HomeRamayanaBala KandaSarga 49Shloka 13
Previous Verse
Next Verse

Shloka 13

अहल्याशापमोक्षः

The Release of Ahalya and Indra’s Restoration

ददर्श च महाभागां तपसा द्योतितप्रभाम्।लोकैरपि समागम्य दुर्निरीक्ष्यां सुरासुरै:।।।।प्रयत्नान्निर्मितां धात्रा दिव्यां मायामयीमिव।स तुषारावृतां साभ्रां पूर्णचन्द्रप्रभामिव।।।।मध्येंऽभसो दुराधर्षां दीप्तां सूर्यप्रभामिव।

dadarśa ca mahābhāgāṃ tapasā dyotitaprabhām |

lokair api samāgamya durnirīkṣyāṃ surāsuraiḥ ||

prayatnān nirmitāṃ dhātrā divyāṃ māyāmayīm iva |

sa tuṣārāvṛtāṃ sābhrāṃ pūrṇacandraprabhām iva ||

madhye ’mbhaso durādharṣāṃ dīptāṃ sūryaprabhām iva ||

ત્યાં તેણે મહાભાગા અહલ્યાને જોયી—તપસ્યાથી દીપ્ત તેજવાળી; એવી સૂક્ષ્મ કે મનુષ્યો, દેવો અને અસુરો એકત્ર થઈને પણ તેને સહેજે જોઈ ન શકે. ધાત્રાએ પ્રયત્નપૂર્વક રચેલી દિવ્ય માયામયી મૂર્તિ જેવી તે લાગી—હિમ અને વાદળથી ઢંકાયેલી પૂર્ણચંદ્રની પ્રભા જેવી, અને જળમધ્યે અદમ્ય રીતે ઝળહળતી સૂર્યપ્રભા જેવી.

dadarśasaw/beheld
dadarśa:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√dṛś (दृश् धातु)
FormPerfect (लिट्), 3rd Person, Singular; parasmaipada
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction
mahābhāgāmthe very fortunate (woman)
mahābhāgām:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootmahābhāgā (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative, Singular; qualifies Ahalyā (understood)
tapasāby austerity
tapasā:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Roottapas (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Instrumental, Singular
dyotitaprabhāmof shining radiance
dyotitaprabhām:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdyotita (द्योतित, √dyut क्त) + prabhā (प्रभा) (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative, Singular; कर्मधारय: ‘whose radiance is made to shine’
lokaiḥby people/worlds
lokaiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootloka (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Instrumental, Plural
apieven
api:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
FormParticle (निपात) ‘even/also’
samāgamyahaving assembled
samāgamya:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootsam-ā-√gam (गम् धातु)
FormAbsolutive/Gerund (ल्यबन्त), ‘having come together/assembled’
durnirīkṣyāmdifficult to look at
durnirīkṣyām:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdur- (दुर् उपसर्ग) + nirīkṣya (निरीक्ष्य, √īkṣ यत्/णीय)
FormFeminine, Accusative, Singular; gerundive (णीय/यत्) with dur-: ‘hard to be seen’
surāsuraiḥby gods and demons
surāsuraiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootsura (सुर) + asura (असुर) (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Instrumental, Plural; द्वन्द्व: ‘by gods and demons’
prayatnātthrough effort/with special effort
prayatnāt:
Hetu (हेतु/कारण)
TypeNoun
Rootprayatna (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Ablative (5th/पञ्चमी), Singular
nirmitāmcreated
nirmitām:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeVerb
Rootnir-√mā (निर्मा धातु)
FormPast passive participle (क्त), Feminine, Accusative, Singular; ‘created’
dhātrāby the Creator (Brahmā)
dhātrā:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootdhātṛ (धातृ प्रातिपदिक)
FormMasculine, Instrumental, Singular; ‘by the Creator (Brahmā)’
divyāmdivine
divyām:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdivya (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative, Singular
māyāmayīmillusory
māyāmayīm:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmāyā (माया) + maya (मय) (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative, Singular; तत्पुरुष: māyā-maya = ‘made of illusion’
ivalike/as if
iva:
Upamāna-marker (उपमान-सूचक)
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
FormSimile particle (उपमावाचक-अव्यय)
saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular; pronoun (refers to Rāma)
tuṣārāvṛtāmcovered with mist
tuṣārāvṛtām:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roottuṣāra (तुषार) + āvṛta (आवृत, √vṛ क्त) (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative, Singular; तत्पुरुष: ‘covered with mist’
sābhrāmclouded
sābhrām:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsa (स- ‘with’) + abhra (अभ्र प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative, Singular; बहुव्रीहि: ‘having clouds/with clouds’
pūrṇacandraprabhāmlike full-moon radiance
pūrṇacandraprabhām:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpūrṇa (पूर्ण) + candra (चन्द्र) + prabhā (प्रभा) (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative, Singular; तत्पुरुष: ‘having the radiance of the full moon’
ivalike
iva:
Upamāna-marker (उपमान-सूचक)
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
FormSimile particle
madhyein the midst
madhye:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmadhya (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative (7th), Singular; ‘in the middle’
ambhasaḥof the sky/space
ambhasaḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootambhas (अम्भस् प्रातिपदिक)
FormNeuter, Genitive (6th), Singular; ‘of the sky/space’ (contextual)
durādharṣāminviolable
durādharṣām:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdur- (दुर्) + ādharṣa (आधर्ष, √dhṛṣ) (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative, Singular; ‘hard to assail/inviolable’
dīptāmshining
dīptām:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdīpta (दीप्त, √dīp क्त)
FormPast active participle (क्त), Feminine, Accusative, Singular; ‘shining’
sūryaprabhāmlike sun-radiance
sūryaprabhām:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsūrya (सूर्य) + prabhā (प्रभा) (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative, Singular; तत्पुरुष: ‘having the radiance of the sun’
ivalike
iva:
Upamāna-marker (उपमान-सूचक)
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
FormSimile particle

Rama beheld the highly fortunate Ahalya, shining brilliantly with the power of her asceticism. She could not be seen even by men, suras or asuras joined together. She looked divine and illusory as if created with special efforts by Brahma. Though not clearly visible, she was shining bright like the light of the full Moon muffled by mists in the sky and like the inviolable light of the Sun reflected in the water.

R
Rāma
A
Ahalyā
B
Brahmā (Dhātṛ)
S
Suras (Devas)
A
Asuras

FAQs

Inner purity and tapas have moral-spiritual reality: dharma is not merely social reputation; austere truth can preserve a person’s essential radiance even under curse and concealment.

Upon entering the hermitage, Rāma beholds Ahalyā in a concealed, luminous state—visible now in anticipation of release.

Ahalyā’s endurance and ascetic purity—her tapas sustains a divine brilliance despite long invisibility and suffering.