड्य पास्यामि प्रवेक्ष्यामि हुताशनम् । वरं न तु विरूपस्योद्वोढुर्भार्या कथंचन

“હું વિષ ભેળવી પી લઈશ, અથવા અગ્નિમાં પ્રવેશ કરીશ; પરંતુ કોઈ રીતે પણ તે વિરૂપ વરની પત્ની કદી નહીં બનું.”

Verse 51

ततः संबोध्य जननी तां सुतामाह भार्गवम् । न देयास्मै त्वया कन्या विरूपायेति चाग्रहात्

ત્યારે માતાએ પુત્રીને સાંત્વના આપી ભાર્ગવને આગ્રહપૂર્વક કહ્યું— “એ વિરૂપ પુરુષને આ કન્યા ન આપશો.”

Verse 52

स वल्लभावचः श्रुत्वा धर्मशास्त्राण्यवेक्ष्य च । दत्तामपि हरेत्पूर्वां श्रेयांश्चेद्वर आव्रजेत्

પ્રિયાના વચન સાંભળી અને ધર્મશાસ્ત્રો વિચારી તેણે નક્કી કર્યું— “જો વધુ શ્રેષ્ઠ વર આવે, તો પહેલાં આપેલી કન્યાને પણ પાછી લઈ શકાય.”

Verse 53

अर्वाक्छिलाक्रमणतो निष्ठा स्यात्सप्तमे पदे । इति व्यवस्य प्रददावन्यस्मै तां द्विजः सुताम्

તેણે નક્કી કર્યું— “શિલાક્રમણ પહેલાં; કારણ કે સાતમા પગલે જ બંધન સ્થિર થાય છે।” એમ ઠરાવી તે દ્વિજે પોતાની પુત્રીને બીજા ને આપી દીધી।

Verse 54

श्वोभाविनि विवाहे तु तच्च सर्वं मया श्रुतम् । ततोतीव विलक्ष्योहं वयस्यानां पुरस्तदा

બીજા દિવસે થનારા લગ્ન વિષે તે બધું મેં સાંભળ્યું. ત્યારે મિત્રોના સમક્ષ હું અત્યંત લજ્જિત અને સંકોચિત થયો.

Verse 55

नाशकं वदनं भद्र तथा दर्शयितुं निजम् । कामार्तोतीव तां सुप्तामर्वाग्निशि तदाहरम्

હે ભદ્રે, હું તેમ મારું મુખ બતાવી શક્યો નહીં. કામથી વ્યાકુળ થઈ, રાતના પ્રથમ પ્રહરે, સૂતી હતી તેને હું ઉઠાવી લઈ ગયો.

Verse 56

नीत्वा दुर्गतमैकांतेऽकार्षमौद्वाहिकं विधिम् । गांधर्वेण विवाहेन ततोऽकार्षं हृदीप्सितम्

તેણીને એકાંત દુર્ગમ સ્થાને લઈ જઈ મેં લગ્નવિધિ સંપન્ન કરી; પછી ગાંધર્વવિવાહ દ્વારા મેં હૃદયની ઇચ્છા પૂર્ણ કરી.

Verse 57

अनिच्छंतीं तदा बालां बलात्सुरतसेवनम् । अथानुपदमागत्य तत्पिता प्रातरेव माम्

ત્યારે અનિચ્છુક એવી તે બાળિકასთან મેં બળપૂર્વક રતિસેવન કર્યું. ત્યારબાદ તરત જ તેના પિતા પ્રાતઃકાળે મારી પાસે આવી પહોંચ્યા.

Verse 58

निश्वस्य संवृतो विप्रास्तां वीक्ष्योद्वाहितां सुताम् । शशाप कुपितो भद्र मां तदानीं स भार्गवः

ઊંડો નિશ્વાસ લઈ તે બ્રાહ્મણે પોતાની ‘વિવાહિતા’ પુત્રીને જોઈ ક્રોધ કર્યો; હે ભદ્ર, એ જ સમયે તે ભાર్గવે મને શાપ આપ્યો.

Verse 59

भार्गव उवाच । निशाचरस्य धर्मेण यत्त्वयोद्वाहिता सुता । तस्मान्निशाचरः पाप भव त्वमविलंबितम्

ભાર్గવ બોલ્યા—‘નિશાચરના ધર્મ પ્રમાણે તું પુત્રીનું લગ્ન કર્યું છે; તેથી, હે પાપી, વિલંબ વિના તું પોતે નિશાચર બની જા.’

Verse 60

इति शप्तः प्रण्म्यैनं पादोपग्रहपूर्वकम् । हाहेति च ब्रुवन्गाढं साश्रुनेत्रं सगद्गदम्

આ રીતે શાપિત થઈ તેણે પહેલાં પગ પકડીને પ્રણામ કર્યો; અને ‘હાય! હાય!’ કહી ભારે વ્યથામાં બોલ્યો—આંખોમાં આંસુ, ગળો ગદગદ થયો.

Verse 61

ततोहमब्रवं कस्माददोषं मां भवानिति । शपते भवता दत्ता मम वाचा पुरा सुता

ત્યારે મેં કહ્યું—“હું નિર્દોષ છું, તો પણ તમે મને કેમ શાપ આપો છો? પૂર્વે તમારી વાણીથી તમારી પુત્રી મને આપવાની પ્રતિજ્ઞા કરવામાં આવી હતી.”

Verse 62

सोद्वाहिता मया कन्या दानं सकृदिति स्मृतिः । सकृज्जल्पंति राजानः सकृज्जल्पंति पण्डिताः

“એ કન્યા મારી સાથે વિવાહિત થઈ ગઈ છે; સ્મૃતિ કહે છે કે દાન એક જ વાર થાય. રાજાઓ એક જ વાર બોલે છે, પંડિતો પણ એક જ વાર બોલે છે।”

Verse 63

सकृत्कन्याः प्रदीयंते त्रीण्येतानि सकृत्सकृत् । किं च प्रतिश्रुतार्थस्य निर्वाहस्तत्सतां व्रतम्

“કન્યા એક જ વાર આપવામાં આવે છે; આ ત્રણેય કર્મ ‘એકવાર’ જ થાય. અને જે પ્રતિજ્ઞા કરેલી હોય તેનું પાલન કરવું—એ સજ્જનોનું વ્રત છે।”

Verse 64

भवादृशानां साधूनां साधूनां तस्य त्यागो विगर्हितः । प्रतिश्रुता त्वया लब्धा तदा कालमियं मया

“તમારા જેવા સાધુજન માટે એવો ત્યાગ નિંદનીય છે. ત્યારે તમારી પ્રતિજ્ઞાથી તે મને પ્રાપ્ત થઈ હતી; હવે યોગ્ય સમયે હું તેને લેવા આવ્યો છું।”

Verse 65

उद्वोढा चाधुना नाहमुचितः शापभाजनम् । वृथा शपन्ति मह्यं च भवंतस्तद्विचार्यताम्

“હવે તો તેનું વિવાહ થઈ ગયું છે; હું શાપનો પાત્ર નથી. તમે મને વ્યર્થ શાપ આપો છો—આ વિષય વિચારજો।”

Verse 66

यो दत्त्वा कन्यकां वाचा पश्चाद्धरति दुर्मतिः । स याति नरकं चेति धर्मशास्त्रेषु निश्चितम्

જે પુરુષ વચન આપી કન્યાદાન કરીને પછી દુર્મતિથી તેને પાછી ખેંચી લે છે, તે ધર્મશાસ્ત્રનિર્ણય મુજબ નિશ્ચિત નરકમાં જાય છે।

Verse 67

तदाकर्ण्य व्यवस्यासौ तथ्यं मद्वचनं हृदा । पश्चात्तापसमोपेतो मुनिर्मामित्यथाब्रवीत्

તે સાંભળી તે મુનિએ હૃદયમાં મારા વચનને સત્ય માની નિશ્ચય કર્યો; પછી પશ્ચાત્તાપથી ભરાઈ મને આ રીતે બોલ્યો।

Verse 68

न मे स्यादन्यथा वाणी उलूकस्त्वं भविष्यति । निशाचरो ह्युलूकोऽपि प्रोच्यते द्विजसत्तम

મારી વાણી અન્યથા થવાની નથી; તું ઉલૂક (ઘુવડ) બનશે. કારણ કે ઘુવડને પણ ‘નિશાચર’ કહે છે, હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ।

Verse 69

यदेंद्रद्युम्नविज्ञाने सहायस्तंव भविष्यसि । तदा त्वं प्रकृतिं विप्र प्राप्स्यसीत्यब्रवीत्स माम्

તેણે મને કહ્યું—ઇન્દ્રદ્યુમ્નની ઓળખના વિષયમાં જ્યારે તું સહાયક બનશે, ત્યારે હે વિપ્ર, તું તારી સ્વાભાવિક સ્થિતિ ફરી પ્રાપ્ત કરશ।

Verse 70

तद्वाक्यसमकालं च कौशिकत्वमिदं मम । एतावंति दिनान्यासीदष्टाविंशद्दिनं विधेः

તે વચનો બોલાયા તે જ ક્ષણથી મારી ઉપર આ ‘કૌશિક’ અવસ્થા આવી; તે એટલાં જ દિવસ રહી—હે વિધાતા, અઠ્ઠાવીસ દિવસ।

Verse 71

बिल्वीदलौरिति पुरा शशिशेखरस्य संपूजनेन मम दीर्घतरं किलायुः । संजातमत्र च जुगुप्सितमस्य शापात्कैलासरोधसि निशाचररूपमासीत्

પૂર્વકાળે મેં બિલ્વપત્રોથી શશિશેખર (શિવ)નું યથાવિધી પૂજન કર્યું; તેથી મારું આયુષ્ય ખરેખર દીર્ઘ થયું. પરંતુ તેમના શાપથી અહીં ઘૃણાસ્પદ ગતિ આવી—કૈલાસના ઢાળ પર હું નિશાચરરૂપ (રાક્ષસી દેહ) બની ગયો.