Adhyaya 35

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवचरिते चतुस्त्रिंशत्तमो ऽध्यायः // ३४// सगर उवाच मुने परमतत्त्वज्ञध्यानज्ञानार्थकोविद / भगवद्भक्तिसंलीनमानसानुग्रहः कुतः

સગર બોલ્યા: હે મુનિ, પરમ તત્વના જ્ઞાતા, ધ્યાન અને જ્ઞાનના નિષ્ણાત, ભગવાનની ભક્તિમાં લીન મનની કૃપા ક્યાંથી પ્રાપ્ત થાય છે?

Verse 2

त्वयापि हि महाभाग यतः शंससि सत्कथाः / श्रुत्वा मृगमुखात्सर्वं भार्गवस्य विचेष्टितम्

હે મહાભાગ! તું સત્કથાઓનું વર્ણન કરે છે, કારણ કે મૃગમુખ પાસેથી ભાર్గવના સર્વ ચરિત્ર અને વિચેષ્ટિત સાંભળ્યાં છે.

Verse 3

भूतं भवद्भविष्यं च नारायणकथान्वितम् / पुनः प्रपच्छ किं नाथ तन्मे वद सविस्तरम्

ભૂત, વર્તમાન અને ભવિષ્ય—જે નારાયણકથાથી યુક્ત છે—તે વિષે, હે નાથ! હું ફરી પૂછું છું; મને વિગતે કહો.

Verse 4

वसिष्ठ उवाच शृणु राजन्प्रवक्ष्यामि मृगस्य चरितं महत् / यथा पृष्टं तया सो ऽस्यै वर्णयामास तत्त्ववित्

વસિષ્ઠ બોલ્યા—હે રાજન, સાંભળ; હું મૃગનું મહાન ચરિત્ર કહું છું. તેણીએ જેમ પૂછ્યું તેમ જ તે તત્ત્વજ્ઞે તેણીને વર્ણવી કહ્યું.

Verse 5

श्रुत्वा तु चरितं तस्य भार्गवस्य महात्मनः / भूयः प्रपच्छ तं कान्तं ज्ञानतत्त्वार्थमादरात्

તે મહાત્મા ભાર్గવનું ચરિત્ર સાંભળીને, તેણીએ આદરપૂર્વક ફરી તે પ્રિયને જ્ઞાન-તત્ત્વના અર્થ વિષે પૂછ્યું.

Verse 6

मृग्युवाच साधुसाधु महाभाग कृतार्थस्त्वं न संशयः / यदस्य दर्शनात्ते ऽद्य जातं ज्ञानमतीद्रियम्

મૃગી બોલી—સાધુ, સાધુ! હે મહાભાગ, તું કૃતાર્થ છે, તેમાં શંકા નથી; કારણ કે તેના દર્શનથી આજે તને ઇન્દ્રિયાતીત જ્ઞાન ઉત્પન્ન થયું છે.

Verse 7

अथातश्चात्मनः सर्वं ममापि वद कारणम् / कर्मणा येन संप्राप्तावावां तिर्यग्जनिं प्रभो

હે પ્રભુ, હવે મારા અને તમારા વિષે સર્વ કારણ કહો—કયા કર્મથી અમે બંને તિર્યક્ (પશુ) યોનિ પ્રાપ્ત કરી?

Verse 8

इति वाक्यं समाकर्ण्य प्रियायाः स मृगः स्वयम् / वर्णयामास चरितं मृग्यश्चैवात्मनस्तदा

પ્રિયાના વચન સાંભળી તે મૃગે ત્યારે પોતાનું અને મૃગીનું ચરિત વર્ણવવાનું શરૂ કર્યું.

Verse 9

मृग उवाच शृणु प्रिये महाभागे यथाऽवां मृगतां गतौ / संसारे ऽस्मिन्नमहाभागे भावो ऽस्य भवकारणम्

મૃગ બોલ્યો—હે મહાભાગે પ્રિયે, સાંભળ; અમે બંને કેવી રીતે મૃગત્વને પામ્યા. હે મહાભાગે, આ સંસારમાં ભાવ જ ભવનું કારણ છે.

Verse 10

जीवस्य सदसभ्द्यां हि कर्मभ्यामागतः स्मृतिम् / पुरा द्रविडदेशे तु नानाऋद्धिसमाकुले

જીવને શુભ-અશુભ કર્મોથી જ સ્મૃતિ પ્રાપ્ત થાય છે. પૂર્વે દ્રવિડદેશમાં, નાનાવિધ ઋદ્ધિથી ભરપૂર સ્થાને, (મને સ્મરણ આવ્યું).

Verse 11

ब्राह्मणानां कुले वाहं जातः कौशिकगोत्रिणाम् / पिता मे शिवदत्तो ऽभून्नाम्ना शास्त्रविशारदः

હું કૌશિક ગોત્રના બ્રાહ્મણ કુળમાં જન્મ્યો હતો. મારા પિતાનું નામ શિવદત્ત હતું; તેઓ શાસ્ત્રોમાં પારંગત હતા.

Verse 12

तस्य पुत्रा वयं जाताश्चत्वारो द्विजसत्तमाः / ज्येष्ठो रामो ऽनुजस्तस्य धमस्तस्यानु जः पृथुः

અમે તે મહાત્માના ચાર પુત્રો, શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, જન્મ્યા. તેમાં જ્યેષ્ઠ રામ; તેનો અનુજ ધામ; અને ધામનો અનુજ પૃથુ હતો.

Verse 13

चतुर्थो ऽहं प्रिये जातो सूरिरित्यभिविश्रुतः / उपनीय क्रमात्सर्वाञ्छिवदत्तो महायशाः

ચોથો હું, પ્રિયે, ‘સૂરી’ નામે પ્રસિદ્ધ થઈ જન્મ્યો. મહાયશસ્વી શિવદત્તે ક્રમશઃ અમ સૌનું ઉપનયન કરાવ્યું.

Verse 14

वेदानध्यापयामास सांगांश्च सरहस्यकान् / चत्वारो ऽपि वयं तत्र वेदाध्ययनतत्पराः

તેમણે વેદોને અંગો સહિત અને રહસ્યો સહિત અમને ભણાવ્યા. ત્યાં અમે ચારેય વેદાધ્યયનમાં જ તત્પર રહ્યા.

Verse 15

गुरुशुश्रूषणे युक्ता जाता ज्ञानपरायणाः / गत्वारण्यं फलान्यंबुसमित्कुशमृदो ऽन्वहम्

ગુરુસેવામાં જોડાઈ અમે જ્ઞાનપરાયણ બન્યા. અમે દરરોજ અરણ્યમાં જઈ ફળ, પાણી, સમિધા, કુશ અને માટી લાવતા.

Verse 16

आनीय पित्रे दत्त्वाथ कुर्मो ऽध्ययनमेव हि / एकदा तु वयं सर्वे संप्राप्ता पर्वते वने

તે બધું લાવી પિતાને અર્પણ કરીને અમે માત્ર અધ્યયન જ કરતા. એક વખત અમે બધા પર્વતના વનમાં પહોંચી ગયા.

Verse 17

औद्भिदं नाम लोलक्षि कृतमालातटे स्थितम् / सर्वे स्नात्वा महानद्यामुषसि प्रीतमानसाः

હે લોલાક્ષિ! કૃતમાલા નદીના કાંઠે ‘ઔદ્ભિદ’ નામનું તીર્થ સ્થિત છે. પ્રભાતે તે મહાનદીમાં સ્નાન કરીને સૌ પ્રસન્નચિત્ત થયા.

Verse 18

दत्तार्घाः कृतजप्याश्च समारूढा नागोत्तमम् / शालस्तमालैः प्रियकैः पनसैः कोविदारकैः

અર્ઘ્ય અર્પણ કરીને અને જપ કરીને તેઓ સૌ શ્રેષ્ઠ નાગ—હાથી પર આરુઢ થયા. તે શાલ, તમાલ, પ્રિયક, પનસ અને કોવિદાર વૃક્ષોથી ઘેરાયેલું હતું.

Verse 19

सरलार्जुनपूगैश्च खर्जूरैर्नारिकेलकैः / जंबूभिः सहकारैश्च कट्फलैर्बृहतीद्रुमैः

ત્યાં સરલા, અર્જુન, પૂગ (સુપારી), ખર્જૂર અને નારિકેલના વૃક્ષો હતા; તેમજ જાંબુ, સહકાર (આંબા) અને કટફળ જેવા વિશાળ વૃક્ષો પણ હતા.

Verse 20

अन्यैर्नानाविधैर्वृक्षैः परार्थप्रतिपादकैः / स्निग्धच्छायैः समाहृष्टनानापक्षिनिनादितैः

અને અન્ય અનેક પ્રકારના, પરહિત કરનારા વૃક્ષો પણ હતા. તેમની ઘની, શીતળ છાયા હતી અને નાનાં-નાનાં પક્ષીઓના કલરવથી સ્થળ આનંદિત ગુંજતું હતું.

Verse 21

शार्दूल हरिभिर्भल्लैर्गण्डकैर्मृगनाभिभिः / गचैन्द्रैः शारभाद्यैश्च सेवितं कन्दरागतैः

તે સ્થાન ગુફાઓમાં વસતા શાર્દૂલ (વાઘ), હરિ (સિંહ), ભલ્લ (રીંછ), ગંડક (ગેંડો), મૃગનાભિ (કસ્તૂરી મૃગ), ગજેન્દ્ર અને શારભ આદિ પ્રાણીઓથી સેવિત હતું.

Verse 22

मल्लिकापाटलाकुन्दकर्णिकारकदंबकैः / सुगन्धिभिर्वृतं चान्यैर्वातोद्धूतपरगिभिः

તે સ્થાન મલ્લિકા, પાટલા, કુંદ, કર્ણિકાર અને કદંબના સુગંધિત પુષ્પોથી તથા પવનથી ઉડેલા પરાગવાળા અન્ય ફૂલોથી પણ ઘેરાયેલું હતું।

Verse 23

नानामणिगणाकीर्णैर्नीलपीतसितारुणैः / शृङ्गैः समुल्लिखन्तं च व्योम कौतुकसं युतम्

નિલા, પીળા, સફેદ અને અરુણ રંગના અનેક મણિઓથી ભરેલા તેના શૃંગો જાણે આકાશને ખૂંચી રહ્યા હોય; તે દૃશ્ય અદભુત કૌતુકથી યુક્ત હતું।

Verse 24

अत्युच्चपातध्वनिभिर्निर्झरैः कन्दरोद्गतैः / गर्ज्जतमिव संसक्तं व्यालाद्यैर्मृगपक्षिभिः

ગુફાઓમાંથી નીકળતા ઝરણાંઓના અત્યંત ઊંચા પડવાના ધ્વનિથી તે પ્રદેશ ગુંજતો હતો; સર્પાદિ, મૃગ અને પક્ષીઓથી ભરેલો તે જાણે ગર્જતો હતો।

Verse 25

तत्रातिकौतुकाहृष्टदृष्टयोभ्रातरो वयम् / नास्मार्ष्म चात्मनात्मानं वियुक्ताश्च परस्परम्

ત્યાં અમે ભાઈઓ અતિ કૌતુકથી હર્ષિત દૃષ્ટિવાળા બની ગયા; પોતાનું ભાન પણ રહ્યું નહીં અને પરસ્પરથી પણ વિખૂટા પડી ગયા।

Verse 26

एतस्मिन्नन्तरे चैका मृगी ह्यगात्पिपासिता / निर्झरापात शिरसि पातुकामा जलं प्रिये

આ વચ્ચે, પ્રિયે, તરસથી વ્યાકુળ એક હરણીએ ઝરણાના પડવાના શિખરભાગે પાણી પીવાની ઇચ્છાથી આવી પહોંચી।

Verse 27

तस्याः पिबन्त्यास्तु जलं शार्दूलो ऽतिभयङ्करः / तत्र प्राप्तो यदृच्छातो जगृहे तां भयर्दिताम्

તે પાણી પીતી હતી ત્યારે અતિભયંકર વાઘ યદૃચ્છાએ ત્યાં આવ્યો અને ભયથી વ્યાકુળ થયેલી તેણીને પકડી લીધી।

Verse 28

अहं तद्ग्रहणं पश्यन्भयेन प्रपलायितः / अत्युच्चवत्त्वात्पतितो मृतश्चैणीमनुस्मरन्

તેને પકડાતી જોઈ હું ભયથી ભાગ્યો; અતિ ઊંચાઈથી પડી ગયો અને તે હરિણીને સ્મરતાં સ્મરતાં મરી ગયો।

Verse 29

सा मृता त्वं मृगी जाता मृग स्त्वाहमनुस्मरन् / जातो भद्रे न जाने वै क्व गाता भ्रातरो ऽग्रजाः

તે મરી ગઈ; તું હરિણી બની જન્મી, અને હું તને સ્મરતાં સ્મરતાં મૃગ બની જન્મ્યો. ભદ્રે, મોટા ભાઈઓ ક્યાં ગયા તે મને ખબર નથી।

Verse 30

एतन्मे स्मृतिमापन्नं चरितं तव चात्मतः / भूतं भविष्यं च तथा शृणु भद्रे वदाम्यहम्

તું અને હું—અમારું આ ચરિત્ર મને સ્મરણમાં આવ્યું છે; ભદ્રે, ભૂત અને ભવિષ્ય પણ તેમ જ સાંભળ, હું કહું છું।

Verse 31

यो ऽयं वा वृष्ठसंलग्नो व्याधो दूरस्थितो ऽभवत् / रामस्यास्य भयात्सो ऽपि भक्षितो हरिणा धुना

વરસાદમાં ભીંજાઈ દૂર ઊભેલો જે શિકારી હતો, તે પણ આ રામના ભયથી હવે હરિણ દ્વારા ભક્ષિત થયો છે।

Verse 32

प्राणांस्त्यक्त्वा विधानेन स्वर्गलोकं गमिष्यति / अवाभ्यां तु जलं पीतं मध्यमे पुष्करे त्विह

વિધિપૂર્વક પ્રાણ ત્યજી તે સ્વર્ગલોકમાં જશે. અહીં મધ્ય પુષ્કરમાં અમે બન્નેએ જળ પાન કર્યું છે.

Verse 33

संदृष्टो भार्गवश्चायं साक्षाद्विष्णुस्वरूपधृक् / तेनानेकभवोत्पन्नं पातकं नाशमागतम्

આ ભાર్గવ પ્રત્યક્ષ વિષ્ણુસ્વરૂપ ધારણ કરનાર તરીકે દર્શિત થયો. તેના દર્શનથી અનેક જન્મોમાં ઉપજેલું પાપ નાશ પામ્યું.

Verse 34

अगस्त्यदर्शनं लब्ध्वा श्रुत्वा स्तोत्रं गतिप्रदम् / गमिष्यावः शुभांल्लोकान्येषु गत्वा न शोचति

અગસ્ત્યના દર્શન મેળવી અને ગતિપ્રદ સ્તોત્ર સાંભળી, અમે શુભ લોકોમાં જઈશું; જ્યાં ગયા પછી શોક રહેતો નથી.

Verse 35

इत्येवमुक्त्वा स मृगः प्रियायै प्रियदर्शनः / विरराम प्रसन्नात्मा पश्यन्राममना तुरः

આ રીતે કહી, પ્રિયદર્શન મૃગે પોતાની પ્રિયાને કહ્યું. પ્રસન્ન ચિત્તે તે થંભી ગયો અને આતુર મનથી રામને નિહાળતો રહ્યો.

Verse 36

भर्गवः श्रुतवांश्चैव मृगोक्तं शिष्यसंयुतः / विस्मितो ऽभूच्च राजेन्द्र गन्तुं कृतमतिस्तथा

હે રાજેન્દ્ર! શિષ્યો સાથે ભાર్గવે મૃગના વચન સાંભળ્યા અને આશ્ચર્યચકિત થયો; તેમજ જવા માટે નિશ્ચય કર્યો.

Verse 37

अकृतव्रमसंयुक्तो ह्यगस्त्यस्याश्रमं प्रति / स्नात्वा नित्यक्रियां कृत्वा प्रतस्थे हर्षितो भृशम्

તે વ્રત-નિયમોથી યુક્ત થઈ અગસ્ત્ય મુનિના આશ્રમ તરફ ગયો. સ્નાન કરીને નિત્યકર્મ પૂર્ણ કરી તે અત્યંત હર્ષિત થઈ પ્રસ્થાન કર્યો.

Verse 38

रामेण गच्छता मार्गे दृष्टो व्याधो मृतस्तदा / सिंहस्य संप्रहारेम विस्मितेन महात्मना

માર્ગે જતા રામે ત્યારે એક વ્યાધને મૃત જોયો; સિંહના પ્રહારે તે મારાયો હતો. આ જોઈ મહાત્મા રામ આશ્ચર્યચકિત થયા.

Verse 39

अध्यर्द्धयोजनं गत्वा कनिष्ठं पुष्करं प्रति / स्नात्वा माध्याह्निकीं सन्ध्यां चका रातिमुदान्वितः

અડધો વધુ એક યોજન ચાલીને તે કનિષ્ઠ પુષ્કર તરફ પહોંચ્યો. ત્યાં સ્નાન કરીને તેણે મધ્યાહ્ન સંધ્યા કરી અને આનંદિત થયો.

Verse 40

हितं तदात्मनः प्रोक्तं मृगेण स विचारयन् / तावत्तत्पृष्ठसंलग्नं मृगयुग्ममुपागतम्

મૃગે પોતાના હિતની જે વાત કહી હતી, તે તે મનમાં વિચારતો હતો; એટલામાં તેની પીઠને ચોંટેલું મૃગોનું એક જોડું આવી પહોંચ્યું.

Verse 41

पुष्करे तु जलं पीत्वाभिषिच्यात्मतनुं जलैः / पश्यतो भार्गवस्यागादगस्त्याश्रमसंमुखम्

પુષ્કરમાં જળ પીીને અને જળથી પોતાના દેહનો અભિષેક કરીને, ભાર్గવ જોઈ રહ્યો હતો ત્યારે જ તે અગસ્ત્ય આશ્રમ તરફ આગળ વધ્યો.

Verse 42

रामो ऽपि सन्ध्यां निर्वर्त्त्य कुंभजस्याश्रमं ययौ / विपद्गतं पुष्करं तु पश्यमानो महामनाः

રામે પણ સંધ્યા-વંદન પૂર્ણ કરીને કુંભજ (અગસ્ત્ય)ના આશ્રમ તરફ પ્રસ્થાન કર્યું. વિપત્તિમાં પડેલા પુષ્કરને જોઈ મહામનાએ આગળ વધ્યું.

Verse 43

विष्णोः पदानि नागानां कुण्डं सप्तर्षिसंस्थितम् / गत्वोपस्पृश्य शुच्यंभो जगामागस्त्यसंश्रयम्

વિષ્ણુપદ અને નાગોનું કુંડ—જ્યાં સપ્તર્ષિઓ સ્થિત હતા—ત્યાં જઈ પવિત્ર જળથી આચમન કરીને તે અગસ્ત્યના આશ્રયે પહોંચ્યો.

Verse 44

यच्च ब्रह्मसुता राजन्समायाता सरस्वती / त्रीन्संपूरयितुं कुण्डानग्निहोत्रस्य वै विधेः

હે રાજન, બ્રહ્માની પુત્રી સરસ્વતી પણ ત્યાં આવી હતી, અગ્નિહોત્રની વિધિ માટે ત્રણ કુંડોને પૂર્ણ કરવા માટે.

Verse 45

तत्र तीरे शुभं पुण्यं नानामुनिनिषेवितम् / ददर्श महदाश्चर्यं भार्गवः कुंभजाश्रमम्

ત્યાં કિનારે શુભ અને પુણ્ય સ્થાન હતું, અનેક મુનિઓ દ્વારા સેવિત. ભાર્ગવે કુંભજના આશ્રમનું મહાન આશ્ચર્ય જોયું.

Verse 46

मृगैः सिंहैः सहगतैः सेवितं शान्तमानसैः / कुटरैरर्जुनैर्निंबैः पारिभद्रधवेगुदैः

આ આશ્રમ શાંતચિત્ત હરણો અને સિંહો સાથે રહેતાં હોવાથી સેવિત હતો; અને કૂટર, અર્જુન, લીમડો, પારિભદ્ર, ધવ તથા ગૂદ વૃક્ષોથી ઘેરાયેલો હતો.

Verse 47

खदिरासनखर्जूरैः संकुलं बदरीद्रुमैः / तत्र प्रविश्य वै रामो ह्यकृतव्रणसंयुतः

ખદિર, આસન, ખજુર અને બદરી વૃક્ષોથી ઘન થયેલા તે વનમાં, ઘાવ વિનાનો રામ ત્યાં પ્રવેશ્યો।

Verse 48

ददर्श मुनिमासीनं कुम्भजं शान्तमानसम् / स्तिमितोदसरः प्रख्यं ध्यायन्तं ब्रह्म शाश्वतम्

ત્યાં તેમણે કુંભજ મુનિને આસન પર બેઠેલા જોયા—શાંત મનવાળા, સ્થિર સરોવર સમા ગંભીર, અને શાશ્વત બ્રહ્મનું ધ્યાન કરતા।

Verse 49

कौश्यां वृष्यां मार्गकृत्तिं वसानं पल्लवोटजे / ननाम च महाराज स्वाभिधानं समुच्चरन्

પલ્લવોની કૂટિયામાં તેઓ કૌશેય વસ્ત્ર અને મૃગચર્મ ધારણ કરીને હતા; ત્યારે, હે મહારાજ, રામે પોતાનું નામ ઉચ્ચારીને તેમને નમન કર્યું।

Verse 50

रामो ऽस्मि जामदग्न्यो ऽहं भवन्तं द्रष्टुमागतः / ताद्विद्धि प्रणिपातेन नमस्ते लोकभावन

હું રામ છું, જમદગ્નિનો પુત્ર; આપના દર્શન માટે આવ્યો છું. આ પ્રણિપાતથી તે જાણો—હે લોકભાવન, તમને નમસ્કાર।

Verse 51

इत्युक्तवन्तं रामं तु उन्मील्य नयने शनैः / दृष्ट्वा स्वागतमुच्चार्य तस्मायासनमादिशत्

આવું કહેનારા રામને જોઈ મુનિએ ધીમે ધીમે આંખો ખોલી; તેમને જોઈ ‘સ્વાગત’ કહીને તેમના માટે આસન આપવાનું આદેશ આપ્યો।

Verse 52

मधुपर्कं समानीय शिष्येण मुनिपुङ्गवः / ददौ पप्रच्छ कुशलं तपसश्च कुलस्य च

શિષ્ય દ્વારા મધુપર્ક મંગાવી મુનિશ્રેષ્ઠે તે અર્પણ કર્યું; પછી તપસ્યા અને કુળનું કુશળ પૂછ્યું।

Verse 53

स पृष्टस्तेन वै रामो घटोद्भवमुवाच ह / भवत्संदर्शनादीश कुशलं मम सर्वतः

તે પૂછતાં રામે ઘટોદ્ભવને કહ્યું—હે ઈશ! આપના દર્શનથી મને સર્વ રીતે કુશળ-ક્ષેમ છે।

Verse 54

किं त्वङ्कं संशयं जातं छिन्धि स्ववचनामृतैः / मृगश्चैको मया दृष्टो मध्यमे पुष्करे विभो

તને કયો સંશય થયો છે? તારા વચનામૃતથી તેને છેદી નાખ. હે વિભો, મધ્ય પુષ્કરમાં મેં એક મૃગ જોયો છે।

Verse 55

तेनोक्तमखिलं वृत्तं मम भूतमनागतम् / तच्छूत्वा विस्मयाविष्टो भवच्छरणमागतः

તેણે મારા ભૂત અને ભવિષ્યનું આખું વર્ણન કહી દીધું. તે સાંભળી હું આશ્ચર્યમાં પડી આપના શરણે આવ્યો છું।

Verse 56

पाहि मां कृपया नाथ साधयन्त महामनुम् / शिवेन दत्तं कवच मम साधयतो गुरो

હે નાથ, કૃપા કરીને મારી રક્ષા કરો—હું મહામંત્રનું સાધન કરું છું. હે ગુરુ, શિવે આપેલું કવચ મારી સાધનામાં મને રક્ષે।

Verse 57

कृष्मस्य समतीत तु साधिकं हि शरच्छतम् / न च सिद्धिमवाप्तो ऽहं तन्मे त्वं कृपया वद

કૃષ્મ ઋતુ પસાર થઈને સોથી વધુ શરદઋતુઓ વીતી ગઈ, છતાં મને સિદ્ધિ પ્રાપ્ત થઈ નથી; તેથી કૃપા કરીને તેનું કારણ કહો.

Verse 58

वसिष्ठ उवाच एवं प्रश्नं समाकर्ण्य रामस्य सुमहात्मनः / क्षणं ध्यात्वा महाराज मृगोक्तं ज्ञातवान् हृदा

વસિષ્ઠ બોલ્યા—મહાત્મા રામનો એવો પ્રશ્ન સાંભળી, હે મહારાજ, તેમણે ક્ષણમાત્ર ધ્યાન કરીને મૃગે કહેલું હૃદયથી જાણી લીધું.

Verse 59

मृगं चापि समायातं मृग्या सह निजाश्रमे / श्रोतुं कृष्णामृतं स्तोत्रं सर्वं तत्कारण मुनिः / विचार्याश्वासयामास भार्गवः स्ववचोमृतैः

મૃગ પણ પોતાની મૃગી સાથે પોતાના આશ્રમમાં આવ્યો—કૃષ્ણામૃત સ્તોત્ર સાંભળવા. તે સર્વ કારણ વિચાર કરીને મુનિ ભાર્ગવે પોતાના વચનામૃતથી તેને આશ્વાસન આપ્યું.