Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 69

Mantraśodhana, Dīkṣā-krama, Guru-Pādukā, Ajapā-Haṃsa, and Ṣaṭcakra-Kuṇḍalinī Sādhana

Devanagari script

उत्पन्नेनाग्निना मूलाधारावस्थितविग्रहाम् । प्रसुप्तभुजगाकारां स्वयंभूलिंगवेष्टिनीम् ॥ ६९ ॥

Transliteration

utpannenāgninā mūlādhārāvasthitavigrahām | prasuptabhujagākārāṃ svayaṃbhūliṃgaveṣṭinīm || 69 ||

Translation

ઉત્પન્ન અગ્નિ દ્વારા મૂળાધારમાં સ્થિત તેના સ્વરૂપનું ધ્યાન કરવું—જે સુપ્ત સર્પાકાર છે અને સ્વયંભૂ લિંગને વેષ્ટિત કરીને બેઠી છે.

Word by Word

• उत्पन्नेन: by the arisen
• उत्पन्नेन: करण-विशेषण (instrument-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: √पद्/√पद्? (उत्+√पद्/√पद् → उत्पन्न, क्त-कृदन्त; प्रचलितः √पद्/√पद् ‘to arise’ as ‘utpanna’)
• Form: भूतकृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् ‘अग्निना’

• अग्निना: by fire
• अग्निना: करण (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• मूलाधार-अवस्थित-विग्रहाम्: her whose form is situated in the mūlādhāra
• मूलाधार-अवस्थित-विग्रहाम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मूलाधार (प्रातिपदिक) + अवस्थित (√स्था, क्त-कृदन्त) + विग्रह (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः बहुपद-तत्पुरुषः; प्रधानः ‘विग्रहा’ (f.)—‘whose form is situated in mūlādhāra’

• प्रसुप्त-भुजग-आकाराम्: sleeping, in the form of a serpent
• प्रसुप्त-भुजग-आकाराम्: कर्म-विशेषण (object-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: प्रसुप्त (√स्वप्, क्त-कृदन्त) + भुजग (प्रातिपदिक) + आकार (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः—‘sleeping, serpent-shaped’; विशेषणम् (पूर्वपद-विशेषणसमास)

• स्वयंभू-लिङ्ग-वेष्टिनीम्: the one coiled around the self-born liṅga
• स्वयंभू-लिङ्ग-वेष्टिनीम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्वयंभू (प्रातिपदिक) + लिङ्ग (प्रातिपदिक) + वेष्टिनी (√वेष्ट्, णिनि-प्रत्ययान्त स्त्रीप्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः बहुपद-तत्पुरुषः—‘one who is coiled around the svayaṃbhū-liṅga’

Speaker

Sanatkumara (teaching Narada)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Characters & Entities

• Kundalini (Śakti)
• Mūlādhāra
• Svayaṃbhū-liṅga

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It describes the dormant Kundalinī-Śakti in the Mūlādhāra, awakened by the inner yogic fire, as a key image for inner ascent toward liberation.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Even within a technical yogic context, the verse frames meditation as reverent contemplation of the divine presence (Śakti around the svayaṃbhū-liṅga), supporting focused worship as an inner form of devotion.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

It reflects technical yogic science—subtle-body mapping (Mūlādhāra), prāṇic “fire” (agni) used in meditation, and disciplined visualization—often taught alongside allied śāstric disciplines in the Purāṇic tradition.