Adhyaya 65

Verse 1

व्यास उवाच । नांदीमुखेषु सर्वेषु पूजयेद्यो गणाधिपम् । तस्य सर्वो भवेद्वश्यः पुण्यं भवति चाक्षयम्

વ્યાસે કહ્યું—જે સર્વ નાંદીमुख વિધિઓમાં ગણાધિપ (ગણેશ)ની પૂજા કરે છે, તેના માટે સર્વે વશ થાય છે અને તેનું પુણ્ય અક્ષય બને છે.

Verse 2

गणानां त्वेति मंत्रेण सर्वयज्ञघटेषु च । सर्वसिद्धिमवाप्नोति स्वर्गं मोक्षं लभेन्नरः

‘ગણાનાં ત્વે’ આદિ મંત્રનો જપ કરીને અને તેને સર્વ યજ્ઞઘટોમાં વિનિયોગ કરવાથી મનુષ્ય સર્વ સિદ્ધિઓ પામે છે તથા સ્વર્ગ અને મોક્ષ પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 3

मृण्मये प्रतिमायां च चित्रे चाथ दृषण्मये । द्वारदारुणि पात्रे च हेरंबं लेखयेद्बुधः

બુદ્ધિમાન વ્યક્તિ માટીની પ્રતિમામાં, ચિત્રમાં, પથ્થર પર, તેમજ લાકડાના દ્વાર અને પાત્ર પર પણ હેરંબ (ગણેશ)નું લેખન/અંકન કરે.

Verse 4

अन्यस्मिन्नपि देशे तु सततं दृष्टिगोचरे । स्थापयित्वा तु हेरंबं शक्त्या यः पूजयेद्बुधः

બીજા દેશમાં પણ જે બુદ્ધિમાન હેરંબ (ગણેશ)ને સદા નજરે પડે એવા સ્થાને સ્થાપી પોતાની શક્તિ મુજબ ભક્તિપૂર્વક પૂજા કરે છે,

Verse 5

तस्य कार्याणि सिद्ध्यंति दयितानि समंततः । न विघ्नं जायते किंचित्त्रैलोक्यं वशमानयेत्

તેના પ્રિય કાર્યો સર્વ તરફથી સિદ્ધ થાય છે; તેને કોઈ પણ વિઘ્ન ઊભું થતું નથી—તે ત્રિલોકને વશમાં લાવે છે.

Verse 6

विद्यार्थी लभते विद्यां वेदशास्त्रसमुद्भवाम् । अन्यां च शिल्पिविद्यां च विजयां स्वर्गदायिनीम्

વિદ્યાર્થી વેદ-શાસ્ત્રોમાંથી ઉત્પન્ન થયેલી વિદ્યા પ્રાપ્ત કરે છે; તેમજ અન્ય શિલ્પ-કલા વિદ્યાઓ પણ મેળવે છે, જે વિજય આપનારી અને સ્વર્ગદાયિની છે.

Verse 7

धनार्थी विपुलं वित्तं कन्यां साध्वीं मनोरमाम् । ऐश्वर्यं धर्मसाध्यं च तनयं कुलमोक्षदम्

ધન ઇચ્છનારને બહુ ધન મળે છે; સાધ્વી અને મનોહર કન્યા (વધૂ) પ્રાપ્ત થાય છે; ધર્મથી સિદ્ધ થતું ઐશ્વર્ય મળે છે; અને કુળને મુક્તિ આપનાર પુત્ર પણ મળે છે.

Verse 8

न रोगैः पीड्यते कश्चिन्न ग्रहैः प्रेतयोनिभिः । शृंगिभिर्नापि रक्षोभिर्विद्युद्भिर्वनतस्करैः

કોઈપણ વ્યક્તિ રોગોથી પીડાતો નથી; ન દુષ્ટ ગ્રહોથી, ન પ્રેતયોનિના ભૂતપ્રેતોથી; ન શૃંગી પ્રાણીઓથી, ન રાક્ષસોથી; ન વીજળીના ઉપદ્રવથી, ન વન-લૂંટારૂઓથી.

Verse 9

न राजा कुप्यति गृहे न च मारी प्रवर्तते । न दौर्भिक्ष्यं न दौर्बल्यं पूजयित्वा विनायकम्

વિનાયકની પૂજા કરવાથી ઘરના વિષે રાજા ક્રોધિત થતો નથી; મહામારી પણ ફેલાતી નથી; ન દુર્ભિક્ષ થાય, ન દુર્બળતા (ક્લેશ) ઉપજે.

Verse 10

अभिप्रेतार्थसिद्ध्यर्थं पूजितो यः सुरैरपि । सर्वविघ्नछिदे तस्मै गणाधिपतये नमः

અભિપ્રેત કાર્યસિદ્ધિ માટે દેવતાઓ દ્વારા પણ પૂજિત, અને સર્વ વિઘ્નોનું છેદન કરનાર એવા તે ગણાધિપતિને નમસ્કાર.

Verse 11

मंत्रश्चायं ॐ नमो गणपतये । नारायणप्रियैः पुष्पैरन्यैश्चापि सुगंधिभिः । मोदकैः फलमूलैश्च द्रव्यैः कालोद्भवैस्तथा

આ મંત્ર છે—“ૐ નમો ગણપતયે।” નારાયણને પ્રિય પુષ્પો તથા અન્ય સુગંધિત ફૂલો, મોદક, ફળ‑મૂળ અને ઋતુ પ્રમાણે ઉત્પન્ન દ્રવ્યો વડે પણ તેમની પૂજા કરવી જોઈએ।

Verse 12

दधिदुग्धैः प्रियैर्वाद्यैरपि धूपसुगंधिभिः । पूजयेद्गणपं यस्तु सर्वसिद्धिमवाप्नुयात्

જે દહીં‑દૂધ, મનોહર વાદ્યનાદ અને સુગંધિત ધૂપથી ગણપતિની પૂજા કરે છે, તે સર્વ કાર્યોમાં પૂર્ણ સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરે છે।

Verse 13

विशेषात्तस्य लिंगे तु यो ददाति वसुप्रियम् । पूजोपकरणं वस्त्रं सर्वं लक्षगुणं भवेत्

વિશેષ કરીને જે તે લિંગને ધનપ્રિય વસ્તુ—ધન, પૂજાના ઉપકરણો અથવા વસ્ત્ર—અર્પે છે, તેનું તે સર્વ અર્પણ લક્ષગણું પુણ્યફળ આપે છે।

Verse 14

देशे च भारते वर्षे वनिता पूर्वसन्निधौ । लौहित्यदक्षिणे तीरे लिंगरूपो विनायकः

ભારતવર્ષમાં વનિતા નામના સ્થાને, પ્રાચીન પવિત્ર સન્નિધિ નજીક, લૌહિત્ય નદીના દક્ષિણ કાંઠે વિનાયક લિંગરૂપે વિરાજે છે।

Verse 15

हरगौरीसमादेशाद्देवानां संमतेन च । स्थितो लोकप्रशांत्यर्थं सर्वविघ्नविनाशनात्

હર‑ગૌરીના આદેશથી અને દેવતાઓની સંમતિથી, લોકશાંતિ માટે—સર્વ વિઘ્નોનો નાશ કરનાર—તે ત્યાં સ્થિત થયો।

Verse 16

पूजयित्वा तु तं देवं शक्तितो द्रव्यसंचयैः । विनायकत्वमाप्नोति वेदशास्त्रार्थपारगः

જે મનુષ્ય પોતાની શક્તિ મુજબ પૂજાસામગ્રી એકત્ર કરીને તે દેવનું પૂજન કરે છે, તે વિનાયકત્વ પ્રાપ્ત કરી વેદ-શાસ્ત્રોના અર્થમાં પારંગત બને છે.

Verse 17

सकृत्प्रदक्षिणं कृत्वा दृष्ट्वा स्पृष्ट्वा तु मानवः । अक्षयं लभते स्वर्गं सदा देवैः प्रपूज्यते

એક વાર પ્રદક્ષિણા કરીને તથા દર્શન અને સ્પર્શ કરવાથી મનુષ્ય અક્ષય સ્વર્ગ પ્રાપ્ત કરે છે અને સદા દેવતાઓ દ્વારા પૂજિત થાય છે.

Verse 18

संसर्गिणां च म्लेछानां गत्यर्थं सुतपस्विनाम् । पुत्रार्थं सर्वलोकानां तत्र शंभुर्विनायकः

ત્યાં વિનાયક નામે પ્રસિદ્ધ શંભુ હાજર છે—મ્લેચ્છોના સંસર્ગમાં રહેનારાઓને ઉત્તમ ગતિ આપવા, મહાતપસ્વીઓના હિત માટે અને સર્વ લોકના લોકોની પુત્રપ્રાપ્તિની ઇચ્છા પૂર્ણ કરવા માટે.

Verse 19

कृत्वाभिषेकं लौहित्ये स्पृशेद्यस्तु गणाधिपम् । सप्तजन्मकृतात्पापान्मुच्यते नात्र संशयः

લૌહિત્યમાં અભિષેક કરીને જે ગણાધિપને સ્પર્શ કરે છે, તે સાત જન્મોમાં કરેલા પાપોથી મુક્ત થાય છે—એમાં શંકા નથી.

Verse 20

न वैधव्यं न कार्पण्यं न शोकं न तु मत्सरम् । विनायकं समासाद्य जन्मजन्मनि संलभेत्

વિનાયકની શરણમાં જઈને મનુષ્ય જન્મે જન્મે ન વૈધવ્ય, ન ગરીબી, ન શોક અને ન મત્સર પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 21

पुनः सिद्धिः पुनर्भोग्यं पुनः कीर्तिः पुनर्बलम् । पूजयित्वा तु गणपं नरस्य नात्र संशयः

ફરી સિદ્ધિ, ફરી ભોગ, ફરી કીર્તિ અને ફરી બળ—ગણપતિનું પૂજન કરવાથી મનુષ્ય આ બધું પ્રાપ્ત કરે છે; તેમાં શંકા નથી।

Verse 22

अस्य पूजामकृत्वा च सर्वाभीष्टं विनश्यति । तत्र देवाश्च सुप्रीता ब्रह्मविष्णुहरादयः

આની પૂજા ન કરવાથી સર્વ અભીષ્ટ ફળ નાશ પામે છે. ત્યાં બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, હર (શિવ) વગેરે દેવો અત્યંત પ્રસન્ન થાય છે।

Verse 23

मघोनो गणपस्याथ पूजाविरहितस्य च । अथासुरैर्महावीर्यैर्हिरण्याक्षमुखै रणे

પછી મઘવન (ઇન્દ્ર)ના ગણપતિની પૂજા ન થવાથી, હિરણ્યાક્ષ વગેરે મહાવીર્ય અસુરો યુદ્ધમાં આગળ વધ્યા।

Verse 24

मघवा तु जितो वीर्याद्धिरण्याक्षेण वै तदा । ततस्सुराश्च निर्वीर्या यावद्वर्षशतं पुरा

ત્યારે હિરણ્યાક્ષના પરાક્રમથી મઘવા (ઇન્દ્ર) પરાજિત થયો. ત્યારબાદ દેવો પ્રાચીનકાળે સો વર્ષ સુધી નિર્બળ બન્યા।

Verse 25

दैवासुरे महायुद्धे सुराणां च पराजयः । ततो देवाधिदेवे तु शिवे देवैर्निवेदितम्

દેવ-અસુર મહાયુદ્ધમાં દેવોની પરાજય થઈ. ત્યારબાદ દેવોએ દેવાધિદેવ શિવને આ વાત નિવેદન કરી।

Verse 26

भगवन्नसुरैर्नो हि जितं राज्यं गता मखाः । एतस्मिन्नंतरे शंभुर्देवान्वचनमब्रवीत्

હે ભગવન્! અસુરોએ ખરેખર આપણું રાજ્ય જીતી લીધું છે; આપણા યજ્ઞો પણ બંધ થઈ ગયા છે. એ વચ્ચે શંભુએ દેવોને આ વચન કહ્યું.

Verse 27

हेरंबाय वरो दत्त उमया प्रीतया मया । पूजया ते परा सिद्धिर्देवादीनां भवत्विति

ઉમાસહ પ્રસન્ન થઈ મેં હેરંબને આ વર આપ્યો— ‘તમારી પૂજાથી દેવો આદિને પરમ સિદ્ધિ પ્રાપ્ત થાઓ.’

Verse 28

अवजानाति यो मोहात्पुरुषस्तु महोत्सवे । न भवेत्तस्य सिद्धिश्च रणे चापि पराजयः

જે પુરુષ મોહવશ મહોત્સવમાં અવજ્ઞા કરે છે, તેને સિદ્ધિ મળતી નથી; અને યુદ્ધમાં પણ પરાજય થાય છે.

Verse 29

महामखेन युष्माभिः पूजा गणपतेः कृता । हेलया न कृता मोहात्तस्मात्प्राप्तः पराजयः

તમે મહામખ દ્વારા ગણપતિની પૂજા કરી હતી; તે અવહેલાથી કરેલી નહોતી. છતાં મોહના કારણે તમારે પરાજય ભોગવવો પડ્યો છે.

Verse 30

शीघ्रं गच्छत वै पुण्यां गणपस्य महात्मनः । पूजां कुरुत धर्मज्ञा जयस्तूर्णं भविष्यति

ઝડપથી મહાત્મા ગણપના પવિત્ર સ્થાને જાઓ. હે ધર્મજ્ઞો, પૂજા કરો—વિજય તરત જ તમારો થશે.

Verse 31

ततो हरमुखाच्छ्रुत्वा वचः क्षेमपरं हितम् । प्रहृष्टा विबुधास्सर्वे गणपस्य पुरः स्थिताः

ત્યારે શિવના મુખમાંથી કલ્યાણકારી અને હિતકારી વચનો સાંભળી, ગણપતિના સમક્ષ ઊભેલા સર્વ દેવગણ અત્યંત હર્ષિત થયા।

Verse 32

देवा ऊचुः । गणाधिप नमस्तुभ्यं सर्वदेवैकपालक । स्वर्गभोगप्रद प्रीत्या हेरंब त्वां नताः स्म ह

દેવોએ કહ્યું— હે ગણાધિપ! તમને નમસ્કાર; તમે સર્વ દેવોના એકમાત્ર પાલક છો. હે હેરંબ! સ્વર્ગભોગ આપનાર, ભક્તિપ્રેમથી અમે તમને પ્રણામ કરીએ છીએ।

Verse 33

जयदं सर्वयुद्धेषु सिद्धिदं सर्वकर्मसु । महामायं महाकायं हेरंब त्वां नताः स्म ह

હે હેરંબ! તમે સર્વ યુદ્ધોમાં જય આપનાર અને સર્વ કાર્યોમાં સિદ્ધિ આપનાર છો. હે મહામાયા, હે મહાકાય, અમે નિશ્ચયે તમને પ્રણામ કરીએ છીએ।

Verse 34

एकदंतं महाप्राज्ञं लंबतुंडं विनायकम् । देवं महर्षिदेवानांमिंद्रस्य च नताः स्म ह

અમે એકદંત, મહાપ્રાજ્ઞ, લાંબતૂંડ વિનાયક દેવને પ્રણામ કરીએ છીએ— જેમને મહર્ષિ-દેવગણ અને ઇન્દ્ર પણ વંદન કરે છે।

Verse 35

यत्ते पुरार्चनं यज्ञे न कृतं तत्क्षमस्व नः । सुराणां च गिरः श्रुत्वा गणपो वाक्यमब्रवीत्

યજ્ઞમાં પહેલાં તમારું પૂજન ન થયું— તે અપરાધ ક્ષમા કરશો. દેવોના વચન સાંભળી ગણપતિએ પ્રતિઉત્તર આપ્યો।

Verse 36

युष्माभिर्व्रियतां देवा वरो मत्तो हि वांच्छितः । ततः शक्रादयः सर्वे बृहस्पतिपुरोगमाः

હે દેવો, મારી પાસેથી તમને જે ઇચ્છિત વર જોઈએ તે માગો. ત્યાર પછી શક્ર (ઇન્દ્ર) આદિ સર્વ દેવો બૃહસ્પતિને આગે રાખીને આગળ આવ્યા.

Verse 37

ऊचुर्गणपतिं देवा जयोस्माकं भवत्विति । देवानां वचनं श्रुत्वा गणेशो वाक्यमब्रवीत्

દેવોએ ગણપતિને કહ્યું—“અમારો જય થાઓ.” દેવોના વચન સાંભળી ગણેશે ઉત્તર આપ્યો.

Verse 38

बाढमेव सुरश्रेष्ठा जयो वो भवतु द्रुतम् । ततो देवगणास्सर्वे हर्षनिर्भरमानसाः

“નિશ્ચય જ, હે સૂરશ્રેષ્ઠો, તમારો જય ત્વરિત થાઓ.” ત્યાર પછી સર્વ દેવગણ આનંદથી ભરેલા મનવાળા થયા.

Verse 39

गणेशं पूजयामासुर्गंधसारैस्तु मण्डनैः । दिव्यधूपैः सुवस्त्रैश्च कुसुमैर्नन्दनोद्भवैः

તેમણે ગણેશની પૂજા સુગંધિત સાર અને આભૂષણોથી, દિવ્ય ધૂપથી અને ઉત્તમ વસ્ત્રોથી, તેમજ નંદનવનમાં ઉગેલા પુષ્પોથી કરી.

Verse 40

पारिजातादिभिः पुष्पैरन्यैर्देवमनोहरैः । पूजितो गणपो देवैरुवाच सुरसत्तमान्

પારિજાત વગેરે તથા અન્ય દેવમનોહર પુષ્પોથી દેવોએ પૂજા કર્યા પછી ગણપે તે સૂરસત્તમોને કહ્યું.

Verse 41

गच्छध्वं विबुधा देवं विष्णुमद्भुतसाहसम् । स विधास्यति वः कामं वांच्छितं च ततः सुराः

હે વિબુધો, અદ્ભુત પરાક્રમવાળા ભગવાન વિષ્ણુ પાસે જાઓ. તેઓ તમારો કામ પૂર્ણ કરશે અને તમે જે ઇચ્છો તે આપશે; તેથી, હે દેવો, તેમની શરણ જાઓ.

Verse 42

स्वंस्वं रथं समारुह्य गतास्ते हरिमव्ययम् । पीतांबरं नमस्कृत्य ऊचुर्देवगणा मुदा

પોતપોતાના રથ પર ચઢીને તેઓ અવિનાશી હરિ પાસે ગયા. પીતાંબરધારી પ્રભુને નમસ્કાર કરીને દેવગણ આનંદથી બોલ્યા.

Verse 43

हरात्मजं तु संप्राप्य पूजयित्वा गणाधिपम् । आगतास्त्वत्सकाशं वै महात्मन्नद्य केशव

હરના પુત્ર ગણાધિપને પ્રાપ્ત કરીને અને તેમની પૂજા કરીને, હે મહાત્મા કેશવ, અમે આજે નિશ્ચયે તમારી સાન્નિધ્યમાં આવ્યા છીએ.

Verse 44

एतच्छ्रुत्वा तु देवानां वचनं हरिरव्ययः । यथातथ्यमुवाचेदं हनिष्ये दैत्यपुंगवान्

દેવોના વચન સાંભળી અવિનાશી હરિએ યથાર્થ કહ્યું— “હું દૈત્યોના અગ્રણીનો સંહાર કરીશ.”

Verse 45

श्रुत्वा वागमृतं देवा नारायणमुखाच्च्युतम् । हृष्टाश्च सुमुदाविष्टा द्रव्यैरिष्टैः समर्चयन्

નારાયણના મુખમાંથી નીકળેલા વાણી-અમૃતને સાંભળી દેવો હર્ષિત થઈ પરમાનંદથી ભરાયા, અને પ્રિય અર્પણદ્રવ્યો વડે તેમની પૂજા કરી.

Verse 46

पुनर्विष्णुरुवाचेदं देवानिंद्रपुरोगमान् । स्वंस्वं बलं समाहृत्य सज्जी भवत विज्वराः

ત્યારે વિષ્ણુએ ઇન્દ્ર-પુરોગામી દેવોને ફરી કહ્યું— “તમતમું બળ એકત્ર કરો અને સજ્જ થાઓ; ભયજ્વરથી રહિત રહો।”

Verse 47

हरिष्ये तान्दुराचारान्बलं चैव समंततः । अस्त्रवृंदं तु संगृह्य यूयं तिष्ठत निर्भयाः

“હું તે દુર્વર્તન કરનારાઓને અને તેમની સેના ને સર્વ દિશાઓથી પકડી લઈશ. તમે શસ્ત્રસમૂહ એકત્ર કરીને નિર્ભય થઈ અડગ રહો।”

Verse 48

माधवस्य वचः श्रुत्वा प्रगताः सुरपुंगवाः । विमानानि समारुह्य सर्वे दिव्यास्त्रधारिणः

માધવના વચન સાંભળી દેવશ્રેષ્ઠો આગળ વધ્યા; સર્વે દિવ્યાસ્ત્રધારી બની વિમાનો પર આરોહણ કરીને પ્રસ્થાન કર્યા।

Verse 49

देवानां हर्षवाक्यानि दैत्यचारैः श्रुतानि वै । राजानं कथयामासुर्हिरण्याक्षं महाबलम्

દેવોના હર્ષવચનો દૈત્યોના ચરોએ સાંભળ્યા; તેઓ જઈ મહાબલી રાજા હિરણ્યાક્ષને તે વાત કહી સંભળાવી।

Verse 50

श्रुत्वा दैत्यपतिस्तत्र चुकोपाति महाबलः । सचिवांस्तु समाहूय क्रुद्धो वचनमब्रवीत्

આ સાંભળી ત્યાં દૈત્યપતિ મહાબલી અત્યંત ક્રોધિત થયો. તેણે મંત્રીઓને બોલાવી ક્રોધપૂર્વક આ વચનો કહ્યા।

Verse 51

अधुनेंद्रादिदेवाश्च निखिलाः क्रूरबुद्धयः । माधवं च परीप्सन्तः शंभौ सर्वं न्यवेदयन्

ત્યારે ઇન્દ્રાદિ સર્વ દેવો ક્રૂર બુદ્ધિથી, માધવને મેળવવાની ઇચ્છા રાખીને, સર્વ વાત શંભુ (શિવ)ને નિવેદન કરી।

Verse 52

कथं जयं च लप्स्यामो दैत्यवृंदेतिदारुणे । त्रिपुरारिरुवाचेदं गणेशं यजतामराः

“અતિ ભયંકર દૈત્યવૃંદ પર અમે વિજય કેવી રીતે મેળવીએ?” એમ કહી ત્રિપુરારિ (શિવ) દેવોને બોલ્યા—“ગણેશની ઉપાસના કરો।”

Verse 53

पूजयित्वा तु तं देवं जेष्यथासुरदानवान् । ततो देवगणैर्हृष्टैः पूजितो गणनायकः

તે દેવની પૂજા કરશો તો તમે અસુરો અને દાનવોને જીતશો. ત્યારબાદ હર્ષિત દેવગણોએ ગણનાયક (ગણેશ)ની પૂજા કરી।

Verse 54

गणाधिपेन तुष्टेन क्रूरो दत्तो वरो महान् । जेष्यथाद्यासुरान्सर्वांस्ततो देवा मुदान्विताः

તૃપ્ત ગણાધિપ (ગણેશ) એ તે ક્રૂર વીરને મહાન વર આપ્યો—“તું આદ્ય સર્વ અસુરોને જીતશે.” ત્યારબાદ દેવો આનંદથી ભરાયા।

Verse 55

हरिं निवेदयामासुरस्मद्वधपरीप्सवः । हरेर्बाढमुपश्रुत्य रथिनः शस्त्रपाणयः

અમારો વધ કરવા ઇચ્છનારોએ આ વાત હરિને નિવેદી; અને હરિની આજ્ઞા સ્પષ્ટ સાંભળી, શસ્ત્ર હાથમાં લઈને રથી યોદ્ધાઓ આગળ વધ્યા।

Verse 56

युद्धार्थमधितिष्ठंति निर्जरास्त्वभयामयि । यस्य या शक्तिरस्तीह देवाञ्जेतुं वदत्वलम्

હે અભયામયી! અમર દેવો યુદ્ધ માટે સ્થાન ગ્રહણ કરીને ઊભા છે. અહીં જેમની પાસે જેટલી શક્તિ છે, તે દેવોને જીતવાની સામર્થ્ય જાહેર કરે—હવે વિલંબ પૂરતો।

Verse 57

ततो राज्ञोवचः श्रुत्वा मधुर्वचनमब्रवीत् । जेष्यामि च हरिं राजन्सहायं मे नियोजय

પછી રાજાના વચન સાંભળી મધુ મીઠી વાણીમાં બોલ્યો—“હે રાજન! હું હરિને જીતિશ; મારા માટે એક સહાયક નિયુક્ત કરો।”

Verse 58

जिते नारायणे देवाः सभयास्त्रिदशा ध्रुवम् । तस्मान्नारायणोऽस्माकं भागः सर्वपुरंजयः

નારાયણ વિજયી થાય ત્યારે ત્રિદશ દેવો નિશ્ચિત જ ભયમુક્ત થાય છે. તેથી નારાયણ જ અમારો યોગ્ય ભાગ—સર્વ પુરો (દુર્ગો)નો વિજેતા।

Verse 59

ततो धुंधुश्च सुंदश्च कालकेयो महाबलः । सहायश्च मधोस्तस्य जेष्यामो माधवं नृप

પછી ધુંધુ, સુંદ અને મહાબલી કાલકેય—મધુના સહાયક સાથે—બોલ્યા, “હે નૃપ! અમે માધવ (વિષ્ણુ)ને જીતશું।”

Verse 60

सर्वदैत्यबले मुख्याश्चत्वारो दृढविक्रमाः । कालमृत्युसमा वीराः सर्वास्त्रविधिपारगाः

સમસ્ત દૈત્યબળમાં તે ચારેય મુખ્ય હતા—અડગ પરાક્રમી, કાળ અને મૃત્યુ સમાન ભયંકર વીર, અને સર્વ અસ્ત્રવિધિમાં પારંગત।

Verse 61

बलस्तत्राब्रवीद्वाक्यं यस्मिन्जय उपस्थितः । तं च जेष्यामि जिष्णुं च प्रतिज्ञा मे दृढा नृप

ત્યાં જયની હાજરીમાં બલરામે કહ્યું— “હું તેને નિશ્ચયે જીતિશ, અને જિષ્ણુને પણ જીતિશ; હે નૃપ, મારી પ્રતિજ્ઞા દૃઢ છે।”

Verse 62

नमुचिश्च मुचिश्चैव भ्रातरौ बलदर्पितौ । ऊचतुस्तौ नृपं ह्यावां जेष्यावो वै बलाद्बलौ

નમુચિ અને મુચિ—બળના ગર્વથી મત્ત બે ભાઈઓ—રાજાને બોલ્યા: “અમે બંને બળવાન છીએ; માત્ર બળના જોરે જ નિશ્ચયે જીતશું।”

Verse 63

जम्भश्चैवाब्रवीद्वाक्यमिंद्रमिंद्रपुरोगमान् । जेष्यामि नात्र संदेहो दैत्या भवत विज्वराः

પછી જંભાએ ઇન્દ્ર અને ઇન્દ્રના આગેવાનોને કહ્યું: “હું નિશ્ચયે જીતિશ; તેમાં શંકા નથી. હે દૈત્યો, નિર્ભય અને નિશ્ચિંત રહો।”

Verse 64

त्रिपुरश्चाब्रवीद्वाक्यं जेष्यामि च विनायकम् । तावदूचेऽथ सेनानीर्मयो देवांतको बली

ત્રિપુર બોલ્યો: “હું વિનાયકને પણ જીતિશ।” એટલામાં દેવાંતક એવા બળવાન સેનાપતિ મયાસુર બોલી ઊઠ્યો।

Verse 65

इति श्रीपाद्मपुराणे प्रथमे सृष्टिखंडे कालकेयवधोनाम । पंचषष्टितमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રીપદ્મપુરાણના પ્રથમ સૃષ્ટિખંડમાં ‘કાલકેયવધ’ નામનો પાંસઠમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।

Verse 66

गत्वोवाच हिरण्याक्षं जिष्णुदूतोहमागतः । राज्यं त्यज स्ववाचा नः प्राणेषु यदि ते हितम्

ત્યાં જઈ તેણે હિરણ્યાક્ષને કહ્યું—“હું જિષ્ણુ (વિષ્ણુ)નો દૂત બની આવ્યો છું. જો પ્રાણરક્ષામાં તારો હિત હોય તો અમારા વચન અનુસાર રાજ્ય ત્યજી દે.”

Verse 67

न चेद्युध्यस्व मामद्य न वा गच्छ रसातलम् । ततः कोपादुवाचेदं नारदं मुनिसत्तमम्

“જો આજે મારી સાથે યુદ્ધ ન કરશો, તો રસાતલમાં જઈ પડો!” એમ કહી ક્રોધમાં તેણે મુનિશ્રેષ્ઠ નારદને આ વચન કહ્યું।

Verse 68

अहिंस्यस्त्वं ब्राह्माणाद्य गच्छ तूर्णं ममाग्रतः । देवानां च विपत्तिं च कदनं निधनं पुरः

“હે બ્રાહ્મણ, તું અહિંસ્ય છે; તને હાનિ કરવી યોગ્ય નથી. આજે તુરંત મારા આગળ જઈ દે—આગળ દેવતાઓની વિપત્તિ, પીડા અને વિનાશ છે.”

Verse 69

पश्य विप्र क्षणेनांतं प्राप्तं हरिहरादिकम् । एवमुक्त्वा स दैत्येंद्रो बलाध्यक्षमुवाच ह

“હે વિપ્ર, જો—ક્ષણમાં હરિ, હર અને અન્યોએ અંત લાવી દીધો છે.” એમ કહી તે દૈત્યેન્દ્રે સેનાપતિને કહ્યું।

Verse 70

सज्जीकृत्य बलं सर्वान्रथांश्चानयत द्रुतम् । दैत्यराजवचः श्रुत्वा बलाध्यक्षः समंततः

દૈત્યરાજના વચન સાંભળી સેનાપતિએ ચારે તરફથી સૈન્ય તૈયાર કર્યું અને બધા રથો પણ ઝડપથી મંગાવી લીધા।

Verse 71

बलान्याहूय सहसा संत्रस्तास्तूर्णमागताः । कोटिकोटिसहस्राणि अक्षौहिण्यो बलानि च

સેનાઓને સહસા બોલાવી તેઓ ભયભીત થઈ તત્કાળ આવી પહોંચ્યા. ત્યાં કરોડે કરોડે સહસ્રોની સંખ્યા તથા અક્ષૌહિણી અક્ષૌહિણી દળો સહિત સૈન્ય હતું.

Verse 72

एकैकस्य च वीरस्य वाहनानि महांति च । स्यंदनानि विचित्राणि गजोष्ट्राश्वखरानपि

અને દરેક વીર માટે મહાન વાહનો હતાં—વિચિત્ર રથો, તેમજ હાથી, ઊંટ, ઘોડા અને ગધેડાં પણ।

Verse 73

सिंहव्याघ्रलुलायांश्च समारुह्य ययुस्तदा । वाद्यैः सर्वैश्च भूयिष्ठैः सिंहनादैर्भयानकैः

ત્યારે તેઓ સિંહ, વ્યાઘ્ર અને અન્ય ક્રૂર પશુઓ પર આરોહણ કરીને નીકળ્યા; સર્વ પ્રકારના વાદ્યોના પ્રચંડ નાદ અને ભયંકર સિંહનાદોથી દિશાઓ ગુંજી ઉઠीं।

Verse 74

दिशस्तु पूरयामासुस्सिन्धुवेलाचला धराः । सर्वलोकाश्च वित्रेसुः समुद्राश्च चकंपिरे

દિશાઓ ભરાઈ ગઈ; સમુદ્રકાંઠાના પર્વતો સહિત ધરતી ધ્રુજી ઉઠી. સર્વ લોક કંપી ઉઠ્યા અને સમુદ્રો પણ હલચલ થયા.

Verse 75

देवदुंदुभयो नेदुः सर्वदेवैः समीरिताः । वाद्यैश्च विविधैरन्यैर्वायुपूर्णैर्घनस्वनैः

સર્વ દેવતાઓએ વગાડેલ દેવદુંદુભિઓ ગુંજી ઉઠ્યાં. તેમજ વાયુથી ભરેલા, ઘન-ગંભીર સ્વરવાળા અન્ય વિવિધ વાદ્યો પણ નાદ કરવા લાગ્યા.

Verse 76

सर्वलोकाभयत्रस्ता ये च त्रैलोक्यवासिनः । भ्रष्टकामागताकाशं घोरं तीव्रं महाहवम्

સર્વ લોકોના જીવો અને ત્રિલોકવાસીઓ ભયથી કંપી ઊઠ્યા. આકાશને ધ્રુજાવતું, કામનાઓને ભંગ કરતું ઘોર, તીવ્ર મહાયુદ્ધ પ્રગટ થયું.

Verse 77

परिघैः पाशशूलैश्च खड्गयष्टिपरश्वधैः । शरैश्च निशितैर्घोरैर्जघ्नुरन्योन्यमाहवे

પરિઘ, પાશ અને શૂલ, ખડ્ગ, યષ્ટિ અને પરશુ—અને ઘોર, તીક્ષ્ણ બાણોથી—રણમાં તેઓ પરસ્પર એકબીજાને ઘાયલ કરી પાડી દેતા રહ્યા.

Verse 78

शस्त्रास्त्रैर्बहुधामुक्तैर्दिशः सर्वा निरंतरम् । विगृहेषु धरण्यां च पर्वतेषु जलेषु च

અनेक રીતે છોડાયેલા શસ્ત્ર-અસ્ત્રોથી સર્વ દિશાઓ સતત ભરાઈ ગઈ—યુદ્ધોમાં, ધરતી પર, પર્વતો પર અને જળમાં પણ.

Verse 79

देवस्थाने तथाकाशे पर्वताग्रेषु सानुषु । गह्वरेषु महारण्ये तयोर्युद्धमवर्तत

દેવસ્થાનોમાં, ખુલ્લા આકાશમાં, પર્વતશિખરો અને ઢાળ પર, ગુફાઓમાં અને મહાવનમાં—આ રીતે તે બંનેનું યુદ્ધ ચાલુ રહ્યું.

Verse 80

पुष्कलादि घनानां च वर्षधारा जलं यथा । पतंत्यस्त्राणि सैन्येषु शतशोथ सहस्रशः

જેમ ઘન, વિશાળ વાદળોમાંથી વરસાદની ધારાઓ વરસે છે, તેમ જ સેનાઓ પર શસ્ત્રો સૈકડાઓ અને હજારોની સંખ્યામાં વરસ્યા.

Verse 81

केचित्पेतुः पृथिव्यां तु शरैः संभिन्नविग्रहाः । शक्तिभिर्मुसलैश्चान्ये छत्रशूलपरश्वधैः

કેટલાક બાણોથી વિદિર્ણ દેહ લઈને પૃથ્વી પર પડી ગયા; અને કેટલાક શક્તિ-ભાલા, મુસળ, તેમજ છત્ર (શસ્ત્રરૂપે), ત્રિશૂલ અને પરશુના પ્રહારે પટકાયા।

Verse 82

पतिताः संमुखे शूरा युद्धेषु न्यायवर्तिनः । गच्छंति सुरसद्मानि स्वाम्यर्थे ये त्वभीरवः

યુદ્ધમાં શત્રુના સમક્ષ પડીને પણ ન્યાય-ધર્મમાં સ્થિર રહેતા શૂરવીરો—સ્વામીના હિતાર્થે નિર્ભય થઈ લડનારાઓ—દેવલોકના ધામોને પામે છે।

Verse 83

ये चान्ये कातराः पापा हंतारो विमुखान्रणे । अन्यायैर्ये च योद्धारस्ते यान्ति यममंदिरं

અને જે અન્ય કાયર પાપી—રણે પીઠ ફેરવેલાંને મારી નાખનાર—તથા જે અન્યાયી ઉપાયો વડે યુદ્ધ કરે છે, તેઓ યમના મંદિર (યમલોક) તરફ જાય છે।

Verse 84

त्रिदिवस्था गजारोहाः सैन्धवस्थास्तथापरान् । रथस्थांश्च रथारोहाः पदगांश्च पदातयः

કેટલાક ત્રિદિવમાં ગજારોહી બની સ્થિત થયા; કેટલાક સૈંધવ અશ્વો પર આરૂઢ હતા. કેટલાક રથ પર રથી બની ઊભા રહ્યા, અને કેટલાક પદાતિ બની પગપાળા ગયા।

Verse 85

परस्परं विनिघ्नंति शूरा युद्धाभिकांक्षिणः । मुदिताः सत्वसंपन्ना धर्मिष्ठा बलसंवृताः

યુદ્ધની અભિલાષા ધરાવતા શૂરવીરો પરસ્પર એકબીજાને પાડી દે છે; તેઓ હર્ષિત, સત્ત્વસમ્પન્ન, ધર્મનિષ્ઠ અને બળથી સુદૃઢ હોય છે।

Verse 86

केषांचिद्वाहवश्छिन्ना मुसलैर्भिन्नमस्तकाः । केशाश्शिरांसि वस्त्राणि निपेतुर्धरणीतले

કેટલાંકના બાહુ કપાઈ ગયા; કેટલાંકના મસ્તક મુસળના પ્રહારે ચકનાચૂર થયા. વાળ, કપાયેલા શિર અને વસ્ત્રો ધરતી પર પડી ગયા.

Verse 87

मध्यच्छिन्नास्तथा भिन्नाः पेतुरुर्व्यां महाबलाः । खड्गपातैस्तथा चोग्रैश्छ्रिन्नभिन्नाः परश्वधैः

મધ્યેથી ચીરાઈ અને અન્ય રીતે પણ કાપી નાખાયેલા તે મહાબલી યોદ્ધાઓ ધરતી પર પટકાયા—ઉગ્ર ખડ્ગપ્રહારો વડે છિન્નભિન્ન અને પરશુઓ વડે વિદારીત.

Verse 88

गामेव पतिता धीरा दिव्यालंकारभूषिताः । प्रदीप्तोभूद्धरादेशो वीरैर्नागैर्हयै रथैः

દિવ્ય આભૂષણોથી શોભિત તે ધીર પુરુષો ધરતી પર જ પટકાયા. વીર, ગજ, અશ્વ અને રથોથી ભરેલો સમગ્ર પ્રદેશ પ્રજ્વલિત થયો.

Verse 89

विविधाभरणैर्नष्टैः पताकाभिश्च केतुभिः । ततो वसुंधरा सर्वा सशैलवनकानना

પછી પતાકાઓ અને કેતુઓ સહિત વિવિધ આભૂષણો નષ્ટ થતાં, પર્વતો-વન-ઉપવનসহ સમગ્ર વસુંધરા શોભાહીન બની ગઈ.

Verse 90

रुधिरौघप्लुता तत्र विबुधासुरयोर्युधि । क्रव्यादैर्बहुभिस्तत्र खादितो द्रव्यसंचयः

ત્યાં દેવો અને અસુરોના યુદ્ધમાં ધરતી રક્તપ્રવાહોથી છલકાઈ ગઈ; અને ત્યાં અનેક ક્રવ્યાદોએ સંગ્રહિત દ્રવ્યસંચય ગળી ગયો.

Verse 91

लोहितं प्रचुरं पीतं रक्षोभिश्च वृकादिभिः । अन्यैर्महागणैरेव क्षतजं पवनान्वितम्

લાલ અને પીળા વર્ણનું પ્રચુર રક્ત પવન સાથે વહેતું હતું; રાક્ષસો, વરુ વગેરે તથા અન્ય મહાગણોએ પણ તેને પી લીધું.

Verse 92

खादितं प्रीतिमद्भिश्च फेरुगृध्रगणैर्मुदा । एतस्मिन्नंतरे सूरिः सुरपूज्यो बृहस्पतिः

આનંદિત શિયાળોના ટોળાં અને ગીધોના સમૂહોએ હર્ષથી તેને ખાઈ નાખ્યું. એ વચ્ચે દેવપૂજ્ય મુનિ બૃહસ્પતિ પ્રગટ થયા.

Verse 93

मृतसंजीवनीविद्यां सुराणां संजजाप ह । विशल्यकरणीं दिव्यां ब्रह्मविद्यां महाबलां

તેણે દેવતાઓ માટે મૃતસંજીવની વિદ્યાનો જપ કર્યો; તેમજ દિવ્ય વિશલ્યકરણિ અને મહાબલ બ્રહ્મવિદ્યાનું પણ ઉચ્ચારણ કર્યું.

Verse 94

ततो धन्वंतरिर्विद्वान्सुरवैद्यो मनोजवः । औषधैस्तत्प्रयोगैश्च रणे पर्यटते मुदा

પછી વિદ્વાન, મનોજવ, દેવવૈદ્ય ધન્વંતરી ઔષધિઓ અને તેમના પ્રયોગો સાથે આનંદથી રણભૂમિમાં ફરવા લાગ્યા.

Verse 95

तत्र देवाश्च जीवंति ये मृताश्च महाहवे । अव्रणा बलसंपन्नाः प्रयुध्यंति भृशं पुनः

ત્યાં મહાયુદ્ધમાં જે દેવો માર્યા ગયા હતા તેઓ પણ ફરી જીવિત થયા; નિર્વ્રણ અને બલસંપન્ન બની તેઓ ફરી અત્યંત પ્રચંડ રીતે યુદ્ધ કરવા લાગ્યા.

Verse 96

एवं शतसहस्रं तु गणं दैत्यस्य चोद्धतम् । पतितं पुण्ययोगाच्च शरैर्निर्भिन्नकंधरम्

આ રીતે દૈત્યનો અહંકારી એક લાખનો ગણ, પુણ્યયોગના પ્રભાવથી, બાણોથી કંધર વિદિર્ણ થઈ ધરાશાયી થયો।

Verse 97

ततस्तु जयशब्देन नंदंति सिद्धचारणाः । ऋषयः खेचराश्चान्ये ये चैवाप्सरसां गणाः

પછી ‘જય’ના નાદથી સિદ્ધો અને ચારણો આનંદિત થયા; ઋષિઓ, અન્ય ખેચરો તથા અપ્સરાઓના ગણ પણ હર્ષિત થયા।

Verse 98

गीतिं गायंति गंधर्वाः शशंसुः परमर्षयः । अथ क्रुद्धो महातेजा दैत्यमुख्यो महाबलः

ગંધર્વોએ મધુર ગીતો ગાયા અને પરમર્ષિઓએ સ્તુતિ કરી; ત્યારે મહાતેજસ્વી, મહાબલી દૈત્યનાયક ક્રોધિત થયો।

Verse 99

कालकेय इति ख्यातः सेनानीर्दैत्यपस्य च । स्यन्दनस्थो महावीर्यो धनुरादाय तत्र च

દૈત્યરાજનો સેનાપતિ ‘કાલકેય’ તરીકે ખ્યાત હતો; તે મહાવીર રથ પર બેસી ત્યાં ધનુષ્ય ધારણ કરી ઊભો રહ્યો।

Verse 100

जघान सुरसंघांस्तान्नर्तयामास भूतले । निरंतरशरौघेण च्छादितं गगनं तदा

તેણે દેવતાઓના તે સંઘોને ઘાયલ કરી ધરાશાયી કર્યા અને ભૂમિ પર તેમને ડગમગાવ્યા; ત્યારે અવિરત બાણવર્ષાથી આકાશ ઢંકાઈ ગયું।

Verse 101

निपतंति शराः सैन्ये कोटिकोटि सहस्रशः । निपतंति ततो देवाः संयुगेष्वनिवर्तिनः

સેનામાં કરોડો કરોડ, હજારો હજારો બાણો વરસ્યા. ત્યારબાદ યુદ્ધમાં ન પાછા ફરનારા દેવો પણ સમરમાં ઝંપલાવ્યા.

Verse 102

रुधिरोद्गारिणस्सर्वे सिद्धगंधर्वकिन्नराः । विशिखैः पीडिता देवा निपेतुर्धरणीतले

સિદ્ધ, ગંધર્વ અને કિન્નર સૌ રક્ત ઉગાળતા થયા; અને બાણોથી પીડિત દેવો ધરતીતળે પડી ગયા.

Verse 103

केचिच्छरशतैर्भिन्नास्सहस्रैरयुतैस्तथा । पेतुरुर्व्यां महावीर्या ये रणे सुरपुंगवाः

કેટલાક દેવશ્રેષ્ઠ મહાવીર સૈંકડો બાણોથી ભેદાયા; તેમજ હજારો અને દસહજારો બાણોથી પણ, રણમાં ધરતી પર પડી ગયા.

Verse 104

व्यथिताश्चाभवन्सर्वे स्यंदनस्था दिवौकसः । शरैः प्रव्यथितास्ते तु स्थातुं शक्ता न संमुखे

રથસ્થ સર્વ દિવ્યલોકવાસીઓ વ્યથિત થયા. બાણોથી અત્યંત પીડિત તેઓ સામે ઊભા રહી શક્યા નહીં.

Verse 105

तेनावगाहितं सैन्यं गजेनेव सरोवनम् । शरैस्तस्यार्दिता देवा वज्रानलसमप्रभैः

તેણે સેનાને એમ ગભરાવી દીધી જેમ હાથી સરોવર મથાવે. વજ્ર અને અગ્નિ સમ તેજવાળા તેના બાણોથી દેવો આહત અને પીડિત થયા.

Verse 106

न शेकुः समरे स्थातुं मघवंतं ययुस्तदा । चित्ररथ इति ख्यातो देवश्शस्त्रभृतां वरः

મઘવાન્ (ઇન્દ્ર) સામે યુદ્ધમાં તેઓ ઊભા રહી શક્યા નહિ; તેથી તે સમયે પાછા વળ્યા. ત્યાં ‘ચિત્રરથ’ નામે પ્રસિદ્ધ, દેવોના શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ એવો વીર હતો.

Verse 107

ययौ स्यंदनमारुह्य युद्धं प्रति धनुर्धरः । अब्रवीद्वचनं सोपि सेनान्यं तु महासुरम्

ધનુર્ધર યોદ્ધા રથ પર ચઢીને યુદ્ધ તરફ ગયો. તેણે પણ સેનાપતિ એવા મહાસુરને થોડાં વચનો કહ્યાં.

Verse 108

यथा हंसि महाशूर सुरसेनां मुदान्वितः । स त्वं प्रशंसनीयश्च शूरोसि सुरसंमतः

હે મહાશૂર! તું આનંદપૂર્વક દેવસેનાનો સંહાર કરે છે; તેથી તું પ્રશંસનીય છે. તું શૂરવીર છે અને દેવોને પણ સંમત છે.

Verse 109

हिरण्याक्षप्रियं कर्म कृतं युद्धे त्वयाधुना । इदानीं मम बाणैश्च गच्छस्व यममंदिरम्

હમણાં જ યુદ્ધમાં તું હિરણ્યાક્ષને પ્રિય એવું કર્મ કર્યું છે. હવે મારા બાણોથી વિદ્ધ થઈ યમના મંદિરે જા.

Verse 110

ततश्च कालकेयस्तु स्मितो वचनमब्रवीत् । पुरैव विजितो देव गणः सर्वः प्रलीलया

ત્યારે કાલકેય હસીને બોલ્યો—“પૂર્વે જ મેં માત્ર રમતમાં જ સમગ્ર દેવગણને જીત્યો હતો.”

Verse 111

इदानीं तु स्थितं युद्धे बलं सर्वं तु हेलया । यदि ते निधने प्रीतिरस्तीह सुरपुंगव

હવે યુદ્ધમાં અમારું સર્વ બળ તૈયાર ઊભું છે, જાણે ક્રીડા હોય તેમ. હે દેવશ્રેષ્ઠ, જો અહીં તને પોતાના જ નિધનમાં પ્રીતિ હોય, તો આગળ આવો.

Verse 112

एभिस्त्वां निशितैर्बाणैर्नयामि यममंदिरम् । इत्युक्त्वा परमक्रुद्धो बाणमंतकसन्निभम्

“આ તીક્ષ્ણ બાણોથી હું તને યમના ધામે મોકલી દઈશ.” એમ કહી તે પરમ ક્રોધિત થયો અને અંતકસમાન બાણ ધારણ કર્યો.

Verse 113

जघान समरे वीरस्त्रिभिश्चिच्छेद सोंबरे । पुनर्बाणांश्च समरे योजयित्वा द्रुतं रुषा

સમરમાં તે વીર પ્રહાર કર્યો; ત્રણ બાણોથી તેણે સો’મ્બરને છેદી નાખ્યો. પછી ફરી એ જ યુદ્ધમાં ક્રોધથી ઝડપે વધુ બાણ ચઢાવ્યા.

Verse 114

जघान प्रचुरान्दैत्यांस्तांश्चकर्त्त स लाघवात् । ततोन्योन्यं शरैस्तीक्ष्णैः कालानलसमप्रभैः

તે લાઘવથી અનેક દૈત્યોને ઘાયલ કરી સંહાર્યા અને કાપી નાખ્યા. પછી તેઓ પરસ્પર તીક્ષ્ણ બાણોથી લડ્યા, જે કાલાનલ સમ પ્રભાથી દહકતા હતા.

Verse 115

युद्धे धनुष्मतां श्रेष्ठश्चिच्छेद भुवि वेगतः । तद्युद्धमभवद्देवदैत्ययोर्धर्मतो भृशम्

યુદ્ધમાં ધનુર્ધરોમાં શ્રેષ્ઠે વેગથી શરો વડે શત્રુને ભૂમિ પર પાડી દીધો. ત્યારબાદ દેવો અને દૈત્યો વચ્ચે ધર્માનુસાર અત્યંત ભયંકર યુદ્ધ થયું.

Verse 116

द्रष्टुकामागताः पार्श्वमृषि देवाः सुरोरगाः । एवं शतसहस्राणि बाणानां विधृतानि च

તેને જોવા ઇચ્છાથી દેવો, ઋષિઓ, સુર અને નાગો મુનિના પાર्श્વે આવી પહોંચ્યા; અને આ રીતે બાણોના પણ શતસહસ્રો અટકાવી રાખવામાં આવ્યા.

Verse 117

अन्योन्यं समरे वीरौ विजयाय विरेजतुः । अथ क्रुद्धो महातेजा गंधर्वाणां पतिस्तदा

સમરમાં તે બે વીર પરસ્પર સામે વિજય માટે તેજસ્વી બન્યા. ત્યારબાદ તે સમયે ગંધર્વોના મહાતેજસ્વી અધિપતિ ક્રોધિત થયો.

Verse 118

त्रिभिर्बिभेद बाणैश्च ललाटे हृदि पंचभिः । सप्तभिर्जठरे नाभौ बस्तौ तस्य स पंचभिः

તેણે ત્રણ બાણોથી તેના લલાટને, પાંચથી હૃદયને, સાતથી ઉદર-નાભિને અને પાંચથી તેની બસ્તિને ભેદી નાખી.

Verse 119

शरैः संपातितो दैत्यो मुग्धः कश्मलतां गतः । शिथिलीकृतचापश्च लेभे संज्ञां चिराद्बली

શરોથી પટકાયેલો તે દૈત્ય મોહિત થઈ ભ્રમમાં પડ્યો. તેનું ધનુષ ઢીલું પડી ગયું; અને તે બલવાન ઘણાં સમય પછી ચેતનામાં આવ્યો.

Verse 120

मधुसंज्ञं त्रिभिर्बाणैस्स बिभेद सुरोत्तमम् । चकर्त्त धनुरस्त्रैश्च दैत्यराजस्य पश्यतः

તેણે ‘મધુ’ નામના દેવોત્તમને ત્રણ બાણોથી ભેદ્યો; અને દૈત્યરાજ જોઈ રહ્યો હતો ત્યારે ધનુરસ્ત્રોથી તેને કાપી પાડી દીધો.

Verse 121

ततो बाणसहस्रैस्तु कालांतकसमप्रभैः । बिभेद दैत्यसिंहं तु सुराणामुत्तमो बली

પછી કાલાંતક સમાન તેજસ્વી હજારો બાણોથી દેવોમાં શ્રેષ્ઠ બલિએ દૈત્યોના સિંહ સમાન વીરને ભેદી નાખ્યો।

Verse 122

हतचेताः स दैत्येंद्रो बहुशोणितसंस्रवः । विह्वलो बहुबाणार्तः शूलं जग्राह दानवः

મન ભંગ થયેલો તે દૈત્યેન્દ્ર, બહુ રક્તસ્રાવથી વ્યાકુળ, અનેક બાણોની પીડાથી કંપતો દાનવે શૂલ પકડી લીધો।

Verse 123

शूलहस्तस्य तस्यैव चतुर्भिस्तुरगान्शरैः । हत्वा च पातयामास त्रिभिर्यंतारमेव च

તે શૂલધારીના રથના ઘોડાઓને ચાર બાણોથી મારી નાખ્યા અને વધુ ત્રણ બાણોથી સારથીને પણ પાડી દીધો।

Verse 124

जघान शूलमुर्वीष्ठस्ततो गंधर्वसत्तमम् । विचकर्त्त त्रिभिर्बाणैः शूलं चित्ररथो बली

પછી ઉર્વીષ્ઠે શૂલથી તે ઉત્તમ ગંધર્વને ઘાયલ કર્યો; અને બલવાન ચિત્રરથે ત્રણ બાણોથી શૂલને ચીરવી નાખ્યો।

Verse 125

शूलं च नष्टकं दृष्ट्वा हतभोगमिवोरगम् । गृहीत्वा मुद्गरं घोरं प्रदुद्राव सुरं बली

શૂલ તૂટી ગયેલું જોઈ—જાણે દાંત તૂટેલો સર્પ—બલિએ ભયંકર મુદગર પકડી દેવ તરફ ધસી ગયો।

Verse 126

स मुद्गरं समायातं दैत्यसेनाधिपं तदा । विचकर्त्त शिरो देहादर्धचंद्रेण संभ्रमात्

ત્યારે ગદા લઈને આગળ વધેલા દૈત્યસેનાપતિને તેણે ત્વરિત પ્રહારથી પાડી દીધો; યુદ્ધના ઘમાસાણમાં અર્ધચંદ્રાકાર શસ્ત્રથી તેનું શિર ધડથી અલગ કરી દીધું।

Verse 127

स पपात महीपृष्ठे संचचाल वसुंधरा । ततो दैत्यगणाः सर्वे विमुखा विप्रदुद्रुवुः

તે ધરતીના પીઠ પર પડી ગયો અને વસુંધરા કંપી ઉઠી. ત્યારબાદ બધા દૈત્યગણો વિમુખ થઈ ભયથી ત્વરિત ભાગી ગયા।