Mantraśodhana, Dīkṣā-krama, Guru-Pādukā, Ajapā-Haṃsa, and Ṣaṭcakra-Kuṇḍalinī Sādhana

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । परीक्ष्य शिष्यं तु गुरुर्मंत्रशोधनमाचरेत् । प्राक्प्रत्यग्दक्षिणोदक्चपंचसूत्राणि पातयेत् ॥ १ ॥

સનત્કુમાર બોલ્યા—શિષ્યની સારી રીતે પરીક્ષા કરીને ગુરુએ મંત્રશોધન કરવું જોઈએ; અને પૂર્વ, પશ્ચિમ, દક્ષિણ તથા ઉત્તર દિશામાં પાંચ પવિત્ર સૂત્રોનું વિન્યાસ કરાવવો।

Verse 2

चतुष्टयं चतुष्कानां स्यादेवं नृपकोष्ठके । तत्राद्यप्रथमे त्वाद्यं द्वितीयाद्ये द्वितीयकम् ॥ २ ॥

આ રીતે નૃપ-કોષ્ઠક (રાજ-તાલિકા) માં ચાર-ચારના સમૂહોથી એક ચતુષ્તય બને છે; તેમાં પ્રથમ સ્થાને પ્રથમ, અને દ્વિતીય સ્થાને દ્વિતીયનું વિન્યાસ કરવો।

Verse 3

तृतीयाद्ये तृतीयं स्याञ्चतुर्थाद्ये तुरीयकम् । तत्तदाग्नेयकोष्ठेषु तत्तत्पंचममक्षरम् ॥ ३ ॥

ત્રીજા થી શરૂ થતા સમૂહમાં ત્રીજું, અને ચોથા થી શરૂ થતા સમૂહમાં ચોથું લેવાય; તેમજ દરેક સંબંધિત આગ્નેય-કોષ્ઠમાં (દક્ષિણ-પૂર્વ વિભાગમાં) તે સમૂહનું પાંચમું અક્ષર વિન્યસ્ત કરવું।

Verse 4

विलिख्य क्रमतो धीमान्मनुं संशोधयेत्ततः । नामाद्यक्षरमारभ्य यावन्मन्त्रादि वर्णकम् ॥ ४ ॥

મંત્રને ક્રમસર લખીને બુદ્ધિમાન સાધકે પછી તેનું શोधन-સંશોધન કરવું; નામના પ્રથમ અક્ષરથી શરૂ કરીને મંત્રના આદિભાગ સહિત દરેક વર્ણ સુધી તપાસ કરવી।

Verse 5

चतुष्के यत्र नामार्णस्तत्स्यात्सिद्धिचतुष्ककम् । प्रादक्षिण्यात्तद्द्वितीयं साध्याख्यं परिकीर्तितम् ॥ ५ ॥

જે ચતુષ્કમાં નામના અક્ષરો સ્થિત હોય તે ‘સિદ્ધિ-ચતુષ્ક’ કહેવાય; તેમને પ્રદક્ષિણ (દક્ષિણાવર્ત) ક્રમે લેતાં જે બીજું ચતુષ્ક બને તે ‘સાધ્ય’ તરીકે પરિકીર્તિત છે।

Verse 6

तृतीयं पुंसि सिद्धाख्यं तुरीयमरिसंज्ञकम् । द्वयोर्वर्णावेककोष्ठे सिद्धसिद्धेति तन्मतम् ॥ ६ ॥

પુલ્લિંગમાં ત્રીજું ‘સિદ્ધ’ કહેવાય છે અને ચોથું ‘અરિ’ નામે ઓળખાય છે. બે વર્ણ એક જ કોષ્ઠમાં હોય તો તેને ‘સિદ્ધ–સિદ્ધ’ એમ માન્ય છે.

Verse 7

तद्द्वितीये तु मंत्रार्णे सिद्धसाध्यः प्रकीर्तितः । तृतीये तत्सुसिद्धः स्यात्सिद्धारिस्तञ्चतुर्थके ॥ ७ ॥

પરંતુ મંત્રાર্ণના બીજા સ્થાને તે ‘સિદ્ધ-સાધ્ય’ તરીકે પ્રકીર્તિત છે. ત્રીજામાં તે ‘સુસિદ્ધ’ બને છે અને ચોથામાં ‘સિદ્ધારિ’ (સિદ્ધિનો અવરોધક) કહેવાય છે.

Verse 8

नामार्णान्यचतुष्कात्तु द्वितीये मंत्रवर्णके । चतुष्के चेत्तदा पूर्वं यत्र नामाक्षरं स्थितम् ॥ ८ ॥

જો નામાર্ণો ચતુષ્કમાં ન આવે, તો મંત્રવર્ણોના બીજા ચતુષ્કમાં—ચતુષ્ક પ્રયોગ કરવો હોય તો—જ્યાં નામાક્ષર સ્થિત છે ત્યાં પહેલાં જ તેને ગોઠવવું જોઈએ.

Verse 9

तत्र तत्कोष्ठमारभ्य गणयेत्पूर्ववत्क्रमात् । साध्यसिद्धः साध्यसाध्यस्तत्सुसिद्धश्च तद्रिप्रुः ॥ ९ ॥

ત્યાં તે કોષ્ઠથી આરંભ કરીને પૂર્વવત્ ક્રમથી ગણતરી કરવી. પરિણામે ક્રમે ‘સાધ્ય-સિદ્ધ’, ‘સાધ્ય-સાધ્ય’, ‘તત્-સુસિદ્ધ’ અને ‘તદ્રિપ્રુ’ (વિઘ્નકર્તા) થાય છે.

Verse 10

तृतीये चेञ्चतुष्के तु यदि स्यान्मंत्रवर्णकः । तदा पूर्वोक्तरीत्या तु क्रमाद्देयं मनीषिभिः ॥ १० ॥

જો ત્રીજા ચતુષ્કમાં મંત્રવર્ણક આવે, તો વિદ્વાનોને પૂર્વોક્ત રીત મુજબ ક્રમથી તેને આપવું/સ્થાપવું જોઈએ.

Verse 11

सुसिद्धसिद्धस्तत्साध्यस्तत्सुसिद्धश्च तदृषिः । तुरीये चेञ्चतुष्के तु तदैवं गणयेत्सुधीः ॥ ११ ॥

‘સુ-સિદ્ધ-સિદ્ધ’, ‘તત્-સાધ્ય’, ‘તત્-સુ-સિદ્ધ’—અને એ જ ઋષિ; ચોથા વિભાગમાં, ચતુષ્ક સમૂહમાં, વિદ્વાને આ રીતે યથાવત્ ગણવું જોઈએ।

Verse 12

अरिसिद्धोऽरिसाध्यश्च तत्सुसिद्धश्च तद्रिपुः । रिद्धसिद्धो यथोक्तेन द्विगुणात्सिद्धिसाध्यकः ॥ १२ ॥

એક ‘અરિ-સિદ્ધ’ અને બીજો ‘અરિ-સાધ્ય’; તેમ જ ‘તત્-સુ-સિદ્ધ’ અને તેનો અનુરૂપ ‘રિપુ’ પણ. પૂર્વોક્ત રીતે ‘ઋદ્ધ-સિદ્ધ’ દ્વિગુણ પ્રમાણથી સિદ્ધિ સાધે છે।

Verse 13

सिद्धः सुसिद्धोर्द्धतयात्सिद्धारिर्हंति गोत्रजान् । द्विगुणात्साध्यसिद्धस्तु साध्यसाध्यो विलंबतः ॥ १३ ॥

‘સિદ્ધ’ સુ-સિદ્ધની ઉર્ધ્વ શક્તિથી પોતાના જ ગોત્રજનોનો નાશ કરે છે—તે ‘સિદ્ધારી’ કહેવાય. દ્વિગુણ પ્રભાવથી ‘સાધ્ય-સિદ્ધ’ બને છે; પરંતુ ‘સાધ્ય-સાધ્ય’ ફળ વિલંબે પામે છે।

Verse 14

साध्यः सुसिद्धो द्विगुणात्साध्यारिर्हंति बांधवान् । सुसिद्धसिद्धोर्द्धतया तत्साध्यो द्विगुणाज्जपात् ॥ १४ ॥

‘સાધ્ય’ દ્વિગુણ પ્રયત્નથી ‘સુ-સિદ્ધ’ બને છે; ‘સાધ્યારી’ સગાં-સંબંધીઓને હાનિ કરે છે. પરંતુ ‘સુ-સિદ્ધ-સિદ્ધ’ની ઉર્ધ્વ શક્તિથી એ જ ‘તત્-સાધ્ય’ દ્વિગુણ જપથી ફરી પ્રાપ્ત થાય છે।

Verse 15

तत्सुसिद्धप्राप्तिमात्रात्सुसिद्धारिः कुटुंबहृत् । अरिसिद्धस्तु पुत्रघ्नोऽरिसाध्यः कन्यकापहः ॥ १५ ॥

એ ‘તત્-સુ-સિદ્ધ’ની પ્રાપ્તિ માત્રથી ‘સુ-સિદ્ધારી’ કુટુંબહર્તા બને છે. ‘અરિ-સિદ્ધ’ પુત્રઘ્ન કહેવાય છે અને ‘અરિ-સાધ્ય’ કન્યકાપહર્તા બને છે।

Verse 16

तत्सुसिद्धः कलत्रघ्नः साधकघ्नोरेऽप्यरिः स्मृतः । अन्येऽप्यत्र प्रकारा हि संति वै बहवो मुने ॥ १६ ॥

એ વિનિયોગ સંપૂર્ણ રીતે સિદ્ધ કહેવાયો છે; તે પત્નીનો નાશ કરનાર અને સાધકનો પણ શત્રુ એમ સ્મૃત છે. હે મુને, અહીં આવા અન્ય પણ ઘણા પ્રકારો નિશ્ચયે છે.

Verse 17

सर्वेषु मुख्योऽयं तेऽत्र कथितो कथहाभिधः । एवं संशोध्य मंत्रं तु शुद्धे काले स्थले तथा ॥ १७ ॥

બધી રીતોમાં આ જ મુખ્ય છે; ‘કથહા’ નામે અહીં તને જણાવાયું છે. આમ મંત્રને તપાસી-શોધી શુદ્ધ કાળે અને શુદ્ધ સ્થાને જ તેનો પ્રયોગ કરવો જોઈએ.

Verse 18

दीक्षयेञ्च गुरुः शिष्यं तद्विधानमुदीर्यते । नित्यकृत्यं विधायाथ प्रणम्य गुरुपादुकाम् ॥ १८ ॥

ગુરુએ શિષ્યને દીક્ષા આપવી; તે દીક્ષાવિધાન પહેલાં જ જણાવાય છે. પછી નિત્યકૃત્ય કરાવી, ગુરુપાદુકાને પ્રણામ કરવો જોઈએ.

Verse 19

प्रार्थयेत्सद्गुरुं भक्त्याभीष्टार्थमादृतः । संपूज्य वस्त्रालंकारगोहिरण्यधरादिभिः ॥ १९ ॥

ભક્તિ અને આદર સાથે, ઇચ્છિત ફળસિદ્ધિ માટે સદ્ગુરુને પ્રાર્થના કરવી; પહેલાં વસ્ત્ર, આભૂષણ, ગાય, સોનું, જમીન વગેરે વડે તેમનું સંપૂર્ણ પૂજન કરીને.

Verse 20

कृत्वा स्वस्ति विधानं तु मंडलादि च तुष्टिमान् । गुरुः शिष्येण सहितः शुचिर्यागगृहं विशेत् ॥ २० ॥

સ્વસ્તિવિધાન કરીને અને મંડલાદિ પૂર્વતૈયારી પૂર્ણ કરીને, સંતોષિત અને શુદ્ધ ગુરુ શિષ્ય સાથે યાગગૃહમાં પ્રવેશ કરે.

Verse 21

सामान्यार्घोदकेनाथ संप्रोक्ष्य द्वारमस्त्रतः । दिव्यानुत्सारयेद्विघ्नान्नभस्थानर्च्य वारिणा ॥ २१ ॥

હે નાથ! સામાન્ય અર્ઘ્યજળથી દ્વારનું પ્રોક્ષણ કરીને અને અસ્ત્રમંત્રથી રક્ષા કરીને દિવ્ય વિઘ્નોને દૂર કરવાં; તેમજ જળથી આકાશસ્થ દેવતાઓનું અર્ચન કરી તેમને પ્રસન્ન કરવાં।

Verse 22

पार्ष्णिघातैस्त्रिभिर्भौमांस्ततः कर्म समाचरेत् । वर्णकैः सर्वतोभद्रे यथोक्तपरिकल्पिते ॥ २२ ॥

પછી એડીથી ત્રણ વાર ભૂમિ પર પ્રહાર કરીને, શાસ્ત્રોક્ત રીતે વર્ણોથી રચાયેલ ‘સર્વતોભદ્ર’ મંડળમાં કર્મનું આચરણ કરવું।

Verse 23

वह्निमण्डलमभ्यर्च्य तत्कलाः परिपूज्य च । अस्त्रप्रक्षालितं कुंभं यथाशक्ति विनिर्मितम् ॥ २३ ॥

વહ્નિ-મંડળનું અર્ચન કરીને અને તેની કલાઓનું સમ્યક પૂજન કરીને, અસ્ત્ર-મંત્રથી પ્રક્ષાલિત (શુદ્ધ) કુંભને યથાશક્તિ તૈયાર કરવો।

Verse 24

तत्र संस्थाप्य विधिवत्तत्र भानोः कलां यजेत् । विलोममातृकामूलमुच्चरन् शुद्धवारिणा ॥ २४ ॥

ત્યાં કુંભને વિધિવત સ્થાપી, સૂર્યની કલા/કિરણભાગનું પૂજન કરવું; અને શુદ્ધ જળ સાથે માતૃકા-મૂલ (વર્ણબીજ)ને વિલોમ ક્રમે ઉચ્ચારવું।

Verse 25

आपूर्य कुंभं तत्रार्चेत्सोमस्य विधिवत्कलाः । धूम्रार्चिरूष्मा ज्वलिनी ज्वालिनी विस्फुलिंगिनी ॥ २५ ॥

કુંભને ભરીને, ત્યાં વિધિવત સોમની કલાઓનું અર્ચન કરવું—ધૂમ્રાર્ચિ, ઊષ્મા, જ્વલિની, જ્વાલિની અને વિસ્ફુલિંગિની।

Verse 26

सुश्रीः सुरूपा कपिला हव्यकव्यवहा तथा । वह्नेर्दश कलाः प्रोक्ताः प्रोच्यंतेऽथ रवेः कलाः ॥ २६ ॥

સુશ્રી, સુરূপા, કપિલા તથા હવ્યકવ્યવહા—આ અગ્નિદેવની દસ કલાઓ કહેવાય છે. હવે આગળ રવિ (સૂર્ય)ની કલાઓ વર્ણવાય છે.

Verse 27

तपिनी तापिनी धूम्रा मरीचिज्वालिनी रुचिः । सुषुम्णा भोगदा विश्वा बोधिनी धारिणी क्षमा ॥ २७ ॥

તે તપિની, તાપિની, ધૂમ્રા, મરીચિ-જ્વાલિની અને રુચિ છે; તે સુષુમ્ણા, ભોગદાયિની, સર્વવ્યાપિની, બોધિની, ધારિણી અને ક્ષમાસ્વરૂપા છે.

Verse 28

अथेंदोश्च कला ज्ञेया ह्यमृता मानदा पुनः । पूषा तुष्टिश्च पुष्टिश्च रतिश्च धृतिसंज्ञिकाः ॥ २८ ॥

હવે ઇન્દુ (ચંદ્ર)ની કલાઓ જાણવી જોઈએ—અમૃતા, માનદા; ફરી પૂષા, તુષ્ટિ, પુષ્ટિ, રતિ અને ધૃતિ નામે પ્રસિદ્ધ કલાઓ.

Verse 29

शशिनी चंद्रिका कांतिर्ज्योत्स्ना श्रीः प्रीतिरंगदा । पूर्णापूर्णामृता चेति प्रोक्ताश्चंद्रमसः कलाः ॥ २९ ॥

શશિની, ચંદ્રિકા, કાંતિ, જ્યોત્સ્ના, શ્રી, પ્રીતિ, અંગદા, પૂર્ણા, અપૂર્ણા અને અમૃતા—આ ચંદ્રમાની કલાઓ કહેવાય છે.

Verse 30

वस्त्रयुग्मेन संवेष्ट्य तस्मिन्सर्वैषधीः क्षिपेत् । नवरत्नानि निक्षिप्य विन्यसेत्पञ्चपल्लवान् ॥ ३० ॥

બે વસ્ત્રોથી તેને લપેટી, તેમાં સર્વ ઔષધિઓ નાખવી. પછી નવરત્નો મૂકી, પાંચ પલ્લવો (પવિત્ર તાજા પાનની ડાળીઓ) ગોઠવવા.

Verse 31

पनसाम्रवटाश्वत्थबकुलेति च तान् विदुः । मुक्तामाणिक्यवैडूर्यगोमेदान्वज्रविद्रुमौ ॥ ३१ ॥

તેઓ પનસ, આમ્ર, વડ, અશ્વત્થ અને બકુલ નામે જાણીતા છે; તેમજ મુક્તા, માણિક્ય, વૈડૂર્ય (લહસુનિયા), ગોમેદ, વજ્ર (હીરો) અને વિદ્રુમ (પ્રવાળ) તરીકે પણ કહેવાય છે।

Verse 32

पद्मरागं मरकतं नीलं चेति यथाक्रम् । एवं रत्नानि निक्षिप्य तत्रावाह्येष्टदेवताम् ॥ ३२ ॥

ક્રમ મુજબ પદ્મરાગ (લાલ માણિક), મરકત (પન્ના) અને નીલમ મૂકો. આ રીતે રત્નો સ્થાપી ત્યાં પોતાની ઇષ્ટદેવતાનું આવાહન કરો।

Verse 33

संपूज्य विधिवन्मंत्री ततः शिष्यं स्वलंकृतम् । वेद्यां संवेश्य संप्रोक्ष्य प्रोक्षणीस्थेन वारिणा ॥ ३३ ॥

વિધિ મુજબ સંપૂર્ણ પૂજા કરીને મંત્રકાર્ય કરનાર પછી સુશોભિત શિષ્યને વેદી પર બેસાડે અને પ્રોક્ષણી પાત્રમાં રહેલા જળથી શુદ્ધિ માટે છાંટે।

Verse 34

भूतशुद्ध्यादिकं कृत्वा तच्छरीरे विधानतः । न्यासजालेन संशोध्य मूर्ध्नि विन्यस्य पल्लवान् ॥ ३४ ॥

વિધાન મુજબ ભૂતશુદ્ધિ વગેરે કરીને, તે શરીરને ન્યાસજાળ વડે શુદ્ધ કરી, પછી મસ્તક પર તાજા પલ્લવ મૂકે।

Verse 35

अष्टोत्तरशतेनाथ मूलमंत्रेण मंत्रितैः । अभिषिंचेत्प्रियं शिष्यं जपन्मूलमनुं हृदि ॥ ३५ ॥

મૂલમંત્રનો એકસો આઠ વાર જપ કરીને મંત્રિત કરેલા જળથી ગુરુ પ્રિય શિષ્યનો અભિષેક કરે, અને હૃદયમાં મૂળ-અણુનો જપ કરતો રહે।

Verse 36

शिष्टोदकेन वाचम्य परिधायांबरं शिशुः । गुरुं प्रणम्य विधिवत्संविशेत्पुरतः शुचिः ॥ ३६ ॥

શુદ્ધ જળથી આચમન કરીને, વસ્ત્ર ધારણ કરીને, શુચિ અને નિયમિત શિષ્યે વિધિ મુજબ ગુરુને પ્રણામ કરી તેમના સમક્ષ બેસવું જોઈએ।

Verse 37

अथ शिष्यस्य शिरसि हस्तं दत्वा गुरुस्ततः । जपेदष्टोत्तरशतं देयमन्त्रं विधानतः ॥ ३७ ॥

પછી ગુરુ શિષ્યના મસ્તક પર હાથ મૂકી, વિધાન મુજબ આપવાનો મંત્ર એકસો આઠ વાર જપે।

Verse 38

समोऽस्त्वित्यक्षरान्दद्यात्ततः शिष्योऽर्चयेद्गुरुम् । ततः सचन्दनं हस्तं दत्वा शिष्यस्य मस्तके ॥ ३८ ॥

‘સમો’સ્તુ’થી શરૂ થતા અક્ષરો આપવાં. પછી શિષ્યે ગુરુનું અર્ચન કરવું. ત્યારબાદ ગુરુ ચંદનલેપિત હાથ શિષ્યના મસ્તક પર મૂકી વિધિ પૂર્ણ કરે।

Verse 39

तत्कर्णे प्रवदेद्विद्यामष्टवारं समाहितः । संप्राप्तविद्यः शिष्योऽपि निपतेद्गुरुपादयोः ॥ ३९ ॥

પછી ગુરુ એકાગ્ર થઈ શિષ્યના કાનમાં તે વિદ્યાનું આઠ વાર ઉચ્ચારણ કરે. વિદ્યાપ્રાપ્ત શિષ્ય પણ ગુરુના ચરણોમાં દંડવત્ પ્રણામ કરે।

Verse 40

उत्तिष्ठ वत्स मुक्तोऽसि सम्यगाचारवान्भव । कीर्तिश्रीकांतिपुत्रायुर्बलारोग्य सदास्तु ते ॥ ४० ॥

ઉઠો વત્સ, તું મુક્ત છે; સમ્યક આચરણમાં સ્થિર થા. તને સદા કીર્તિ, શ્રી, કાંતિ, પુત્ર, દીર્ઘાયુ, બળ અને આરોગ્ય પ્રાપ્ત થાઓ।

Verse 41

ततः शिष्यः समुत्थाय गन्धाद्यैर्गुरुमर्चयेत् । दद्याञ्च दक्षिणां तस्मै वित्तशाठ्यविवर्जितः ॥ ४१ ॥

ત્યારબાદ શિષ્ય ઊભો થઈ ચંદનાદિ સુગંધિત દ્રવ્યો વડે ગુરુનું પૂજન કરે. અને ધન વિષે કોઈ કપટ ન રાખી વિધિપૂર્વક ગુરુદક્ષિણા પણ અર્પણ કરે॥

Verse 42

संप्राप्यैवं गुरोर्मंत्रं तदारभ्य धनादिभिः । देहपुत्रकलत्रैश्च गुरुसेवापरो भवेत् ॥ ४२ ॥

આ રીતે ગુરુ પાસેથી મંત્ર પ્રાપ્ત કર્યા પછી, તે સમયથી ધન-સાધનો દ્વારા તથા પોતાના દેહ, પુત્ર અને પત્ની સહિત ગુરુસેવામાં પરાયણ થવું જોઈએ॥

Verse 43

स्वेष्टदेवं यजेन्मध्ये दत्वा पुष्पांजलिं ततः । अग्निनैर्ऋतिवागीशान् क्रमेण परिपूजयेत् ॥ ४३ ॥

મધ્યમાં પોતાના ઇષ્ટદેવનું પૂજન કરવું. ત્યારબાદ પુષ્પાંજલિ અર્પણ કરીને ક્રમે અગ્નિ, નૈઋતિ અને વાગીશ (વાણીના સ્વામી)નું પરિપૂજન કરવું॥

Verse 44

यदा मध्ये यजेद्विष्णुं बाह्यादिषु विनायकम् । रविं शिवां शिवं चैव यदा मध्ये तु शङ्करम् ॥ ४४ ॥

જ્યારે મધ્યમાં વિષ્ણુનું પૂજન થાય, ત્યારે બહારના ભાગોમાં વિનાયકનું પૂજન કરવું; તેમજ રવિ (સૂર્ય), શિવા (દેવી) અને શિવનું પણ પૂજન કરવું. પરંતુ જ્યારે મધ્યમાં શંકરનું પૂજન થાય, ત્યારે તે મુજબ યોગ્ય વિન્યાસ કરવો॥

Verse 45

रविं गणेशमंबां च हरिं चाथ यदा शिवाम् । ईशं विघ्नार्कगोविंदान्मध्ये चेद्गणनायकम् ॥ ४५ ॥

રવિ (સૂર્ય), ગણેશ, અંબા, હરિ અને પછી શિવા—આ નામોનું પઠન કરતાં જો ‘વિઘ્ન’, ‘અર્ક’ અને ‘ગોવિંદ’ની વચ્ચે ‘ઈશ’ નામ આવે, તો મધ્યમાં ગણનાયક (ગણેશ)ને સ્થાપિત કરવો॥

Verse 46

शिवं शिवां रविं विष्णुं रवौ मध्यगते पुनः । गणेषं विष्णुमंबां च शिवं चेति यथाक्रमम् ॥ ४६ ॥

શિવ, શિવા, સૂર્ય અને વિષ્ણુનું આવાહન કર; અને ફરી સૂર્ય મધ્યમાં હોય ત્યારે ક્રમે ગણેશ, વિષ્ણુ, અંબા અને શિવને સ્થાપિત કર।

Verse 47

एवं नित्य समभ्यर्च्य देवपञ्चकमादृतः । ब्राह्मे मुहूर्त्ते ह्युत्थाय कृत्वाचावश्यकं बुधः ॥ ४७ ॥

આ રીતે દરરોજ આદરપૂર્વક પંચદેવનું પૂજન કરીને, બુદ્ધિમાન બ્રાહ્મમુહૂર્તે ઊઠી પછી નિત્ય આવશ્યક કર્મો કરે।

Verse 48

अशंकितो वा शय्यायां स्वकीयशिरसि स्मरेत् । सहस्रदलशुक्लाब्जकणिकास्थेंदुमण्डले ॥ ४८ ॥

અથવા શય્યા પર નિર્ભય રહી, પોતાના મસ્તકમાં સ્થિત ચંદ્રમંડળનું સ્મરણ કરે; તે સહસ્રદલ શ્વેત કમળના મધ્યકેસર પર સ્થિત છે।

Verse 49

अकथादित्रिकोणस्थं वराभयकरं गुरुम् । द्विनेत्रं द्विभुजं शुक्लगंधमाल्यानुलेपनम् ॥ ४९ ॥

‘અકથા’ આદિ ત્રિકોણમાં સ્થિત, વર અને અભય મુદ્રાધારી ગુરુનું ધ્યાન કર; તેઓ દ્વિનેત્ર, દ્વિભુજ, શ્વેત સુગંધ, માળા અને અનુલેપનથી વિભૂષિત છે।

Verse 50

वामे शक्त्या युतं ध्यात्वा मानसैरुपचारकैः । आराध्य पादुकामन्त्रं दशधा प्रजपेत्सुधीः ॥ ५० ॥

ડાબી બાજુ શક્તિથી યુક્ત દેવનું ધ્યાન કરીને, માનસિક ઉપચારોથી આરાધના કર; ત્યારબાદ સુધી સાધક પાદુકા-મંત્રનું દસ વખત જપ કરે।

Verse 51

वा माया श्रीर्भगेंद्वाढ्या वियद्धंसखकाग्नयः । हसक्षमलवार्यग्निवामकर्णेंदुयुग्मरुत् ॥ ५१ ॥

આ બીજાક્ષર-સમૂહો છે— ‘વા’, ‘માયા’, ‘શ્રીઃ’ અને ‘ભગ’ (ચંદ્ર-નાદથી યુક્ત); પછી ‘વિયત્’, ‘હંસ’, ‘ખ’, ‘કા’ અને ‘અગ્નિ’। આગળ ‘હ-સ’, ‘ક્ષ’, ‘મલ’, ‘વારી’, ‘અગ્નિ’, ‘ડાબા કાન’નો નાદ, જોડિયા ‘ચંદ્ર’-નાદો તથા ‘મરુત્’ (પ્રાણવાયુ) પણ।

Verse 52

ततो भृग्वाकाशखाग्निभगेंद्वाढ्याः परंतिमः । सहक्षमलतोयाग्निचंद्रशांतियुतो मरुत् ॥ ५२ ॥

ત્યારબાદ મરુત્-તત્ત્વનું પરમ વર્ણન થાય છે— તે ભૃગુ, આકાશ, ખ (અંતરિક્ષ), અગ્નિ, ભગ અને ઇન્દુ (ચંદ્ર)થી સમૃદ્ધ; તેમજ સહન, શુદ્ધિ, જળ, અગ્નિ, ચંદ્ર-શાંતિ અને શમનથી યુક્ત છે।

Verse 53

ततः श्रीश्चामुकांते तु नन्दनाथामुकी पुनः । देव्यंबांते श्रीपांदुकां पूजयामि हृदंतिमे ॥ ५३ ॥

ત્યારબાદ હું ચામુકાંતમાં શ્રી (લક્ષ્મી)ની પૂજા કરું છું; ફરી આમુકીમાં નંદનાથની; અને દેવ્યંબાંતમાં શ્રીપાંડુકાની પૂજા કરું છું— આ બધું મારા હૃદયના અતિ અંતરંગ પ્રિય છે।

Verse 54

अयं श्रीपादुकामंत्रः सर्वसिद्धिप्रदो नृणाम् । गुह्येति च समर्प्याथ मन्त्रैरेतैर्नमेत्सुधीः ॥ ५४ ॥

આ શ્રીપાદુકા મંત્ર મનુષ્યોને સર્વ સિદ્ધિ આપનાર છે. ‘ગુહ્ય’ (અત્યંત ગુપ્ત) કહી અર્પણ કરીને, પછી વિદ્વાન આ મંત્રોથી નમન કરે।

Verse 55

अखण्डमंडलाकारं व्याप्तं येन चराचरम् । तत्पदं दर्शितं येन तस्मै श्रीगुरवे नमः ॥ ५५ ॥

જેનાથી ચરાચર જગત અખંડ, સર્વવ્યાપક મંડલાકારરૂપે વ્યાપ્ત છે એમ જાણાયું, અને જેમણે તે પરમ પદ દર્શાવ્યું— તે શ્રીગુરુને નમસ્કાર।

Verse 56

अज्ञानतिमिरांधस्य ज्ञानाञ्जनशलाकया । चक्षुरुन्मीलितं येन तस्मै श्रीगुरवे नमः ॥ ५६ ॥

અજ્ઞાનના અંધકારથી અંધ બનેલ જીવની આંખો જ્ઞાનરૂપી અંજનની શલાકાથી ખોલનાર તે શ્રીગુરુને નમસ્કાર।

Verse 57

नमोऽस्तु गुरवे तस्मा इष्टदेवस्वरूपिणे । यस्य वागमृतं हंति विषं संसारसंज्ञकम् ॥ ५७ ॥

ઇષ્ટદેવના સ્વરૂપ એવા તે ગુરુને નમસ્કાર; જેમની અમૃતમય વાણી ‘સંસાર’ નામના વિષને નાશ કરે છે।

Verse 58

इति नत्वा पठेत्स्तोत्रं सद्यः प्रत्ययकारकम् । ॐ नमस्ते नाथ भगवान् शिवाय गुरुरूपिणे ॥ ५८ ॥

આ રીતે નમન કરીને, તત્કાળ વિશ્વાસ-નિશ્ચય કરાવનાર આ સ્તોત્રનું પાઠ કરવો— “ૐ, હે નાથ! હે ભગવાન શિવ! ગુરુરૂપે પ્રગટ થયેલા આપને નમસ્કાર।”

Verse 59

विद्यावतारसंसिद्ध्यै स्वीकृतानेकविग्रह । नवाय तनरूपाय परमार्थैकरूपिणे ॥ ५९ ॥

વિદ્યાવતારની સિદ્ધિ માટે અનેક વિગ્રહ ધારણ કરનાર; નિત્ય-નવ, સૂક્ષ્મ તનવાળા, પરમાર્થના એકમાત્ર સ્વરૂપને નમસ્કાર।

Verse 60

सर्वाज्ञानतमोभेदभानवे चिद्धनाय ते । स्वतंत्राय दयाक्लृप्तविग्रहाय शिवात्मने ॥ ६० ॥

સમસ્ત અજ્ઞાનના અંધકારને ભેદનાર સૂર્યસ્વરૂપ, ચિદ્ધન, પૂર્ણ સ્વતંત્ર, કરુણાથી ધારણ કરેલા વિગ્રહવાળા, શિવાત્મા—આપને નમસ્કાર।

Verse 61

परत्र त्राय भक्तानां भव्यानां भावरूपिणे । विवेकिनां विवेकाय विमर्शाय विमर्शिनाम् ॥ ६१ ॥

પરલોકમાં તે ભક્તોની રક્ષા કરે; મંગલમય ભાવસ્વરૂપ પ્રભુ સજ્જનોનું પણ પાલન કરે. વિવેકીઓને વિવેક અને વિચારશીલોને ઊંડો વિમર્શ પ્રદાન કરે.

Verse 62

प्रकाशानां प्रकाशाय ज्ञानिनां ज्ञानरूपिणे । पुरस्तात्पार्श्वयोः पृष्टे नमस्तुभ्यमुपर्यधः ॥ ६२ ॥

તમને નમસ્કાર—તમે સર્વ પ્રકાશોના પ્રકાશ છો અને જ્ઞાનીજન માટે જ્ઞાનસ્વરૂપ છો. તમે આગળ, બાજુઓમાં, પાછળ, ઉપર અને નીચે—સર્વત્ર વિરાજો છો.

Verse 63

सदा सञ्चित्स्वरूपेण विधेहि भवदासनम् । त्वत्प्रसादादहं देव कृताकृत्योऽस्मि सर्वतः ॥ ६३ ॥

હે દેવ! શુદ્ધ સત્-ચિત્-સ્વરૂપે તમારા આસનમાં મને સદા સ્થાપિત કરો. તમારી કૃપાથી, પ્રભુ, હું સર્વ રીતે કૃતકૃત્ય છું—હવે કશું બાકી નથી.

Verse 64

मायामृत्युमहापाशाद्विमुक्तोऽस्मि शिवोऽस्मि वः । इति स्तुत्वा ततः सर्व गुरवे विनिवेदयेत् ॥ ६४ ॥

“હું માયા અને મૃત્યુના મહાપાશમાંથી મુક્ત થયો છું; હું તમારાં માટે શિવ—મંગલમય—છું.” એમ સ્તુતિ કરીને પછી સર્વ કઈ ગુરુને અર્પણ કરવું.

Verse 65

प्रातः प्रभृति सायांतं सांयादिप्रातरंततः । यत्करोमि जगन्नाथ तदस्तु तव पूजनम् ॥ ६५ ॥

સવારથી સાંજ સુધી, અને સાંજથી ફરી સવાર સુધી—હે જગન્નાથ! હું જે કંઈ કરું તે બધું તમારું પૂજન બની રહે.

Verse 66

ततश्च गुरुपादाब्जगलितामृतधारया । क्षालितं निजमात्मानं निर्मलं भावयेत्सुधीः ॥ ६६ ॥

પછી ગુરુના પાદપદ્મમાંથી વહેતી અમૃતધારાથી પોતાનું આત્મસ્વરૂપ ધોઈને સંપૂર્ણ નિર્મળ થયું છે એમ વિદ્વાન સાધકે ભાવવું.

Verse 67

मूलादिब्रह्मरंध्रांतं मूलविद्यां विभावयेत् । मूलाधारादधो भागे वर्तुलं वायुमंडलम् ॥ ६७ ॥

મૂલાદિ કેન્દ્રથી બ્રહ્મરંધ્ર સુધી મૂળવિદ્યાનું ચિંતન કરવું. અને મૂળાધારથી નીચેના ભાગમાં વર્તુળાકાર વાયુ-મંડળનું દર્શન કરવું.

Verse 68

तत्रस्थवायुबीजोत्थवायुना च तदूर्द्ध्वकम् । त्रिकोणं मंडलं वह्नेस्तत्रस्थवह्निबीजतः ॥ ६८ ॥

ત્યાં સ્થિત વાયુ-બીજથી ઉત્પન્ન વાયુ દ્વારા તેને ઉપર ઉઠાવવું. અને ત્યાં જ સ્થિત વહ્નિ-બીજથી અગ્નિનું ત્રિકોણાકાર મંડળ પ્રગટ થાય છે.

Verse 69

उत्पन्नेनाग्निना मूलाधारावस्थितविग्रहाम् । प्रसुप्तभुजगाकारां स्वयंभूलिंगवेष्टिनीम् ॥ ६९ ॥

ઉત્પન્ન અગ્નિ દ્વારા મૂળાધારમાં સ્થિત તેના સ્વરૂપનું ધ્યાન કરવું—જે સુપ્ત સર્પાકાર છે અને સ્વયંભૂ લિંગને વેષ્ટિત કરીને બેઠી છે.

Verse 70

विसतंतुनिभां कोटिविद्युदाभां तनीयसीम् । कुलकुंडलिनीं ध्यात्वा कूर्चेनोत्थापयेञ्च ताम् ॥ ७० ॥

કમળના તંતુ જેવી સૂક્ષ્મ, કરોડ વીજળી જેવી તેજસ્વી, અતિ તનુ એવી કુલકુંડલિનીનું ધ્યાન કરીને ‘કૂર્ચ’ દ્વારા તેને ઉપર ઉઠાવવી.

Verse 71

सुषुम्णावर्त्मनातां च षट्चक्रक्रमभेदिनीम् । गुरुपदिष्टविधिना ब्रह्मरंध्रं नयेत्सुधीः ॥ ७१ ॥

સુષુમ્ણા માર્ગે ગતિ કરીને અને છ ચક્રોના ક્રમને ભેદીને, ગુરુએ ઉપદેશેલી વિધિથી બુદ્ધિમાન સાધકે તેને બ્રહ્મરંધ્ર સુધી લઈ જવું જોઈએ।

Verse 72

तत्रस्थामृतसंमग्नीकृत्यात्मानं विभावयेत् । तत्प्रभापटलव्याप्तैविमलं चिन्मयं परम् ॥ ७२ ॥

ત્યાં સ્થિર રહી આત્માને અમૃત-આનંદમાં લીન કરીને ધ્યાન કરવું. તે પરમ પ્રભાના આવરણથી વ્યાપ્ત થઈ, નિર્મળ ચિન્મય પરતત્ત્વનું સાક્ષાત્કાર થાય છે।

Verse 73

पुनस्तां स्वस्थलं नीत्वा हृदिदेवं विचिंतयन् । दृष्ट्वा च मानसैर्द्रव्यैः प्रार्थयेन्मनुनामुना ॥ ७३ ॥

પછી તેને ફરી સ્થિર સ્થાન પર લઈ જઈ, હૃદયસ્થ દેવનું ચિંતન કરતાં, અને માનસિક દ્રવ્યો વડે અર્પણ કરીને, આ મંત્રથી પ્રાર્થના કરવી।

Verse 74

त्रैलोक्यचैत न्यमयादिदेव श्रीनाथ विष्णो भवदाज्ञयैव । प्रातः समुत्थाय तव प्रियार्थं संसारयात्रां त्वनुवर्तयिष्ये ॥ ७४ ॥

હે ત્રૈલોક્ય-ચૈતન્યમય આદિદેવ! હે શ્રીનાથ વિષ્ણુ! તમારી આજ્ઞાથી જ હું પ્રાતઃ ઉઠીને, તમને પ્રિય હોય તે માટે, સંસાર-યાત્રાનો માર્ગ અનુસરતો રહીશ।

Verse 75

विष्णोरिति स्थले विप्र कार्य ऊहोऽन्यदैवते । ततः कुर्यात्सर्वसिद्ध्यै त्वजपाया निवेदनम् ॥ ७५ ॥

હે વિપ્ર! જ્યાં ‘વિષ્ણોઃ’ એવો પ્રયોગ હોય, તેને અન્ય દેવતા માટે લાગુ કરવો હોય તો યોગ્ય ઊહ (ફેરફાર) કરવો. ત્યારબાદ સર્વસિદ્ધિ માટે અજપાને નિવેદન કરવું।

Verse 76

षट्शतानि दिवा रात्रौ सहस्राण्येकविंशतिः । अजपाख्यां तु गायत्रीं जीवो जपति सर्वदा ॥ ७६ ॥

દિવસે છસો અને રાત્રે એકવીસ હજાર (શ્વાસ) થાય છે. આ રીતે દેહધારી જીવ ‘અજપા’ નામની ગાયત્રીનો સર્વદા, અનાયાસે, સતત જપ કરે છે॥

Verse 77

ऋषिर्हंसस्तथाव्यक्तगायत्रीछंद ईरितम् । देवता परमो हंसश्चाद्यंते बीजशक्तिकम् ॥ ७७ ॥

આના ઋષિ ‘હંસ’ છે અને છંદ ‘અવ્યક્ત-ગાયત્રી’ કહેવાયું છે. દેવતા ‘પરમ હંસ’ છે; તથા બીજ અને શક્તિનું સ્થાપન આરંભ અને અંતે થાય છે॥

Verse 78

ततः षडंगं कुर्वीत सूर्यः सोमोनिरंजनः । निराभासश्च धर्मश्च ज्ञानं चेति तथा पुनः ॥ ७८ ॥

પછી ષડંગનું નિરૂપણ કરવું—સૂર્ય, સોમ, નિરંજન, નિરાભાસ, ધર્મ અને ફરી જ્ઞાન॥

Verse 79

क्रमादेतान्हंसपूर्वानात्मनेपदपश्चिमान् । जातयुक्तान्साधकेंद्र षडंगेषु नियोजयेत् ॥ ७९ ॥

હે સાધકોમાં શ્રેષ્ઠ! ક્રમથી આને—‘હંસ’થી આરંભ કરીને આત્મનેપદ-સમૂહ પર અંત—તેમની જાતિ સહિત ષડંગોમાં નિયોજિત કર॥

Verse 80

हकारः सूर्यसंकाशतेजाः संगच्छते बहिः । सकारस्तादृशश्चैव प्रवेशे ध्यानमीरितम् ॥ ८० ॥

‘હ’કાર સૂર્યસમાન તેજસ્વી છે અને બહાર તરફ ગતિ કરે છે. ‘સ’કાર પણ એવો જ છે; અને અંદર પ્રવેશ સમયે તે જ ધ્યાન કહેવાયું છે॥

Verse 81

एवं ध्यात्वार्पयेद्धीमान्वह्न्यर्केषु विभागशः । मूलाधारे वादिसांतबीजयुक्ते चतुर्दले ॥ ८१ ॥

આ રીતે ધ્યાન કરીને બુદ્ધિમાન સાધકે વિભાગક્રમથી અગ્નિ અને સૂર્યમાં મંત્રશક્તિનો ન્યાસ કરવો. તેમજ મૂળાધારના ચતુર્દલ કમળમાં ‘વ’થી ‘સ’ સુધીના બીજાક્ષરયુક્ત ન્યાસ અર્પણ કરવો॥

Verse 82

बंधूकाभे स्वशक्त्या तु सहितापास्वगाय च । पाशांकुशसुधापात्रमोदकोल्लासपाणये ॥ ८२ ॥

બંધૂક પુષ્પ સમાન તેજસ્વી, પોતાની શક્તિ સાથે અને પાર्श્વસેવકો વડે સેવિત; જેમના હાથમાં પાશ, અંકુશ, સુધાપાત્ર અને મોદક શોભે—તેમને નમસ્કાર॥

Verse 83

षट्शतं तु गणेशाय वागधीशाय चार्पयेत् । स्वाधिष्ठाने विद्रुमाभे वादिलांतार्णसंयुते ॥ ८३ ॥

વાણીના અધિપતિ ગણેશને છસો (જપ/આહુતિ) અર્પણ કરવી. સ્વાધિષ્ઠાનમાં પ્રવાળવર્ણ, ‘વ’થી ‘લ’ સુધીના અંતર્વર્ણક્રમથી સંયુક્ત રૂપે તેમનું ધ્યાન કરવું॥

Verse 84

वामांगशक्तियुक्ताय विद्याधिपतये तथा । स्रुवाक्षमालालसितबाहवे पद्मजन्मने ॥ ८४ ॥

ડાબા અંગની શક્તિથી યુક્ત, વિદ્યાના અધિપતિને નમસ્કાર. જેમના ભુજાઓ સ્રુવ અને અક્ષમાળાથી શોભિત છે, અને જે પદ્મજન્મા છે—તેમને નમઃ॥

Verse 85

ब्रह्मणे षट्सहस्रं तु हंसारूढाय चार्पयेत् । विद्युल्लसितमेघाभे डादिफांतार्णपत्रके ॥ ८५ ॥

હંસારૂઢ બ્રહ્માને છ હજાર (જપ/આહુતિ) અર્પણ કરવી. વિદ્યુત્દીપ્ત મેઘ સમાન દેખાતી, ‘ડ’થી ‘ફ’ સુધીના અક્ષરોથી યુક્ત પત્રક (યંત્ર/તાવીઝ) પર તે સમર્પણ કરવું॥

Verse 86

मणिपूरे शंखचक्रगदापंकजधारिणे । सश्रिये षट्सहस्रं च विष्णवे विनिवेदयेत् ॥ ८६ ॥

મણિપૂર ચક્રમાં શંખ-ચક્ર-ગદા-પદ્મ ધારણ કરનાર, શ્રીલક્ષ્મી સહિત ભગવાન વિષ્ણુને છ હજાર જપ/અર્પણ કરવું।

Verse 87

अनाहतेऽर्कपत्रे च कादिठांतार्णसंयुते । शुक्ले शूलाभयवरसधाकलशधारिणे ॥ ८७ ॥

અનાહત ચક્રમાં સૂર્યસમાન પત્ર પર, ‘ક’ થી ‘ઠ’ સુધીના બીજાક્ષરો સાથે, શ્વેતપ્રભ દેવનું ધ્યાન કરવું—જે શૂલ, અભય-વર મુદ્રા અને અમૃતકલશ ધારણ કરે છે।

Verse 88

वामांगे शक्तियुक्ताय विद्याधिपतये सुधीः । वृषारूढाय रुद्राय षट्सहस्रं निवेदयेत् ॥ ८८ ॥

વિદ્વાન સાધકે વામ અંગમાં શક્તિ સહિત, વિદ્યાના અધિપતિ, વૃષભારૂઢ રુદ્રને છ હજાર જપ/અર્પણ કરવું।

Verse 89

विशुद्धे षोडशदले स्वराढ्ये शुक्लवर्णके । महाज्योतिप्रकाशायेन्द्रियाधिपतये ततः ॥ ८९ ॥

પછી વિશુદ્ધ ચક્રના સોળ દળવાળા, સ્વરોથી સમૃદ્ધ, શ્વેતવર્ણ કમળમાં મહાજ્યોતિપ્રકાશ, ઇન્દ્રિયાધિપતિનું ધ્યાન કરવું।

Verse 90

सहस्रमर्पयेत्प्राणशक्त्या युक्तेश्चराय च । आज्ञाचक्रे हक्षयुक्ते द्विदिलेऽब्जे सहस्रकम् ॥ ९० ॥

પ્રાણશક્તિથી યુક્ત થઈ યુક્તેશ્વરને એક હજાર જપ/અર્પણ કરવું; તેમજ ‘હ’ અને ‘ક્ષ’ યુક્ત આજ્ઞા ચક્રના દ્વિદળ કમળમાં પણ એક હજાર અર્પણ કરવું।

Verse 91

सदाशिवाय गुरवे पराशक्तियुताय वै । सहस्रारे महापद्मे नादबिन्दुद्वयान्विते ॥ ९१ ॥

સદાશિવસ્વરૂપ, પરાશક્તિયુક્ત ગુરુદેવને નમસ્કાર—જે સહસ્રારના મહાપદ્મમાં નાદ અને બિંદુના દ્વયતત્ત્વથી સમન્વિત થઈ વિરાજે છે।

Verse 92

विलसन्मातृकावर्णे वराभयकराय च । प्ररमाद्ये च गुरवे सहस्रं विनिवेदयेत् ॥ ९२ ॥

માતૃકાવર્ણોથી તેજસ્વી, વર અને અભય આપનારા કરવાળા, આદ્ય અને શ્રેષ્ઠ એવા ગુરુદેવને સહસ્ર (જપ/આહુતિ) અર્પણ કરવું જોઈએ।

Verse 93

चुलुकेंऽबु पुनर्द्धृत्वा स्वभावादेव सिध्यतः । एकविंशतिसाहस्रप्रमितस्य जपस्य च ॥ ९३ ॥

ફરી ચુલુક જેટલું જળ લઈને આ ક્રિયા સ્વભાવથી જ સિદ્ધ થાય છે; તેમજ એકવીસ સહસ્ર પરિમિત જપ પણ તેમ જ સિદ્ધ થાય છે।

Verse 94

षट्शताधिकसंख्या स्यादजपाया विभागशः । संकल्पेन मोक्षदाता विष्णुर्मे प्रीयतामिति ॥ ९४ ॥

વિભાગ મુજબ અજપાની સંખ્યા છસોથી થોડી વધુ કહેવાય છે. “મોક્ષદાતા વિષ્ણુ મારે પર પ્રસન્ન થાઓ” એવા સંકલ્પથી તેનો અભ્યાસ કરવો।

Verse 95

अस्याः संकल्पमात्रेण महापापैः प्रमुच्यते । ब्रह्मैवाहं न संसारी नित्यमुक्तो न शोकभाक् ॥ ९५ ॥

આ (તત્ત્વ)ના માત્ર સંકલ્પથી જ મહાપાપોથી મુક્તિ મળે છે. (બોધ થાય:) “હું બ્રહ્મ જ છું; હું સંસારી નથી; હું નિત્યમુક્ત છું અને શોકનો ભાગી નથી।”

Verse 96

सञ्चिदानंदरूपोऽहमात्मानमिति भावयेत् । ततः समाचरेद्देहकृत्यं देवार्चनं तथा ॥ ९६ ॥

“હું સચ્ચિદાનંદસ્વરૂપ આત્મા છું”—એવો ભાવ નિત્ય કરવો. ત્યારબાદ વિધિપૂર્વક દેહકૃત્ય અને દેવાર્ચન પણ કરવું.

Verse 97

तद्धिधानं प्रवक्ष्यामि सदाचारस्य लक्षणम् ॥ ९७ ॥

હવે હું તે વિધાન કહું છું—જે સદાચારના લક્ષણોને સ્પષ્ટ કરે છે.