Adhyaya 30

Verse 1

ऋषय ऊचुः । योऽसौ वेनस्त्वयाख्यातः पापाचारेण वर्तितः । तस्य पापस्य का वृत्तिः किं फलं प्राप्तवान्द्विज

ઋષિઓએ કહ્યું—હે દ્વિજ, જે વેનને તું પાપાચારથી વર્તનાર તરીકે વર્ણવ્યો, તેના પાપનો પ્રવાહ કેવો હતો અને તેણે કયું ફળ પ્રાપ્ત કર્યું?

Verse 2

चरित्रं तस्य वेनस्य समाख्याहि यथा पुरा । विस्तरेण विदां श्रेष्ठ त्वं न एतन्महामते

હે વિદ્વાનશ્રેષ્ઠ, હે મહામતિ, પ્રાચીનકાળે જેમ બન્યું તેમ રાજા વેનનું ચરિત્ર અમને વિસ્તારે કહો.

Verse 3

सूत उवाच । चरित्रं तस्य वेनस्य वैन्यस्यापि महात्मनः । प्रवक्ष्यामि सुपुण्यं च यथान्यायं श्रुतं पुरा

સૂત બોલ્યા—વેન તથા મહાત્મા વૈન્ય (પૃથુ)નું અતિ પુણ્યમય ચરિત્ર, જેમ પ્રાચીનકાળે સાંભળ્યું હતું તેમ યથાન્યાય હું વર્ણવીશ।

Verse 4

जाते पुत्रे महाभागस्तस्मिन्पृथौ महात्मनि । विमलत्वं गतो राजा धर्मत्वं गतवान्पुनः

જ્યારે તે મહાત્મા પુત્ર પૃથુ જન્મ્યો, ત્યારે રાજા મહાભાગ્યવાન બન્યો; તેણે નિર્મળતા પ્રાપ્ત કરી અને ફરી ધર્મમાં સ્થિર થયો।

Verse 5

महापापानि सर्वाणि अर्जितानि नराधमैः । तीर्थसंगप्रसंगेन तेषां पापं प्रयाति च

નરાધમોએ સંચિત કરેલા સર્વ મહાપાપો પણ તીર્થના સંગ-સંસર્ગમાત્રથી નાશ પામે છે; તેમનું પાપ દૂર થઈ જાય છે।

Verse 6

सतां संगात्प्रजायेत पुण्यमेव न संशयः । पापानां तु प्रसंगेन पापमेव प्रजायते

સત્પુરુષોના સંગથી નિઃસંદેહ પુણ્ય જ ઉત્પન્ન થાય છે; પરંતુ પાપીઓના પ્રસંગથી પાપ જ જન્મે છે।

Verse 7

संभाषाद्दर्शनात्स्पर्शादासनाद्भोजनात्किल । पापिनां संगमाच्चैव किल्बिषं परिसंचरेत्

વાતચીત, દર્શન, સ્પર્શ, સાથે બેસવું અને સાથે ભોજન કરવું—આ બધાથી પણ, ખાસ કરીને પાપીઓના સંગથી, પાપ ફેલાય છે એમ કહેવાય છે।

Verse 8

तथा पुण्यात्मकानां च पुण्यमेव प्रसंचरेत् । महातीर्थप्रसंगेन पापाः शुध्यंति नान्यथा

એ જ રીતે પુણ્યસ્વભાવવાળાઓમાં પુણ્ય જ પ્રસરે અને પરિભ્રમે છે. મહાતીર્થના સંગથી જ પાપો શુદ્ધ થાય છે; અન્યથા નહીં.

Verse 9

पुण्यां गतिं प्रयान्त्येते निर्द्धूताशेष कल्मषाः । ऋषय ऊचुः । तत्कथं यांति ते पापाः परां सिद्धिं द्विजोत्तम

તેઓ બાકી રહેલા સર્વ કલ્મષોને ઝાડી પુણ્યમય ગતિને પામે છે. ઋષિઓ બોલ્યા—“તો એ પાપીઓ પરમ સિદ્ધિને કેવી રીતે પામે છે, હે દ્વિજોત્તમ?”

Verse 10

तन्नो विस्तरतो ब्रूहि श्रोतुं श्रद्धा प्रवर्तते

અતએવ અમને આ વિષય વિસ્તારે કહો; સાંભળવાની શ્રદ્ધા અમારા હૃદયમાં જાગી છે.

Verse 11

सूत उवाच । लुब्धकाश्च महापापाः संजाता दासधीवराः । रेवा च यमुना गंगास्तासामंभसि संस्थिताः

સૂતએ કહ્યું—લોભી અને મહાપાપી પુરુષો દાસ અને ધીવરો (માછીમારો) બની ગયા, અને રેવા, યમુના તથા ગંગાના જળમાં વસવા લાગ્યા.

Verse 12

ज्ञानतोऽज्ञानतः स्नात्वा संक्रीडंति च वै जले । महानद्याः प्रसंगेन ते यांति परमां गतिम्

જાણીને કે અજાણીને જે જળમાં સ્નાન કરે અને ક્રીડા કરે, તેઓ મહાનદીના સંગથી પરમ ગતિને પામે છે.

Verse 13

दासत्वं पापसंघातं परित्यज्य व्रजंति ते । पुण्यतोयप्रसंगाच्च ह्याप्लुताः सर्व एव ते

દાસત્વરૂપ પાપસંચયને ત્યજી તેઓ પ્રસ્થાન કરે છે; અને પુણ્યજળના સંસર્ગથી તેઓ સર્વે જાણે સ્નાન કરેલા હોય તેમ નિશ્ચયે શુદ્ધ થાય છે।

Verse 14

महानद्याः प्रसंगाच्च अन्यासां नैव सत्तमाः । महापुण्यजनस्यापि पापं नश्यति पापिनाम्

મહાનદીના સંસર્ગથી અન્ય જળ પણ ઉત્તમ બને છે; અને મહાપુણ્યવાન પુરુષના સાન્નિધ્યથી પાપીઓના પણ પાપ નાશ પામે છે।

Verse 15

प्रसंगाद्दर्शनात्स्पर्शान्नात्र कार्या विचारणा । अत्रार्थे श्रूयते विप्रा इतिहासोऽघनाशनः

સંગ, દર્શન અને સ્પર્શ માત્રથી—અહીં વધુ વિચાર કરવાની જરૂર નથી. આ જ વિષયમાં, હે વિપ્રો, પાપનાશક એક ઇતિહાસ સાંભળવામાં આવે છે।

Verse 16

तं वो अद्य प्रवक्ष्यामि बहुपुण्यप्रदायकम् । कश्चिदस्ति मृगव्याधः सुलोभाख्यो महावने

હવે હું તમને બહુ પુણ્ય આપનાર તે વર્ણન કહું છું. એક મહાવનમાં સુલોભ નામનો એક મૃગવ્યાધ (શિકારી) રહેતો હતો।

Verse 17

श्वभिर्वागुरिजालैश्च धनुर्बाणैस्तथैव च । मृगान्घातयते नित्यं पिशितास्वादलंपटः

કૂતરાં, ફાંસાં અને જાળાંથી, તેમજ ધનુષ્ય-બાણથી પણ; માંસના સ્વાદનો લોભી તે નિત્ય મૃગોનો વધ કરતો હતો।

Verse 18

एकदा तु सुदुष्टात्मा बाणपाणिर्धनुर्धरः । श्वभिः परिवृतो दुर्गं वनं विंध्यस्य वै गतः

એક વખત અતિ દુષ્ટાત્મા, હાથમાં બાણ ધરાવતો ધનુર્ધર, કૂતરાઓથી ઘેરાયેલો, વિંધ્ય પ્રદેશના દુર્ગમ વનમાં ગયો।

Verse 19

मृगान्रुरून्वराहांश्च भीतान्सूदितवान्बहून् । रेवातीरं समासाद्य कश्चिच्छफरघातकः

ભયભીત હરણો, રુરુઓ અને વરાહોને ઘણાં મારીને, એક શફર-માછલીઓનો ઘાતક કોઈ વ્યક્તિ રેવા (નર્મદા)ના તટે પહોંચ્યો।

Verse 20

शफरान्सूदयित्वा स निर्जगाम बहिर्जलात् । मृगव्याधस्य लोभस्य भयत्रस्ता ततो मृगी

શફર માછલીઓને મારીને તે પાણીમાંથી બહાર આવ્યો. ત્યારબાદ શિકારીના લોભથી ભયભીત થયેલી તે મૃગી ડરીને ભાગી ગઈ।

Verse 21

जीवत्राणपरा सार्ता भीता चलितचेतना । त्वरमाणा पलायंती रेवातीरं समाश्रिता

જીવ બચાવવાની તત્પરતા ધરાવતો તે સાર્થ (કારવાં) ભયભીત અને ચિત્તચલિત થઈ, ઉતાવળે ભાગતો રેવા-તટનો આશ્રય લેવા લાગ્યો।

Verse 22

श्वभिश्च चालिता सा तु बाणघातक्षतातुरा । श्वसनस्यापि वेगेन सुलभो मृगघातकः

કૂતરાઓથી હાંકી કાઢવામાં આવેલી તે, બાણના ઘા વડે ઘાયલ અને વ્યથિત હતી; તેની શ્વાસની ગતિ જેટલી ઝડપથી પણ મૃગઘાતક તેને સહેલાઈથી પકડી શક્યો।

Verse 23

पृष्ठ एव समायाति पुरतो याति सा मृगी । दृष्टवांस्तां शफरहा बाणपाणिः समुद्यतः

એ મૃગી ક્યારેક પાછળ આવી જાય છે અને પછી આગળ નીકળી જાય છે. તેને જોઈ શફરહા હાથમાં બાણ લઈને મારવા તૈયાર થઈ ઊભો થયો.

Verse 24

धनुरानम्य वेगेन अनुरुध्य च तां मृगीम् । तावल्लुब्धक लोभाख्यः श्वभिः सार्द्धं समागतः

ઝડપથી ધનુષ વાળી તે મૃગીનો પીછો કરવા લાગ્યો; એટલામાં ‘લોભ’ નામનો શિકારી કૂતરાઓ સાથે ત્યાં આવી પહોંચ્યો.

Verse 25

न हंतव्या मदीयेयं मृगयां मे समागता । तस्य वाक्यं समाकर्ण्य मीनहा मांसलंपटः

“આ મારી પાસે આવેલી શિકાર છે; તેમાં હત્યા કરવી નહીં.” આ વચન સાંભળી માંસલોભી માછલી-ઘાતક (ઉશ્કેરાયો).

Verse 26

बाणं मुमोच दुष्टात्मा तामुद्दिश्य महाबलः । निहता मृगलुब्धेन बाणेन निशितेन च

દુષ્ટચિત્ત મહાબલીએ તેને નિશાન બનાવી બાણ છોડ્યું; અને શિકારીના તિક્ષ્ણ બાણથી તે મૃગી મારાઈ ગઈ.

Verse 27

प्रमृता सा मृगी तत्र बाणाभ्यां पापचेतसोः । श्वभिर्दंतैः समाक्रांता त्वरमाणा पपात सा

ત્યાં તે મૃગી પાપચિત્તોના બાણોથી ભારે ઘાયલ થઈ; કૂતરાના દાંતોથી ચીરાઈ, ભયમાં તડફડતી પડી ગઈ.

Verse 28

शिखराच्च ह्रदे पुण्ये रेवायाः पापनाशने । श्वानश्च त्वरमाणास्ते पतिता विमले ह्रदे

શિખર પરથી રેવા-તીર્થના પાપનાશક પવિત્ર હ્રદમાં તે કૂતરાઓ પણ ઉતાવળે દોડી ને નિર્મળ સરોવરમાં પડી ગયા.

Verse 29

मृगव्याधो वदत्येव धीवरं क्रोधमूर्च्छितः । मदीयेयं मृगी दुष्ट कस्माद्बाणैर्हता त्वया

ક્રોધથી ઉન્મત્ત શિકારીએ ધીવર ને કહ્યું—“અરે દુષ્ટ! આ મૃગી મારી છે; તું એને બાણોથી કેમ મારી નાખી?”

Verse 30

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने त्रिंशोऽध्यायः

આ રીતે શ્રીપદ્મપુરાણના ભૂમિખંડમાં ‘વેનોપાખ્યાન’ નામનો ત્રીસમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.

Verse 31

युध्यमानौ ततस्तौ तु द्वावेतौ तु परस्परम् । क्रोधलोभान्महाभागौ पतितौ विमले जले

પછી તે બંને પરસ્પર યુદ્ધ કરતાં, ક્રોધ અને લોભના વશમાં પડી, મહાભાગ હોવા છતાં નિર્મળ જળમાં પડી ગયા.

Verse 32

तस्मिन्काले महापर्व वर्तते गतिदायकम् । अमावास्या समायोगं महापुण्यफलप्रदम्

તે સમયે પરમ ગતિ આપનારું મહાપર્વ પ્રગટે છે; તે અમાવાસ્યાનો સમયોગ છે, જે મહાપુણ્યફળ આપનાર છે.

Verse 33

वेलायां पतिताः सर्वे पर्वणस्तस्य सत्तम । जपध्यानविहीनास्ते भावसत्यविवर्जिताः

હે સત્તમ, તેના સર્વ પર્વણો સમય પર પડીને નષ્ટ થયા; તે જપ-ધ્યાનવિહિન અને ભાવ તથા સત્યથી વિહોણા બન્યા।

Verse 34

तीर्थस्नानप्रसंगेन मृगी श्वा च स लुब्धकः । सर्वपापविनिर्मुक्तास्ते गताः परमां गतिम्

તીર્થસ્નાનના પ્રસંગથી તે મૃગી, તે શ્વાન અને તે લુબ્ધક—સર્વ પાપોથી મુક્ત થઈ—પરમ ગતિને પામ્યા।

Verse 35

तीर्थानां च प्रभावेण सतां संगाद्द्विजोत्तमाः । नाशयेत्पापिनां पापं दहेदग्निरिवेंधनम्

હે દ્વિજોત્તમો, તીર્થોના પ્રભાવથી અને સત્ત્વજનના સંગથી પાપીઓના પાપ નાશ પામે છે—જેમ અગ્નિ ઇંધણને દહે છે।

Verse 36

सूत उवाच । तेषामेवं हि संसर्गादृषीणां च महात्मनाम् । संभाषाद्दर्शनान्नष्टं स्पर्शाच्चैव नृपस्य च

સૂત બોલ્યા—તે મહાત્મા ઋષિઓના એવા સંસર્ગથી, સંભાષણથી, દર્શનથી અને સ્પર્શથી પણ રાજાનો કલ્મષ નષ્ટ થયો।

Verse 37

वेनस्य कल्मषं नष्टं सतां संगात्पुरा किल । अत्युग्रपुण्यसंसर्गात्पापं नश्यति पापिनाम्

કહેવાય છે કે પૂર્વે સત્ત્વજનના સંગથી વેનનો કલ્મષ નષ્ટ થયો; કારણ કે અત્યંત પ્રબળ પુણ્યના સંસર્ગથી પાપીઓનું પાપ નાશ પામે છે।

Verse 38

अत्युग्रपापिनां संगात्पापमेव प्रसंचरेत् । मातामहस्य दोषेण संलिप्तो वेन एव सः

અત્યંત ઉગ્ર પાપીઓના સંગથી પાપ જ પ્રસરે છે. માતામહના દોષથી તે કલુષિત થયો—તે ખરેખર વેન જ હતો.

Verse 39

ऋषय ऊचुः । मातामहस्य को दोषस्तं नो विस्तरतो वद । स मृत्युः स च वै कालः स यमो धर्म एव च

ઋષિઓએ કહ્યું—“માતામહનો કયો દોષ છે? અમને વિગતે કહો. તે જ મૃત્યુ છે, તે જ કાળ છે, તે જ યમ છે અને તે જ ધર્મસ્વરૂપ છે.”

Verse 40

न हिंसको हि कस्यापि पदे तस्मिन्प्रतिष्ठितः । चराचराश्च ये लोकाः स्वकर्मवशवर्तिनः

કોઈ હિંસક વ્યક્તિ કદી તે પરમ પદમાં પ્રતિષ્ઠિત થતો નથી. ચર-અચર સર્વ લોક પોતપોતાના કર્મના વશમાં ચાલે છે.

Verse 41

जीवंति च म्रियंते च भुंजंत्येवं स्वकर्मभिः । पापाः पश्यंति तं घोरं तेषां कर्मविपाकतः

તેઓ જીવે છે અને મરે છે, અને પોતાના કર્મોથી જ ફળ ભોગવે છે. પાપીઓ પોતાના કર્મવિપાકથી તે ઘોર દશા/દર્શન જુએ છે.

Verse 42

निरयेषु च सर्वेषु कर्मणैवं सुपुण्यवान् । योजयेत्ताडयेत्सूत यम एष दिनेदिने

બધા નરકોમાં કર્મ અનુસાર યમ—હે સૂત—જીવોને નિયુક્ત કરે છે અને દિવસે દિવસે દંડ અપાવે છે.

Verse 43

सर्वेष्वेव सुपुण्येषु कर्मस्वेवं सपुण्यवान् । योजयत्येव धर्मात्मा तस्य दोषो न दृश्यते

જે પુણ્યવાન ધર્માત્મા સર્વ અતિપુણ્ય કર્મોમાં ભક્તિપૂર્વક પોતાને જોડે છે, તેમાં કોઈ દોષ દેખાતો નથી।

Verse 44

स मृत्योः केन दोषेण पापी वेनस्त्वजायत । सूत उवाच । स मृत्युः शासको नित्यं पापानां दुष्टचेतसाम्

“મૃત્યુના કયા દોષથી પાપી વેન જન્મ્યો?” સૂત બોલ્યા—“એ મૃત્યુ દુષ્ટચિત્ત પાપીઓનો સદા શાસક અને નિયંતાર છે।”

Verse 45

वर्तते कालरूपेण तेषां कर्म विमृश्यति । दुष्कृतं कर्म यस्यापि कर्मणा तेन घातयेत्

તે કાળરૂપે પ્રવર્તે છે અને તેમના કર્મનું વિચારણ કરે છે. કોઈએ દુષ્કર્મ કર્યું હોય તો તેને કર્મથી જ—પ્રાયશ્ચિત્તરૂપ સત્કર્મથી—નાશ કરવો જોઈએ।

Verse 46

तस्य पापं विदित्वाऽसौ नयत्येवं हि तं यमः । सुकृतात्मा लभेत्स्वर्गं कर्मणा सुकृतेन वै

તેનું પાપ જાણીને યમ તેને આ રીતે લઈ જાય છે. પરંતુ સુકૃતસ્વભાવવાળો મનુષ્ય સત્કર્મ દ્વારા નિશ્ચયે સ્વર્ગ પામે છે।

Verse 47

योजयत्येष तान्सर्वान्मृत्युरेव सुदूतकैः । महता सौख्यभावेन गीतमंगलकारिणा

મૃત્યુ જ પોતાના સમર્થ દૂતો દ્વારા તેમને સૌને એકત્ર કરી નિયુક્ત કરે છે; અને તે મહા સુખભાવથી, મંગળગીત ગાઈને તથા શુભ વચનો ઉચ્ચારીને કરે છે।

Verse 48

दानभोगादिभिश्चैव योजयेच्च कृतात्मकान् । पीडाभिर्विविधाभिश्च क्लेशैः काष्ठैश्च दारुणैः

તે દુષ્ટ સ્વભાવવાળાઓને દાન-દંડ, ભોગ-હરણ વગેરે દંડોથી દંડિત કરે અને વિવિધ પીડાઓ, ક્લેશો તથા અતિ કઠોર, ચકનાચૂર કરનાર શાસ્તિથી તેમને પીડાવે।

Verse 49

त्रासयेत्ताडयेद्विप्रान्स क्रोधो मृत्युरेव तान् । कर्मण्येवं हि तस्यापि व्यापारः परिवर्तते

જે બ્રાહ્મણોને ભય બતાવે અથવા માર કરે, તેના માટે એ જ ક્રોધ મૃત્યુરૂપ બને છે; કારણ કે આવા વર્તનમાં તેની સદ્કર્મશક્તિ પણ ઉલટી પડી વિપરીત થઈ જાય છે।

Verse 50

मृत्योश्चापि महाभाग लोभात्पुण्यात्प्रजायते । सुनीथा नाम वै कन्या संजातैषा महात्मनः

હે મહાભાગ! મૃત્યુમાંથી પણ પુણ્ય પ્રત્યેના લોભાસક્તિથી સુનીથા નામની એક કન્યા જન્મી; તે તે મહાત્મામાંથી ઉત્પન્ન થઈ।

Verse 51

पितुःकर्म विमृश्यैव क्रीडमाना सदैव सा । प्रजानां शास्ति कर्तारं पुण्यपापनिरीक्षणम्

પિતાના કર્મોનું ચિંતન કરીને તે સદા ક્રીડારત રહે છે; છતાં તે પ્રજાઓને શાસન કરનાર, દંડવિધાતા અને પુણ્ય-પાપની તપાસ કરનાર છે।

Verse 52

सा तु कन्या महाभागा सुनीथा नाम तस्य सा । रममाणा वनं प्राप्ता सखीभिः परिवारिता

તે મહાભાગા કન્યા—સુનીથા નામની—આનંદથી રમતી, સખીઓથી ઘેરાયેલી વનમાં પહોંચી।

Verse 53

तत्रापश्यन्महाभागं गंधर्वतनयं वरम् । गीतकोलाहलस्यापि सुशंखं नाम सा तदा

ત્યાં તેણીએ ગીતોના કોલાહલ વચ્ચે ગંધર્વનો શ્રેષ્ઠ પુત્ર, મહાભાગ ‘સુશંખ’ નામનો વર જોયો।

Verse 54

ददर्श चारुसर्वांगं तप्यंतं सुमहत्तपः । गीतविद्यासु सिद्ध्यर्थं ध्यायमानं सरस्वतीम्

તેણે ચારુ સર્વાંગવાળા તે પુરુષને જોયો; ગીતવિદ્યામાં સિદ્ધિ માટે મહાતપ કરી સરસ્વતીદેવીનું ધ્યાન કરતો હતો।

Verse 55

तस्योपघातमेवासौ सा चकार दिने दिने । सुशंखः क्षमते नित्यं गच्छगच्छेति सोऽब्रवीत्

તે દિવસે દિવસે તેને ઉપઘાત કરતી રહી; પરંતુ સુશંખ હંમેશા સહન કરતો અને તેને કહેતો—“જા, જા.”

Verse 56

प्रेषिता नैव गच्छेत्सा विघ्नमेव समाचरेत् । तेनाप्युक्ता सा हि क्रुद्धा ताडयत्तपसि स्थितम्

મોકલવામાં આવી છતાં તે ગઈ નહિ; ઊલટે જાણબૂઝીને વિઘ્ન જ ઊભું કરતી. તેણે કહ્યા છતાં તે ક્રોધિત થઈ તપમાં સ્થિત તેને મારવા લાગી।

Verse 57

तामुवाच ततः क्रुद्धः सुशंखः क्रोधमूर्च्छितः । दुष्टे पापसमाचारे कस्माद्विघ्नस्त्वया कृतः

ત્યારે સુશંખ ક્રોધથી વ્યાકુળ થઈ તેણીને બોલ્યો—“દુષ્ટે, પાપસમાચારે! તું આ વિઘ્ન કેમ કર્યું?”

Verse 58

ताडनात्ताडनं दुष्टे न कुर्वंति महाजनाः । आक्रुष्टा नैव कुप्यंति इति धर्मस्य संस्थितिः

દુષ્ટે માર્યો તોય મહાજનો પ્રતિમાર કરતા નથી; ગાળ અપાય તોય ક્રોધ કરતા નથી—આ જ ધર્મની સ્થિર મર્યાદા છે.

Verse 59

त्वयाहं घातितः पापे निर्दोषस्तपसान्वितः । एवमुक्त्वा स धर्मात्मा सुनीथां पापचारिणीम्

હે પાપિની! તું મને ઘાત કર્યો; હું તો નિર્દોષ અને તપસ્વી હતો. એમ કહી તે ધર્માત્માએ પાપાચારિણી સુનીથાને સંબોધી.

Verse 60

विरराम महाक्रोधाज्ज्ञात्वा नारीं निवर्तितः । ततः सा पापमोहाद्वा बाल्याद्वा तमिहैव च

તે મહાક્રોધથી વિરમ્યો; સ્ત્રી છે એમ જાણી પાછો વળ્યો. પછી તે—પાપમોહથી કે બાળપણથી—એ જ કાર્ય ત્યાં જ કરી બેઠી.

Verse 61

समुवाच महात्मानं सुशंखं तपसि स्थितम् । त्रैलोक्यवासिनां तातो ममैव परिघातकः

પછી તેણે તપમાં સ્થિત મહાત્મા સુશંખને કહ્યું—“તાત! ત્રિલોકવાસીઓનો એ જ આઘાતક, વિનાશક છે.”

Verse 62

असतो घातयेन्नित्यं सत्यान्स परिपालयेत् । नैव दोषो भवेत्तस्य महापुण्येन वर्तयेत्

અસતને સદા દમન (નાશ) કરવો અને સત્યવાનનું રક્ષણ કરવું. તેને કોઈ દોષ લાગતો નથી; તે મહાપુણ્ય અનુસાર વર્તે છે.

Verse 63

एवमुक्त्वा गता सा तु पितरं वाक्यमब्रवीत् । मया हि ताडितस्तात गंधर्वतनयो वने

આવું કહી તે પિતાજી પાસે જઈ બોલી— “તાત, વનમાં મેં ગંધર્વના પુત્રને પ્રહાર કર્યો છે.”

Verse 64

तपस्तपन्सदैकांते कामक्रोधविवर्जितः । स मामुवाच धर्मात्मा क्रोधरागसमन्वितः

તે એકાંતમાં તપ કરતો, કામ-ક્રોધથી રહિત હતો; છતાં તે ક્ષણે ક્રોધ અને રાગથી યુક્ત થઈ તે ધર્માત્માએ મને કહ્યું.

Verse 65

ताडयेन्नैव ताडंतं क्रोशंतं नैव क्रोशयेत् । इत्युवाच स मां तात तन्मे त्वं कारणं वद

“મારનારને પાછો મારવો નહીં, બૂમ પાડનાર પર પાછી બૂમ પાડવી નહીં”— એમ કહી તેણે મને કહ્યું— “બાળ, તેનું કારણ કહો.”

Verse 66

एवमुक्तः स वै मृत्युः सुनीथां द्विजसत्तमाः । किंचिन्नोवाच धर्मात्मा प्रश्नप्रत्युत्तरं ततः

આ રીતે કહ્યા પછી મૃત્યુએ— હે દ્વિજશ્રેષ્ઠો— સુનીથાને કશું જ ન કહ્યું; ધર્માત્મા પણ મૌન થયો અને પ્રશ્નોત્તર બંધ થયું.

Verse 67

वनं प्राप्ता पुनः सा हि सुशंखो यत्र संस्थितः । कराघातैस्ततो दौष्ट्याद्घातितस्तपतां वरः

પછી તે ફરી તે વનમાં પહોંચી જ્યાં સુશંખ નિવાસ કરતો હતો; અને માત્ર દુષ્ટતાથી હાથના પ્રહારો વડે તે તપસ્વીઓમાં શ્રેષ્ઠને પાડી દીધો.

Verse 68

सुशंखस्ताडितो विप्रा मृत्योश्चैव हि कन्यया । ततः क्रुद्धो महातेजाः शशाप तनुमध्यमाम्

હે વિપ્રો, મૃત્યુરૂપિણી કન્યાએ સુશંખને પ્રહાર કર્યો. ત્યારે મહાતેજસ્વી તે ક્રોધિત થઈ તે સુકુમાર કમરવાળી કન્યાને શાપ આપ્યો.

Verse 69

निर्दोषो हि यतो दुष्टे त्वयैव परिताडितः । अहमत्र वने संस्थस्तस्माच्छापं ददाम्यहम्

હે દુષ્ટે, તારા દ્વારા નિર્દોષ વ્યક્તિને પ્રહાર થયો છે. અને હું અહીં આ વનમાં નિવાસ કરું છું; તેથી હવે હું શાપ ઉચ્ચારું છું.

Verse 70

गार्हस्थ्यं च समास्थाय सह भर्त्रा यदा शृणु । पापाचारमयः पुत्रो देवब्राह्मणनिंदकः

સાંભળો—પતિ સાથે ગાર્હસ્થ્યાશ્રમ સ્વીકારીને પણ જો તે ધર્મવિરુદ્ધ વર્તે, તો પાપાચારથી ભરેલો, દેવો અને બ્રાહ્મણોની નિંદા કરનાર પુત્ર જન્મે છે.

Verse 71

सर्वपापरतो दुष्टे तव गर्भे भविष्यति । एवं शप्त्वा गतः सोपि तप एव समाश्रितः

“હે દુષ્ટે, તારા ગર્ભમાં સર્વ પાપોમાં રત પુત્ર જન્મશે.” એમ શાપ આપી તે પણ તપસ્યાનું જ આશ્રય લઈને ચાલ્યો ગયો.

Verse 72

गते तस्मिन्महाभागे सा सुनीथा गृहं गता । समाचष्ट महात्मानं पितरं तप्तमानसा

તે મહાભાગ ચાલ્યો ગયા પછી સુનીથા ઘરે પરત ગઈ. મનમાં દાહ લઈને તેણે પોતાના મહાત્મા પિતાને સર્વ વાત કહી સંભળાવી.

Verse 73

यथा शप्ता तदा तेन गंधर्वतनयेन सा । तत्सर्वं संश्रुतं तेन मृत्युना परिभाषितम्

જેમ તે સમયે ગંધર્વપુત્રે તેણીને શાપ આપ્યો હતો, તેમ જ તે બધું મૃત્યુએ સાંભળ્યું અને પછી તેણે તેણીને તે મુજબ સંબોધી કહ્યું।

Verse 74

कस्मात्कृतस्त्वयाघातस्तपति दोषवर्जिते । युक्तं नैव कृतं पुत्रि सत्यस्यैव हि ताडनम्

દોષરહિતે! તુંએ તેને કેમ માર્યું? એ મને બહુ દુઃખ આપે છે. પુત્રી, આ યોગ્ય નહોતું—કારણ ખરેખર તો સત્યને જ પ્રહાર થયો છે।

Verse 75

एवमाभाष्य धर्मात्मा मृत्युः परमदुःखितः । बभूव स हि तत्तस्यादिष्टमेवं विचिंतयन्

આ રીતે કહીને ધર્માત્મા મૃત્યુ અત્યંત દુઃખિત થયો; કારણ કે તે વિચારતો હતો કે ‘આ જ તો મને આદેશિત હતું’।

Verse 76

सूत उवाच । अत्रिपुत्रो महातेजा अंगो नाम प्रतापवान् । एकदा तु गतो विप्रा नंदनं प्रति स द्विजः

સૂત બોલ્યા—અત્રિનો પુત્ર, મહાતેજસ્વી અને પ્રતિાપવાન ‘અંગ’ નામનો બ્રાહ્મણ હતો. એક વખત, હે વિપ્રો, તે દ્વિજ નંદનવન તરફ ગયો।

Verse 77

तत्र दृष्ट्वा देवराजं तमिंद्रं पाकशासनम् । अप्सरसां गणैर्युक्तं गंधर्वैः किन्नरैस्तथा

ત્યાં તેણે દેવરાજ, પાકશાસન ઇન્દ્રને જોયો—જે અપ્સરાઓના ગણોથી યુક્ત હતો અને ગંધર્વો તથા કિન્નરો દ્વારા પણ પરિભ્રમિત હતો।

Verse 78

गीयमानं गीतगैश्च सुस्वरैः सप्तकैस्तथा । वीज्यमानं सुगंधैश्च व्यजनैः सर्व एव सः

તેમને સુસ્વર ગાયકોએ સાત સ્વરો સાથે ગાઈને સ્તુતિ કરી, અને સર્વ દિશાઓમાં સુગંધિત વ્યજનોથી પવન કરાતો હતો।

Verse 79

योषिद्भी रूपयुक्ताभिश्चामरैर्हंसगामिभिः । छत्रेण हंसवर्णेन चंद्रबिंबानुकारिणा

હંસ જેવી મનોહર ગતિ ધરાવતી રૂપવતી સ્ત્રીઓ ચામર લઈને તેમની સેવા કરતી હતી; અને હંસવર્ણ, ચંદ્રબિંબ સમાન છત્ર તેમને છાયા આપતું હતું।

Verse 80

राजमानं सहस्राक्षं सर्वाभरणभूषितम् । कामक्रीडागतं देवं दृष्टवानमितौजसम्

તેણે સહસ્રાક્ષ દેવ ઇન્દ્રને જોયા—જે તેજસ્વી હતા, સર્વ આભૂષણોથી અલંકૃત હતા, કામક્રીડાર્થે ત્યાં આવ્યા હતા, અને અમિત તેજથી યુક્ત હતા।

Verse 81

तस्य पार्श्वे महाभागां पौलोमीं चारुमंगलाम् । रूपेण तेजसा चैव तपसा च यशस्विनीम्

તેમની બાજુમાં મહાભાગ્યા, ચારુમંગલા પૌલોમી ઊભી હતી—રૂપ, તેજ અને તપના કારણે યશસ્વિની હતી।

Verse 82

सौभाग्येन विराजंतीं पातिव्रत्येन तां सतीम् । तया सह सहस्राक्षः स रेमे नंदने वने

એ સતી સૌભાગ્ય અને પતિવ્રતના પ્રભાવથી દીપ્ત થઈ શોભતી હતી; તેની સાથે સહસ્રાક્ષ ઇન્દ્ર નંદન વનમાં રમ્યા।

Verse 83

तस्य लीलां समालोक्य अंगश्चैव द्विजोत्तमः । धन्यो वै देवराजोऽयमीदृशैः परिवारितः

તેણીની દિવ્ય લીલા જોઈ દ્વિજોત્તમ અઙ્ગે કહ્યું—“નિશ્ચયે આ દેવરાજ ધન્ય છે; આવા ઉત્તમ જનોથી પરિવૃત છે.”

Verse 84

अहोऽस्य तपसो वीर्यं येन प्राप्तं महत्पदम् । यदा ममेदृशः पुत्रः सर्वलोकप्रधारकः

અહો! તેની તપસ્યાનું કેટલું બળ છે, જેના દ્વારા તેણે મહત્પદ પ્રાપ્ત કર્યું. ક્યારે મને પણ એવો પુત્ર થશે, જે સર્વ લોકનો આધાર બને?

Verse 85

भवेत्तदा महत्सौख्यं प्राप्स्यामीह न संशयः । इति चिंतापरो भूत्वा त्वरमाणो गृहागतः

“ત્યારે મહાસુખ થશે; તેમાં સંશય નથી—હું તેને અહીં જ પ્રાપ્ત કરીશ।” એમ વિચારી ચિંતામગ્ન થઈ તે ઉતાવળે ઘરે પહોંચ્યો।