Adhyaya 59

Verse 1

विष्णुरुवाच । कृकलः सर्वतीर्थानि साधयित्वा गृहं प्रति । प्रस्थितः सार्थवाहेन महानंदसमन्वितः

વિષ્ણુએ કહ્યું—કૃકલએ સર્વ તીર્થોનું વિધિપૂર્વક અનુષ્ઠાન કરીને, મહાન આનંદથી યુક્ત થઈ, સાર્થવાહ સાથે પોતાના ગૃહ તરફ પ્રસ્થાન કર્યું।

Verse 2

एवं चिंतयते नित्यं संसारः सफलो मम । तृप्ताः स्वर्गं प्रयास्यंति पितरो मम नान्यथा

તે દરરોજ એમ વિચારતો—“મારો સંસાર સાચે જ સફળ થયો. તૃપ્ત થયેલા મારા પિતૃઓ નિશ્ચયે સ્વર્ગે જશે; અન્યથા નહિ।”

Verse 3

तावत्प्रत्यक्षरूपेण बद्ध्वा तस्य पितामहान् । पुरतस्तस्य संब्रूते नहि ते पुण्यमुत्तमम्

ત્યારે પિતામહ (બ્રહ્મા) પ્રત્યક્ષ રૂપ ધારણ કરીને તેને બાંધી, તેની સામે બોલ્યા—“તારા પાસે ઉત્તમ પુણ્ય નથી।”

Verse 4

दिव्यरूपो महाकायः कृकलं वाक्यमब्रवीत् । तव तीर्थफलं नास्ति श्रममेव वृथा कृथाः

દિવ્ય રૂપ અને વિશાળ કાયાવાળા તેમણે કૃકલને કહ્યું—“તને તીર્થફળ નથી; તું વ્યર્થ જ પરિશ્રમ કરે છે।”

Verse 5

स्वयं संतोषमाप्नोषि नहि ते पुण्यमुत्तमम् । एवं श्रुत्वा ततो वैश्यः कृकलो दुःखपीडितः

તું પોતાને સંતોષ પ્રાપ્ત કરે છે, પરંતુ તને પરમ પુણ્ય મળતું નથી. આ સાંભળીને વૈશ્ય કૃકલ દુઃખથી પીડિત થયો.

Verse 6

भवान्कः संवदस्येवं कस्माद्बद्धाः पितामहाः । केन दोषप्रभावेण तन्मेत्वं कारणं वद

તમે કોણ છો કે આ રીતે બોલો છો? પિતામહો કેમ બંધાયેલા છે? કયા દોષના પ્રભાવથી આવું થયું? તેનું કારણ મને કહો.

Verse 7

कस्मात्तीर्थफलं नास्ति मम यात्रा कथं नहि । सर्वमेव समाचक्ष्व यदि जानासि संस्फुटम्

મને તીર્થફળ કેમ નથી? મારી યાત્રા કેવી રીતે નિષ્ફળ થાય? જો તને ખરેખર સ્પષ્ટ જાણ હોય તો બધું કહી દે.

Verse 8

धर्म उवाच । पूतां पुण्यतमां स्वीयां भार्यां त्यक्त्वा प्रयाति यः । तस्य पुण्यफलं सर्वं वृथा भवति नान्यथा

ધર્મ બોલ્યા—જે પોતાની પવિત્ર અને પરમ પુણ્યવતી પત્નીને ત્યજીને પ્રસ્થાન કરે છે, તેનું સર્વ પુણ્યફળ વ્યર્થ થાય છે; અન્યથા નથી.

Verse 9

धर्माचारपरां पुण्यां साधुव्रतपरायणाम् । पतिव्रतरतां भार्यां सुगुणां पुण्यवत्सलाम्

ધર્માચાર પરાયણ, પવિત્ર, સાધુવ્રતોમાં નિષ્ઠાવાન, પતિવ્રતમાં રત, સદ્ગુણસંપન્ન અને પુણ્યપ્રેમી એવી પત્ની.

Verse 10

तामेवापि परित्यज्य धर्मकार्यं प्रयाति यः । वृथा तस्य कृतः सर्वो धर्मो भवति नान्यथा

જે વ્યક્તિ પોતાનું કર્તવ્યધર્મ પણ ત્યજીને બીજા કહેવાતા ધર્મકાર્ય માટે જાય છે, તેના દ્વારા કરાયેલો સર્વ ધર્મ વ્યર્થ બને છે; અન્યથા નથી.

Verse 11

सर्वाचारपरा भव्या धर्मसाधनतत्परा । पतिव्रतरता नित्यं सर्वदा ज्ञानवत्सला

તે સર્વ સદાચારની પરાયણા, ધર્મસાધનોમાં તત્પર; નિત્ય પતિવ્રતા અને સર્વદા જ્ઞાનપ્રેમી હોય છે.

Verse 12

एवं गुणा भवेद्भार्या यस्य पुण्या महासती । तस्य गेहे सदा देवास्तिष्ठंति च महौजसः

જેની પત્ની આવા ગુણોથી યુક્ત, પુણ્યશીલા અને મહાસતી હોય, તેના ઘરમાં મહાતેજસ્વી દેવતાઓ સદા નિવાસ કરે છે.

Verse 13

पितरो गेहमध्यस्थाः श्रेयो वांछंति तस्य च । गंगाद्याः पुण्यनद्यश्च सागरास्तत्र नान्यथा

તેના ઘરમાં નિવાસ કરતા પિતૃઓ તેના કલ્યાણની જ ઇચ્છા કરે છે; ત્યાં ગંગા વગેરે પુણ્ય નદીઓ અને સાગરો પણ હાજર છે—શંકા નથી.

Verse 14

पुण्या सती यस्य गेहे वर्तते सत्यतत्परा । तत्र यज्ञाश्च गावश्च ऋषयस्तत्र नान्यथा

જે ઘરમાં સત્યપરાયણા પુણ્યશીલા સતી વસે છે, ત્યાં યજ્ઞો, ગાયો અને ઋષિઓ નિશ્ચયે હાજર રહે છે—અન્યથા નથી.

Verse 15

तत्र सर्वाणि तीर्थानि पुण्यानि विविधानि च । भार्यायोगेन तिष्ठंति सर्वाण्येतानि नान्यथा

ત્યાં નાનાવિધ પવિત્ર તીર્થો બધાં પત્ની સાથેના સહધર્મ-સંયોગથી જ સ્થિત રહે છે; અન્યથા એ બધાં રહેતાં નથી।

Verse 16

पुण्यभार्याप्रयोगेण गार्हस्थ्यं संप्रजायते । गार्हस्थ्यात्परमो धर्मो द्वितीयो नास्ति भूतले

પુણ્યવતી પત્નીના સહવાસથી ગાર્હસ્થ્યાશ્રમ સાચે પ્રગટ થાય છે. ધરતી પર ગાર્હસ્થ્યધર્મથી ઊંચો ધર્મ નથી; તેનો બીજો નથી।

Verse 17

गृहस्थस्य गृहः पुण्यः सत्यपुण्यसमन्वितः । सर्वतीर्थमयो वैश्य सर्वदेवसमन्वितः

ગૃહસ્થનું ઘર પુણ્યમય છે, સત્ય અને પુણ્યથી યુક્ત છે. હે વૈશ્ય, તે ખરેખર સર્વ તીર્થમય અને સર્વ દેવોથી સમન્વિત છે।

Verse 18

गार्हस्थ्यं च समाश्रित्य सर्वे जीवंति जंतवः । तादृशं नैव पश्यामि अन्यमाश्रममुत्तमम्

ગાર્હસ્થ્યાશ્રમને આશ્રય કરીને જ સર્વ જીવો જીવન ધરાવે છે. આવા આશ્રમથી ઉત્તમ બીજો કોઈ આશ્રમ મને દેખાતો નથી।

Verse 19

मंत्राग्निहोत्रं देवाश्च सर्वे धर्माः सनातनाः । दानाचाराः प्रवर्तंते यस्य पुंसश्च वै गृहे

જે પુરુષના ગૃહમાં મંત્રજપ અને અગ્નિહોત્ર પ્રવર્તે છે, ત્યાં જાણે સર્વ દેવતાઓ સન્નિહિત હોય; સનાતન ધર્મકર્તવ્યો સ્થિર રહે અને દાનાચાર ચાલતો રહે છે।

Verse 20

एवं यो भार्यया हीनस्तस्यगेहं वनायते । यज्ञाश्च वै न सिध्यंति दानानि विविधानि च

આ રીતે પત્નીવિહિન પુરુષનું ઘર વન સમાન બની જાય છે. તેના યજ્ઞો સિદ્ધ થતા નથી અને વિવિધ દાનો પણ ફળદાયી થતા નથી।

Verse 21

भार्याहीनस्य पुंसोपि न सिध्यति महाव्रतम् । धर्मकर्माणि सर्वाणि पुण्यानि विविधानि च

પત્નીવિહિન પુરુષનું મહાવ્રત પણ સિદ્ધ થતું નથી. તેમ જ તેના સર્વ ધર્મકર્મો અને નાનાવિધ પુણ્યકર્મો પણ પૂર્ણતા પામતા નથી।

Verse 22

नास्ति भार्यासमं तीर्थं धर्मसाधनहेतवे । शृणुष्व त्वं गृहस्थस्य नान्यो धर्मो जगत्त्रये

ધર્મસાધન માટે પત્ની સમાન કોઈ તીર્થ નથી. સાંભળો—ગૃહસ્થ માટે ત્રિલોકમાં બીજો કોઈ ધર્મ નથી।

Verse 23

यत्र भार्या गृहं तत्र पुरुषस्यापि नान्यथा । ग्रामे वाप्यथवारण्ये सर्वधर्मस्य साधनम्

જ્યાં પત્ની છે ત્યાં જ પુરુષનું ઘર છે—બીજું નથી. ગામમાં હોય કે અરણ્યમાં, તે જ સર્વ ધર્મસાધનનું સાધન છે।

Verse 24

नास्ति भार्यासमं तीर्थं नास्ति भार्यासमं सुखम् । नास्ति भार्यासमं पुण्यं तारणाय हिताय च

પત્ની સમાન કોઈ તીર્થ નથી, પત્ની સમાન કોઈ સુખ નથી. પત્ની સમાન કોઈ પુણ્ય નથી—તારણ અને હિત માટે।

Verse 25

धर्मयुक्तां सतीं भार्यां त्यक्त्वा यासि नराधम । गृहं धर्मं परित्यज्य क्वास्ते धर्मस्य ते फलम्

હે નરાધમ! ધર્મયુક્ત સતી પત્નીને ત્યજીને તું ચાલ્યો જાય છે. ઘર અને સ્વધર્મ પરિત્યજીને પછી તારા ધર્મનું ફળ ક્યાં રહેશે?

Verse 26

तया विना यदा तीर्थे श्राद्धदानं कृतं त्वया । तेन दोषेण वै बद्धास्तव पूर्वपितामहाः

તેના વિના જ્યારે તું તીર્થમાં શ્રાદ્ધદાન કર્યું, તે જ દોષથી તારા પૂર્વ પિતામહો ખરેખર બંધાઈ ગયા.

Verse 27

भवांश्चौरो ह्यमी चौरा यैस्तु भुक्तं सुलोलुपैः । त्वया दत्तस्य श्राद्धस्य अन्नमेवं तया विना

તું પણ ચોર છે અને આ લોકો પણ ચોર છે; કારણ કે અતિ લોભથી તેમણે તું આપેલા શ્રાદ્ધનું અન્ન, તેના વિના, આ રીતે ભોગવ્યું.

Verse 28

सुपुत्रः श्रद्धया युक्तः श्राद्धदानं ददाति यः । भार्या दत्तेन पिंडेन तस्य पुण्यं वदाम्यहम्

જેનો સુપુત્ર શ્રદ્ધાયુક્ત થઈ શ્રાદ્ધદાન કરે છે, અને જેના પત્ની પિંડ અર્પે છે—તેમાંથી ઉત્પન્ન પુણ્ય તેનું જ છે, એમ હું કહું છું.

Verse 29

यथाऽमृतस्य पानेन नृणां तृप्तिर्हि जायते । तथा पितॄणां श्राद्धेन सत्यंसत्यं वदाम्यहम्

જેમ અમૃતપાનથી મનુષ્યોને તૃપ્તિ થાય છે, તેમ જ શ્રાદ્ધથી પિતૃઓને તૃપ્તિ થાય છે—આ સત્ય છે; હું સત્ય-સત્ય કહું છું.

Verse 30

गार्हस्थ्यस्य च धर्मस्य भार्या भवति स्वामिनी । त्वयैषा वंचिता मूढ चौरकर्मकृतं वृथा

ગૃહસ્થધર્મમાં પત્ની ગૃહની સ્વામિની ગણાય છે. પરંતુ હે મૂઢ, તું એને છેતર્યો; તારો આચાર વ્યર્થ ચૌર્યકર્મ સમાન રહ્યો.

Verse 31

अमी पितामहाश्चौरा यैर्भुक्तं तु तया विना । भार्या पचति चेदन्नं स्वहस्तेनामृतोपमम्

જેઓએ તેના વિના ભોજન કર્યું તે પિતામહો ખરેખર ચોર છે. પરંતુ પત્ની પોતાના હાથથી અન્ન રાંધે તો તે અમૃત સમાન બને છે.

Verse 32

तदन्नमेवभुंजंति पितरो हृष्टमानसाः । तेनैव तृप्तिमायांति संतुष्टाश्च भवंति ते

પિતૃઓ હર્ષિત મનથી એ જ અન્ન ભોગવે છે; એથી જ તેઓ તૃપ્તિ પામે છે અને સંપૂર્ણ સંતોષ પામે છે.

Verse 33

तस्माद्भार्यां विना धर्मः पुरुषस्य न सिध्यति । नास्ति भार्यासमं तीर्थं पुंसां सुगतिदायकम्

અતએવ પત્ની વિના પુરુષનો ધર્મ સિદ્ધ થતો નથી. પુરુષો માટે પત્ની સમાન કોઈ તીર્થ નથી, જે સુગતિ આપે.

Verse 34

भार्यां विना च यो धर्मः स एव विफलो भवेत्

પત્ની વિના જે ધર્મ આચરાય છે, તે નિશ્ચયે નિષ્ફળ બને છે.

Verse 59

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने सुकलाचरित्रे एकोनषष्टितमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રીપદ્મપુરાણના ભૂમિખંડમાં વેનોપાખ્યાન અંતર્ગત સુકલા-ચરિત્ર વિષયક એકોણસાઠમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।