Adhyaya 103

Verse 1

कुंजल उवाच । अशोकसुंदरी जाता सर्वयोषिद्वरा तदा । रेमे सुनंदने पुण्ये सर्वकामगुणान्विते

કુંજલે કહ્યું—ત્યારે અશોકસુંદરીનો જન્મ થયો; તે સર્વ સ્ત્રીઓમાં શ્રેષ્ઠ હતી. સર્વકામ-ગુણોથી યુક્ત પુણ્ય સুনંદન ઉપવનમાં તે આનંદથી રમતી રહી।

Verse 2

सुरूपाभिः सुकन्याभिर्देवानां चारुहासिनी । सर्वान्भोगान्प्रभुंजाना गीतनृत्यविचक्षणा

સુરુપા સુકન્યાઓથી ઘેરાયેલી તે દેવતાઓ સમક્ષ મનોહર હાસ્ય કરતી હતી. સર્વ ભોગોનો ઉપભોગ કરતી તે ગીત-નૃત્યમાં નિપુણ હતી.

Verse 3

विप्रचित्तेः सुतो हुंडो रौद्रस्तीव्रश्च सर्वदा । स्वेच्छाचारो महाकामी नंदनं प्रविवेश ह

વિપ્રચિત્તિનો પુત્ર હુન્ડ સદા ઉગ્ર અને ક્રૂર હતો. સ્વેચ્છાચારી અને મહાકામી બની તે નંદન ઉપવનમાં પ્રવેશ્યો.

Verse 4

अशोकसुंदरीं दृष्ट्वा सर्वालंकारसंयुताम् । तस्यास्तु दर्शनाद्दैत्यो विद्धः कामस्य मार्गणैः

સર્વ આભૂષણોથી અલંકૃત અશોકસુંદરીને જોઈ, માત્ર તેના દર્શનથી જ તે દૈત્ય કામદેવના બાણોથી વિદ્ધ થયો.

Verse 5

तामुवाच महाकायः का त्वं कस्यासि वा शुभे । कस्मात्त्वं कारणाच्चात्र आगतासि वनोत्तमम्

ત્યારે તે મહાકાયે કહ્યું—“શુભે, તું કોણ છે અને કોની છે? કયા કારણે તું અહીં આ ઉત્તમ વનમાં આવી છે?”

Verse 6

अशोकसुंदर्युवाच । शिवस्यापि सुपुण्यस्य सुताहं शृणु सांप्रतम् । स्वसाहं कार्तिकेयस्य जननी गोत्रजापि मे

અશોકસુંદરી બોલી—“હવે સાંભળો; હું પરમ પુણ્યવાન શિવની પુત્રી છું. હું કાર્તિકેયની બહેન છું, અને તેની જનની પણ મારા જ ગોત્રની છે.”

Verse 7

बालभावेन संप्राप्ता लीलया नंदनं वनम् । भवान्कोहि किमर्थं तु मामेवं परिपृच्छति

હું બાળભાવથી લીલાપૂર્વક નંદનવનમાં આવી પહોંચી છું. પરંતુ તમે કોણ છો, અને શા માટે મને આ રીતે પૂછો છો?

Verse 8

हुंड उवाच । विप्रचित्तेः सुतश्चाहं गुणलक्षणसंयुतः । हुंडेति नाम्ना विख्यातो बलवीर्यमदोद्धतः

હુંડ બોલ્યો—હું વિપ્રચિત્તિનો પુત્ર છું, ગુણ અને લક્ષણોથી યુક્ત. ‘હુંડ’ નામે વિખ્યાત છું અને બળ તથા વીર્યના મદથી ઉદ્ધત છું.

Verse 9

दैत्यानामप्यहं श्रेष्ठो मत्समो नास्ति राक्षसः । देवेषु मर्त्यलोकेषु तपसा यशसा कुले

દૈત્યોમાં પણ હું શ્રેષ્ઠ છું; રાક્ષસોમાં મારા સમાન કોઈ નથી. દેવોમાં અને મર્ત્યલોકમાં પણ તપ, યશ અને કુલથી હું ઉત્તમ છું.

Verse 10

अन्येषु नागलोकेषु धनभोगैर्वरानने । दर्शनात्ते विशालाक्षि हतः कंदर्पमार्गणैः

હે વરાનને! અન્ય નાગલોકોમાં ધન અને ભોગ છે; પરંતુ હે વિશાલાક્ષી, તને જોતા જ હું કંદર્પના બાણોથી ઘાયલ થયો છું.

Verse 11

शरणं ते ह्यहं प्राप्तः प्रसादसुमुखी भव । भव स्ववल्लभा भार्या मम प्राणसमा प्रिया

હું ખરેખર તારી શરણમાં આવ્યો છું; પ્રસન્ન થઈ સુમુખી થા. મારી પ્રાણસમાન પ્રિયે, મારી વલ્લભા પત્ની બન.

Verse 12

अशोकसुंदर्युवाच । श्रूयतामभिधास्यामि सर्वसंबंधकारणम् । भवितव्या सुजातस्य लोके स्त्री पुरुषस्य हि

અશોકસુંદરી બોલી—સાંભળો, હું સર્વ સંબંધોના કારણને કહું છું. આ લોકમાં સુજાત પુરુષ માટે નિશ્ચયે વિધિથી પત્ની નિર્ધારિત હોય છે.

Verse 13

भवितव्यस्तथा भर्ता स्त्रिया यः सदृशो गुणैः । संसारे लोकमार्गोयं शृणु हुंड यथाविधि

એ જ રીતે સ્ત્રીનો પતિ એવો જ હોવો જોઈએ કે જે ગુણોમાં તેની સમાન અને યોગ્ય હોય. સંસારમાં આ જ લોકમાર્ગ છે; હુન્ડા, યથાવિધી સાંભળો.

Verse 14

अस्त्येव कारणं चात्र यथा तेन भवाम्यहम् । सुभार्या दैत्यराजेंद्र शृणुष्व यतमानसः

અહીં નિશ્ચયે એક કારણ છે, જેના કારણે હું એવી બની છું. હે દૈત્યરાજેન્દ્ર, હે સుభાર્યા, એકાગ્ર મનથી સાંભળો.

Verse 15

वृक्षराजादहं जाता यदा काले महामते । शंभोर्भावं सुसंगृह्य पार्वत्या कल्पिता ह्यहम्

હે મહામતિ, યોગ્ય કાળે હું વૃક્ષરાજમાંથી જન્મી. શંભુના ભાવને સુપક્વ રીતે ગ્રહણ કરીને પાર્વતીએ જ મને રચી છે.

Verse 16

देवस्यानुमते देव्या सृष्टो भर्ता ममैव हि । सोमवंशे महाप्राज्ञः स धर्मात्मा भविष्यति

દેવની અનુમતિથી દેવીએ મારા માટે પતિનું સર્જન કર્યું છે. તે સોમવંશમાં જન્મશે—મહાપ્રાજ્ઞ અને ધર્માત્મા.

Verse 17

जिष्णुर्जिष्णुसमो वीर्ये तेजसा पावकोपमः । सर्वज्ञः सत्यसंधश्च त्यागे वैश्रवणोपमः

તે વિજયી છે; પરાક્રમે જિષ્ણુ (ઇન્દ્ર) સમાન છે અને તેજમાં અગ્નિ સમો છે. તે સર્વજ્ઞ, સત્યસંકલ્પ, અને ત્યાગમાં વૈશ્રવણ (કુબેર) સમાન છે.

Verse 18

यज्वा दानपतिः सोपि रूपेण मन्मथोपमः । नहुषोनाम धर्मात्मा गुणशील महानिधिः

તે પણ યજ્ઞ કરનાર અને દાનનો અધિપતિ હતો; રૂપમાં મન્મથ (કામદેવ) સમાન હતો. ‘નહુષ’ નામનો તે ધર્માત્મા ગુણશીલ અને પુણ્યનો મહાન નિધિ હતો.

Verse 19

देव्या देवेन मे दत्तःख्यातोभर्ताभविष्यति । तस्मात्सर्वगुणोपेतं पुत्रमाप्स्यामि सुंदरम्

દેવી અને દેવ દ્વારા મને અપાયેલો તે પ્રસિદ્ધ પતિ નિશ્ચયે મારો સ્વામી બનશે. તેથી હું સર્વગુણસંપન્ન સુંદર પુત્રને પ્રાપ્ત કરીશ.

Verse 20

इंद्रोपेंद्र समं लोके ययातिं जनवल्लभम् । लप्स्याम्यहं रणे धीरं तस्माच्छंभोः प्रसादतः

શંભુની કૃપાથી હું યુદ્ધમાં ધીર, જનવલ્લભ યયાતિને પ્રાપ્ત કરીશ; જે આ લોકમાં ઇન્દ્ર અને ઉપેન્દ્ર સમાન હશે.

Verse 21

अहं पतिव्रता वीर परभार्या विशेषतः । अतस्त्वं सर्वथा हुंड त्यज भ्रांतिमितो व्रज

હે વીર, હું પતિવ્રતા છું; વિશેષ કરીને હું પરપુરુષની ધર્મપત્ની છું. તેથી હે હુન્ડ, આ ભ્રમ સર્વથા ત્યજી અહીંથી ચાલ્યો જા.

Verse 22

प्रहस्यैव वचो ब्रूते अशोकसुंदरीं प्रति । हुंड उवाच । नैव युक्तं त्वया प्रोक्तं देव्या देवेन चैव हि

તે હસતાં હસતાં અશોકસુંદરીને પ્રતિ વચન બોલ્યો. હુન્ડે કહ્યું—“તમે જે કહ્યું તે સર્વથા યોગ્ય નથી; તેમજ દેવી અને દેવએ જે કહ્યું તે પણ (આ રીતે) યુક્ત નથી.”

Verse 23

नहुषोनाम धर्मात्मा सोमवंशे भविष्यति । भवती वयसा श्रेष्ठा कनिष्ठो न स युज्यते

સોમવંશમાં નહુષ નામનો ધર્માત્મા ઉત્પન્ન થશે. પરંતુ તમે વયમાં જ્યેષ્ઠા છો; તે કનિષ્ઠ છે, તેથી તેની સાથે તમારો યોગ (વિવાહ) યોગ્ય નથી.

Verse 24

कनिष्ठा स्त्री प्रशस्ता तु पुरुषो न प्रशस्यते । कदा स पुरुषो भद्रे तव भर्ता भविष्यति

કનિષ્ઠ સ્ત્રી પ્રશંસનીય ગણાય છે; પરંતુ કનિષ્ઠ પુરુષ પ્રશંસનીય નથી. હે ભદ્રે, તે પુરુષ ક્યારે તમારો પતિ બનશે?

Verse 25

तारुण्यं यौवनं चापि नाशमेवं प्रयास्यति । यौवनस्य बलेनापि रूपवत्यः सदा स्त्रियः

તારુણ્ય અને યૌવન પણ આ રીતે ક્ષય પામી નાશ તરફ જાય છે. યૌવનના બળથી પણ રૂપવતી સ્ત્રીઓ સદાય એકસરખી રહેતી નથી.

Verse 26

पुरुषाणां वल्लभत्वं प्रयांति वरवर्णिनि । तारुण्यं हि महामूलं युवतीनां वरानने

હે વરવર્ણિનિ, સ્ત્રીઓ પુરુષોને પ્રિય બને છે; કારણ કે હે વરાનને, યુવતીઓ માટે તારુણ્ય જ મહામૂલ (મુખ્ય કારણ) છે.

Verse 27

तस्या धारेण भुंजंति भोगान्कामान्मनोनुगान् । कदा सोभ्येष्यते भद्रे आयोः पुत्रः शृणुष्व मे

તેણીના આધારથી તેઓ મનગમતા કામ-ભોગો ભોગવે છે. હે ભદ્રે, આયુનો તે પુત્ર ક્યારે પાછો ફરશે? મારી વાત સાંભળ.

Verse 28

यौवनं वर्ततेऽद्यैव वृथा चैव भविष्यति । गर्भत्वं च शिशुत्वं च कौमारं च निशामय

યૌવન તો આજે જ છે; ટૂંક સમયમાં તે વ્યર્થ બનીને વીતશે. ગર્ભાવસ્થા, શિશુપણું અને કૌમાર્ય—આ જીવનક્રમને પણ વિચાર.

Verse 29

कदासौ यौवनोपेतस्तव योग्यो भविष्यति । यौवनस्य प्रभावेन पिबस्व मधुमाधवीम्

તે યૌવનયુક્ત થઈને ક્યારે તારા યોગ્ય વર બનશે? યૌવનના પ્રભાવથી આ મધુમય માધવી (મધુરસ) પાન કર.

Verse 30

मया सह विशालाक्षि रमस्व त्वं सुखेन वै । हुंडस्य वचनं श्रुत्वा शिवस्य तनया पुनः

હે વિશાલાક્ષિ, મારી સાથે સુખથી વિહાર કર. હુન્ડના વચન સાંભળી શિવકન્યાએ ફરી ઉત્તર આપ્યો.

Verse 31

उवाच दानवेंद्रं तं साध्वसेन समन्विता । अष्टाविंशतिके प्राप्ते द्वापराख्ये युगे तदा

સાધ્વસેનાની સાથે રહી તેણે તે દાનવેન્દ્રને કહ્યું, જ્યારે અઠ્ઠાવીસમું દ્વાપરયુગ આવી પહોંચ્યું હતું.

Verse 32

शेषावतारो धर्मात्मा वसुदेवसुतो बलः । रेवतस्य सुतां दिव्यां भार्यां स च करिष्यति

શેષાવતાર, ધર્માત્મા વસુદેવપુત્ર બલ રેવતની દિવ્ય પુત્રીને પત્નીરૂપે સ્વીકારશે।

Verse 33

सापि जाता महाभाग कृताख्ये हि युगोत्तमे । युगत्रयप्रमाणेन सा हि ज्येष्ठा बलादपि

હે મહાભાગ! તે પણ ‘કૃત’ નામના ઉત્તમ યુગમાં જન્મી; અને ત્રણ યુગના પ્રમાણથી તે બલથી પણ જ્યેષ્ઠા ગણાય છે।

Verse 34

बलस्य सा प्रिया जाता रेवती प्राणसंमिता । भविष्यद्वापरे प्राप्त इह सा तु भविष्यति

તે બલની પ્રાણસમ પ્રિયા રેવતી બની; ભવિષ્ય દ્વાપર યુગમાં પ્રાપ્ત થઈ અહીં જ તેની સહધર્મિણી થશે।

Verse 35

मायावती पुरा जाता गंधर्वतनया वरा । अपहृत्य नियम्यैव शंबरो दानवोत्तमः

પૂર્વકાળે માયાવતી ગંધર્વોની શ્રેષ્ઠ પુત્રીરૂપે જન્મી; દાનવોમાં ઉત્તમ શમ્બરે તેને અપહરણ કરી વશમાં રાખી।

Verse 36

तस्या भर्ता समाख्यातो माधवस्य सुतो बली । प्रद्युम्नो नाम वीरेशो यादवेश्वरनंदनः

તેનો પતિ પ્રસિદ્ધ થયો—માધવનો બલવાન પુત્ર ‘પ્રદ્યુમ્ન’ નામે વીરેન્દ્ર, યાદવેશ્વરનો પ્રિય નંદન।

Verse 37

तस्मिन्युगे भविष्येत भाव्यं दृष्टं पुरातनैः । व्यासादिभिर्महाभागैर्ज्ञानवद्भिर्महात्मभिः

તે યુગમાં જે ભવિતવ્ય છે તે નિશ્ચયે થશે—પ્રાચીનોએ, વ્યાસાદિ મહાભાગ્યશાળી જ્ઞાનવાન મહાત્માઓએ તેને પહેલેથી જ જોયું હતું।

Verse 38

एवं हि दृश्यते दैत्य वाक्यं देव्या तदोदितम् । मां प्रति हि जगद्धात्र्या पुत्र्या हिमवतस्तदा

હે દૈત્ય, એમ જ દેખાય છે કે તે સમયે દેવી—જગદ્ધાત્રી, હિમવતની પુત્રી—એ મને પ્રતિ તે વચન કહ્યું હતું।

Verse 39

त्वं तु लोभेन कामेन लुब्धो वदसि दुष्कृतम् । किल्बिषेण समाजुष्टं वेदशास्त्रविवर्जितम्

પરંતુ તું લોભ અને કામથી મોહિત થઈ દુષ્કૃત્યની વાત કરે છે—પાપથી કલુષિત અને વેદ-શાસ્ત્રના માર્ગથી સર્વથા રહિત।

Verse 40

यद्यस्यदिष्टमेवास्ति शुभं वाप्यशुभं दृढम् । पूर्वकर्मानुसारेण तत्तस्य परिजायते

જેનું જે દૃઢ ભાગ્ય છે—શુભ કે અશુભ—તે તેના પૂર્વકર્મ અનુસાર તેને જ પ્રાપ્ત થાય છે।

Verse 41

देवानां ब्राह्मणानां च वदने यत्सुभाषितम् । निःसरेद्यदि सत्यं तदन्यथा नैव जायते

દેવો અને બ્રાહ્મણોના મુખમાંથી નીકળેલા સुभાષિત વચનો—જો તે સત્ય હોય તો અવશ્ય ફળે; નહીંતર તે કદી જન્મે જ નહીં।

Verse 42

मद्भाग्यादेवमाज्ञातं नहुषस्यापि तस्य च । समायोगं विचार्यैवं देव्या प्रोक्तं शिवेन च

મારા સૌભાગ્યથી આ વાત આ રીતે સ્પષ્ટ જાણી—નહુષના વિષયમાં પણ. આ સંયોગનો વિચાર કરીને દેવી બોલી, અને શિવે પણ તેમ જ કહ્યું.

Verse 43

एवं ज्ञात्वा शमं गच्छ त्यज भ्रांतिं मनःस्थिताम् । नैव शक्तो भवान्दैत्य मे मनश्चालितुं ध्रुवम्

આ જાણીને શાંતિ અને સંયમમાં જા; મનમાં વસેલી ભ્રાંતિ ત્યજી દે. હે દૈત્ય, તું નિશ્ચયે મારા દૃઢ મનને ચલાવી શકતો નથી.

Verse 44

पतिव्रता दृढा चित्ते स को मे चालितुं क्षमः । महाशापेन धक्ष्यामि इतो गच्छ महासुर

હું પતિવ્રતા, ચિત્તે દૃઢ—મને કોણ ચલાવી શકે? મહાશાપથી હું તને ભસ્મ કરી દઈશ; અહીંથી ચાલ્યો જા, હે મહાસુર!

Verse 45

एवमाकर्ण्य तद्वाक्यं हुंडो वै दानवो बली । मनसा चिंतयामास कथं भार्या भवेदियम्

એ વચન સાંભળી બલવાન દાનવ હુન્ડ મનમાં વિચારવા લાગ્યો—“આ સ્ત્રી મારી પત્ની કેવી રીતે બને?”

Verse 46

विचिंत्य हुंडो मायावी अंतर्धानं समागतः । ततो निष्क्रम्य वेगेन तस्मात्स्थानाद्विहाय ताम् । अन्यस्मिन्दिवसे प्राप्ते मायां कृत्वा तमोमयीम्

વિચાર કરીને માયાવી હુન્ડ અદૃશ્ય થઈ ગયો. પછી ઝડપથી તે સ્થાન છોડીને, તેણીને ત્યાં જ મૂકી, બીજા દિવસે સમય આવતા તેણે અંધકારમય માયા રચી.

Verse 47

दिव्यं मायामयं रूपं कृत्वा नार्यास्तु दानवः । मायया कन्यका रूपो बभूव मम नंदन

તે દાનવે દિવ્ય માયામય સ્ત્રીરૂપ ધારણ કર્યું; પોતાની માયાથી કન્યાનું રૂપ બની ગયો, હે મારા પુત્ર.

Verse 48

सा कन्यापि वरारोहा मायारूपागमत्ततः । हास्यलीला समायुक्ता यत्रास्ते भवनंदिनी

એ સુન્દરી, વરારોહા કન્યાએ પણ માયારૂપ ધારણ કર્યું; હાસ્ય-લીલા સાથે જ્યાં ભવનંદિની હતી ત્યાં ગઈ.

Verse 49

उवाच वाक्यं स्निग्धेव अशोकसुंदरीं प्रति । कासि कस्यासि सुभगे तिष्ठसि त्वं तपोवने

તેણે અશોકસુંદરીને સ્નેહપૂર્વક કહ્યું—“હે સુભગે, તું કોણ છે? કોની છે? આ તપોવનમાં કેમ રહે છે?”

Verse 50

किमर्थं क्रियते बाले कामशोषणकं तपः । तन्ममाचक्ष्व सुभगे किंनिमित्तं सुदुष्करम्

“હે બાલે, કામને શોષી લેતું આ તપ શા માટે કરવામાં આવે છે? હે સુભગે, મને કહો—આ અતિ દુષ્કર સાધના કયા નિમિત્તે?”

Verse 51

तन्निशम्य शुभं वाक्यं दानवेनापि भाषितम् । मायारूपेण छन्नेन साभिलाषेण सत्वरम्

દાનવે બોલેલા તે શુભ વચનો સાંભળી, તે માયારૂપે છુપાયેલો અને અભિલાષાથી ભરેલો, તરત જ પ્રવૃત્ત થયો.

Verse 52

आत्मसृष्टि सुवृत्तांतं प्रवृत्तं तु यथा पुरा । तपसः कारणं सर्वं समाचष्ट सुदुःखिता

અતિ દુઃખિત થઈ તેણે પોતાની આત્મસૃષ્ટિનો સંપૂર્ણ વર્તાંત, જેમ પૂર્વે બન્યો હતો તેમ, વિગતે કહ્યો અને સર્વનું કારણ તપસ્યા જ છે એમ પણ સમજાવ્યું।

Verse 53

उपप्लवं तु तस्यापि दानवस्य दुरात्मनः । मायारूपं न जानाति सौहृदात्कथितं तया

તેણે સ્નેહથી કહી દીધું છતાં, તે દુષ્ટ દાનવે પોતાના પર આવનારા ઉપદ્રવને માયારૂપ તરીકે ઓળખ્યો નહીં।

Verse 54

हुंड उवाच । पतिव्रतासि हे देवि साधुव्रतपरायणा । साधुशीलसमाचारा साधुचारा महासती

હુંડ બોલ્યો—હે દેવી, તું પતિવ્રતા છે, સાધુવ્રતમાં પરાયણા છે; તારો શીલ અને આચાર ઉત્તમ છે, તું મહાસતી છે।

Verse 55

अहं पतिव्रता भद्रे पतिव्रतपरायणा । तपश्चरामि सुभगे भर्तुरर्थे महासती

હે ભદ્રે, હું પતિવ્રતા છું, પતિવ્રતમાં જ પરાયણા છું; હે સुभગે, પતિના હિતાર્થે હું તપશ્ચર્યા કરું છું, મહાસતી છું।

Verse 56

मम भर्ता हतस्तेन हुंडेनापि दुरात्मना । तस्य नाशाय वै घोरं तपस्यामि महत्तपः

મારો પતિ તે દુષ્ટ હુંડ દ્વારા મારાયો; તેના નાશ માટે હું ઘોર અને મહાન તપસ્યા કરું છું।

Verse 57

एहि मे स्वाश्रमे पुण्ये गंगातीरे वसाम्यहम् । अन्यैर्मनोहरैर्वाक्यैरुक्ता प्रत्ययकारकैः

આવો, મારા પોતાના પવિત્ર આશ્રમમાં; હું ગંગાતીરે વસું છું. મને અગાઉ પણ અન્ય મનોહર વચનો—વિશ્વાસ જગાવનારા શબ્દો—થી સંબોધવામાં આવ્યો છે.

Verse 58

हुंडेन सखिभावेन मोहिता शिवनंदिनी । समाकृष्टा सुवेगेन महामोहेन मोहिता

હુંડે મિત્રભાવના છલથી શિવનંદિનીને મોહિત કરી. તે ઝડપી વેગે તેની તરફ ખેંચાઈ ગઈ—મહામોહથી સંપૂર્ણ રીતે ભ્રમિત થઈ ગઈ.

Verse 59

आनीतात्मगृहं दिव्यमनौपम्यं सुशोभनम् । मेरोस्तु शिखरे पुत्र वैडूर्याख्यं पुरोत्तमम्

તે તેને પોતાના દિવ્ય, અનુપમ અને અતિ શોભન ગૃહમાં લઈ આવ્યો—હે પુત્ર, મેરુના શિખરે સ્થિત ‘વૈડૂર્ય’ નામના શ્રેષ્ઠ નગરમાં.

Verse 60

अस्ति सर्वगुणोपेतं कांचनाख्यं महाशिवम् । तुंगप्रासादसंबाधैः कलशैर्दंडचामरैः

ત્યાં ‘કાંચન’ નામનું મહાશિવનું મહાધામ છે, સર્વગુણસંપન્ન—ઊંચા પ્રાસાદોથી ભરેલું, અને કલશ, દંડ તથા ચામરોથી અલંકૃત.

Verse 61

नानवृक्षसमोपेतैर्वनैर्नीलैर्घनोपमैः । वापीकूपतडागैश्च नदीभिस्तु जलाशयैः

તે અનેક પ્રકારના વૃક્ષોથી યુક્ત વનો દ્વારા શોભિત હતું—નીલવર્ણ, ઘન વાદળ સમાન—અને જળાશયો દ્વારા: વાપી, કૂપ, તળાવ, નદીઓ તથા અન્ય જળસંગ્રહો.

Verse 62

शोभमानं महारत्नैः प्राकारैर्हेमसंयतैः । सर्वकामसमृद्धार्थं संपूर्णं दानवस्य हि

તે મહારત્નોથી ઝળહળતું હતું અને સુવર્ણસંયુક્ત પ્રાકારો વડે સુશોભિત હતું. સર્વ કામનાઓ પૂર્ણ કરનાર સમૃદ્ધિથી સર્વથા પરિપૂર્ણ—નિશ્ચયે તે દાનવનું જ નગર હતું.

Verse 63

ददृशे सा पुरं रम्यमशोकसुंदरी तदा । कस्य देवस्य संस्थानं कथयस्व सखे मम

ત્યારે અશોકસુંદરીએ તે રમ્ય નગર જોયું. તે બોલી—“હે સખી, કહો તો, આ કયા દેવનું નિવાસસ્થાન છે?”

Verse 64

सोवाच दानवेंद्रस्य दृष्टपूर्वस्य वै त्वया । तस्य स्थानं महाभागे सोऽहं दानवपुंगवः

તે બોલ્યો—“હે મહાભાગે, તું પહેલાં દાનવેન્દ્રને જોઈ ચૂકી છે. આ તેનું જ સ્થાન છે; હું જ તે દાનવોમાં શ્રેષ્ઠ છું.”

Verse 65

मया त्वं तु समानीता मायया वरवर्णिनि । तामाभाष्य गृहं नीता शातकौंभं सुशोभनम्

હે વરવર્ણિની, મેં મારી માયાથી તને અહીં લાવી. તેને સંબોધીને હું તને સુવર્ણશોભિત તે અતિસુંદર ગૃહમાં લઈ ગયો.

Verse 66

नानावेश्मैः समाजुष्टं कैलासशिखरोपमम् । निवेश्य सुंदरीं तत्र दोलायां कामपीडितः

અਨੇક મહેલો વડે સુશોભિત, કૈલાસશિખર સમાન તે નિવાસમાં તેણે સુંદરિને સ્થાપી; અને કામથી પીડિત થઈ તેને ઝૂલામાં બેસાડ્યો.

Verse 67

पुनः स्वरूपी दैत्येंद्रः कामबाणप्रपीडितः । करसंपुटमाबध्य उवाच वचनं तदा

ત્યારે દૈત્યેન્દ્ર ફરી પોતાના સ્વરૂપમાં આવી, કામદેવના બાણોથી પીડિત થયો. તેણે હાથ જોડીને ત્યારે આ વચન કહ્યું।

Verse 68

यं यं त्वं वांछसे भद्रे तं तं दद्मि न संशयः । भज मां त्वं विशालाक्षि भजंतं कामपीडितम्

હે ભદ્રે! તું જે જે ઇચ્છે તે તે હું આપીશ—કોઈ સંશય નથી. હે વિશાલાક્ષિ! મને ભજ—કામથી પીડિત થઈ તને જ ભજન કરનાર મને।

Verse 69

श्रीदेव्युवाच । नैव चालयितुं शक्तो भवान्मां दानवेश्वरः । मनसापि न वै धार्यं मम मोहं समागतम्

શ્રીદેવી બોલ્યાં—હે દાનવેશ્વર! તમે મને જરાય હલાવી શકતા નથી. અને મારા પર આવેલો મોહ મનથી પણ રોકી શકાય એવો નથી।

Verse 70

भवादृशैर्महापापैर्देवैर्वा दानवाधमैः । दुष्प्राप्याहं न संदेहो मा वदस्व पुनः पुनः

તમારા જેવા મહાપાપીઓથી—અથવા દેવોથી પણ—અથવા દાનવોમાં અધમોથી, હું દુર્લભ છું; તેમાં સંશય નથી. આ વાત ફરી ફરી ન કહો।

Verse 71

स्कंदानुजा सा तपसाभियुक्ता जाज्वल्यमाना महता रुषा च । संहर्तुकामा परि दानवं तं कालस्य जिह्वेव यथा स्फुरंती

સ્કંદની અનુજા, તપસ્યામાં નિમગ્ન તે દેવી, મહાક્રોધથી જ્વલંત બની. તે દાનવનો સંહાર કરવા ઇચ્છતી, કાળની જિહ્વા જેવી ચમકતી થઈ તેની આસપાસ ફરતી રહી।

Verse 72

पुनरुवाच सा देवी तमेवं दानवाधमम् । उग्रं कर्म कृतं पाप चात्मनाशनहेतवे

પછી તે દેવીએ તે અધમ દાનવને ફરીથી કહ્યું: 'હે પાપી! તેં તારા પોતાના વિનાશ માટે જ આ ઉગ્ર કર્મ કર્યું છે.'

Verse 73

आत्मवंशस्य नाशाय स्वजनस्यास्य वै त्वया । दीप्ता स्वगृहमानीता सुशिखा कृष्णवर्त्मनः

તારા વંશ અને સ્વજનોના વિનાશ માટે જ તું પ્રજ્વલિત અગ્નિને તારા ઘરમાં લાવ્યો છે.

Verse 74

यथाऽशुभः कूटपक्षी सर्वशोकैः समुद्गतः । गृहं तु विशते यस्य तस्य नाशं प्रयच्छति

જેમ સર્વ શોકોથી ભરેલું કોઈ અશુભ પક્ષી જેના ઘરમાં પ્રવેશ કરે છે, તેનો તે વિનાશ નોતરે છે.

Verse 75

स्वजनस्य च सर्वस्य सधनस्य कुलस्य च । स द्विजो नाशमिच्छेत विशत्येव यदा गृहम्

જ્યારે તે ઘરમાં પ્રવેશ કરે છે, ત્યારે તે તમામ સ્વજનો, ધન અને કુળના વિનાશની ઈચ્છા રાખે છે.

Verse 76

तथा तेहं गृहं प्राप्ता तव नाशं समीहती । पुत्राणां धनधान्यस्य तव वंशस्य सांप्रतम्

તેવી જ રીતે હું તારા ઘરે આવી છું અને અત્યારે તારા પુત્રો, ધન-ધાન્ય અને તારા વંશના વિનાશની કામના કરું છું.

Verse 77

जीवं कुलं धनं धान्यं पुत्रपौत्रादिकं तव । सर्वं ते नाशयित्वाहं यास्यामि च न संशयः

તું જીવન, કુળ, ધન, ધાન્ય અને પુત્ર-પૌત્રાદિ—આ બધું હું નાશ કરી દઈશ; પછી નિઃસંદેહે ચાલી જઈશ।

Verse 78

यथा त्वयाहमानीता चरंती परमं तपः । पतिकामा प्रवांच्छंती नहुषं चायुनंदनम्

જેમ તું મને પરમ તપ કરતાં કરતાં લઈ આવ્યો, તેમ જ પતિની કામનાથી તેને મેળવવા ઇચ્છતી હું આયુ-નંદન નહુષને શોધવા નીકળી હતી।

Verse 79

तथा त्वां मम भर्ता च नाशयिष्यति दानव । मन्निमित्तौपायोऽयं दृष्टो देवेन वै पुरा

તેમ જ, હે દાનવ, મારો પતિ તને નાશ કરશે. મારા નિમિત્તે આ ઉપાય દેવએ પૂર્વે જ જોઈ લીધો હતો।

Verse 80

सत्येयं लौकिकी गाथा यां गायंति विदो जनाः । प्रत्यक्षं दृश्यते लोके न विंदंति कुबुद्धयः

વિદ્વાન લોકો ગાય છે એવી આ લોકપ્રસિદ્ધ ગાથા સત્ય છે—જગતમાં જે પ્રત્યક્ષ દેખાય છે, તે પણ કુબુદ્ધિ લોકો ઓળખતા નથી।

Verse 81

येन यत्र प्रभोक्तव्यं यस्माद्दुःखसुखादिकम् । स एव भुंजते तत्र तस्मादेव न संशयः

જેને જ્યાં અને જે કારણથી જે દુઃખ-સુખ ભોગવવાનું હોય, તે જ ત્યાં તે ભોગવે છે—એમાં કોઈ સંશય નથી।

Verse 82

कर्मणोस्य फलं भुंक्ष्व स्वकीयस्य महीतले । यास्यसे निरयस्थानं परदाराभिमर्शनात्

પોતાના કર્મનું ફળ આ ધરતી પર ભોગવ; પરંતુ પરસ્ત્રીનો અપમાન/સ્પર્શ કરવાના પાપથી તું નરકધામે જશે।

Verse 83

सुतीक्ष्णं हि सुधारं तु सुखड्गं च विघट्टति । अंगुल्यग्रेण कोपाय तथा मां विद्धि सांप्रतम्

અતિ તીક્ષ્ણ અને સુઘડ તલવાર પણ ધારની કસોટી માટે અથડાવવામાં આવે છે; તેમ જ ક્રોધે આંગળીના અગ્રથી મને અત્યારે ઉશ્કેરાયેલો જાણ।

Verse 84

सिंहस्य संमुखं गत्वा क्रुद्धस्य गर्जितस्य च । को लुनाति मुखात्केशान्साहसाकारसंयुतः

ક્રોધિત અને ગર્જન કરતા સિંહના સામે જઈને કોણ એવો ઉન્મત્ત સાહસી છે કે તેના મોઢામાંથી વાળ ખેંચી લે?

Verse 85

सत्याचारां दमोपेतां नियतां तपसि स्थिताम् । निधनं चेच्छते यो वै स वै मां भोक्तुमिच्छति

જે સત્યાચારામાં સ્થિત, દમથી યુક્ત, નિયમનિષ્ઠ અને તપમાં અડગ રહી મૃત્યુ જ ઇચ્છે—એ જ ખરેખર મને ભોગવવા/પ્રાપ્ત કરવા ઇચ્છે છે।

Verse 86

समणिं कृष्णसर्पस्य जीवमानस्य सांप्रतम् । गृहीतुमिच्छते सो हि यथा कालेन प्रेषितः

હમણાં તે જીવતા કાળા સર્પના મણિને પકડવા ઇચ્છે છે—જાણે કાળ (મૃત્યુ)એ જ તેને મોકલ્યો હોય।

Verse 87

भवांस्तु प्रेषितो मूढ कालेन कालमोहितः । तदा ते ईदृशी जाता कुमतिः किं नपश्यसि

અરે મૂઢ! તું સ્વયં કાળ દ્વારા પ્રેરિત થયો છે અને કાળથી જ મોહિત થયો છે. તેથી તારી અંદર આવી કુબુદ્ધિ ઊભી થઈ—તું કેમ નથી જોતો?

Verse 88

ऋते तु आयुपुत्रेण समालोकयते हि कः । अन्यो हि निधनं याति ममरूपावलोकनात्

પરંતુ આયુના પુત્ર સિવાય મને કોણ જોઈ શકે? બીજો કોઈ પણ મારા રૂપનું દર્શન કરતાં જ મૃત્યુને પામે છે.

Verse 89

एवमाभाषयित्वा तं गंगातीरं गता सती । सशोका दुःखसंविग्ना नियतानि यमान्विता

એ રીતે તેને કહી તે સતી ગંગાતીરે ગઈ. તે શોકગ્રસ્ત હતી, દુઃખથી વ્યાકુળ હતી અને યમ-નિયમોમાં અડગ હતી.

Verse 90

पूर्वमाचरितं घोरं पतिकामनया तपः । तव नाशार्थमिच्छंती चरिष्ये दारुणं पुनः

પહેલાં પતિની ઇચ્છાથી મેં ઘોર તપ કર્યું હતું. હવે તારા નાશની ઇચ્છાથી હું ફરી કઠોર તપશ્ચર્યા કરીશ.

Verse 91

यदा त्वां निहतं दुष्टं नहुषेण महात्मना । निशितैर्वज्रसंकाशैर्बाणैराशीविषोपमैः

જ્યારે મહાત્મા નહુષે તને, દુષ્ટને, તીક્ષ્ણ વજ્રસમાન બાણોથી—વિષધર સર્પ સમાન ભયંકર—ઘાયલ કરી પાડી દીધો,

Verse 92

रणे निपतितं पाप मुक्तकेशं सलोहितम् । गतासुं च प्रपश्यामि तदा यास्याम्यहं पतिम्

હે પાપિની! જો હું યુદ્ધમાં પડેલા મારા પતિને વિખરાયેલા વાળ સાથે, લોહીથી લથબથ અને પ્રાણહીન જોઈ લઉં, તો હું પણ મારા સ્વામી પાસે ચાલી જઈશ।

Verse 93

एवं सुनियमं कृत्वा गंगातीरमनुत्तमम् । संस्थिता हुंडनाशाय निश्चला शिवनंदिनी

આ રીતે કઠોર નિયમ ધારણ કરીને, શિવનંદિની નિશ્ચલા ગંગાના અનુત્તમ તટ પર સ્થિર રહી—હુંડોનો નાશ કરવાનો સંકલ્પ લઈને અચલ।

Verse 94

वह्नेर्यथादीप्तिमती शिखोज्ज्वला तेजोभियुक्ता प्रदहेत्सुलोकान् । क्रोधेन दीप्ता विबुधेशपुत्री गंगातटे दुश्चरमाचरत्तपः

જેમ અગ્નિની દીપ્ત જ્વાળા તેજથી યુક્ત થઈને લોકોને પણ દહન કરી શકે, તેમ ક્રોધથી પ્રજ્વલિત દેવાધિપતિની પુત્રી ગંગાતટે અતિ દુષ્કર તપ આચરતી રહી।

Verse 95

कुंजल उवाच । एवमुक्ता महाभाग शिवस्य तनया गता । गंगांभसि ततः स्नात्वा स्वपुरे कांचनाह्वये

કુંજલ બોલ્યો—આ રીતે કહ્યા પછી શિવની મહાભાગ પુત્રી પ્રસ્થાન કરી. પછી ગંગાજળમાં સ્નાન કરીને ‘કાંચન’ નામના પોતાના નગરમાં ગઈ।

Verse 96

तपश्चचार तन्वंगी हुंडस्य वधहेतवे । अशोकसुंदरी बाला सत्येन च समन्विता

સુકુમાર તન્વંગી બાળા અશોકસુંદરીએ હુંડના વધ માટે તપ કર્યું; અને તે સત્યનિષ્ઠાથી પણ સમન્વિત હતી।

Verse 97

हुंडोपि दुःखितोभूतः शापदग्धेन चेतसा । चिंतयामास संतप्त अतीव वचनानलैः

હુંડ પણ દુઃખિત થયો; શાપથી દગ્ધ થયેલા ચિત્તે, કઠોર વચનોની અગ્નિથી અતિશય સંતપ્ત થઈ ચિંતામાં લીન થયો।

Verse 98

समाहूय अमात्यं तं कंपनाख्यमथाब्रवीत् । समाचष्ट स वृत्तांतं तस्याः शापोद्भवं महत्

પછી ‘કંપન’ નામના મંત્રીને બોલાવી તેણે કહ્યું; અને તેણીના શાપથી ઉપજેલા મહાન પરિણામનો સમગ્ર વર્તાંત જણાવ્યો।

Verse 99

शप्तोस्म्यशोकसुंदर्या शिवस्यापि सुकन्यया । नहुषस्यापि मे भर्त्तुस्त्वं तु हस्तान्मरिष्यसि

“હું શપ્ત છું—શિવની સુકન્યા અશોકસુંદરી દ્વારા. અને તું, મારા પતિ નહુષના હાથે, નિશ્ચયે મૃત્યુ પામશે.”

Verse 100

नैव जातस्त्वसौ गर्भ आयोर्भार्या च गुर्विणी । यथा सत्याद्व्यलीकस्तु तस्याः शापस्तथा कुरु

એ ગર્ભ હજી ઉત્પન્ન થયો નથી, અને આયુની પત્ની પણ ગર્ભવતી નથી. તેથી હું જેમ નિષ્કપટ સત્ય કહું છું, તેમ જ તેનો શાપ ફળે।

Verse 101

कंपन उवाच । अपहृत्य प्रियां तस्य आयोश्चापि समानय । अनेनापि प्रकारेण तव शत्रुर्न जायते

કંપને કહ્યું: “તેની પ્રિયાને અપહરીને, આયુને પણ અહીં લાવી દો. આ રીતથી પણ તારો શત્રુ જન્મશે નહીં.”

Verse 102

नो वा प्रपातयस्व त्वं गर्भं तस्याः प्रभीषणैः । अनेनापि प्रकारेण तव शत्रुर्न जायते

અથવા, ભયાનક ધમકીઓથી તેને ભયભીત કરીને તેની ગર્ભપાત ન કરાવ; આ રીતે પણ તારો કોઈ શત્રુ જન્મશે નહીં.

Verse 103

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये च्यवनचरित्रे त्र्यधिकशततमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રીપદ્મપુરાણના ભૂમિખંડમાં, વેનોપાખ્યાનના અંતર્ગત ગુરુતીર્થ-માહાત્મ્યમાં, ચ્યવનચરિત્રનો એકસો ત્રીજો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.

Verse 104

एवं संमंत्र्य तेनापि कंपनेन स दानवः । अभूत्स उद्यमोपेतो नहुषस्य प्रणाशने

આ રીતે તેની સાથે પરામર્શ કરીને, અને તે કંપનથી પણ પ્રેરિત થઈ, તે દાનવ નહુષના વિનાશ માટે દૃઢ બની પ્રયત્નમાં પ્રવૃત્ત થયો.

Verse 105

विष्णुरुवाच । एलपुत्रो महाभाग आयुर्नाम क्षितीश्वरः । सार्वभौमः स धर्मात्मा सत्यव्रतपरायणः

વિષ્ણુએ કહ્યું—એલાનો પુત્ર મહાભાગ ‘આયુ’ નામે એક ક્ષિતીશ્વર હતો; તે સર્વભૌમ સમ્રાટ, ધર્માત્મા અને સત્યવ્રતપરાયણ હતો.

Verse 106

इंद्रोपेंद्रसमो राजा तपसा यशसा बलैः । दानयज्ञैः सुपुण्यैश्च सत्येन नियमेन च

તે રાજા તપ, યશ અને બળમાં ઇન્દ્ર તથા ઉપેન્દ્ર સમાન હતો; અતિપુણ્ય દાન-યજ્ઞો તેમજ સત્ય અને નિયમ-સંયમથી યુક્ત હતો.

Verse 107

एकच्छत्रेण वै राज्यं चक्रे भूपतिसत्तमः । पृथिव्यां सर्वधर्मज्ञः सोमवंशस्य भूषणम्

તે ભુપતિશ્રેષ્ઠે એકછત્ર અધિપત્યથી રાજ્ય સ્થાપ્યું. પૃથ્વી પર તે સર્વધર્મજ્ઞ હતો અને સોમવંશનું ભૂષણ હતો.

Verse 108

पुत्रं न विंदते राजा तेन दुःखी व्यजायत । चिंतयामास धर्मात्मा कथं मे जायते सुतः

રાજાને પુત્ર પ્રાપ્ત ન થયો, તેથી તે દુઃખી થયો. તે ધર્માત્માએ વિચાર્યું—“મને પુત્ર કેવી રીતે જન્મે?”

Verse 109

इति चिंतां समापेदे आयुश्च पृथिवीपतिः । पुत्रार्थं परमं यत्नमकरोत्सुसमाहितः

આ રીતે પૃથ્વીપતિ આયુ ચિંતામાં પડ્યો. પુત્રાર્થ તે સંપૂર્ણ સમાહિત થઈ પરમ પ્રયત્ન કરવા લાગ્યો.

Verse 110

अत्रिपुत्रो महात्मा वै दत्तात्रेयो महामुनिः । क्रीडमानः स्त्रिया सार्द्धं मदिरारुणलोचनः

અત્રિપુત્ર મહાત્મા મહામુનિ દત્તાત્રેય એક સ્ત્રી સાથે ક્રીડા કરતા હતા; તેમના નેત્રો મદિરા સમા અરুণ હતાં.

Verse 111

वारुण्या मत्त धर्मात्मा स्त्रीवृंदैश्च समावृतः । अंके युवतिमाधाय सर्वयोषिद्वरां शुभाम्

વારુણીના મદથી મત્ત થયેલો તે ધર્માત્મા સ્ત્રીવૃંદોથી ઘેરાયેલો હતો. સર્વ સ્ત્રીઓમાં શ્રેષ્ઠ એવી શુભ યુવતીને તેણે પોતાની ગોદમાં બેસાડી હતી.

Verse 112

गायते नृत्यते विप्रः सुरां च पिबते भृशम् । विना यज्ञोपवीतेन महायोगीश्वरोत्तमः

વિપ્ર ગાય છે, નૃત્ય કરે છે અને અતિશય મદિરા પણ પીવે છે; છતાં યજ્ઞોપવીત વિના પણ તે મહાયોગીઓમાં પરમેશ્વરરૂપ ઉત્તમ કહેવાય છે।

Verse 113

पुष्पमालाभिर्दिव्याभिर्मुक्ताहारपरिच्छदैः । चंदनागुरुदिग्धांगो राजमानो मुनीश्वरः

દિવ્ય પુષ્પમાળાઓ તથા મુક્તાહાર-આભૂષણોથી અલંકૃત, ચંદન અને અગરુથી લિપ્ત અંગો ધરાવતો તે મુનીશ્વર તેજથી ઝળહળતો શોભતો હતો।

Verse 114

तस्याश्रमं नृपो गत्वा तं दृष्ट्वा द्विजसत्तमम् । प्रणाममकरोन्मूर्ध्ना दण्डवत्सुसमाहितः

રાજા તેના આશ્રમમાં ગયો અને તે દ્વિજશ્રેષ્ઠને જોઈ, સંપૂર્ણ સમાધાનચિત્તે મસ્તક નમાવી દંડવત્ પ્રણામ કર્યો।

Verse 115

अत्रिपुत्रः स धर्मात्मा समालोक्य नृपोत्तमम् । आगतं पुरतो भक्त्या अथ ध्यानं समास्थितः

અત્રિપુત્ર તે ધર્માત્મા, ભક્તિપૂર્વક સામે આવેલા રાજશ્રેષ્ઠને જોઈ, ત્યારબાદ ધ્યાનમાં સ્થિર થયો।

Verse 116

एवं वर्षशतं प्राप्तं तस्य भूपस्य सत्तम । निश्चलं शांतिमापन्नं मानसं भक्तितत्परम्

આ રીતે તે ભુપશ્રેષ્ઠના સો વર્ષ પૂર્ણ થતાં, તેનું મન નિશ્ચલ બની શાંતિને પ્રાપ્ત થયું અને ભક્તિમાં સંપૂર્ણ તત્પર રહ્યું।

Verse 117

समाहूय उवाचेदं किमर्थं क्लिश्यसे नृप । ब्रह्माचारेण हीनोस्मि ब्रह्मत्वं नास्ति मे कदा

તેને બોલાવી તેણે કહ્યું— “હે નૃપ, તું શા માટે પોતાને કષ્ટ આપે છે? હું બ્રહ્મચર્યથી રહિત છું; મારામાં કદી પણ સાચું બ્રાહ્મણત્વ નથી.”

Verse 118

सुरामांसप्रलुब्धोऽस्मि स्त्रियासक्तः सदैव हि । वरदाने न मे शक्तिरन्यं शुश्रूष ब्राह्मणम्

“હું સૂરા અને માંસમાં લોભી છું અને સદા સ્ત્રીઓમાં આસક્ત રહું છું. વરદાન આપવા મારી પાસે શક્તિ નથી; બીજા કોઈ બ્રાહ્મણની સેવા કર.”

Verse 119

आयुरुवाच । भवादृशो महाभाग नास्ति ब्राह्मणसत्तमः । सर्वकामप्रदाता वै त्रैलोक्ये परमेश्वरः

આયુએ કહ્યું— “હે મહાભાગ, હે બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠ, આપ જેવા કોઈ નથી. આપ ત્રિલોકના પરમેશ્વર છો અને સર્વ કામનાઓના દાતા છો.”

Verse 120

अत्रिवंशे महाभाग गोविंदः परमेश्वरः । ब्राह्मणस्य स्वरूपेण भवान्वै गरुडध्वजः

“હે મહાભાગ, અત્રિવંશમાં ગોવિંદ પરમેશ્વર પ્રગટ થાય છે; અને આપ ગરુડધ્વજ બની બ્રાહ્મણ સ્વરૂપે પ્રકટ થયા છો.”

Verse 121

नमोऽस्तु देवदेवेश नमोऽस्तु परमेश्वर । त्वामहं शरणं प्राप्तः शरणागतवत्सल

દેવોના દેવેશ, તમને નમસ્કાર; પરમેશ્વર, તમને નમસ્કાર. શરણાગતવત્સલ, હું તમારી શરણમાં આવ્યો છું.

Verse 122

उद्धरस्व हृषीकेश मायां कृत्वा प्रतिष्ठसि । विश्वस्थानां प्रजानां तु विद्वांसं विश्वनायकम्

હે હૃષીકેશ! ઉદ્ધાર કરો. તમારી માયા ધારણ કરીને તમે જગતમાં પ્રતિષ્ઠિત રહો છો. વિશ્વધામોમાં વસતી પ્રજાઓ સાથે તે વિદ્વાન વિશ્વનાયકનું રક્ષણ કરો.

Verse 123

जानाम्यहं जगन्नाथं भवंतं मधुसूदनम् । मामेव रक्ष गोविंद विश्वरूप नमोस्तु ते

હું તમને જગન્નાથ, મધુસૂદન તરીકે જાણું છું. હે ગોવિંદ! માત્ર મારી રક્ષા કરો. હે વિશ્વરૂપ! તમને નમસ્કાર.

Verse 124

कुंजल उवाच । गते बहुतिथे काले दत्तात्रेयो नृपोत्तमम् । उवाच मत्तरूपेण कुरुष्व वचनं मम

કુંજલ બોલ્યો—ઘણો સમય વીતી ગયા પછી દત્તાત્રેયે ઉત્તમ રાજાને મત્તરૂપ ધારણ કરીને કહ્યું—“મારું વચન અનુસરો, તેમ જ કરો.”

Verse 125

कपाले मे सुरां देहि पाचितं मांसभोजनम् । एवमाकर्ण्य तद्वाक्यं स चायुः पृथिवीपतिः

“મારા કપાલપાત્રમાં સૂરા ઢાળો અને ભોજન માટે પકાવેલું માંસ આપો.” આ વચન સાંભળી પૃથ્વીપતિ રાજા આયુ (તત્પર થયો).

Verse 126

उत्सुकस्तु कपालेन सुरामाहृत्य वेगवान् । पलं सुपाचितं चैव च्छित्त्वा हस्तेन सत्वरम्

તે ઉત્સુક થઈ ઝડપથી કપાલપાત્રમાં સૂરા લાવી; પછી તરત જ હાથથી સારી રીતે પકાવેલા માંસનો એક ટુકડો કાપી લાવ્યો.

Verse 127

नृपेंद्रः प्रददौ चापि दत्तात्रेयाय सत्तम । अथ प्रसन्नचेताः स संजातो मुनिपुंगवः

તે શ્રેષ્ઠ નૃપે દત્તાત્રેયને પણ તે દાન અર્પણ કર્યું. ત્યારબાદ પ્રસન્નચિત્ત થઈ તે મુનિઓમાં અગ્રગણ્ય ‘મુનિપુંગવ’ બન્યો.

Verse 128

दृष्ट्वा भक्तिं प्रभावं च गुरुशुश्रूषणं परम् । समुवाच नृपेंद्रं तमायुं प्रणतमानसम्

તેની ભક્તિ, પ્રભાવ અને ગુરુશુશ્રૂષાની પરમ નિષ્ઠા જોઈ, વિનયથી નમ્ર મનવાળા રાજા આયુને તેમણે સંબોધ્યા.

Verse 129

वरं वरय भद्रं ते दुर्लभं भुवि भूपते । सर्वमेव प्रदास्यामि यंयमिच्छसि सांप्रतम्

હે ભુપતે, તને મંગળ થાઓ—પૃથ્વી પર દુર્લભ એવો વર માગ. અત્યારે તું જે જે ઇચ્છે, તે બધું હું તને આપીશ.

Verse 130

राजोवाच । भवान्दाता वरं सत्यं कृपया मुनिसत्तम । पुत्रं देहि गुणोपेतं सर्वज्ञं गुणसंयुतम्

રાજાએ કહ્યું—હે મુનિશ્રેષ્ઠ, તમે ખરેખર વરદાતા છો; કૃપા કરીને મને ગુણોથી યુક્ત, સર્વજ્ઞ અને ઉત્તમ ગુણસંપન્ન એવો પુત્ર આપો.

Verse 131

देववीर्यं सुतेजं च अजेयं देवदानवैः । क्षत्रियै राक्षसैर्घोरैर्दानवैः किन्नरैस्तथा

તે દિવ્ય પરાક્રમ અને તેજસ્વી કાંતિથી યુક્ત હતો; દેવો અને દાનવોના સમૂહથી પણ અજય હતો, તેમજ ક્ષત્રિયો, ભયંકર રાક્ષસો, દાનવો અને કિન્નરો દ્વારા પણ અજિત હતો.

Verse 132

देवब्राह्मणसंभक्तः प्रजापालो विशेषतः । यज्वा दानपतिः शूरः शरणागतवत्सलः

તે દેવો અને બ્રાહ્મણોનો ભક્ત છે અને વિશેષ કરીને પ્રજાનો રક્ષક છે. યજ્ઞ કરનાર, દાનનો અધિપતિ, શૂરવીર અને શરણાગત પર વત્સલ છે.

Verse 133

दाता भोक्ता महात्मा च वेदशास्त्रेषु पंडितः । धनुर्वेदेषु निपुणः शास्त्रेषु च परायणः

તે દાતા અને યોગ્ય ભોક્તા, મહાત્મા છે; વેદ-શાસ્ત્રોમાં પંડિત, ધનુર્વેદમાં નિપુણ અને શાસ્ત્રોપદેશમાં સંપૂર્ણ પરાયણ છે.

Verse 134

अनाहतमतिर्धीरः संग्रामेष्वपराजितः । एवं गुणः सुरूपश्च यस्माद्वंशः प्रसूयते

તેણી બુદ્ધિ અડગ છે, તે ધીર છે અને યુદ્ધોમાં અપરાજિત છે. આવા ગુણો અને સુરૂપથી યુક્ત એવા પુરુષમાંથી જ મહાન વંશ જન્મે છે.

Verse 135

देहि पुत्रं महाभाग ममवंशप्रधारकम् । यदि चापि वरो देयस्त्वया मे कृपया विभो

હે મહાભાગ! મારા વંશને ધારણ કરનાર પુત્ર મને આપો. હે વિભો! જો વર આપવાનો હોય, તો કૃપા કરીને મને આ વર બક્ષો.

Verse 136

दत्तात्रेय उवाच । एवमस्तु महाभाग तव पुत्रो भविष्यति । गृहे वंशकरः पुण्यः सर्वजीवदयाकरः

દત્તાત્રેય બોલ્યા—હે મહાભાગ! તેમજ થાઓ. તને પુત્ર થશે; તે ગૃહમાં વંશવર્ધક, પુણ્યવાન અને સર્વ જીવો પર દયાળુ હશે.

Verse 137

एभिर्गुणैस्तु संयुक्तो वैष्णवांशेन संयुतः । राजा च सार्वभौमश्च इंद्रतुल्यो नरेश्वरः

આ ગુણોથી યુક્ત અને વિષ્ણુના અંશથી સંયુક્ત એવો રાજા સર્વભૌમ અધિપતિ બને છે—ઇન્દ્રતુલ્ય, મનુષ્યોમાં સાચો નરેશ્વર.

Verse 138

एवं खलु वरं दत्वा ददौ फलमनुत्तमम् । भूपमाह महायोगी सुभार्यायै प्रदीयताम्

આ રીતે વરદાન આપી તેમણે અનુત્તમ ફળ અર્પણ કર્યું. ત્યારબાદ મહાયોગીએ રાજાને કહ્યું—“આ તારી સुभાર્યાને આપી દે.”

Verse 139

एवमुक्त्वा विसृज्यैव तमायुं प्रणतं पुरः । आशीर्भिरभिनंद्यैव अंतर्द्धानमधीयत

આમ કહીને તેમણે સામે નમ્રતાથી ઊભેલા આયુને વિદાય આપ્યો; આશીર્વાદ અને અભિનંદન કરીને તેઓ દૃષ્ટિથી અંતર્ધાન થયા.