Adhyaya 15

Verse 1

। सूत उवाच । ऋषभस्यानुभावोयं वर्णितः शिवयोगिनः । अथान्यस्यापि वक्ष्यामि प्रभावं शिवयोगिनः

સૂત બોલ્યા—શિવયોગી ઋષભનો આ પ્રભાવ વર્ણવાયો. હવે હું બીજા એક શિવયોગીની મહિમા પણ કહું છું।

Verse 2

भस्मनश्चापि माहात्म्यं वर्णयामि समासतः । कृतकृत्या भविष्यंति यच्छुत्वा पापिनो जनाः

હું ભસ્મનું માહાત્મ્ય પણ સંક્ષેપમાં વર્ણવું છું; તેને સાંભળતાં પાપી લોકો પણ કૃતકૃત્ય, એટલે કર્તવ્યસિદ્ધ, બની જાય છે।

Verse 3

अस्त्येको वामदेवाख्यः शिवयोगी महा तपाः । निर्द्वंद्वो निर्गुणः शांतो निःसंगः समदर्शनः

વામદેવ નામે એક શિવયોગી મહાતપસ્વી હતા. તેઓ દ્વંદ્વરહિત, ગુણાતીત, શાંત, નિઃસંગ અને સમદર્શી હતા।

Verse 4

आत्मारामो जितक्रोधो गृहदारविवर्जितः । अतर्कितगतिर्मौनी संतुष्टो निष्प रिग्रहः

તેઓ આત્મારામ, ક્રોધજિત, ગૃહ-દારા વિવર્જિત હતા. તેમની ગતિ અતર્ક્ય; તેઓ મૌની, સંતોષી અને નિષ્પરિગ્રહી હતા।

Verse 5

भस्मोद्धूलितसर्वांगो जटामंडलमंडितः । वल्कलाजिनसंवीतो भिक्षामात्रपरिग्रहः

તેમનું સર્વાંગ ભસ્મથી ધૂળિયું હતું; જટામંડળથી તેઓ અલંકૃત હતા. વલ્કલવસ્ત્ર અને મૃગચર્મ ધારણ કરીને, ભિક્ષાને જ એકમાત્ર પરિગ્રહ માનતા હતા।

Verse 6

स एकदा चरंल्लोके सर्वानुग्रहतत्परः । क्रौंचारण्यं महाघोरं प्रविवेश यदृच्छया

એક વખત તેઓ લોકમાં વિચરતા સર્વ પર અનુગ્રહ કરવા તત્પર હતા. યદૃચ્છાએ તેઓ અતિ ઘોર ક્રૌંચ અરણ્યમાં પ્રવેશ્યા।

Verse 7

तस्मिन्निर्मनुजेऽरण्ये तिष्ठत्येकोऽतिभीषणः । क्षुत्तृषाकुलितो नित्यं यः कश्चिद्ब्रह्मराक्षसः

તે નિર્મનુષ્ય અરણ્યમાં એક અતિ ભયંકર સત્તા એકલી રહેતી હતી—એક બ્રહ્મરાક્ષસ—જે સદા ભૂખ અને તરસથી વ્યાકુળ રહેતો હતો।

Verse 8

तं प्रविष्टं शिवात्मानं स दृष्ट्वा ब्रह्मराक्षसः । अभिदुद्राव वेगेन जग्धंु क्षुत्परिपीडितः

તેને શિવાત્મભાવમાં પ્રવેશેલો જોઈ તે ક્રૂર બ્રહ્મરાક્ષસ ભૂખથી પીડિત થઈ, તેને ગળી જવાની ઇચ્છાથી વેગે ધસી આવ્યો।

Verse 9

व्यात्ताननं महाकायं भीमदंष्ट्रं भयानकम् । तमायांतमभिप्रेक्ष्य योगीशो न चचाल सः

મોઢું ફાડેલું, મહાકાય, ભયંકર દાંતવાળો તે દોડી આવતો દેખાય છતાં યોગીશ્વર જરાય હલ્યા નહીં।

Verse 10

अथाभिद्रुत्य तरसा स घोरो वनगोचरः । दोर्भ्यां निष्पीड्य जग्राह निष्कंपं शिवयोगिनम्

પછી તે ભયંકર વનચર ઝડપથી ધસી આવી, અચળ શિવયોગીને બંને બાહુઓથી કસીને દબાવી પકડી લીધો।

Verse 11

तदंगस्पर्शनादेव सद्यो विध्वस्तकिल्बिषः । स ब्रह्मराक्षसो घोरो विषण्णः स्मृतिमाययौ

તેના અંગસ્પર્શ માત્રથી જ તે ભયંકર બ્રહ્મરાક્ષસના પાપો તત્કાળ નાશ પામ્યા; તે શાંત થઈ, વિષણ্ণ બની, સ્મૃતિને પ્રાપ્ત થયો।

Verse 12

यथा चिंतामणिं स्पृष्ट्वा लोहं कांचनतां व्रजेत् । यथा जंबूनदीं प्राप्य मृत्तिका स्वर्णतां व्रजेत्

જેમ ચિંતામણિના સ્પર્શથી લોખંડ સોનામાં ફેરવાય, તેમ જ જંબૂનદી પ્રાપ્ત થતાં માટી પણ સ્વર્ણભાવને પામે છે।

Verse 13

यथा मानसमभ्येत्य वायसा यांति हंसताम् । यथामृतं सकृत्पीत्वा नरो देवत्वमाप्नुयात्

જેમ માનસરોવર પહોંચતાં કાગડા હંસસ્વભાવને પામે છે, તેમ અમૃત એકવાર પીવાથી મનુષ્ય દેવત્વને પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 14

तथैव हि महात्मानो दर्शनस्पर्शनादिभिः । सद्यः पुनंत्यघोपेतान्सत्संगो दुर्लभो ह्यतः

તેમ જ મહાત્માઓ માત્ર દર્શન, સ્પર્શ વગેરે દ્વારા પાપથી ભરાયેલા લોકોને તત્ક્ષણે પવિત્ર કરે છે; તેથી સત્સંગ ખરેખર દુર્લભ છે.

Verse 15

यः पूर्वं क्षुत्पिपासार्तो घोरात्मा विपिने चरः । स सद्यस्तृप्तिमायातः पूर्णानंदो बभूव ह

જે પહેલાં ભૂખ-તરસથી પીડિત, ભયંકર સ્વભાવનો, જંગલમાં ભટકતો હતો—તે તરત જ તૃપ્ત થયો અને પરિપૂર્ણ આનંદથી ભરાઈ ગયો.

Verse 16

तद्गात्रलग्नसितभस्मकणानुविद्धः सद्यो विधूतघनपापतमःस्वभावः । संप्राप्तपूर्वभव संस्मृतिरुग्रकार्यस्तत्पादपद्मयुगले प्रणतो बभाषे

તે યોગીના અંગે લાગેલા શ્વેત ભસ્મકણો છાંટાતા જ, ઘન પાપ-અંધકારથી ઢંકાયેલો તેનો સ્વભાવ તત્ક્ષણે દૂર થયો. પૂર્વભવની સ્મૃતિ પ્રાપ્ત કરી, પોતાના ઉગ્ર કર્મો સ્મરી, તે તેનાં કમળચરણયુગળે પ્રણામ કરીને બોલ્યો.

Verse 17

राक्षस उवाच । प्रसीद मे महायोगिन्प्रसीद करुणानिधे । प्रसीद भवतप्तानामानंदामृवारिधे

રાક્ષસ બોલ્યો—હે મહાયોગિન, મારા પર પ્રસન્ન થાઓ; હે કરુણાનિધિ, પ્રસન્ન થાઓ. હે ભવતાપથી દગ્ધ જન માટે આનંદામૃતનો સમુદ્ર, પ્રસન્ન થાઓ.

Verse 18

क्वाहं पापमतिर्घोरः सर्वप्राणिभयंकरः । क्व ते महानुभावस्य दर्शनं करुणात्मनः

હું કોણ—પાપમતિ, ઘોર અને સર્વ પ્રાણીઓને ભયંકર? અને તમે—મહાનુભાવ, કરુણાસ્વરૂપ—તમારું દર્શન ક્યાંથી મળ્યું! મારા જેવા અધમને તમારું દર્શન કેવી રીતે થાય?

Verse 19

उद्धरोद्धर मां घोरे पतितं दुःखसागरे । तव सन्निधिमात्रेण महानंदोऽभिवर्धते

ઉદ્ધાર કરો—ઉદ્ધાર કરો—મને, જે આ ઘોર દુઃખસાગરમાં પડી ગયો છું. તમારા માત્ર સાન્નિધ્યથી મારા અંતરમાં મહાન આનંદ વધતો જાય છે.

Verse 20

वामदेव उवाच । कस्त्वं वनेचरो घोरो राक्षसोऽत्र किमास्थितः । कथमेतां महाघोरां कष्टां गतिमवाप्तवान्

વામદેવે કહ્યું—તું કોણ છે, આ ઘોર વનચર? રાક્ષસ બની અહીં કેમ સ્થિત છે? અને તું આ અતિઘોર, કષ્ટદાયક ગતિ કેવી રીતે પ્રાપ્ત કરી?

Verse 21

राक्षस उवाच । राक्षसोऽहमितः पूर्वं पंचविंशतिमे भवे । गोप्ता यवनराष्ट्रस्य दुर्जयो नाम वीर्यवान्

રાક્ષસ બોલ્યો—પૂર્વે, આ પહેલાં, મારા પચ્ચીસમા જન્મમાં હું રાક્ષસ હતો; યવન-રાજ્યનો રક્ષક, પરાક્રમી, ‘દુર્જય’ નામે પ્રસિદ્ધ.

Verse 22

सोऽहं दुरात्मा पापीयान्स्वैरचारी मदोत्कटः । दंडधारी दुराचारः प्रचंडो निर्घृणः खलः

હું એવો દુરાત્મા હતો—અતિ પાપી, સ્વૈરચારી, મદથી ઉન્મત્ત; દંડધારી દુર્વર્તનવાળો, પ્રચંડ, નિર્દય અને ખલ.

Verse 23

युवा बहुकलत्रोऽपि कामासक्तोऽजितेंद्रियः । इमां पापीयसीं चेष्टां पुनरेकां गतोऽस्म्यहम्

હું યુવાન હતો અને મારી અનેક પત્નીઓ હતી, તેમ છતાં કામવાસનામાં આસક્ત અને અનિયંત્રિત ઇન્દ્રિયોવાળો બનીને મેં ફરીથી આ અત્યંત પાપપૂર્ણ આचरण કર્યું.

Verse 24

प्रत्यहं नूतनामन्या नारीं भोक्तुमनाः सदा । आहृताः सर्वदेशेभ्यो नार्यो भृत्यैर्मदाज्ञया

હું દરરોજ નવી અને અન્ય સ્ત્રીનો ઉપભોગ કરવા ઈચ્છતો હતો. મારી આજ્ઞાથી સેવકો તમામ દેશોમાંથી સ્ત્રીઓને લઈ આવતા હતા.

Verse 25

भुक्त्वाभुक्त्वा परित्यक्तामेकामेकां दिनेदिने । अन्तर्गृहेषु संस्थाप्य पुनरन्याः स्त्रियो धृताः

ભોગવી ભોગવીને દરરોજ એક એકને ત્યજી દેતો હતો. તેમને અંતઃપુરમાં રાખીને ફરીથી બીજી સ્ત્રીઓને પકડી લાવવામાં આવતી હતી.

Verse 26

एवं स्वराष्ट्रात्परराष्ट्रतश्च देशाकरग्रामपुरव्रजेभ्यः । आहृत्य नार्यो रमिता दिनेदिने भुक्वा पुनः कापि न भुज्यते मया

આમ પોતાના રાજ્યમાંથી, પારકા રાજ્યમાંથી, ખાણો, ગામો, નગરો અને વસાહતોમાંથી સ્ત્રીઓને લાવીને દરરોજ ભોગવવામાં આવતી હતી. એકવાર ભોગવ્યા પછી મારા દ્વારા તેણીનો ફરીથી ભોગવટો થતો ન હતો.

Verse 27

अथान्यैश्च न भुज्यंते मया भुक्तास्तथा स्त्रियः । अन्तर्गृहेषु निहिताः शोचंते च दिवानिशम्

અને મારા દ્વારા ભોગવાયેલી તે સ્ત્રીઓ અન્ય લોકો દ્વારા પણ ભોગવાતી ન હતી. અંતઃપુરમાં રાખવામાં આવેલી તે સ્ત્રીઓ દિવસ-રાત શોક કરતી હતી.

Verse 28

ब्रह्मविट्क्षत्रशूद्राणां यदा नार्यो मया हृताः । मम राज्ये स्थिता विप्राः सह दारैः प्रदुद्रुवुः

જ્યારે મેં બ્રાહ્મણ, વૈશ્ય, ક્ષત્રિય અને શૂદ્ર વર્ણની સ્ત્રીઓનું અપહરણ કર્યું, ત્યારે મારા રાજ્યમાં રહેતા બ્રાહ્મણો પોતાની પત્નીઓ સાથે ભાગી ગયા.

Verse 29

सभर्तृकाश्च कन्याश्च विधवाश्च रजस्वलाः । आहृत्य नार्यो रमिता मया कामहतात्मना

કામવાસનાથી અંધ બનીને મેં સૌભાગ્યવતી, કુંવારી, વિધવા અને રજસ્વલા સ્ત્રીઓનું અપહરણ કરી તેમનો ઉપભોગ કર્યો.

Verse 30

त्रिशतं द्विजनारीणां राजस्त्रीणां चतुःशतम् । षट्शतं वैश्यनारीणां सहस्रं शूद्रयोषिताम्

ત્રણસો બ્રાહ્મણ સ્ત્રીઓ, ચારસો ક્ષત્રિય સ્ત્રીઓ, છસો વૈશ્ય સ્ત્રીઓ અને એક હજાર શૂદ્ર સ્ત્રીઓને મેં ભ્રષ્ટ કરી.

Verse 31

शतं चांडालनद्गीर्णा पुलिंदीनां सहस्रकम् । शैलूषीणां पंचशतं रजकीनां चतुःशतम्

સો ચાંડાલ સ્ત્રીઓ, એક હજાર પુલિંદ સ્ત્રીઓ, પાંચસો નટીઓ અને ચારસો ધોબણોનો પણ મેં ઉપભોગ કર્યો.

Verse 32

असंख्या वारमुख्याश्च मया भुक्ता दुरात्मना । तथापि मयि कामस्य न तृप्तिः समजायत

હું દુરાત્માએ અસંખ્ય ગણિકાઓનો ઉપભોગ કર્યો, છતાં પણ મારા મનમાં કામવાસનાની તૃપ્તિ થઈ નહીં.

Verse 33

एवं दुर्विषयासक्तं मत्तं पानरतं सदा । यौवनेपि महारोगा विविशुर्यक्ष्मकादयः

આ રીતે દુર્વિષયોમાં આસક્ત, મત્ત અને સદા મદ્યપાનમાં રત—યૌવનમાં પણ યક્ષ્મા વગેરે મહારોગો મારામાં પ્રવેશ્યા.

Verse 34

रोगार्दितोऽनपत्यश्च शत्रुभिश्चापि पीडितः । त्यक्तोमात्यैश्च भृत्यैश्च मृतोऽहं स्वेन कर्मणा

રોગથી પીડિત, સંતાનવિહોણો, શત્રુઓથી દબાયેલો, અને મંત્રીઓ તથા સેવકો દ્વારા ત્યજાયેલો—મારા પોતાના કર્મફળથી હું મરી ગયો.

Verse 35

आयुर्विनश्यत्ययशो विवर्धते भाग्यं क्षयं यात्यतिदुर्गतिं व्रजेत् । स्वर्गाच्च्यवंते पितरः पुरातना धर्मव्यपेतस्य नरस्य निश्चितम्

ધર્મથી વિમુખ થયેલા મનુષ્ય માટે આ નિશ્ચિત છે—તેનું આયુષ્ય નાશ પામે છે, અપયશ વધે છે, ભાગ્ય ક્ષીણ થાય છે, તે ઘોર દુર્ગતિને પામે છે, અને તેના પ્રાચીન પિતૃઓ પણ સ્વર્ગથી ચ્યૂત થાય છે.

Verse 36

अथाहं किंकरैर्याम्यैर्नीतो वैवस्वतालयम् । ततोऽहं नरके घोरे तत्कुण्डे विनिपातितः

પછી યમના કિંકરો મને વૈવસ્વત (યમ)ના ધામમાં લઈ ગયા; ત્યારબાદ તે ભયંકર નરકના તે કુંડમાં મને ફેંકી દેવાયો.

Verse 37

तत्राहं नरके घोरे वर्षाणामयुतत्रयम् । रेतः पिबन्पीड्यमानो न्यवसं यमकिंकरैः

તે ઘોર નરકમાં હું ત્રીસ હજાર વર્ષ રહ્યો—વીર્ય પિવડાવીને અને યાતનાઓ આપી, યમના કિંકરો દ્વારા સતત પીડિત થયો.

Verse 38

ततः पापावशेषेण पिशाचो निर्जने वने । सहस्रशिश्नः संजातो नित्यं क्षुत्तृषयाकुलः

પછી પાપના અવશેષ પ્રભાવથી હું નિર્જન વનમાં પિશાચ થયો. ‘સહસ્રશિશ્ન’ રૂપે જન્મ લઈને હું સદા ભૂખ અને તરસથી વ્યાકુળ રહ્યો.

Verse 39

पैशाचीं गतिमाश्रित्य नीतं दिव्यं शरच्छतम् । द्वितीयेहं भवे जातो व्याघ्रः प्राणिभयंकरः

પૈશાચી ગતિને આશ્રય કરીને મેં દિવ્ય સો શરદઋતુઓ વિતાવीं. ત્યારબાદ અહીં બીજા જન્મમાં હું પ્રાણીઓને ભયંકર એવો વ્યાઘ્ર (વાઘ) થયો.

Verse 40

तृतीयेऽजगरो घोरश्चतुर्थेऽहं भवे वृकः । पंचमे विड्वराहश्च षष्ठेऽहं कृकलासकः

ત્રીજા જન્મમાં હું ઘોર અજગર થયો, ચોથામાં વૃક (વરુ). પાંચમાં વરાહ (ડુક્કર) અને છઠ્ઠા જન્મમાં કૃકલાસ (છિપકલી) થયો.

Verse 41

सप्तमेऽहं सारमेयः सृगालश्चाष्टमे भवे । नवमे गवयो भीमो मृगोऽहं दशमे भवे

સાતમા જન્મમાં હું સારમેય (કૂતરો) થયો, આઠમામાં શૃગાલ (ગીદર). નવમામાં ભીમ ગવય (જંગલી બળદ) અને દસમા જન્મમાં હું મૃગ (હરણ) થયો.

Verse 42

एकादशे मर्कटश्च गृध्रोऽहं द्वादशे भवे । त्रयोदशेऽहं नकुलो वायसश्च चतु र्दशे

અગિયારમા જન્મમાં હું મર્કટ (વાનર) થયો, બારમામાં ગૃધ્ર (ગિધ). તેરમામાં નકુલ (નેવલો/મુંગીસ) અને ચૌદમા જન્મમાં વાયસ (કાગડો) થયો.

Verse 43

अच्छभल्लः पंचदशे षोडशे वनकुक्कुटः । गर्दभोऽहं सप्तदशे मार्जारोष्टादशे भवे

પંદરમા જન્મે હું અચ્છભલ્લ થયો; સોળમા જન્મે વનકુક્કુટ થયો. સત્તરમા જન્મે ગધેડો થયો અને અઢારમા જન્મે બિલાડી થયો.

Verse 44

एकोनविंशे मण्डूकः कूर्मो विंशतिमे भवे । एकविंशे भवे मत्स्यो द्वाविंशे मूषकोऽभवम्

ઓગણીસમા જન્મે હું મંડૂક (દેડકો) થયો; વીસમા જન્મે કૂર્મ (કાચબો) થયો. એકવીસમા જન્મે માછલી થયો અને બાવીસમા જન્મે ઉંદર થયો.

Verse 45

उलूकोहं त्रयोविंशे चतुर्विशे वनद्विपः । पंचविंशे भवे चास्मिञ्जातोहं ब्रह्मराक्षसः

ત્રેવીસમા જન્મે હું ઉલૂક (ઘુવડ) થયો; ચોવીસમા જન્મે વનદ્વિપ (જંગલી હાથી) થયો. અને પચ્ચીસમા જન્મે અહીં હું બ્રહ્મરાક્ષસ રૂપે જન્મ્યો.

Verse 46

क्षुत्परीतो निराहारो वसाम्यत्र महावने । इदानीमागतं दृष्ट्वा भवंतं जग्धुमुत्सुकः । त्वद्देहस्पर्शमात्रेण जाता पूर्वभवस्मृतिः

ભૂખથી પીડિત અને નિરાહાર હું આ મહાવનમાં વસું છું. હમણાં તમને આવતાં જોઈ તમને ભક્ષણ કરવા ઉત્સુક થયો; પરંતુ તમારા દેહના માત્ર સ્પર્શથી જ મારી પૂર્વજન્મસ્મૃતિ જાગી ઊઠી.

Verse 47

गतजन्म सहस्राणि स्मराम्यद्य त्वदंतिके । निर्वेदश्च परो जातः प्रसन्नं हृदयं च मे

તમારા સાન્નિધ્યમાં આજે હું હજારો ગયા જન્મો સ્મરું છું. મારા અંદર પરમ વૈરાગ્ય જાગ્યું છે અને મારું હૃદય પણ પ્રસન્ન તથા નિર્મળ બન્યું છે.

Verse 48

ईदृशोऽयं प्रभावस्ते कथं लब्धो महामते । तपसा वापि तीव्रेण किमु तीर्थनिषेवणात्

હે મહામતિ! તને એવો અદભુત પ્રભાવ કેવી રીતે પ્રાપ્ત થયો? શું તીવ્ર તપથી, કે પછી તીર્થોના ભક્તિપૂર્વક સેવનથી?

Verse 49

योगेन देवशक्त्या वा मंत्रैर्वानंतशक्तिभिः । तत्त्वतो ब्रूहि भगवंस्त्वामहं शरणं गतः

શું આ યોગથી, દેવશક્તિથી, કે અનંતશક્તિવાળા મંત્રોથી પ્રાપ્ત થયું? હે ભગવન, તત્ત્વથી કહો; હું તમારી શરણમાં આવ્યો છું.

Verse 50

वामदेव उवाच । एष मद्गात्रलग्नस्य प्रभावो भस्मनो महान् । यत्संपर्कात्तमोवृत्तेस्तवेयं मतिरुत्तमा

વામદેવે કહ્યું—આ મારા દેહને લાગેલી પવિત્ર ભસ્મનો મહાન પ્રભાવ છે. તેના સ્પર્શથી તારી તમોવૃત્તિ દૂર થઈ, તારી બુદ્ધિ ઉત્તમ જ્ઞાન તરફ વળી છે.

Verse 51

को वेद भस्मसामर्थ्यं महादेवा दृते परः । दुर्विभाव्यं यथा शंभोर्माहात्म्यं भस्मनस्तथा

મહાદેવ સિવાય ભસ્મનું સામર્થ્ય કોણ જાણે? જેમ શંભુનું માહાત્મ્ય સંપૂર્ણ રીતે દુર્વિચાર્ય છે, તેમ ભસ્મનું માહાત્મ્ય પણ છે.

Verse 52

पुरा भवादृशः कश्चिद्ब्राह्मणो धर्मवर्जितः । द्राविडेषु स्थितो मूढः कर्मणा शूद्रतां गतः

પૂર્વે તારા જેવો એક બ્રાહ્મણ હતો, પરંતુ તે ધર્મવર્જિત હતો. દ્રાવિડ દેશમાં રહી તે મૂઢ પુરુષ પોતાના કર્મોથી શૂદ્રત્વને પામ્યો.

Verse 53

चौर्यवृत्तिर्नैष्कृतिको वृषलीरतिलालसः । कदाचिज्जारतां प्राप्तः शूद्रेण निहतो निशि

તે ચૌર્યવૃત્તિથી જીવતો, નૈષ્કૃત્યકર્મોમાં રત અને વૃષલીના સંગનો કામલાલસ હતો. એક વખત જારત્વને પામી, રાત્રે એક શૂદ્ર દ્વારા હત થયો.

Verse 54

तच्छवस्य बहिर्ग्रामा त्क्षिप्तस्य प्रेतकर्मणः । चचार सारमेयोंऽगे भस्मपादो यदृच्छया

તેના શવને પ્રેતકર્મ કર્યા વિના ગામની બહાર ફેંકી દેવાયું. યદૃચ્છાએ ભસ્મલિપ્ત પાંવવાળો એક કૂતરો તેના દેહ પર ફરી વળ્યો.

Verse 55

अथ तं नरके घोरे पतितं शिवकिंकराः । निन्युर्विमानमारोप्य प्रसह्य यमकिंकरान्

પછી તે ઘોર નરકમાં પડ્યો ત્યારે, શિવના કિંકરોએ તેને વિમાન પર ચઢાવી, યમના કિંકરોને બળપૂર્વક પરાજિત કરી લઈ ગયા.

Verse 56

शिवदूतान्समभ्येत्य यमोपि परिपृष्टवान् । महापातककर्त्तारं कथमेनं निनीषथ

શિવદૂતો પાસે આવી યમે પણ પૂછ્યું— ‘આ તો મહાપાતક કરનાર છે; એને તમે કેવી રીતે લઈ જવા ઇચ્છો છો?’

Verse 57

अथोचुः शिवदूतास्ते पश्यास्य शवविग्रहम् । वक्षोललाटदोर्मूलान्यंकितानि सुभस्मना

ત્યારે શિવદૂતોએ કહ્યું— ‘આના આ શવદેહને જુઓ; તેના વક્ષસ્થળ, લલાટ અને ભુજામૂળ પર શુભ ભસ્મના અંકિત ચિહ્નો છે.’

Verse 58

अत एनं समानेतुमागताः शिवशासनात् । नास्मान्निषेद्धुं शक्तोसि मास्त्वत्र तव संशयः

અતએવ શિવના આદેશથી અમે તેને પાછો લઈ જવા આવ્યા છીએ. અમને રોકવાની તારી શક્તિ નથી—આ વિષે તને કોઈ સંશય ન રહે।

Verse 59

इत्याभाष्य यमं शंभोर्दूतास्तं ब्राह्मणं ततः । पश्यतां सर्वलोकानां निन्युर्लोकमनामयम्

યમને આમ કહી શંભુના દૂતોએ તે બ્રાહ્મણને—સર્વ લોકો જોઈ રહ્યા હતા ત્યારે—દુઃખ અને વ્યાધિ રહિત લોકમાં લઈ ગયા।

Verse 60

तस्मादशेषपापानां सद्यः संशोधनं परम् । शंभोर्विभूषणं भस्म सततं ध्रियते मया

અતએવ સર્વ પાપોના તત્કાળ અને પરમ શુદ્ધિકરણ માટે હું હંમેશાં શંભુનું પવિત્ર વિભૂષણ—ભસ્મ—ધારણ કરું છું।

Verse 61

इत्थं निशम्य माहात्म्यं भस्मनो ब्रह्मराक्षसः । विस्तरेण पुनः श्रोतु मौत्कंठ्यादित्यभाषत

આ રીતે ભસ્મનું માહાત્મ્ય સાંભળી તે બ્રહ્મરાક્ષસ ઉત્કંઠાથી ફરી બોલ્યો—“હું આને વધુ વિસ્તારે સાંભળવા ઈચ્છું છું.”

Verse 62

साधुसाधु महायोगिन्धन्योस्मि तव दर्शनात् । मां विमोचय धर्मात्मन्घोरादस्मात्कुजन्मनः

“સાધુ, સાધુ, હે મહાયોગિન! તમારા દર્શનથી હું ધન્ય થયો. હે ધર્માત્મા, આ ઘોર કૂજન્મમાંથી મને મુક્ત કરો.”

Verse 63

किंचिदस्तीह मे भाति मया पुण्यं पुराकृतम् । अतोहं त्वत्प्रसादेन मुक्तोस्म्यद्य द्विजोत्तम

મને એવું લાગે છે કે મેં પૂર્વકાળે કંઈક પુણ્ય કર્યું હશે; તેથી, હે દ્વિજોત્તમ, તમારા પ્રસાદથી આજે હું મુક્ત થયો છું।

Verse 65

यमेनापि तदैवोक्तं पंचविंशतिमे भवे । कस्यचिद्योगिनः संगान्मोक्ष्यसे संसृतेरिति

તે જ સમયે યમે પણ મને કહ્યું હતું—‘તમારા પચ્ચીસમા ભવે કોઈ એક યોગીના સંગથી તમે સંસારથી મુક્ત થશો.’

Verse 66

तदद्य फलितं पुण्यं यत्किंचित्प्राग्भवार्जितम् । अतो निर्मनुजारण्ये संप्राप्तस्तव संगमः

એ રીતે આજે પૂર્વભવોમાં મેં જે કંઈ પુણ્ય કમાયું હતું તે ફળ્યું. તેથી આ નિર્માનુષ્ય અરણ્યમાં મને તમારો સંગ પ્રાપ્ત થયો છે।

Verse 67

अतो मां घोरपाप्मानं संसरंतं कुजन्मनि । समुद्धर कृपासिन्धो दत्त्वा भस्म समंत्रकम्

અતએવ હે કૃપાસિંધુ, ઘોર પાપોથી ભરેલો અને કુકર્મજન્ય જન્મમાં ભટકતો મને, મંત્રসহિત ભસ્મ આપીને ઉદ્ધાર કરો।

Verse 68

कथं धार्यमिदं भस्म को मंत्रः को विधिः शुभः । कः कालः कश्च वा देशः सर्वं कथय मे गुरो

આ ભસ્મ કેવી રીતે ધારણ કરવું? મંત્ર કયો અને શુભ વિધિ કઈ? કયો કાળ અને કયો દેશ (યોગ્ય)? હે ગુરુ, બધું મને કહો।

Verse 69

भवादृशा महात्मानः सदा लोकहिते रताः । नात्मनो हितमिच्छंति कल्पवृक्षसधर्मिणः

તમારા જેવા મહાત્માઓ સદા લોકહિતમાં રત રહે છે. કલ્પવૃક્ષ સમા તમે માત્ર પોતાનું જ હિત ઇચ્છતા નથી।

Verse 70

सूत उवाच । इत्युक्तस्तेन योगीशो घोरेण वनचारिणा । भूयोपि भस्ममाहात्म्यं वर्णयामास तत्त्ववित्

સૂત બોલ્યા—તે ભયંકર વનવાસી યોગીએ એમ કહ્યે પછી, તત્ત્વજ્ઞ યોગીશ્વરે ફરી પવિત્ર ભસ્મની મહિમા વર્ણવી।

Verse 99

एकस्मै शिवभक्ताय तस्मिन्पार्थिवजन्मनि । भूमिर्वृत्तिकरी दत्ता सस्यारामान्विता मया

તે પાર્થિવ જન્મમાં એક શિવભક્તને મેં જીવનોપાર્જન આપતી જમીન આપી, જે ધાન્યક્ષેત્રો અને બાગબગીચાઓથી યુક્ત હતી।