Shloka 17
Mṛga–Mṛgī Saṃvāda: Karmakāraṇa and Pūrvajanma-kathana
The Deer and Doe Dialogue on Karma and Past Birth
Devanagari script
औद्भिदं नाम लोलक्षि कृतमालातटे स्थितम् / सर्वे स्नात्वा महानद्यामुषसि प्रीतमानसाः
Transliteration
audbhidaṃ nāma lolakṣi kṛtamālātaṭe sthitam / sarve snātvā mahānadyāmuṣasi prītamānasāḥ
Translation
હે લોલાક્ષિ! કૃતમાલા નદીના કાંઠે ‘ઔદ્ભિદ’ નામનું તીર્થ સ્થિત છે. પ્રભાતે તે મહાનદીમાં સ્નાન કરીને સૌ પ્રસન્નચિત્ત થયા.
Word by Word
औद्भिदम्Audbhida (name of a place/thing)
औद्भिदम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootऔद्भिद (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd case), एकवचन; नामविशेषः (proper name)
नामby name / called
नाम:
Sambandha (सम्बन्ध/नामनिर्देश)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय; नाम-प्रयोगे ‘called/named’ इति
लोलाक्षिO wavering-eyed one
लोलाक्षि:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootलोलाक्षि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन; संबोधनपदम्
कृतमाला-तटेon the bank of the Kṛtamālā (river)
कृतमाला-तटे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootकृतमाला (प्रातिपदिक) + तट (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (कृतमालायाः तटः)
स्थितम्situated
स्थितम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootस्था (धातु) → स्थित (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘स्थित’ = located/standing
सर्वेall (of them)
सर्वे:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; सर्वे जनाः
स्नात्वाhaving bathed
स्नात्वा:
Kriya (क्रिया; पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootस्ना (धातु) → स्नात्वा (क्त्वान्त)
Formअव्ययकृदन्त (क्त्वा/gerund); पूर्वक्रिया ‘having bathed’
महानद्याम्in the great river
महानद्याम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + नदी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; कर्मधारयः (महती नदी)
उषसिat dawn
उषसि:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootउषस् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; ‘at dawn’
प्रीत-मानसाःwith delighted minds
प्रीत-मानसाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootप्रीत (प्रातिपदिक/कृदन्त) + मानस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; बहुव्रीहिः (प्रीतं मनः येषाम्)