Adhyaya 13

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे द्वादशो ऽध्यायः सूत उवाच प्रियव्रतोत्तानपादौ मनोः स्वायंभुवस्य तु / धर्मज्ञौ सुमहावीर्यौ शतरूपा व्यजीजनत्

આ રીતે શ્રીકૂર્મપુરાણની ષટ્સાહસ્રી સંહિતાના પૂર્વવિભાગમાં દ્વાદશ અધ્યાય સમાપ્ત થયો. સૂત બોલ્યા—સ્વાયંભુવ મનુમાંથી શતરূপાએ પ્રિયવ્રત અને ઉત્તાનપાદને જન્મ આપ્યો; બંને ધર્મજ્ઞ અને મહાવીર્યવાન હતા.

Verse 2

ततस्तूत्तानपादस्य ध्रुवो नाम सुतो ऽभवत् / भक्तो नारायणे देवे प्राप्तवान् स्थानमुत्तमम्

પછી ઉત્તાનપાદને ધ્રુવ નામનો પુત્ર થયો. નારાયણદેવનો ભક્ત બની તેણે પરમ ઉત્તમ પદ પ્રાપ્ત કર્યું.

Verse 3

ध्रुवात् श्लिष्टिञ्च भव्यं च भार्या शम्भुर्व्यजायत / श्लिष्टेराधत्त सुच्छाया पञ्च पुत्रानकल्पषान्

ધ્રુવની પત્ની શંભુએ શ્લિષ્ટિ અને ભવ્ય—એ બે પુત્રોને જન્મ આપ્યો. અને શ્લિષ્ટિથી સુચ્છાયાએ પાંચ નિષ્કલંક પુત્રોને જન્મ આપ્યો.

Verse 4

वसिष्ठवचनाद् देवी तपस्तप्त्वा सुदुश्चरम् / आराध्य पुरुषं विष्णुं शालग्रामे जनार्दनम्

વસિષ્ઠના વચનથી દેવીએ અતિ દુષ્કર તપ કર્યું. શાલગ્રામમાં જનાર્દન—પરમ પુરુષ વિષ્ણુ—ની આરાધના કરીને તેમને પ્રસન્ન કર્યા.

Verse 5

रिपुं रिपुञ्जयं विप्रं वृकलं वृषतेजसम् / नारायणपरान् शुद्धान् स्वधर्मपरिपालकान्

તે શત્રુઓનો વિનાશક, શત્રુસમૂહને જીતનાર બ્રાહ્મણ-ઋષિ છે; વરુની જેમ ઉગ્ર અને વૃષભ જેવી તેજસ્વિતા ધરાવે છે—તથાપિ અંતરમાં શુદ્ધ, નારાયણપરાયણ અને સ્વધર્મનું પાલન કરનાર છે.

Verse 6

रिपोराधत्त बृहती चक्षुषं सर्वतेजसम् / सो ऽजीजनत् पुष्करिण्यां वैरण्यां चाक्षुषं मनुम् / प्रजापतेरात्मजायां वीरणस्य महात्मनः

રિપુથી બૃહતીએ સર્વતેજસ્વી ચાક્ષુષને જન્મ આપ્યો. તેણે પુષ્કરિણીમાં—પ્રજાપતિની પુત્રી, મહાત્મા વીરણની દુહિતા વૈરણ્યા—તેમાંથી ચાક્ષુષ મનુને ઉત્પન્ન કર્યો.

Verse 7

मनोरजायन्त दश नड्वलायां महौजसः / कन्यायां सुमहावीर्या वैराजस्य प्रजापतेः

નડ્વલામાંથી મહાતેજસ્વી દસ પુત્રો જન્મ્યા. તેમજ વૈરાજ પ્રજાપતિની કન્યામાંથી પણ અતિમહાવીર્યવાળી સંતતિ ઉત્પન્ન થઈ.

Verse 8

ऊरुः पूरुः शतद्युम्नस्तपस्वी सत्यवाक् शुचिः / अग्निष्टुदतिरात्रश्च सुद्युम्नश्चाभिमन्युकः

ઊરુ, પૂરુ, શતદ્યુમ્ન—તપસ્વી, સત્યવાક અને શુચિ—અને અગ્નિષ્ટુત, અતિરાત્ર, સુદ્યુમ્ન તથા અભિમન્યુ—આ સૌ આ વંશમાં ગણાયા છે.

Verse 9

ऊरोरजनयत् पुत्रान् षडाग्नेयी महाबलान् / अङ्गं सुमनसं स्वातिं क्रतुमङ्गिरसं शिवम्

ઊરુમાંથી અગ્નેયીએ છ મહાબલવાન પુત્રોને જન્મ આપ્યો—અંગ, સુમનસ, સ્વાતિ, ક્રતુ, અંગિરસ અને શિવ.

Verse 10

अङ्गाद् वेनो ऽभवत् पश्चाद् बैन्यो वेनादजायत / यो ऽसौ पृथुरिति ख्यातः प्रजापालो महाबलः

અંગમાંથી પછી વેન થયો; અને વેનમાંથી બૈન્ય જન્મ્યો. એ જ ‘પૃથુ’ નામે પ્રસિદ્ધ, મહાબલવાન પ્રજાપાલક રાજા હતો.

Verse 11

येन दुग्धा मही पूर्वं प्राजानां हितकारणात् / नियोगाद् ब्रह्मणः सार्धं देवेन्द्रेण महौजसा

પ્રજાના હિત માટે પ્રાચીનકાળે તેણે ધરતીનું ‘દોહન’ કર્યું—બ્રહ્માના નિયોગથી—અને મહાતેજસ્વી દેવોના સ્વામી ઇન્દ્ર સાથે.

Verse 12

वेनपुत्रस्य वितते पुरा पैतामहे मखे / सूतः पौराणिको जज्ञे मायारूपः स्वयं हरिः

વેનપુત્રે પ્રાચીન પિતામહ યજ્ઞ વિસ્તરાવ્યો ત્યારે, સ્વયં હરિ માયારૂપ ધારણ કરીને પૌરાણિક સૂત રૂપે જન્મ્યા।

Verse 13

प्रवक्ता सर्वशास्त्राणां धर्मज्ञो गुणवत्सलः / तं मां नित्त मुनिश्रेष्ठाः पूर्वोद्भूतं सनातनम्

હું સર્વ શાસ્ત્રોનો પ્રવક્તા, ધર્મનો જાણકાર અને ગુણપ્રિય છું. હે મુનિશ્રેષ્ઠો, મને સદા સૃષ્ટિપૂર્વે રહેલા આદ્ય સનાતન રૂપે જાણો।

Verse 14

अस्मिन् मन्वन्तरे व्यासः कृष्णद्वैपायनः स्वयम् / श्रावयामास मां प्रीत्या पुराणं पुरुषो हरिः

આ મન્વંતરમાં સ્વયં કૃષ્ણદ્વૈપાયન વ્યાસે પ્રેમથી મને આ પુરાણ સાંભળાવ્યું; કારણ કે હરિ જ પરમ પુરુષ છે।

Verse 15

मदन्वये तु ये सूताः संभूता वेदवर्जिताः / तेषां पुराणवक्तृत्वं वृत्तिरासीदजाज्ञया

મારા વંશમાં જન્મેલા જે સૂતો વેદાધ્યયનથી વંચિત હતા, તેમના માટે અજા (બ્રહ્મા)ની આજ્ઞાથી પુરાણવક્તૃત્વ જ જીવનવૃત્તિ બની।

Verse 16

स तु वैन्यः पृथुर्धोमान् सत्यसंधो जितेन्द्रियः / सार्वभौमो महातेजाः स्वधर्मपरिपालकः

તે વૈન્ય પૃથુ વિશાળ યશ અને વૈભવથી દીપ્ત, સત્યમાં અડગ અને ઇન્દ્રિયજિત હતો; મહાતેજસ્વી સર્વભૌમ રાજા, જે સ્વધર્મનું પાલન-રક્ષણ કરતો।

Verse 17

तस्य बाल्यात् प्रभृत्येव भक्तिर्नारायणे ऽभवत् / गोवर्धनगिरिं प्राप्य तपस्तेपे जितेन्द्रियः

તેને બાળપણથી જ નારાયણમાં અચલ ભક્તિ હતી. ગોવર્ધનગિરિ પર પહોંચી, ઇન્દ્રિયો જીતીને તેણે તપ કર્યું.

Verse 18

तपसा भगवान् प्रीतः शङ्खचक्रगदाधरः / आगत्य देवो राजानं प्राह दामोदरः स्वयम्

રાજાના તપથી પ્રસન્ન થઈ શંખ-ચક્ર-ગદા ધારણ કરનાર ભગવાન સ્વયં આવ્યા; અને દિવ્ય દામોદરે રાજાને કહ્યું.

Verse 19

ध्रमिकौ रूपसंपन्नौ सर्वशस्त्रभृतां वरौ / मत्प्रसादादसंदिग्धं पुत्रौ तव भविष्यतः / एकमुक्त्वा हृषीकेशः स्वकीयां प्रकृतिं गतः

“મારા પ્રસાદથી તને નિઃસંદેહ બે પુત્ર થશે—ધર્મનિષ્ઠ, રૂપસંપન્ન અને શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ.” એમ કહી હૃષીકેશ પોતાના ધામે ગયા.

Verse 20

वैन्यो ऽपि वेदविधिना निश्चलां भक्तिमुद्वहन् / अपालयत् स्वकं राज्यं न्यायेन मधुसूदने

હે મધુસૂદન! વૈન્ય રાજા પણ વેદવિધિ મુજબ અચલ ભક્તિ ધારણ કરીને ન્યાયથી પોતાના રાજ્યનું પાલન કરતો હતો.

Verse 21

अचिरादेव तन्वङ्गो भार्या तस्य सुचिस्मिता / खिखण्डनं हविर्धानमन्तर्धाना व्यजायत

થોડા જ સમયમાં તન્વંગની પત્ની સુહાસિની સુચિસ્મિતાએ ખિખંડન અને હવિર્ધાન નામના પુત્રો તથા અંતર્ધાના નામની પુત્રીને જન્મ આપ્યો.

Verse 22

शिखण्डनो ऽभवत् पुत्रः सुशील इति विश्रुतः / धार्मिको रूपसंपन्नो वेदवेदाङ्गपारगः

તેને શિખંડન નામનો પુત્ર થયો, જે ‘સુશીલ’ તરીકે પ્રસિદ્ધ હતો. તે ધર્મનિષ્ઠ, રૂપવાન અને વેદ તથા વેદાંગોમાં પારંગત હતો.

Verse 23

सो ऽधीत्य विधिवद् वेदान् धर्मेण तपसि स्थितः / मतिं चक्रे भाग्ययोगात् संन्यां प्रति धर्मवित्

વિધિપૂર્વક વેદોનું અધ્યયન કરીને અને ધર્મ તથા તપમાં સ્થિર રહી, તે ધર્મવિદ્ ભાગ્યયોગથી સંન્યાસ તરફ મન વાળ્યું.

Verse 24

स कृत्वा तीर्थसंसेवां स्वाध्याये तपसि स्थितः / जगाम हिमवत्पृष्ठं कदाचित् सिद्धसेवितम्

તેણે તીર્થોની સેવા કરીને, સ્વાધ્યાય અને તપમાં સ્થિર રહી, એક વખત હિમવંતના ઉચ્ચ પ્રદેશે ગયો, જ્યાં સિદ્ધો નિવાસ કરે છે.

Verse 25

तत्र धर्मपदं नाम धर्मसिद्धिप्रदं वनम् / अपश्यद् योगिनां गम्यमगम्यं ब्रह्मविद्विषाम्

ત્યાં તેણે ‘ધર્મપદ’ નામનું વન જોયું, જે ધર્મસિદ્ધિ આપે છે—યોગીઓ માટે ગમ્ય, પરંતુ બ્રહ્મવિદો પ્રત્યે દ્વેષ ધરાવનારાઓ માટે અગમ્ય।

Verse 26

तत्र मन्दाकिनी नाम सुपुण्या विमला नदी / पद्मोत्पलवनोपेता सिद्धाश्रमविभूषिता

ત્યાં ‘મંદાકિની’ નામની અતિ પુણ્યદાયિની, નિર્મળ નદી છે; તે પદ્મ અને ઉત્પલના વનો વડે યુક્ત અને સિદ્ધોના આશ્રમોથી શોભિત છે.

Verse 27

स तस्या दक्षिणे तीरे मुनीन्द्रैर्योगिभिर्वृतम् / सुपुण्यमाश्रमं रम्यमपश्यत् प्रीतिसंयुतः

ત્યારે તે નદીના દક્ષિણ કાંઠે, મુનીન્દ્રો અને યોગીઓથી ઘેરાયેલો, અતિ પવિત્ર અને રમ્ય આશ્રમ આનંદપૂર્વક તેણે જોયો।

Verse 28

मन्दाकिनीजले स्त्रात्वा संतर्प्य पितृदेवताः / अर्चयित्वा महादेवं पुष्पैः पद्मोत्पलादिभिः

મંદાકિનીના જળમાં સ્નાન કરીને, પિતૃઓ અને અધિષ્ઠાતૃ દેવતાઓને તર્પણ અર્પી, પછી કમળ, નીલકમળ વગેરે પુષ્પોથી મહાદેવની અર્ચના કરવી જોઈએ।

Verse 29

ध्यात्वार्कंसंस्थमीशानं शिरस्याधाय चाञ्जलिम् / संप्रेक्षमाणो भास्वन्तं तुष्टाव परमेश्वरम्

સૂર્યમાં સ્થિત ઈશાનનું ધ્યાન કરીને, અંજલિ શિર પર ધારણ કરી, તે તેજસ્વી પ્રભુને નિહાળી પરમેશ્વરની સ્તુતિ કરી।

Verse 30

रुद्राध्यायेन गिरिशं रुद्रस्य चरितेन च / अन्यैश्च विविधैः स्तोत्रैः शांभवैर्वेदसंभवैः

તેણે રુદ્રાધ્યાયનું પાઠ કરીને, રુદ્રના ચરિત્રનું કીર્તન કરીને, તથા વેદસમ્ભૂત વિવિધ શાંભવ સ્તોત્રોથી ગિરીશ (શિવ)ની ઉપાસના કરી।

Verse 31

अथास्मिन्नन्तरे ऽपश्यत् तमायान्तं महामुनिम् / श्वेताश्वतरनामानं महापाशुपतोत्तमम्

એ વચ્ચે તેણે એક મહામુનિને આવતાં જોયા—શ્વેતાશ્વતર નામના—જે મહાપાશુપતોમાં શ્રેષ્ઠ હતા।

Verse 32

भस्मसंदिग्धसवाङ्गं कौपीनाच्छादनान्वितम् / तपसा कर्षितात्मानं शुक्लयज्ञोपवीतिनम्

તેમનું સર્વ અંગ પવિત્ર ભસ્મથી લિપ્ત હતું; તેઓ માત્ર કૌપીનથી આચ્છાદિત હતા; તપસ્યાથી તેમનું આત્મતત્ત્વ પરિશુદ્ધ થઈ કૃશ બન્યું હતું; અને તેઓ નિર્મળ શ્વેત યજ્ઞોપવીત ધારણ કરતા હતા।

Verse 33

समाप्य संस्तवं शंभोरानन्दास्त्राविलेक्षणः / ववन्दे शिरसा पादौ प्राञ्जलिर्वाक्यमब्रवीत्

શંભુની સ્તુતિ પૂર્ણ કરીને, આનંદાશ્રુથી ધૂંધળી થયેલી આંખો સાથે તેણે પ્રભુના ચરણોમાં શિર નમાવી વંદન કર્યું; પછી અંજલિ બાંધી આ વચન બોલ્યો।

Verse 34

धन्यो ऽस्म्यनुगृहीतो ऽस्मि यन्मे साक्षान्मुनीश्वरः / योगीश्वरो ऽद्य भगवान् दृष्टो योगविदां वरः

હું ધન્ય છું, હું અનુગ્રહિત છું—કારણ કે આજે મેં સాక్షાત્ મુનીઓના ઈશ્વર, યોગીઓના અધિઈશ્વર, યોગવિદોમાં શ્રેષ્ઠ એવા ભગવાનનું દર્શન કર્યું છે।

Verse 35

अहो मे सुमहद्भाग्यं तपांसि सफलानि मे / किं करिष्यामि शिष्यो ऽहं तव मां पालयानघ

અહો! મારું મહાસૌભાગ્ય—મારી તપસ્યા ફળીભૂત થઈ. હવે હું શું કરું? હું તમારો શિષ્ય છું; હે નિષ્પાપ, મારી રક્ષા કરો।

Verse 36

सो ऽनुगृह्याथ राजानं सुशीलं शीलसंयुतम् / शिष्यत्वे परिजग्राह तपसा क्षीणकल्पषम्

પછી તેમણે અનુગ્રહ કરીને, સુશીલ અને સદાચારયુક્ત તે રાજાને—જેનાં પાપ તપસ્યાથી ક્ષીણ થયા હતા—શિષ્યત્વમાં સ્વીકારી લીધો।

Verse 37

सांन्यासिकं विधिं कृत्स्नं कारयित्वा विचक्षणः / ददौ तदैश्वरं ज्ञानं स्वशाखाविहितं व्रतम्

વિચક્ષણ પુરુષે સંપૂર્ણ સંન્યાસવિધિ યથાવિધી કરાવી, ત્યારબાદ ઐશ્વર્યજ્ઞાન અને પોતાની શાખામાં વિહિત વ્રત પ્રદાન કર્યું।

Verse 38

अशेषवेदसारं तत् पशुपाशविमोचनम् / अन्त्याश्रममिति ख्यातं ब्रह्मादिभिरनुष्ठितम्

એ વિધાન સર્વ વેદોનું સાર છે; બંધાયેલ જીવના પાશોને મુક્ત કરનાર છે. તે ‘અંત્ય આશ્રમ’ તરીકે પ્રસિદ્ધ છે અને બ્રહ્મા આદિ દેવોએ પણ તેનું અનુષ્ઠાન કર્યું છે।

Verse 39

उवाच शिष्यान् संप्रेक्ष्य ये तदाश्रमवासिनः / ब्राह्मणान् क्षत्रियान् वैश्यान् ब्रह्मचर्यपरायणान्

તે આશ્રમમાં વસતા, બ્રહ્મચર્યવ્રતમાં પરાયણ બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય અને વૈશ્ય શિષ્યોને નિહાળી તેમણે તેમને સંબોધ્યા।

Verse 40

मया प्रवर्तितां शाखामधीत्यैवेह योगिनः / समासते महादेवं ध्यायन्तो निष्कलं शिवम्

મારા દ્વારા પ્રવર્તિત આ શાખાનું અહીં જ અધ્યયન કરીને યોગીઓ મહાદેવનો આશ્રય લે છે અને નિષ્કલ, નિરુપાધિ શિવનું ધ્યાન કરતાં નિવાસ કરે છે।

Verse 41

इह देवो महादेवो रममाणः सहोमया / अध्यास्ते भगवानीशो भक्तानामनुकम्पया

અહીં દેવ મહાદેવ ઉમા સાથે આનંદમાં વિરાજે છે; ભક્તો પર અનુકંપાથી ભગવાન ઈશ અહીં અધિષ્ઠિત છે।

Verse 42

इहाशेषजगद्धाता पुरा नारायणः स्वयम् / आराधयन्महादेवं लोकानां हितकाम्यया

અહીં પ્રાચીન કાળમાં સર્વ જગતના ધારક સ્વયં નારાયણે, લોકહિતની ઇચ્છાથી મહાદેવની આરાધના કરી।

Verse 43

इहैव देवमीशानं देवानामपि दैवतम् / आराध्य महतीं सिद्धिं लेभिरे देवदानवाः

આ જ લોકમાં દેવોના પણ દૈવત એવા ઈશાન ઈશ્વરની આરાધના કરીને દેવો અને દાનવોએ મહાન સિદ્ધિ મેળવી।

Verse 44

इहैव मुनयः पूर्वं मरीच्याद्या महेश्वरम् / दृष्ट्वा तपोबलाज्ज्ञानं लेभिरे सार्वकालिकम्

અહીં જ પૂર્વકાળમાં મરીચિ આદિ મુનિઓએ મહેશ્વરને દર્શન કરીને, તપોબળથી, સર્વકાલિક જ્ઞાન પ્રાપ્ત કર્યું।

Verse 45

तस्मात् त्वमपि राजेन्द्र तपोयोगसमन्वितः / तिष्ठ नित्यं मया सार्धं ततः सिद्धिमवाप्स्यसि

અતએવ, હે રાજેન્દ્ર! તપ અને યોગથી યુક્ત થઈ, નિત્ય મારી સાથે સ્થિત રહો; ત્યાર પછી તું સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરશ।

Verse 46

एवमाभाष्य विप्रेन्द्रो देवं ध्यात्वा पिनाकिनम् / आचचक्षे महामन्त्रं यथावत् स्वार्थसिद्धये

આ રીતે કહી વિપ્રોમાં શ્રેષ્ઠે પિનાકધારી દેવનું ધ્યાન કરીને, પોતાના ઉદ્દેશ્યસિદ્ધિ માટે યથાવત્ મહામંત્ર ઉપદેશ્યો।

Verse 47

सर्वपापोपशमनं वेदसारं विमुक्तिदम् / अग्निरित्यादिकं पुण्यमृषिभिः संप्रवर्तितम्

‘અગ્નિ…’થી આરંભ થતો આ પવિત્ર જપ/પાઠ ઋષિઓએ પ્રવર્તિત કર્યો છે; તે સર્વ પાપોનું શમન કરનાર, વેદસારરૂપ અને મોક્ષદાયક છે.

Verse 48

सो ऽपि तद्वचनाद् राजा सुशीलः श्रद्धयान्वितः / साक्षात् पाशुपतो भूत्वा वेदाभ्यासरतो ऽभवत्

એ વચન સાંભળી તે સુશીલ રાજા શ્રદ્ધાથી યુક્ત થયો; તે સాక్షાત્ પાશુપત (શિવભક્ત) બની પછી વેદાભ્યાસમાં તત્પર રહ્યો.

Verse 49

भस्मोद्धूलितसर्वाङ्गः कन्दमूलफलाशनः / शान्तो दान्तो जितक्रोधः संन्यासविधिमाश्रितः

તેના સર્વ અંગ ભસ્મથી ધૂસર હતા; તે કંદ-મૂળ-ફળનો આહાર કરતો; શાંત, દાંત, ક્રોધજિત બની સંન્યાસવિધિનો આશ્રય લેતો હતો.

Verse 50

हविर्धानस्तथाग्नेय्यां जनयामास सत्सुतम् / प्राचीनबर्हिषं नाम्ना धनुर्वेदस्य पारगम्

હવિર્ધાને પણ અગ્નેયીથી એક સત્પુત્ર ઉત્પન્ન કર્યો—પ્રાચીનબર્હિષ નામે—જે ધનુર્વેદમાં પારંગત હતો.

Verse 51

प्राचीनबर्हिर्भागवान् सर्वशस्त्रभृतां वरः / समुद्रतनयायां वै दश पुत्रानजीजनत्

ભાગ્યવાન પ્રાચીનબર્હિષ—સર્વ શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ—એ સમુદ્રકન્યામાં દસ પુત્રોને જન્મ આપ્યો.

Verse 52

प्रचेतसस्ते विख्याता राजानः प्रथितैजसः / अधीतवन्तः स्वं वेदं नारायणपरायणाः

તે પ્રચેતસો વિખ્યાત રાજાઓ હતા, તેજથી પ્રસિદ્ધ. પોતાના વેદનું યથાવિધી અધ્યયન કરીને તેઓ નારાયણને જ પરમ ગતિ માની શરણાગત થયા હતા.

Verse 53

दशभ्यस्तु प्रचेतोभ्यो मारिषायां प्रजापतिः / दक्षो जज्ञे महाभागो यः पूर्वं ब्रह्मणः सुतः

દસ પ્રચેતસોથી, મારિષા દ્વારા, પ્રજાપતિ દક્ષનો જન્મ થયો—મહાભાગ્યશાળી—જે પૂર્વે બ્રહ્માનો પુત્ર હતો.

Verse 54

स तु दक्षो महेशेन रुद्रेण सह धीमता / कृत्वा विवादं रुद्रेण शप्तः प्राचेतसो ऽभवत्

પરંતુ તે દક્ષે ધીમાન મહેશ્વર રુદ્ર સાથે વિવાદ કર્યો; રુદ્રના શાપથી તે પછી ‘પ્રાચેતસ’ બન્યો.

Verse 55

समायान्तं महादेवो दक्षं देव्या गृहं हरः / दृष्ट्वा यथोचितां पूजां दक्षाय प्रददौ स्वयम्

દક્ષ દેવીના ગૃહે આવ્યા ત્યારે મહાદેવ હરએ, યથોચિત પૂજા થતી જોઈને, સ્વયં દક્ષને યોગ્ય સન્માન આપ્યું.

Verse 56

तदा वै तमसाविष्टः सो ऽदिकां ब्रह्मणः सुतः / पूजामनर्हामन्विच्छन् जगाम कुपितो गृहम्

ત્યારે તમસથી આવૃત તે બ્રહ્માનો પુત્ર, પોતાના માટે અનર્હ પૂજા ઇચ્છતો, ક્રોધે કરીને પોતાના ગૃહે ચાલ્યો ગયો.

Verse 57

कदाचित् स्वगृहं प्राप्तां सतीं दक्षः सुदुर्मनाः / भर्त्रा सह विनिन्द्यैनां भर्त्सयामसा वै रुषा

એક વખત સતી પિતૃગૃહે આવી ત્યારે, અત્યંત દુઃખિત દક્ષે ક્રોધમાં તેના પતિ સહિત તેનું અપમાન કરી કઠોર રીતે ઠપકો આપ્યો।

Verse 58

अन्ये जामातरः श्रेष्ठा भर्तुस्तव पिनाकिनः / त्वमप्यसत्सुतास्माकं गृहाद् गच्छ यथागतम्

‘બીજા જમાઈઓ વધુ શ્રેષ્ઠ છે; અને તારો પતિ તો સ્વયં પિનાકી (શિવ) છે. તું પણ અમારી માટે કલંકરૂપ પુત્રી—આ ઘરેથી જેમ આવી તેમ જ પાછી જા.’

Verse 59

तस्य तद्वाक्यमाकर्ण्य सा देवी शङ्करप्रिया / विनिन्द्य पितरं दक्षं ददाहात्मानमात्मना

તે વચન સાંભળી શંકરપ્રિયા દેવીએ પિતા દક્ષને ધિક્કાર્યા અને પોતાની આંતરિક શક્તિથી પોતાનું શરીર દહન કર્યું।

Verse 60

प्रणम्य पशुभर्तारं भर्तारं कृत्तिवाससम् / हिमवद्दुहिता साभूत् तपसा तस्य तोषिता

પશુપતિ, કૃત્તિવાસ ધારણ કરનાર પ્રભુ શિવને પ્રણામ કરીને, હિમવાનની પુત્રી (પાર્વતી) તપસ્યા વડે તેમને પ્રસન્ન કરી તેમની પત્ની બની।

Verse 61

ज्ञात्वा तद्भागवान् रुद्रः प्रपन्नार्तिहरो हरः / शशाप दक्षं कुपितः समागत्याथ तद्गृहम्

આ જાણીને શરણાગતોના દુઃખહર્તા ભગવાન રુદ્ર (હર) ક્રોધિત થઈ દક્ષના ઘેર આવ્યા અને દક્ષને શાપ આપ્યો।

Verse 62

त्यक्त्वा देहमिमं ब्रह्मन् क्षत्रियाणां कुलोद्भवः / स्वस्यां सुतायां मूढात्मा पुत्रमुत्पादयिष्यसि

હે બ્રાહ્મણ! આ દેહ ત્યજીને, ક્ષત્રિય કુળમાં જન્મેલો હોવા છતાં, મોહગ્રસ્ત ચિત્તે તું પોતાની જ પુત્રીમાં પુત્ર ઉત્પન્ન કરશ।

Verse 63

एवमुक्त्वा महादेवो ययौ कालासपर्वतम् / स्वायंभुवो ऽपि कालेन दक्षः प्राचेतसो ऽभवत्

આવું કહી મહાદેવ કૈલાસ પર્વત તરફ ગયા। અને કાળક્રમે સ્વાયંભુવ દક્ષ જ પ્રાચેતસ રૂપે ફરી પ્રગટ થયો।

Verse 64

एतद् वः कथितं सर्वं मनोः स्वायंभुवस्य तु / विसर्गं दक्षपर्यन्तं शृण्वतां पापनाशनम्

સ્વાયંભુવ મનુ સાથે સંબંધિત સૃષ્ટિ-વિસ્તાર—દક્ષ સુધી—આ બધું મેં તમને કહ્યું; તેને સાંભળનારાના પાપો નાશ પામે છે।