Adhyaya 12

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे एकादशो ऽध्यायः सूत उवाच भृगोः ख्यात्यां समुत्पन्ना लक्ष्मीर्नारायणप्रिया / देवौ धाताविधातारौ मेरोर्जामातरौ तथा

આ રીતે શ્રીકૂર્મપુરાણની ષટ્સાહસ્ત્રી સંહિતાના પૂર્વવિભાગમાં એકાદશ અધ્યાય પૂર્ણ થયો. સૂત બોલ્યા—ભૃગુ અને ખ્યાતિમાંથી નારાયણપ્રિયા લક્ષ્મી ઉત્પન્ન થઈ; તેમજ ધાતા અને વિધાતા નામના બે દેવ પણ જન્મ્યા અને મેરુના જમાઈ બન્યા.

Verse 2

आयतिर्नियतिर्मेरोः कन्ये चैव महात्मनः / धाताविधात्रोस्ते भार्ये तयोर्जातौ सुतावुभौ

મહાત્મા મેરુની આયતિ અને નિયતિ નામની બે પુત્રીઓ હતી. તેઓ ધાતા અને વિધાતાની પત્નીઓ બની, અને તે બંને સંયોગોથી બે પુત્રો જન્મ્યા.

Verse 3

प्राणश्चैव मृकण्डुश्च मार्कण्डेयो मृकण्डुतः / तथा वेदशिरा नाम प्राणस्य द्युतिमान् सुतः

પ્રાણ અને મૃકંડુ જન્મ્યા; મૃકંડુથી માર્કંડેય પુત્ર થયો. તેમજ પ્રાણનો તેજસ્વી પુત્ર વેદશિરા નામે પ્રસિદ્ધ થયો.

Verse 4

मरीचेरपि संभूतिः पौर्णमासमसूयत / कन्याचतुष्टयं चैव सर्वलक्षणसंयुतम्

મરીચિથી (ઉદ્ભવેલી) સંભૂતિએ પૌર્ણમાસને જન્મ આપ્યો; તેમજ સર્વ શુભ લક્ષણોથી યુક્ત ચાર પુત્રીઓ પણ પ્રસવી.

Verse 5

तुष्टिर्ज्येष्ठा तथा वृष्टिः कृष्टिश्चापचितिस्तथा / विरजाः पर्वश्चैव पौर्णमासस्य तौ सुतौ

તુષ્ટિ, જ્યેષ્ઠા, વૃષ્ટિ, કૃષ્ટિ તથા અપચિતિ; તેમજ વિરજા અને પર્વ—આ બધાં પૌર્ણમાસના પુત્રો કહેવાય છે।

Verse 6

क्षमा तु सुषुवे पुत्रान् पुलहस्य प्रजापतेः / कर्दमं च वरीयांसं सहिष्णुं मुनिसत्तमम्

ક્ષમાએ પ્રજાપતિ પુલહ માટે પુત્રોને જન્મ આપ્યો—કર્દમ, વરીયાન અને મુનિશ્રેષ્ઠ સહિષ્ણુ।

Verse 7

तथैव च कनीयासं तपोनिर्धूतकल्पषम् / अनसूया तथैवात्रेर्जज्ञे पुत्रानकल्पषान्

એ જ રીતે તેણે કનિષ્ઠ પુત્રને પણ જન્મ આપ્યો, જે તપથી સર્વ કલુષથી શુદ્ધ થયો હતો; અને અનસૂયાએ પણ અત્રિના ગૃહે નિષ્કલંક પુત્રોને જન્મ આપ્યો।

Verse 8

सोमं दुर्वाससं चैव दत्तात्रेयं च योगिनम् / स्मृतिश्चाङ्गिरसः पुत्रीर्जज्ञे लक्षणसंयुताः

તેણીમાંથી સોમ, દુર્વાસા અને યોગી દત્તાત્રેય જન્મ્યા; તેમજ સ્મૃતિ પણ. અને અંગિરસની પુત્રીઓ શુભ લક્ષણોથી યુક્ત થઈ પ્રગટ થઈ।

Verse 9

सिनीवालीं कुहूं चैव राकामनुमतिं तथा / प्रीत्यां पुलस्त्यो भगवान् दत्तात्रिमसृजत् प्रभुः

પ્રીતિમાંથી ભગવાન પુલસ્ત્ય પ્રભુએ પૂજ્ય દત્તાત્રેયને સર્જ્યા; તેમજ સીનીવાલી, કુહૂ, રાકા અને અનુમતિને પણ પ્રગટ કર્યા।

Verse 10

पूर्वजन्मनि सो ऽगस्त्यः स्मृतः स्वायंभुवे ऽन्तरे / वेदबाहुं तथा कन्यां सन्नतिं नाम नामतः

પૂર્વજન્મમાં એ જ અગસ્ત્ય સ્વાયંભુવ મન્વંતરમાં સ્મૃત છે. ત્યાં વેદબાહુ પણ હતો અને ‘સન્નતિ’ નામની એક કન્યા પણ નામથી પ્રસિદ્ધ હતી.

Verse 11

पुत्राणां षष्टिसाहस्त्रं संततिः सुषुवे क्रतोः / ते चोर्ध्वरेतसः सर्वे बालखिल्या इति स्मृताः

ક્રતુની સંતતિએ સાઠ હજાર પુત્રોને જન્મ આપ્યો. તેઓ સર્વે ઊર્ધ્વરેતસ, બ્રહ્મચર્યપરાયણ તપસ્વી હતા અને પરંપરામાં ‘બાલખિલ્ય’ તરીકે સ્મૃત છે.

Verse 12

वसिष्ठश्च तथोर्जायां सप्तपुत्रानजीजनत् / कन्यां च पुण्डरीकाक्षां सर्वेशोभासमन्विताम्

એ રીતે વસિષ્ઠે ઊર્જા દ્વારા સાત પુત્રોને જન્મ આપ્યો; અને ‘પુંડરીકાક્ષા’ નામની એક કન્યાને પણ—જે સર્વ શોભા અને મંગલ તેજથી યુક્ત હતી—પ્રાપ્ત કરી.

Verse 13

रजोहश्चोर्ध्वबाहुश्च सवनश्चानघस्तथा / सुतपाः शुक्र इत्येते सप्त पुत्रा महौजसः

રજોહ, ઊર્ધ્વબાહુ, સવન અને અનઘ; તેમજ સુતપા અને શુક્ર—આ મહૌજસના સાત મહાબલવાન પુત્રો છે.

Verse 14

यो ऽसौ रुद्रात्मको वह्निर्ब्रह्मणस्तनयो द्विजाः / स्वाहा तस्मात् सुतान् लेभे त्रीनुदारान् महौजसः

હે દ્વિજોએ! જે અગ્નિ રુદ્રાત્મક છે અને બ્રહ્માનો પુત્ર છે—તેના દ્વારા સ્વાહાએ ત્રણ ઉદાર, મહાતેજસ્વી પુત્રોને પ્રાપ્ત કર્યા.

Verse 15

पावकः पवमानश्च शुचिरग्निश्च ते त्रयः / निर्मथ्यः पवमानः स्याद् वैद्युतः पावकः स्मृतः

પાવક, પવમાન અને શુચિ—અગ્નિના આ ત્રણ સ્વરૂપો છે. તેમાં અરણિ-મંથનથી ઉત્પન્ન અગ્નિ ‘પવમાન’ કહેવાય છે અને વિદ્યુત્જન્ય અગ્નિ ‘પાવક’ તરીકે સ્મૃત છે.

Verse 16

यश्चासौ तपते सूर्यः शुचिरग्निस्त्वसौ स्मृतः / तेषां तु संततावन्ये चत्वारिंश्च पञ्च च

જે સૂર્ય તપે અને પ્રકાશે છે, તે અહીં ‘શુચિ-અગ્નિ’ તરીકે સ્મૃત છે. અને તેમની સંતતિમાં અન્ય પણ થયા—સંખ્યા પ્રમાણે પાંતાલીસ.

Verse 17

पावकः पवमानश्च शुचिस्तेषां पिता च यः / एते चैकोनपञ्चाशद् वह्नयः परिकीर्तितः

પાવક, પવમાન, શુચિ અને જે તેમનો પિતા છે—આ બધાં ‘વહ્નિ’ તરીકે પરિકીર્તિત છે; આ ગણતરીમાં એક ઓછું કરીને ‘એકોણપચાસ’ કહેવાય છે.

Verse 18

सर्वे तपस्विनः प्रोक्ताः सर्वे यज्ञेषु भागिनः / रुद्रात्मकाः स्मृताः सर्वे त्रिपुण्ड्राङ्कितमस्तकाः

તેઓ બધા તપસ્વી તરીકે પ્રોક્ત છે અને બધા યજ્ઞોમાં ભાગીદાર છે. તેઓ બધા રુદ્રાત્મક તરીકે સ્મૃત છે; તેમના મસ્તક પર ત્રિપુંડ્રનું ચિહ્ન અંકિત છે.

Verse 19

अयज्वानश्च यज्वानः पितरो ब्रह्मणः स्मृताः / अग्निष्वात्ता बर्हिषदो द्विधा तेषां व्यवस्थितिः

પિતૃઓ બ્રહ્માની સંતાન તરીકે સ્મૃત છે—બે વર્ગમાં: અયજ્વાન (યજ્ઞ ન કરનાર) અને યજ્વાન (યજ્ઞ કરનાર). તેમાં અગ્નિષ્વાત્ત અને બર્હિષદ—આ તેમની દ્વિવિધ વ્યવસ્થા છે.

Verse 20

तेभ्यः स्वधा सुतां जज्ञे मेनां वैतरणीं तथा / ते उभे ब्रह्मवादिन्यौ योगिन्यौ मुनिसत्तमाः

તેમમાંથી સ્વધાએ બે પુત્રીઓ જન્માવीं—મેના અને વૈતરણિ. બંને બ્રહ્મવિદ્યાની પ્રવક્ત્રી, સિદ્ધ યોગિની અને મુનિશ્રેષ્ઠા હતાં.

Verse 21

असूत मेना मैनाकं क्रौञ्चं तस्यानुजं तथा / गङ्गा हिमवतो जज्ञे सर्वलोकैकपावनी

મેનાએ મૈનાક અને તેના અનુજ ક્રૌંચને જન્મ આપ્યો. અને હિમવતમાંથી ગંગા પ્રગટ થઈ—જે સર્વ લોકોની એકમાત્ર પાવન કરનારિ છે.

Verse 22

स्वयोगाग्निबलाद् देवीं लेभे पुत्रीं महेश्वरीं / यथावत् कथितं पूर्वं देव्या माहात्म्यमुत्तमम्

પોતાના યોગાગ્નિના બળથી દેવીએ મહેશ્વરીને પુત્રીરૂપે પ્રાપ્ત કરી. આ રીતે, પૂર્વે કહેલા ક્રમ મુજબ, દેવીનું ઉત્તમ માહાત્મ્ય યથાવત્ વર્ણવાયું.

Verse 23

एषा दक्षस्य कन्यानां मयापत्यानुसंततिः / व्याख्याता भवतामद्य मनोः सृष्टिं निबोधत

આ રીતે, દક્ષની પુત્રીઓમાંથી ઉત્પન્ન થયેલી સંતતિની પરંપરા મેં આજે તમને સમજાવી. હવે મનુની સૃષ્ટિ—પ્રજાસૃષ્ટિ—જાણો.