HomeRamayanaBala KandaSarga 49Shloka 14
Previous Verse
Next Verse

Shloka 14

अहल्याशापमोक्षः

The Release of Ahalya and Indra’s Restoration

ददर्श च महाभागां तपसा द्योतितप्रभाम्।लोकैरपि समागम्य दुर्निरीक्ष्यां सुरासुरै:।।1.49.13।।प्रयत्नान्निर्मितां धात्रा दिव्यां मायामयीमिव।स तुषारावृतां साभ्रां पूर्णचन्द्रप्रभामिव।।1.49.14।। मध्येंऽभसो दुराधर्षां दीप्तां सूर्यप्रभामिव।

dadarśa ca mahābhāgāṃ tapasā dyotitaprabhām |

lokair api samāgamya durnirīkṣyāṃ surāsuraiḥ || (1.49.13)

prayatnān nirmitāṃ dhātrā divyāṃ māyāmayīm iva |

sa tuṣārāvṛtāṃ sābhrāṃ pūrṇacandraprabhām iva || (1.49.14)

madhye ’mbhaso durādharṣāṃ dīptāṃ sūryaprabhām iva ||

આ વર્ણન એ જ ભાવને આગળ વધારે છે: રામે અહલ્યાને તપસ્યાથી તેજસ્વી, અને સર્વ લોકોએ—દેવાસુર સહિત—એકત્ર થઈને પણ દુર્લભે દેખાય એવી જોઈ. ધાત્રાએ પ્રયત્નપૂર્વક રચેલી દિવ્ય માયામયી પ્રતિમા જેવી—હિમ-વાદળથી ઢંકાયેલી પૂર્ણચંદ્રપ્રભા જેવી, અને જળમધ્યે અદમ્ય સૂર્યપ્રભા જેવી.

vara-āyudha-dharaubearing excellent weapons
vara-āyudha-dharau:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvara (प्रातिपदिक) + āyudha (प्रातिपदिक) + dhara (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), द्विवचन
vīrautwo heroes
vīrau:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvīra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), द्विवचन
kasyaof whom/whose
kasya:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootkim (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसक, षष्ठी (6), एकवचन; interrogative pronoun
putrausons
putrau:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootputra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), द्विवचन
mahā-muneO great sage
mahā-mune:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootmahā (प्रातिपदिक) + muni (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास; पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन
bhūṣayantauadorning
bhūṣayantau:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Root√bhūṣ (धातु) + bhūṣayant (शतृ-कृदन्त)
Formवर्तमानकर्तरि कृदन्त (शतृ), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), द्विवचन
imamthis
imam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन
deśamland
deśam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootdeśa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन
candra-sūryaumoon and sun
candra-sūryau:
Upamana (उपमान)
TypeNoun
Rootcandra (प्रातिपदिक) + sūrya (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), द्विवचन
ivalike
iva:
Comparator (उपमा)
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
Formअव्यय; comparison particle
ambaramsky
ambaram:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootambara (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन
parasparasyaof each other
parasparasya:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootparaspara (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6), एकवचन
sadṛśausimilar
sadṛśau:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsadṛśa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), द्विवचन
pramāṇa-iṅgita-ceṣṭitaiḥby stature, gestures, actions
pramāṇa-iṅgita-ceṣṭitaiḥ:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootpramāṇa (प्रातिपदिक) + iṅgita (प्रातिपदिक) + ceṣṭita (प्रातिपदिक)
Formसमाहार-द्वन्द्व; नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3), बहुवचन
kāka-pakṣa-dharauwearing side-locks (kākapakṣa)
kāka-pakṣa-dharau:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootkāka (प्रातिपदिक) + pakṣa (प्रातिपदिक) + dhara (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), द्विवचन; ‘wearing crow-wing (side-lock) hair’
vīrautwo heroes
vīrau:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvīra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), द्विवचन
śrotumto hear
śrotum:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeVerb
Root√śru (धातु) + śrotum (तुमुन्-कृदन्त)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive)
icchāmiI wish
icchāmi:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√iṣ (धातु)
Formलट् (परस्मैपद), उत्तमपुरुष (1st), एकवचन
tattvataḥtruly/in detail
tattvataḥ:
Adverbial (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottattvatas (अव्यय)
Formअव्यय; adverb (यथार्थार्थ)

Rama beheld the highly fortunate Ahalya, shining brilliantly with the power of her asceticism. She could not be seen even by men, suras or asuras joined together. She looked divine and illusory as if created with special efforts by Brahma. Though not clearly visible, she was shining bright like the light of the full Moon muffled by mists in the sky and like the inviolable light of the Sun reflected in the water.

R
Rāma
A
Ahalyā
B
Brahmā (Dhātṛ)
S
Suras (Devas)
A
Asuras

FAQs

The repetition reinforces the same dharmic idea: tapas and truth preserve inner luminosity, beyond ordinary perception and social judgment.

A repeated/overlapping descriptive passage (as transmitted here) continues the portrayal of Ahalyā’s concealed radiance before liberation.

Spiritual resilience—Ahalyā’s sustained ascetic power and purity despite prolonged concealment.