Adhyaya 39
Kārttavīrya’s Allied Kings Confront Jāmadagnya Rāma (Bhārgava-Charita)
આ અધ્યાયમાં વસિષ્ઠના વર્ણનથી ભૃગુવંશ-ચરિત આગળ વધે છે. મત્સ્યરાજના પતન પછી પરાક્રમી હૈહય નરેશ કાર્ત્તવીર્ય અર્જુન અનેક રાજેન્દ્રોને એકત્ર કરી યુદ્ધભૂમિમાં સંયુક્ત પ્રતિસાદ ગોઠવે છે. ત્યારબાદ બૃહદ્બલ, સોમદત્ત, વિદર્ભાધિપ, મિથિલાના સ્વામી, નિષધરાજા અને મગધરાજા વગેરે રાજાઓનાં નામો તથા તેમના પ્રદેશો ક્રમશઃ ગણાય છે—ક્ષત્રિય સંબંધોના વંશ-રાજકીય સૂચક રૂપે. યુદ્ધમાં નાગપાશ છોડાય છે, જેને ગારુડાસ્ત્ર કાપી નાખે છે; શસ્ત્રાસ્ત્ર-કોવિદ જામદગ્ન્ય રામ (પરશુરામ) રુદ્રદત્ત શૂલ અને અન્ય પ્રહારો વડે પ્રતિકાર કરે છે. બાણવર્ષાથી મેદાન ઢંકાઈ જાય ત્યારે તે વાયવ્યાસ્ત્રથી શરજાળ વિખેરી ધુમ્મસમાંથી સૂર્ય સમ પ્રગટ થઈ હૈહયોની અનિવાર્ય પરાજયતા દર્શાવે છે.
Shlokas
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यम भागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवचरिते अष्टात्रिंशत्तमो ऽध्यायः // ३८// वसिष्ठ उवाच मत्स्यराजे निपतिते राजा युद्धविशारदः / राजेन्द्रान्प्रेरयामास कार्त्तवीर्यो महाबलः
આમ શ્રીબ્રહ્માંડ મહાપુરાણમાં... ૩૮મો અધ્યાય સમાપ્ત થયો. વસિષ્ઠ બોલ્યા: મત્સ્યરાજ ના પડવા પર, યુદ્ધમાં નિપુણ મહાબલી કાર્તવીર્યે અન્ય શ્રેષ્ઠ રાજાઓને મોકલ્યા.
Verse 2
बृहद्बलः सोमदत्तो विदर्भो मिथिलेश्वरः / निषधाधिपतिश्चैव मगधाधिपतिस्तथा
બૃહદ્બલ, સોમદત્ત, વિદર્ભ, મિથિલા નરેશ, નિષધ દેશના સ્વામી અને મગધના રાજા.
Verse 3
आययुः समरे योद्धं भार्गवेद्रेण भूपते / वर्षन्तः शरजालानि नानायुद्धविशारदाः
હે ભૂપતે! ભાર્ગવશ્રેષ્ઠ સાથે સમરમાં નાનાયુદ્ધમાં નિપુણ યોદ્ધાઓ આવ્યા અને બાણજાળ વરસાવવા લાગ્યા.
Verse 4
वीराभिमानिनः सर्वे हैहयस्याज्ञया तदा / पिनाकहस्तः स भृगुर्ज्वलदग्निशिखोपमः
ત્યારે હૈહયની આજ્ઞાથી પોતાને વીર માનનારા બધા એકત્ર થયા. પિનાક હાથમાં ધરનાર તે ભૃગુ જ્વલંત અગ્નિશિખા સમો તેજસ્વી લાગ્યો.
Verse 5
चिक्षेप नागपाशं च आभिमन्त्र्य शरोत्तमम् / तदस्त्रं भार्गवे द्रेण क्षिप्तं संग्राममूर्द्धनि
તેણે શ્રેષ્ઠ બાણને મંત્રપૂત કરીને નાગપાશ અસ્ત્ર ફેંક્યું. તે અસ્ત્ર યુદ્ધના શિખરે ભાર્ગવશ્રેષ્ઠ દ્વારા પ્રયોગાયું હતું.
Verse 6
चकर्त्त गारुडास्त्रेण सोमदत्तो महाबलः / ततः क्रुद्धो महाभागो रामः शत्रुविदारणः
મહાબળી સોમદત્તે ગારુડાસ્ત્રથી તેને કાપી નાખ્યું. ત્યારબાદ શત્રુવિદારક મહાભાગ રામ ક્રોધિત થયો.
Verse 7
रुद्रदत्तेन शूलेन सोमदत्तं जघान ह / बृहद्बलं च गदया विदर्भं मुष्टिना तथा
રુદ્રદત્ત શૂલથી તેણે સોમદત્તને સંહાર્યો. તેમજ બૃહદ્બલને ગદાથી અને વિદર્ભને મુષ્ટિપ્રહારથી પણ પરાજિત કર્યો.
Verse 8
मैथिलं मुद्गरेणैव शक्त्या च निषधाधिपम् / मागधञ्चरणाघातैरस्त्रजालेन सैनिकान्
તેણે મૈથિલને ગદાથી, નિષધાધિપને શક્તિથી, માગધને પગના આઘાતોથી અને સૈનિકોને અસ્ત્રજાળથી પરાજિત કર્યા.
Verse 9
निहत्य निखिलां सेनां संहाराग्निसमीरणे / दुद्राव कार्त्तवीर्यं च जामदग्न्यो महाबलः
સંહારાગ્નિના પવન સમાન પ્રચંડ બની સમગ્ર સેનાનો સંહાર કરીને મહાબલી જામદગ્ન્ય કાર્ત્તવીર્ય પર પણ ધસી ગયો.
Verse 10
दृष्ट्वा तं योद्धुमायान्तं राजानो ऽन्ये महारथाः / कार्य्याकार्यविधानज्ञाः पृष्टे कृत्वा च हैहयम्
તેને યુદ્ધ માટે આવતો જોઈ, કાર્ય-અકાર્યના વિધાન જાણનારા અન્ય મહારથી રાજાઓએ હૈહયને પાછળ રાખીને આગળ વધ્યા.
Verse 11
रामेण युयुधुश्चैव दर्शयन्तश्च सौहृदम् / कान्यकुब्जाश्च शतशः सौराष्ट्रावन्तयस्तथा
તેઓ રામ સાથે યુદ્ધ પણ કરતા અને સૌહાર્દ પણ દર્શાવતા; કાન્યકુબ્જના સૈકડો રાજાઓ, તેમજ સૌરાષ્ટ્ર અને અવંતિના રાજાઓ પણ હતા.
Verse 12
चक्रुश्च शरजालानि रामस्य च समन्ततः / शरजालावृतस्तेषां रामः संग्राममूर्द्धनि
તેઓએ રામની આસપાસ સર્વત્ર બાણોના જાળ રચ્યા; તે બાણજાળથી આવૃત રામ યુદ્ધના શિખરે અડગ રહ્યો.
Verse 13
न चादृश्यत राजेन्द्र तदा स त्वकृतव्रणः / सस्मार रामचरितं यदुक्तं हरिणेन वै
હે રાજેન્દ્ર! ત્યારે તે, જેના શરીરે ઘા ન હતો, દેખાયો નહિ. હરિએ કહેલું રામચરિત તેણે સ્મર્યું.
Verse 14
कुशलं भार्गवेन्द्रस्य याचमानो हरिं मुनिः / एतस्मिन्नेव काले तु रामः शस्त्रास्त्रकोविदः
મુનિ હરિને પ્રાર્થના કરતાં ભાર્ગવેન્દ્રનું કુશળ પૂછતો હતો. એ જ સમયે શસ્ત્રાસ્ત્રમાં નિપુણ રામ ત્યાં હતો.
Verse 15
विधूय शरजालानि वायव्यास्त्रेण मन्त्रवित् / उदतिष्ठद्रणाकाङ्क्षी नीहारादिव भास्करः
મંત્રવિદ્ રામે વાયવ્યાસ્ત્રથી બાણોના જાળાં ઝાડી નાખ્યાં અને યુદ્ધઇચ્છાથી ધુમ્મસમાંથી ઊગતા સૂર્ય સમો ઊભો થયો.
Verse 16
त्रिरात्रं समरे रामस्तैः सार्द्धं युयुधे बली / द्वादशाक्षौहिणीस्तत्र चिच्छेद लघुविक्रमः
બલવાન રામે સમરમાં તેમની સાથે ત્રણ રાત્રિ યુદ્ધ કર્યું. ત્યાં લઘુવિક્રમી રામે બાર અક્ષૌહિણી સેનાઓને ચીરી નાંખી.
Verse 17
रम्भास्तम्भवनं यद्वत् परश्वधवरायुधः / सर्वांस्तान्भूपवर्गांश्च तदीयश्च महाचमूः
શ્રેષ્ઠ પરશુધારી તે, જેમ રંભાસ્તંભોના વનને કાપી નાખે તેમ, તે તમામ રાજવર્ગો અને તેમની મહાસેનાને નાશ કરી ગયો.
Verse 18
दृष्ट्वा विनिहतां तेन रामेण सुमहात्मना / आजगाम महावीर्यः सुचन्द्रः सूर्यवंशजः
તે મહાત્મા રામે તેને વિનાશ કર્યો તે જોઈ, સૂર્યવંશજ મહાવીર્ય સુચન્દ્ર ત્યાં આવી પહોંચ્યો।
Verse 19
लक्षराजन्यसंयुक्तः सप्ताक्षौहिणिसंयुतः / तत्रानेकमहावीरा गर्जन्तस्तोयदा इव
લાખો રાજન્યો અને સાત અક્ષૌહિણી સેનાથી યુક્ત થઈ, ત્યાં અનેક મહાવીરો મેઘોની જેમ ગર્જના કરવા લાગ્યા।
Verse 20
कंपयन्तो भुवं राजन् युयुधुर्भार्गवेण च / तेः प्रयुक्तानि शस्त्राणि महास्त्राणि च भूपते
હે રાજન, ધરતીને કંપાવતા તેઓ ભાર్గવ સાથે યુદ્ધ કરવા લાગ્યા; હે ભુપતે, તેમણે શસ્ત્રો અને મહાસ્ત્રો પ્રયોગ કર્યા।
Verse 21
क्षणेन नाशयामास भार्गवेन्द्रः प्रतापवान् / गृहीत्वा परशुं दिव्यं कालातकयमोपमम्
પ્રતાપવાન ભાર્ગવેન્દ્રે ક્ષણમાં જ નાશ કરી નાખ્યો; કાલાંતક યમ સમાન દિવ્ય પરશુ ધારણ કરીને।
Verse 22
कालयन्सकला सेनां चिच्छेद भुगुनन्दनः / कर्षकस्तु यथा क्षेत्रे पक्वं धान्यं तथा तृणम्
સમગ્ર સેનાનો સંહાર કરતાં ભૃગુનંદને કાપી નાંખી; જેમ ખેડૂત ખેતરમાં પાકેલું ધાન્ય અને તૃણ કાપે તેમ।
Verse 23
निशेषयति दात्रेण तथा रामेण तत्कृतम् / लक्षराजन्यसैन्यं तददृष्ट्वा रामेण दारितम्
રામે દાત્ર (કુહાડા) વડે તેમ જ સર્વને નિઃશેષ કર્યા; અને તેને જોયા વિના જ લાખો રાજન્યસેના રામે ચીરી નાંખી।
Verse 24
सुचन्द्रः पृथिवीपालो युयुधे संगरे नृप / तावुभौ तत्र संक्षुब्धौ नानाशस्त्रास्त्रकोविदौ
હે નૃપ! પૃથ્વીપાલ સુચન્દ્ર યુદ્ધભૂમિમાં લડ્યો. ત્યાં બંને ક્રોધિત થઈ, નાનાં શસ્ત્ર-અસ્ત્રોમાં કુશળ બની, સામસામે અથડાયા।
Verse 25
युयुधाते महावीरौ मुनीशनृपतीश्वरौ / रामो ऽस्मै यानि शस्त्राणि चिक्षेपास्त्राणि चापि हि
તે બંને મહાવીર—મુનીશ અને નૃપતિઓના ઈશ્વર—યુદ્ધ કરતા રહ્યા. રામે તેના પર જે જે શસ્ત્રો અને અસ્ત્રો ફેંક્યા, તે બધાં પણ।
Verse 26
तानि सर्वाणि चिच्छेद सुचन्द्रो युद्ध पण्डितः / ततः क्रुद्धो रणे रामः सुचन्द्रं पृथिवीश्वरम्
યુદ્ધમાં પંડિત સુચન્દ્રે તે બધાં કાપી નાંખ્યાં. ત્યારબાદ રણમાં ક્રોધિત રામે પૃથ્વીશ્વર સુચન્દ્રને (લક્ષ્ય કર્યો)।
Verse 27
कृतप्रतिकृताभिज्ञं ज्ञात्वोपस्पृश्य वार्यथ / नारायणास्त्रं विशिखे संदधे चानिवारितम्
પ્રતિકાર કરવામાં નિપુણ છે એમ જાણી, રામે જળ સ્પર્શ કરી આચમન કર્યું; પછી અવિરોધિત રીતે બાણ પર નારાયણાસ્ત્ર સંધાન કર્યું।
Verse 28
तदस्त्रं शतसूर्याभं क्षिप्तं रामेण धीमता / हृष्टोत्तीर्य रथात्सद्यः सुचन्द्रः प्रणनाम ह
ત્યારે ધીમાન રામે સો સૂર્ય સમાન તેજવાળું તે અસ્ત્ર ફેંક્યું. સુચન્દ્ર આનંદિત થઈ તરત રથ પરથી ઉતરી પ્રણામ કરવા લાગ્યો.
Verse 29
सर्वास्त्रपूज्यं तच्चापि नारायणविनिर्मितम् / तमेवं प्रणतं त्यक्त्वा यथौ नारायमन्तिकम्
તે પણ સર્વ અસ્ત્રોથી પૂજ્ય અને નારાયણ દ્વારા નિર્મિત હતું. તેને આ રીતે નમ્રતાથી નમેલું જોઈ, તે યથાવિધિ નારાયણના સાન્નિધ્યે ગયું.
Verse 30
विस्मितो ऽभूत्तदा रामः समरे शत्रसूदनः / दृष्ट्वा व्यर्थं महास्त्रं तद्भूपं स्वस्थं विलोक्य च
ત્યારે સમરમાં શત્રુસૂદન રામ આશ્ચર્યચકિત થયો. તે મહાસ્ત્ર વ્યર્થ થયું જોઈ અને રાજાને નિર્વિઘ્ન જોયા પછી તે વિસ્મિત રહ્યો.
Verse 31
रामः शक्तिं च मुसलं तोमरं पट्टिशं तथा / गदां च परशुं कोपाच्छिक्षेप नृपमूर्द्धनि
ક્રોધથી રામે શક્તિ, મુસળ, તોમર, પટ્ટિશ, ગદા અને પરશુ—આ બધું રાજાના મસ્તક પર ફેંક્યું.
Verse 32
जग्राह तानि सर्वाणि सुचन्द्रो लीलयैव हि / चिक्षेप शिवशूलं च रामो नृपतये यदा
તે બધાં સુચન્દ્રએ જાણે રમતમાં જ પકડી લીધાં. અને જ્યારે રામે રાજા પર શિવનું શૂલ પણ ફેંક્યું, ત્યારે પણ એવું જ થયું.
Verse 33
बभूव पुष्पमालां च तच्छूलं नृपतेर्गले / ददर्श च पुरस्तस्य भद्रकालीं जगत्प्रसूम्
એ શૂલ રાજાના ગળે પુષ્પમાળા બની ગયું; અને તેણે પોતાના સમક્ષ જગત્-પ્રસૂ ભદ્રકાળીનું દર્શન કર્યું.
Verse 34
वहन्तीं मुण्डमालां च विकटास्यां भयङ्करीम् / सिंहस्थां च त्रिनेत्रां च त्रिशूलवरधारिणीम्
તે મુંડમાળા ધારણ કરનારી, વિકટમુખી ભયંકરી; સિંહ પર આરૂઢ, ત્રિનેત્રી, ત્રિશૂલ અને વરમુદ્રા ધારણ કરનારી હતી.
Verse 35
दृष्ट्वा विहाय शस्त्रास्त्रं नमस्कृत्य समैडत / राम उवाच नमोस्तु ते शङ्करवल्लभायै जगत्सवित्र्यै समलङ्कृतायै
આ જોઈ રામે શસ્ત્રાસ્ત્ર ત્યજી નમસ્કાર કરીને સ્તુતિ કરી: ‘શંકરવલ્લભા, જગત્સાવિત્રી, સુશોભિતા દેવી! તમને નમસ્કાર.’
Verse 36
नानाविभूषाभिरिभारिगायै प्रपन्नरक्षाविहितोद्यमायै / दक्षप्रसूत्यै हिमवद्भवायै महेश्वरार्द्धङ्गसमास्थितायै
નાનાવિધ આભૂષણોથી વિભૂષિત, ગજશત્રુ (સિંહ) પર આરૂઢ; શરણાગતની રક્ષા માટે ઉદ્યત; દક્ષપ્રસૂતિ, હિમવદ્ભવા, મહેશ્વરના અર્ધાંગમાં સ્થિત દેવીને નમસ્કાર.
Verse 37
काल्यै कलानाथकलाधरायै भक्तप्रियायै भुवनाधिपायै / ताराभिधायै शिवतत्परायै गणेश्वराराधितपादुकायै
કાળી, કલાનાથની કલા ધારણ કરનારી; ભક્તપ્રિયા, ભુવનાધિપતિ; ‘તારા’ નામે પ્રસિદ્ધ, શિવપરાયણા; અને ગણેશ્વર દ્વારા આરાધિત પાદુકાવાળી દેવીને નમસ્કાર.
Verse 38
परात्परायै परमेष्ठिदायै तापत्रयोन्मूलनचिन्तनायै / जगद्धितायास्तपुरत्रयायै बालादिकायै त्रिपुराभिधायै
પરાત્પરા, પરમેષ્ઠિ આપનારી, ત્રિતાપનું મૂળથી નિર્મૂલન કરનારી; જગતહિતકારી, ત્રિપુરનાશિની, બાલાદિરૂપિણી ‘ત્રિપુરા’ને નમસ્કાર।
Verse 39
समस्तविद्यासुविलासदायै जगज्जनन्यै निहिताहितायै / बकाननायै बहुसाख्यदायै विध्वस्तनानासुरदान्वायै
સમસ્ત વિદ્યાઓનો સુવિલાસ આપનારી, જગજ્જનની, હિતને ધારણ કરનારી; બકમુખી, બહુ શાખા/માર્ગ આપનારી, નાનાં અસુર-દાનવોનો વિનાશ કરનારીને નમસ્કાર।
Verse 40
वराभयालङ्कृतदोर्लतायै समस्तगीर्वाणनमस्कृतायै / पीतांबरायै पवनाशुगायै शुभप्रदायै शिवसंस्तुतायै
વર અને અભયથી અલંકૃત ભુજલતા ધરાવનારી, સર્વ દેવોથી નમસ્કૃત; પીતાંબરધારિણી, પવન જેટલી ઝડપી, શુભ આપનારી, શિવથી સ્તુતને નમસ્કાર।
Verse 41
नागारिगायै नवखण्डपायै नीलाचलाभां गलसत्प्रभायै / लघुक्रमायै ललिताभिधायै लेखाधिपायै लवणाकरायै
નાગશત્રુ (ગરુડ) પર આરૂઢ, નવખંડોની પાલિકા; નીલાચલ જેવી કાંતિ ધરાવનારી, ગળામાં તેજ ઝળહળાવનારી; લઘુક્રમાવાળી, ‘લલિતા’ નામની, લેખાની અધિપતિ, લવણાકર (સમુદ્ર) સ્વરૂપિણીને નમસ્કાર।
Verse 42
लोलेक्षणायै लयवर्जितायै लाक्षारसालङ्कृतपङ्कजायै / रमाभिधायै रतिसुप्रियायै रोगापहायै रचिताखिलायै
ચંચળ નેત્રવાળી, લયવર્જિતા (અવિનાશિની); લાખરસથી અલંકૃત કમળસમા, ‘રમા’ નામની, રતિને અતિપ્રિય; રોગ દૂર કરનારી, સર્વની રચયિત્રીને નમસ્કાર।
Verse 43
राज्यप्रदायै रमणोत्सुकायै रत्नप्रभायै रुचिरांबरायै / नमो नमस्ते परतः पुरस्तात् पार्श्वाधरोर्ध्वं च नमो नमस्ते
રાજ્ય આપનારી, રમણમાં ઉત્સુક, રત્નપ્રભાથી દીપ્ત અને સુંદર વસ્ત્રધારિણી દેવી! તને વારંવાર નમસ્કાર; પાછળ, આગળ, બાજુ, નીચે અને ઉપર—સર્વત્ર તને નમસ્કાર।
Verse 44
सदा च सर्वत्र नमो नमस्ते नमो नमस्ते ऽखिलविग्रहायै / प्रसीद देवेशि मम प्रतिज्ञां पुरा कृतां पालय भद्रकालि
સદા અને સર્વત્ર તને નમસ્કાર; સર્વરૂપિણી તને નમસ્કાર। હે દેવેશી ભદ્રકાળી, પ્રસન્ન થા; પૂર્વે કરેલી મારી પ્રતિજ્ઞાનું પાલન કરાવ।
Verse 45
त्वमेव माता च पिता त्वमेव जगत्त्रयस्यापि नमो नमस्ते / वसिष्ठ उवाच एवं स्तुता तदा देवी भद्रकाली तरस्विनी
તું જ માતા અને તું જ પિતા; ત્રિલોકની અધિષ્ઠાત્રી તને નમસ્કાર। વસિષ્ઠે કહ્યું—આ રીતે સ્તુતિ થતાં ત્યારે પરાક્રમી દેવી ભદ્રકાળી પ્રગટ થઈ।
Verse 46
उवाच भार्गवं प्रीता वरदानकृतोत्सवा / भद्रकाल्युवाच वत्स राम महाभाग प्रीतास्मि तव सांप्रतम्
વરદાન આપવાના ઉત્સાહથી પ્રસન્ન થયેલી દેવી ભાર્ગવને બોલી. ભદ્રકાળીએ કહ્યું—વત્સ રામ મહાભાગ, હું અત્યારે તારા પર પ્રસન્ન છું।
Verse 47
वरं वरय मत्तो यस्त्वया चाभ्यर्थिता हृदि / राम उवाच मातर्यदि वरो देयस्त्वया मे भक्तव त्सले
મારી પાસેથી તે જ વર માગ, જે તું હૃદયમાં ઇચ્છ્યું છે. રામ બોલ્યો—માતા, જો તું મને વર આપવા ઇચ્છે, હે ભક્તવત્સલે!
Verse 48
तत्सुचन्द्रं जये युद्धे तवानुग्रहभाजनम् / इति मे ऽभिहितं देवि कुरु प्रीतेन चेतसा
હે દેવી, યુદ્ધમાં વિજય માટે તે સુચન્દ્ર તારા અનુગ્રહનો પાત્ર છે—એવું મેં કહ્યું છે; પ્રસન્ન ચિત્તે તે કર.
Verse 49
येन केनाप्युपायेन जगन्मातर्नमो ऽस्तु ते / भद्रकाल्युवाच आग्नेयास्त्रेण राजेन्द्रं सुचन्द्रं नय मद्गृहम्
જગન્માતા, કોઈ પણ ઉપાયથી તને નમસ્કાર. ભદ્રકાળી બોલી—આગ્નેયાસ્ત્રથી રાજેન્દ્ર સુચન્દ્રને મારા ગૃહે લઈ આવ.
Verse 50
ममातिप्रियमद्यैव पार्षदो मे भवत्वयम् / वसिष्ठ उवाच इत्युक्तमाकर्ण्य स भार्गवेन्द्रो देव्याः प्रियं कर्तुमथोद्यतो ऽभूत्
આજ જ આ મારું અતિ પ્રિય થાઓ—આ મારો પાર্ষદ બની રહે. વસિષ્ઠ બોલ્યા—આ સાંભળી તે ભાર્ગવશ્રેષ્ઠ દેવીનું પ્રિય કરવા ઉદ્યત થયો.
Verse 51
प्राणान्नियम्याचमनं च कृत्वा सुचन्द्रमुद्दिश्य च तत्समादधे / अस्त्रं प्रयुक्तं नृपतेर्वधाय रामेण राजन् प्रसभं तदा तत्
પ્રાણોને નિયંત્રિત કરી અને આચમન કરીને, સુચન્દ્રને લક્ષ્ય કરી તેણે તે અસ્ત્ર સંધાન કર્યું; હે રાજન, ત્યારે રામે નૃપતિના વધ માટે તે અસ્ત્ર પ્રબળતાથી પ્રયોગ કર્યું.
Verse 52
दग्ध्वा वपुर्भूतमयं तदीयं निनाय लोकं परदेवतायाः / ततस्तु रामेण कृतप्रणामा सा भद्रकालो जगदादिकर्त्री
તેના ભૂતમય દેહને દગ્ધ કરીને તેણીએ તેને પરદેવતાના લોકમાં લઈ ગઈ. ત્યારબાદ રામે પ્રણામ કર્યો—એ જ ભદ્રકાળી જગતની આદિકર્ત્રી છે.
Verse 53
अन्तर्हिताभूदथ जामदग्न्यस्तस्थौ रणेभूपवधाभिकाङ्क्षी
ત્યારે જામદગ્ન્ય (પરશુરામ) અંતર્હિત થયો અને રણમાં ભૂપવધની અભિલાષાથી સ્થિર ઊભો રહ્યો।
Frequently Asked Questions
Rather than a full vamsha list, the chapter preserves a coalition roster: Kārttavīrya (Haihaya) mobilizes kings identified by realms—Vidarbha, Mithilā, Niṣadha, Magadha—plus groups from Kānyakubja, Saurāṣṭra, and Avanti, mapping a Kṣatriya alliance network.
Nāgapāśa is launched; it is countered/cleaved with Gāruḍāstra; later the battlefield’s arrow-net (śarajāla) is dispersed by Vāyavyāstra, and Somadatta is slain with a Rudra-bestowed śūla (rudra-datta śūla).
It functions as historiographic metadata: named rulers and regions are anchored into a time-sequenced narrative of rise and defeat, showing how dynastic power realigns—i.e., Vamsha is expressed through political geography and conflict outcomes.