Adhyaya 15
આ અધ્યાયમાં કૌમાર કથાચક્રની કારણપરંપરા સ્પષ્ટ થાય છે—દુઃખથી પ્રાર્થના, પ્રાર્થનાથી ધર્મચિંતન, અને ચિંતનથી તપ, જે વિશ્વની શક્તિ-વ્યવસ્થા બદલી નાખે છે. પરિત્યાગ અને પીડાથી વ્યાકુળ વરાંગી પોતાના ભય અને અપમાનનો અંત લાવે એવો પુત્ર માગે છે. દૈત્યનાયક અસુરરૂપે દર્શાવાયો હોવા છતાં તે વૈવાહિક રક્ષણનો ધર્મસંગત બચાવ કરે છે; પત્નીને ‘જાયા, ભાર્યા, ગૃહિણી, કલત્ર’ જેવા ધર્મપ્રેરિત નામોથી વર્ણવી, પીડિત પત્નીની અવગણનાને નૈતિક રીતે ભયંકર ગણાવે છે. બ્રહ્મા અતિ કઠોર તપસ્યાના સંકલ્પને શમાવી ‘તારક’ નામના મહાબલી પુત્રનો આશીર્વાદ આપે છે. વરાંગી સહસ્ર વર્ષ સુધી ગર્ભ ધારણ કરે છે; તારકના જન્મ સમયે મહોત્પાતો અને જગત્કંપન થાય છે, જે તેના આગમનની વિશ્વસ્તરીય અસર સૂચવે છે. અસુરસામ્રાટ તરીકે સ્થાપિત થઈ તારક પહેલે વધુ ઘોર તપ કરવા અને પછી દેવોને જીતવા એવી નીતિ ગોઠવે છે. પારિયાત્રમાં તે પાશુપત દીક્ષા મેળવી પાંચ મંત્રોનું જપ કરે છે, દીર્ઘ તપ કરે છે અને અંગચ્છેદન જેવી કઠોર આહુતિઓથી પોતાના તેજ દ્વારા દેવોને ભયભીત કરે છે. બ્રહ્મા પ્રસન્ન હોવા છતાં મૃત્યુના નિયમથી સંપૂર્ણ અજયતા આપતા નથી; તારક શરતવાળો વર મેળવે છે—સાત દિવસથી વધુ વયના બાળક દ્વારા જ તેનો વધ થશે. અંતે તારકની સમૃદ્ધ રાજસભા, વૈભવ અને શક્તિનું સંઘટન વર્ણવી અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.
Shlokas
Verse 1
वरांग्युवाच । नाशितास्म्यपविद्धास्मि त्रासिता पीडितास्मि च । रौद्रोण देवनाथेन नष्टनाथेन भूरिशः
વરાંગી બોલી: 'હું નાશ પામી છું, ત્યજી દેવામાં આવી છું, ડરાવવામાં આવી છું અને જેનો નાથ નાશ પામ્યો છે તેવા તે ક્રૂર દેવરાજ દ્વારા વારંવાર પીડિત થઈ છું.'
Verse 2
दुःखपारमपश्यंती प्राणांस्त्यक्तुं व्यवस्थिता । पुत्रं मे घोरदुःखस्य तारकं देहि चेत्कृपा
આ દુઃખનો કોઈ પાર ન દેખાતા હું પ્રાણ ત્યાગવા માટે તૈયાર થઈ છું. જો તમારામાં કૃપા હોય, તો મને આ ઘોર દુઃખમાંથી તારનારો એક પુત્ર આપો.
Verse 3
एवमुक्तस्तु दैत्येंद्रो दुःखितोऽचिंतयद्धृदि । आसुरेष्वपि भावेषु स्पृहा यद्यपि नास्ति मे
આવું સાંભળીને, દૈત્યરાજે દુઃખી થઈને હૃદયમાં વિચાર્યું: 'જોકે મને આસુરી ભાવોમાં જરા પણ રુચિ નથી...'
Verse 4
तथापि मन्ये शास्त्रैभ्यस्त्वनुकंप्या प्रियेति यत् । सर्वाश्रमानुपादाय स्वाश्रमेण कलत्रवान्
'તેમ છતાં હું શાસ્ત્રોના આધારે માનું છું કે પત્ની દયાને પાત્ર છે. સર્વ આશ્રમોનો સ્વીકાર કરીને, પોતાના ગૃહસ્થાશ્રમમાં રહીને મનુષ્યે પત્નીનું પાલન કરવું જોઈએ.'
Verse 5
व्यसनार्णवमत्येति जलयानैरिवार्णवम् । यामाश्रित्येंद्रियारातीन्दुर्जयानितराश्रयैः
જેમ નાવડીઓના સહારે સમુદ્ર પાર થાય છે, તેમ તેની શરણ લઈને આપત્તિઓના સાગરથી પાર થઈ શકાય છે; તેના દ્વારા ઇન્દ્રિય-રૂપ દુર્જય શત્રુઓ પણ જીતાય છે।
Verse 6
गेहिनो हेलया जिग्युर्दस्यून्दूर्ग पतिर्यथा । न केऽपि प्रभवस्तां चाप्यनुकर्तुं गृहेश्वरीम्
જેમ કિલ્લાનો અધિપતિ લૂંટારુઓને જીતી લે છે, તેમ ગૃહસ્થો પણ સહેલાઈથી કષ્ટો પર વિજય મેળવે છે; છતાં ગૃહેશ્વરી—પોષણકર્ત્રી—તેણું સાચું અનુસરણ કોઈ કરી શકતું નથી।
Verse 7
अथायुषा वा कार्त्स्न्येन धर्मे दित्सुर्यथैव च । यस्यां भवति चात्मैव ततो जाया निगद्यते
સંપૂર્ણ આયુષ્ય સુધી સાથ આપીને કે ધર્મમાં પૂર્ણ સમર્પણથી—જેનામાં પોતાનું જ આત્મસ્વરૂપ મળે છે, તેથી તે ‘જાયા’ કહેવાય છે।
Verse 8
भर्तव्या एव यस्माच्च तस्माद्भार्येति सा स्मृता । सा एव गृहमुक्तं च गृहीणी सा ततः स्मृता
કારણ કે તે નિશ્ચયે પતિ દ્વારા ભરણ-પોષણયોગ્ય છે, તેથી તે ‘ભાર્યા’ તરીકે સ્મરાય છે; અને તે જ ‘ગૃહ’ કહેવાય છે, તેથી તે ‘ગૃહિણી’ તરીકે પણ સ્મરાય છે।
Verse 9
संसारकल्मषात्त्रात्री कलत्रमिति सा ततः । एवंविधां प्रियां को वै नानुकंपितुमर्हति
સંસારના કલ્મષથી રક્ષા કરનાર હોવાથી તે ‘કલત્ર’ કહેવાય છે; આવી પ્રિય પર દયા ન કરે—એવો કોણ હશે?
Verse 10
त्रीणि ज्योतींषि पुरुष इति वै देवलोऽब्रवीत् । भार्या कर्म च विद्या च संसाध्यं यत्नतस्त्रयम्
દેવલએ કહ્યું—“પુરુષના ત્રણ પ્રકાશ છે: પત્ની, ધર્મકર્મ અને વિદ્યા. આ ત્રણેને પ્રયત્નપૂર્વક સાધવા જોઈએ.”
Verse 11
तदेनां पीडितां चेद्यः पतिर्भूत्वा न पालये । ततो यास्ये शास्त्रवादान्नरकांतं न संशयः
જો કોઈ પતિ બનીને પીડિત પત્નીની રક્ષા ન કરે, તો શાસ્ત્રવચન મુજબ તે નરકના અંત સુધી જશે—એમાં શંકા નથી.
Verse 12
अह मप्येनमिंद्रं वै शक्तो जेतुं यथाऽनृणाम् । पुनः कामं करिष्येऽस्या दास्ये पुत्रऊं महाबलम्
હું પણ નિશ્ચયે આ ઇન્દ્રને જીતવા સમર્થ છું, જેમ આધારવિહિન મનુષ્યને જીતાય. ફરી હું તેની ઇચ્છા પૂર્ણ કરીશ; તેને મહાબળવાન પુત્ર આપીશ.
Verse 13
इति संचिंत्य वज्रांगः कोपव्याकुललोचनः । प्रतिकर्तुं महेंद्राय तपो भूयो व्यवस्यत
આવું વિચારી વજ્રાંગ—ક્રોધથી વ્યાકુળ નેત્રોવાળો—મહેન્દ્ર સામે પ્રતિકાર કરવા ફરી તપ કરવા નક્કી કર્યો.
Verse 14
ज्ञात्वा तु तस्य संकल्पं ब्रह्मा क्रूरतरं पुनः । आजगाम त्वरायुक्तो यत्राऽसौ दितिनंदनः
તેનો સંકલ્પ—હવે વધુ ક્રૂર—જાણી બ્રહ્મા ત્વરાથી ત્યાં આવ્યા, જ્યાં દિતીનો તે પુત્ર હતો.
Verse 15
उवाचैनं स भगवान्प्रभुर्मधुरया गिरा
ત્યારે તે ભગવાન્ પ્રભુ પિતામહ (બ્રહ્મા) તેને મધુર વાણીથી બોલ્યા.
Verse 16
ब्रह्मोवाच । किमर्थं भूय एव त्वं नियमं क्रूरमिच्छसि । आहाराभिमुखो दैत्य तन्मे ब्रूहि महाव्रतः
બ્રહ્માએ કહ્યું—તું ફરી કેમ કઠોર નિયમ ઇચ્છે છે? હે દૈત્ય, હવે તું આહાર તરફ વળ્યો છે; હે મહાવ્રતી, તે મને કહો.
Verse 17
यावदब्दसहस्रेण निराहारेण वै फलम् । त्यजता प्राप्तमाहारं लब्धं ते क्षणमात्रतः
હજાર વર્ષ નિરાહાર રહેવાથી જે ફળ મળે, તે જ ફળ તને પ્રાપ્ત થયેલ આહાર ત્યજી દેતાં ક્ષણમાત્રમાં મળ્યું છે.
Verse 18
त्यागो ह्यप्राप्तकामानां न तथा च गुरुः स्मृतः । यथा प्राप्तं परित्यज्य कामं कमललोचन । श्रुत्वैतद्ब्रह्मणो वाक्यं दैत्यः प्रांजलिरब्रवीत्
જેઓને હજી ઇચ્છિત વસ્તુ પ્રાપ્ત નથી, તેમના માટે ત્યાગ એટલો કઠિન નથી અને તે મહાન ગુણ પણ ગણાતો નથી. પરંતુ હે કમલલોચન, પ્રાપ્ત થયા પછી પણ કામના ત્યજી દેવી—એ જ સાચો ત્યાગ છે. બ્રહ્માના આ વચન સાંભળી દૈત્યે હાથ જોડીને કહ્યું.
Verse 19
दैत्य उवाच । पत्न्यर्थेऽहं करिष्यामि तपो घोरं पितामह । पुत्रार्थमुद्यतश्चाहं यः स्याद्गीर्वाणदर्पहा
દૈત્ય બોલ્યો—હે પિતામહ, પત્ની માટે હું ઘોર તપ કરીશ. અને પુત્ર માટે પણ હું દૃઢ સંકલ્પિત છું—જે દેવોના દર્પને ચૂર કરી નાખે.
Verse 20
एतच्छ्रुत्वा वचो देवः पद्मगर्भोद्भवस्तदा । उवाच दैत्यराजानं प्रसन्नश्चतुराननः
આ વચનો સાંભળી કમળગર્ભથી ઉત્પન્ન ચતુર્મુખ બ્રહ્મદેવ પ્રસન્ન થયા અને ત્યારે દૈત્યરાજને સંબોધીને બોલ્યા।
Verse 21
ब्रह्मोवाच । अलं ते तपसा वत्स मा क्लेशे विस्तरे विश । पुत्रस्ते तारकोनाम भविष्यति महाबलः
બ્રહ્માએ કહ્યું—વત્સ, તારો તપ પૂરતો થયો; લાંબા ક્લેશમાં વધુ ન પ્રવેશ. ‘તારક’ નામે તારો પુત્ર થશે, તે મહાબલી હશે।
Verse 22
देवसीमंतिनीकाम्यधम्मिल्लकविमोक्षणः । इत्युक्तो दैत्यराजस्तु प्रणम्य प्रपितामहम्
દિવ્ય સીમંતિનીની ઇચ્છા પૂર્ણ કરનાર અને તેના બંધાયેલા કેશો છૂટા પાડનાર એવો વર પ્રાપ્ત કરીને દૈત્યરાજે આદ્ય પિતામહ બ્રહ્માને પ્રણામ કર્યો।
Verse 23
विसृज्य गत्वा महिषीं नंदया मास तां मुदा । तौ दंपती कृतार्थौ च जग्मतुश्चाश्रमं तदा
પછી ત્યાંથી વિદાય લઈને તે પોતાની મહિષી પાસે ગયો અને આનંદથી તેને પ્રસન્ન કરી. ત્યારબાદ કૃતાર્થ થયેલા તે દંપતી આશ્રમ તરફ ગયા।
Verse 24
आहितं च ततो गर्भं वरांगी वरवर्णिनी । पूर्णं वर्षसहस्रं तु दधारोदर एव हि
પછી સુશોભિત અંગોવાળી અને સુંદર વર્ણની તે સ્ત્રીએ ગર્ભ ધારણ કર્યો. તેણે પૂર્ણ એક હજાર વર્ષ સુધી ગર્ભને પોતાના ઉદરમાં જ ધારણ કર્યો।
Verse 25
ततो वर्षसहस्रांते वरांगी समसूयत । जायमाने तु दैत्येंद्रे तस्मिंल्लोकभयंकरे
ત્યારે હજાર વર્ષના અંતે તે સુસુડોળ અંગવાળી સ્ત્રીએ પુત્રને જન્મ આપ્યો. અને લોકોને ભયંકર એવો તે દૈત્યેન્દ્ર જન્મ લેતો હતો ત્યારે…
Verse 26
चचाल सकला पृथ्वी प्रोद्धूताश्च महार्णवा । चेलुर्धराधराश्चापि ववुर्वाता विभीषणाः
સમગ્ર પૃથ્વી કંપી ઉઠી; મહાસમુદ્રો ઉછળી ઉથલપાથલ થયા. પર્વતો પણ ડોલવા લાગ્યા અને ભયંકર પવન ફૂંકાવા લાગ્યા.
Verse 27
जेपुर्जप्यं मुनिवरा व्याधविद्धा मृगा इव । जहुः कांतिं च सूर्याद्या नीहाराश्छांदयन्दिशः
મુનિવરો શિકારીના બાણથી ઘાયલ થયેલા હરણોની જેમ ઉતાવળે જપ કરવા લાગ્યા. સૂર્ય વગેરે જ્યોતિઓની કાંતિ ઓછી થઈ ગઈ અને ધુમ્મસે દિશાઓ ઢાંકી દીધી.
Verse 28
जाते महासुरे तस्मिन्सर्व एव महासुराः । आजग्मुर्हर्षितास्तत्र तथा चासुरयोषितः
તે મહાબલી અસુર જન્મતાં જ બધા મહાસુરો તથા અસુરસ્ત્રીઓ પણ હર્ષિત થઈ ત્યાં આવી પહોંચ્યા.
Verse 29
जगुर्हर्षसमाविष्टा ननृतुश्चासुरांगनाः । ततो महोत्सवे जाते दानवानां पृथासुत
હર્ષમાં મગ્ન થઈ તેઓ ગાવા લાગ્યા અને અસુરકન્યાઓ નૃત્ય કરવા લાગી. ત્યારબાદ દાનવોમાં મહોત્સવ ઊભો થયો, હે પૃથાપુત્ર!
Verse 30
विषण्णमनसो देवाः समहेंद्रास्तदाभवन् । जातामात्रस्तु दैत्येंद्रस्तारकश्चंडविक्रमः
ત્યારે ઇન્દ્ર સહિત સર્વ દેવતાઓ વિષણ্ণ મનવાળા થયા; કારણ કે જન્મતાં જ ચંડવિક્રમી તારક દૈત્યોનો અધિપતિ બની ગયો હતો।
Verse 31
अभिषिक्तोऽसुरो दैत्यैः कुरंगमहिषादिभिः । सर्वासुरमहाराज्ये युतः सर्वैर्महासुरैः
કુરંગ, મહિષ વગેરે દૈત્યો એ અસુરનો અભિષેક કરીને રાજ્યાભિષેક કર્યો; અને સર્વ મહાસુરોના સહારે તેને સર્વ અસુરોના વિશાળ મહારાજ્યમાં સ્થાપિત કર્યો।
Verse 32
स तु प्राप्तमहाराज्यस्तारकः पांडुसत्तम । उवाच दानवश्रेष्ठान्युक्तियुक्तमिदं वचः
મહાન રાજ્ય પ્રાપ્ત કરીને તારકે—હે પાંડુશ્રેષ્ઠ—દાનવશ્રેષ્ઠોને ઉદ્દેશીને નીતિયુક્ત અને યુક્તિપૂર્ણ વચન કહ્યું।
Verse 33
श्रृणुध्वमसुराः सर्वे वाक्यं मम महाबलाः । श्रुत्वा वः स्थेयसी बुद्धिः क्रियतां वचने मम
“હે મહાબળવાન અસુરો, તમે સૌ મારા વચન સાંભળો. સાંભળીને તમારી બુદ્ધિ દૃઢ થાઓ અને મારા ઉપદેશ મુજબ કાર્ય કરો.”
Verse 34
अस्माकं जातिधर्मेण विरूढं वैरमक्षयम् । करिष्याम्यहं तद्वैरं तेषां च विजयाय च
“અમારા જાતિધર્મ મુજબ અક્ષય વૈર ઊગી નીકળ્યું છે. તે વૈરને હું આગળ વધારિશ—તેમના પરાજય માટે અને અમારી વિજય માટે.”
Verse 35
किं तु तत्तपसा साध्यं मन्येहं सुरसंगमम् । तस्मादादौ करिष्यामि तपो घोरं दनोः सुताः
પરંતુ હું માનું છું કે દેવસંગમ તપસ્યાથી જ સિદ્ધ થાય છે. તેથી, હે દનુના પુત્રો, હું સૌપ્રથમ ઘોર તપનું અનુષ્ઠાન કરીશ।
Verse 36
ततः सुरान्विजेष्यामो भोक्ष्यामोऽथ जगत्त्रयम् । युक्तोपायोऽहि पुरुषः स्थिरश्रीरेव जायते
ત્યારબાદ અમે દેવોને જીતશું અને પછી ત્રિલોકનો ભોગ કરીશું. કારણ કે યોગ્ય ઉપાય અપનાવનાર પુરુષની સમૃદ્ધિ નિશ્ચયે સ્થિર થાય છે।
Verse 37
अयुक्तश्चपलः प्राप्तामपि रक्षितुमक्षमः । तच्छ्रुत्वा दानवाः सर्वे वाक्यं तस्यासुरस्य तु
પરંતુ જે અયુક્ત અને ચંચળ છે, તે પ્રાપ્ત થયેલું પણ રક્ષી શકતો નથી. તે અસુરના વચન સાંભળી બધા દાનવો (પ્રતિભાવ આપ્યા)।
Verse 38
साधुसाध्वित्यथोचुस्ते वचनं तस्य विस्मिताः । सोऽगच्छत्पारियात्रस्य गिरेः कंदरमुत्तमम्
તેના વચનથી વિસ્મિત થઈ તેઓ બોલ્યા—“સાધુ, સાધુ!” ત્યારબાદ તે પારિયાત્ર પર્વતની ઉત્તમ કંદરામાં જવા નીકળ્યો।
Verse 39
सर्वर्तुकुसुमाकीर्णनानौषधिविदिपितम् । नानाधातुरसस्राविचित्रनानागृहाश्रयम्
તે સર્વ ઋતુના પુષ્પોથી છવાયેલું અને અનેક ઔષધિઓથી શોભિત હતું. નાનાધાતુરસના પ્રવાહોથી અદ્ભુત, અનેક ગુફા તથા શિલાગૃહોનું આશ્રયસ્થાન હતું।
Verse 40
अनेकाकारबहुलं पृथक्पक्षिकुलाकुलम् । नानाप्रस्रवणोपेतं नानाविधजलाशयम्
તે સ્થાન અનેક પ્રકારના જીવોથી ભરપૂર હતું અને વિવિધ પક્ષિકુલોના ટોળાંઓથી ગુંજતું હતું; અનેક ઝરણાં-પ્રપાતોથી શોભિત અને નાનાવિધ સરોવરો તથા જળાશયોથી યુક્ત હતું।
Verse 41
प्राप्य तत्कंदरं दैत्यश्चकार विपुलं तपः । वहन्पाशुपतीं दीक्षां पंच मंत्राञ्जजाप सः
તે ગુફામાં પહોંચીને દૈત્યે વિશાળ તપ કર્યું. પાશુપત દીક્ષા ધારણ કરીને તે સતત પાંચ મંત્રોનો જપ કરતો રહ્યો।
Verse 42
निराहारः पंचतपा वर्षायुतमभूत्किल । ततः स्वदेहादुत्कृत्त्य कर्षंकर्षं दिनेदिने
તે નિરાહાર રહી ‘પંચતપા’ તપ દસ હજાર વર્ષ સુધી કરતો રહ્યો. પછી દિવસે દિવસે પોતાના દેહમાંથી એક એક કર્ષ પ્રમાણ ભાગ કાપી કાઢતો ગયો।
Verse 43
मांसस्याग्नौ जुहावैव ततो निर्मांसतां गतः । ततो निर्मांसदेहः स तपोराशिरजायत
તેને પોતાનું માંસ અગ્નિમાં આહુતિરૂપે અર્પણ કર્યું અને તેથી તે માંસરહિત થયો. પછી માંસરહિત દેહ સાથે તે તપસ્યાનો સాక్షાત્ ઢગલો—તપોરાશિ—બની ગયો।
Verse 44
जज्वलुः सर्वभूतानि तेजसा तस्य सर्वतः । उद्विग्नाश्च सुराः सर्वे तपसा तस्य भीषिताः
તેના તેજથી સર્વત્ર સર્વ પ્રાણીઓ જાણે દહન થવા લાગ્યા. તેના તપના ભયથી બધા દેવો વ્યાકુળ અને ભીત થઈ ગયા।
Verse 45
एतस्मिन्नंतरे ब्रह्मा परमं तोषमागतः । तारकस्य वरं दातुं जगाम शिखरं गिरेः
એ દરમ્યાન બ્રહ્મા પરમ પ્રસન્ન થયા; તારકને વરદાન આપવા તેઓ પર્વતના શિખરે ગયા।
Verse 46
प्राप्य तं शैलराजानं हंसस्यंदनमास्थितः । उवाच तारकं देवो गिरा मधुरया तदा
શૈલરાજ પાસે પહોંચી, હંસ-રથ પર બિરાજમાન દેવ બ્રહ્માએ ત્યારે મધુર વાણીથી તારકને સંબોધ્યો।
Verse 47
ब्रह्मोवाच । उत्तिष्ठ पुत्र तपसो नास्त्यसाध्यं तवाधुना । वरं वृणीष्वाभिमतं यत्ते मनसि वर्तते
બ્રહ્માએ કહ્યું—“ઉઠ, પુત્ર! તારા તપથી હવે તને કશું અશક્ય નથી. તારા મનમાં જે છે તે ઇચ્છિત વર માગી લે।”
Verse 48
इत्युक्तस्तारको दैत्यः प्रांजलिः प्राह तं विभुम्
આમ કહ્યા પછી, દૈત્ય તારકે હાથ જોડીને તે સર્વશક્તિમાન પ્રભુને ઉત્તર આપ્યો।
Verse 49
तारक उवाच । वयं प्रभो जातिधर्माः कृतवैराः सहमरैः । तैश्च निःशेषिता दैत्याः कृताः क्रूरैनृशं सवत्
તારકે કહ્યું—“હે પ્રભુ! અમારા જાતિધર્મ મુજબ દેવો સાથે અમારું વૈર છે. તેમણે જ અમારા દૈત્યદળોને સંપૂર્ણ નાશ કરી, ક્રૂર અને નિર્દય રીતે દમન કર્યું છે।”
Verse 50
तेषामहं समुद्धर्ता भवेयमिति मे मतिः । अवध्यः सर्वभूतानामस्त्राणां च महौजसाम्
મારો સંકલ્પ છે કે હું તેમનો ઉદ્ધારક બનું. સર્વ પ્રાણીઓ માટે—અને મહાબલવાનાં શસ્ત્રો માટે પણ—હું અવધ્ય થાઉં.
Verse 51
स्यामहं चामरैश्चैष वरो मम हृदिस्थितः । एतन्मे देहि देवेश नान्यं वै रोचये वरम्
દેવતાઓ માટે પણ હું અવધ્ય થાઉં—આ વર મારા હૃદયમાં સ્થિર છે. હે દેવેશ, મને આ જ આપો; બીજો કોઈ વર મને ગમતો નથી.
Verse 52
तमुवाच ततो दैत्यं विरंचोऽमरनायकः । न युज्यते विना मृत्युं देहिनो देहधारणम् । जातस्य हि ध्रुवो मृत्युः सत्यमेतच्छ्रुतीरितम्
ત્યારે અમરોના નાયક વિરંચ (બ્રહ્મા) એ દૈત્યને કહ્યું—મૃત્યુ વિના દેહધારીનું દેહ ધારણ કરવું યોગ્ય નથી. જન્મેલા માટે મૃત્યુ નિશ્ચિત છે; આ શ્રુતિએ કહેલું સત્ય છે.
Verse 53
इति संचिंत्य वरय वरं यस्मान्न शंकसे । ततः संचिंत्य दैत्येंद्रः शिशुतः सप्तवासरात्
અતએવ વિચાર કરીને જે વર વિષે શંકા ન હોય તે પસંદ કર. ત્યારબાદ દૈત્યેન્દ્રે મનન કરીને સાત દિવસના શિશુ વિષે (એક શરત) ગોઠવી.
Verse 54
तारक उवाच । वासराणां च सप्तानां वर्जयित्वा तु बालकम् । देवानामप्यवध्योऽहं भूयासं तेन याचितः
તારકે કહ્યું—સાત દિવસના બાળકને બાદ કરીને, દેવતાઓ દ્વારા પણ હું અવધ્ય થાઉં; એવો વર હું યાચું છું.
Verse 55
वव्रे महासुरो मृत्युं ब्रह्माणं मानमोहितः । ब्रह्मा प्रोचे ततस्तं च तथेति हरवाक्यतः
અહંકારથી મોહિત મહાસુરે મૃત્યુસંબંધી વર બ્રહ્માજી પાસે માગ્યો. ત્યારે હરનાં વચન અનુસાર બ્રહ્માએ તેને કહ્યું—“તથાસ્તુ।”
Verse 56
जगाम त्रिदिवं देवो दैत्योऽपि स्वकमालयम् । उत्तीर्णं तपसस्तं च दैत्यं दैत्येश्वरास्तदा
દેવ ત્રિદિવ (સ્વર્ગ) પર પાછો ગયો અને દૈત્ય પણ પોતાના નિવાસે પરત ફર્યો. ત્યારબાદ તપસ્યામાં સિદ્ધ થયેલા તે દૈત્યની આસપાસ દૈત્યેશ્વરો એકત્ર થયા.
Verse 57
परिवव्रुः फलाकीर्णं वृक्षं शकुनयो यथा । तस्मिन्महति राज्यस्थे तारके दितिनंदने
જેમ પક્ષીઓ ફળોથી ભરેલા વૃક્ષને ઘેરી લે છે, તેમ તેમણે તેને ઘેરી લીધો—જ્યારે દિતિનંદન મહાન તારક રાજ્યમાં દૃઢપણે સ્થિર થયો હતો.
Verse 58
ब्रह्मणाभिहि तस्थाने महार्णवतटोत्तरे । तरवो जज्ञिरे पार्थ तत्र सर्वर्तवः शुभाः
હે પાર્થ! બ્રહ્માએ સ્થાપિત કરેલા તે સ્થાને, મહાસાગરના ઉત્તર કિનારે, વૃક્ષો ઉગ્યા અને ત્યાં સર્વ ઋતુઓ શુભ બની ગઈ.
Verse 59
कांतिर्द्युतिर्धृतिर्मेधा श्रीरखंडा च दानवम् । परिवव्रुर्गुणा कीर्णं निश्छिद्राः सर्व एव हि
કાંતિ, દ્યુતિ, ધૃતિ, મેધા અને અખંડ શ્રી—આ બધાએ તે દાનવને ઘેરી લીધો. તે ગુણોથી ભરપૂર, સર્વથા નિર્દોષ અને પૂર્ણ બન્યો.
Verse 60
कालागरुविलिप्तांगं महामुकुटमंडितम् । रुचिरांगदसन्नद्धं महासिंहासने स्थितम्
તેમનું સર્વાંગ કાળાં અગરુના લેપથી લિપ્ત હતું; તેઓ મહામુકુટથી વિભૂષિત, મનોહર અંગદોથી સજ્જ, અને મહાસિંહાસન પર આસનસ્થ હતા।
Verse 61
नृत्यंत्यप्सरसः श्रेष्ठा गन्धर्वा गाययंति च । चन्द्रार्कौ दीपमार्गेषु व्यजनेषु च मारुतः । ग्रहा अग्रेसरास्तस्य जीवादेशप्रभाषिणः
શ્રેષ્ઠ અપ્સરાઓ નૃત્ય કરતી હતી અને ગંધર્વો ગાન કરતા હતા. તેના માર્ગોમાં ચંદ્ર-સૂર્ય દીપ સમા પ્રકાશ આપતા; પવન વ્યજનધારી બન્યો; અને ગ્રહો પણ આગળ જઈ જાણે તેની આજ્ઞાઓનું જ ઘોષણ કરતા હતા।
Verse 62
एवं स्वकाद्बाहुबलात्स दैत्यः संप्राप्य राज्यं परिमोदमानः । कदाचिदाभाष्य जगाद मंत्रिणः प्रोद्धृत्तसर्वांगबलेन दर्पितः
આ રીતે પોતાના જ બાહુબળથી તે દૈત્ય રાજ્ય પ્રાપ્ત કરીને અત્યંત આનંદિત થયો. પછી વધેલા સર્વાંગબળથી દર્પિત થઈ, એક વખત તેણે મંત્રીઓને સંબોધીને કહ્યું।