Adhyaya 12: Supratīka’s Hymn to Rāma and the Granting of a Boon through Divine Manifestation

Verse 1

श्रीवराह उवाच । ततः पुत्रं रथाङ्गाग्निदग्धं श्रुत्वा नृपोत्तमः । सुप्रतीकः प्रतीतात्मा चिन्तयामास पार्थिवः । तस्य चिन्तयतस्त्वेवं तदा बुद्धिरजायत ॥ १२.१ ॥

Dijo Śrī Varāha: Entonces, al oír que su hijo había sido consumido por el fuego del disco (rathāṅga), el más excelso de los reyes—Supratīka, soberano de ánimo sereno—cayó en profunda reflexión. Mientras así meditaba, surgió en su mente una determinación (un curso de pensamiento).

Verse 2

चित्रकूटे गिरौ विष्णुः सदा रामेति कीर्त्यते । ततोऽहं रामसंज्ञेन नाम्ना स्तौमि जगत्पतिम् ॥ १२.२ ॥

En el monte Citrakūṭa, Viṣṇu es celebrado siempre con el nombre de “Rāma”. Por ello, alabo al Señor del mundo con el apelativo “Rāma”.

Verse 3

सुप्रतीक उवाच । नमामि रामं नरनाथमच्युतं कविं पुराणं त्रिदशारिनाशनम् । शिवस्वरूपं प्रभवं महेश्वरं सदा प्रपन्नार्तिहरं धृतश्रियम् ॥ १२.३ ॥

Dijo Supratīka: «Me inclino ante Rāma—Acyuta, señor entre los hombres; el vidente, el Antiguo, el destructor de los enemigos de los dioses; de naturaleza auspiciosa, origen y Gran Soberano. Él, siempre, quita la aflicción de quienes se refugian y porta un esplendor perdurable».

Verse 4

भवान् सदा देव समस्ततेजसां करोषि तेजांसि समस्तरूपधृक् । क्षितौ भवान् पञ्चगुणस्तथा जले चतुःप्रकारस्त्रिविधोऽथ तेजसि । द्विधाऽथ वायौ वियति प्रतिष्ठितो भवान् हरे शब्दवपुः पुमानसि ॥ १२.४ ॥

Oh Deidad, tú haces brotar sin cesar las potencias luminosas (tejas) de todos los seres radiantes, asumiendo todas las formas. En la tierra estás constituido por cinco cualidades; en el agua por cuatro; en el fuego por tres; en el viento por dos; y, establecido en el espacio, oh Hari, eres la Persona cuyo cuerpo es el sonido.

Verse 5

भवान् शशी सूर्यहुताशनोऽसि त्वयि प्रलीनं जगदेतदुच्यते । भवत्प्रतिष्ठं रमते जगत् यतः स्तुतोऽसि रामेति जगत् प्रतिष्ठितम् ॥ १२.५ ॥

Tú eres la Luna, el Sol y el fuego del sacrificio. Se dice que este mundo entero se disuelve en ti. Puesto que el mundo mora y halla su firmeza en ti, eres alabado como “Rāma”; en ti está establecido el mundo.

Verse 6

भवार्णवे दुःखतरोर्मिसङ्कुले तथाक्षमाणाग्रहणेऽतिभीषणे । न मज्जति त्वत्स्मरणप्लवो नरः स्मृतोऽसि रामेति तथा तपोवने ॥ १२.६ ॥

En el océano del devenir (saṃsāra), atestado de olas como árboles de sufrimiento y terrible por el asimiento de fuerzas implacables, no se hunde el hombre que posee la balsa del recuerdo de Ti. Así eres recordado como “Rāma”, aun en el bosque ascético (tapovana).

Verse 7

वेदेषु नष्टेषु भवांस्तथा हरे करोषि मात्स्यं वपुरात्मनः सदा । युगक्षये रञ्जितसर्वदिङ्मुखो भवांस्तथाग्निर्बहुरूपधृग्विभो ॥ १२.७ ॥

Cuando los Vedas se han perdido, Tú, oh Hari, asumes una y otra vez Tu propia forma de Pez. Al fin de un eón, te vuelves Fuego—con el rostro vuelto hacia todas las direcciones e iluminándolas—oh poderoso, portador de múltiples formas.

Verse 8

कौर्मं तथा ते वपुरास्थितः सदा युगे युगे माधव तोयमन्थने । न चान्यदस्तीति भवत्समं क्वचिज्जनार्दनाद्यः स्वयं भूतमुत्तमम् ॥ १२.८ ॥

Así, oh Mādhava, has asumido siempre esa forma de Tortuga en cada era, durante el batido de las aguas. En verdad, en ninguna parte hay algo igual a Ti: Tú, Janārdana, eres por Ti mismo el Ser supremo.

Verse 9

त्वया ततम् विश्वमिदं महात्मन् स्वकाखिलान् वेद दिशश्च सर्वाः । कथं त्वमाद्यं परमं तु धाम विहाय चान्यं शरणं व्रजामि ॥ १२.९ ॥

Oh magnánimo, por Ti está penetrado este universo entero; conoces todo lo que es Tuyo—en su totalidad—y también todas las direcciones. ¿Cómo podría yo, abandonándote a Ti, el primordial y supremo refugio, acudir a otro amparo?

Verse 10

भवान् एकः पूर्वम् आसीत् ततश्च त्वत्तो मही सलिलं वह्निरुच्चैः । वायुस् तथा खं च मनोऽपि बुद्धि-श्चेतोगुणास्तत्प्रभवं च सर्वम् ॥ १२.१० ॥

Al principio, sólo Tú existías; después, de Ti surgieron la tierra, las aguas, el fuego (en lo alto), el viento y el cielo; también la mente y el intelecto (buddhi), las cualidades mentales y, en verdad, todo lo que de ellas procede.

Verse 11

त्वया ततं विश्वमिदं समस्तं सनातनस्त्वं पुरुषो मतो मे । समस्तविश्वेश्वर विश्वमूर्ते सहस्रबाहो जय देव देव । नमोऽस्तु रामाय महानुभाव ॥ १२.११ ॥

Por ti este universo entero está penetrado en su totalidad; según mi entendimiento, tú eres el Purusha eterno. Oh Señor de todo el universo, oh forma del cosmos, oh de mil brazos: victoria a ti, oh Dios de los dioses. Sea homenaje a Rāma, el de gran alma.

Verse 12

इति स्तुतो देववरः प्रसन्नः तदा राज्ञः सुप्रतीकस्य मूर्तिम् । संदर्शयामास ततोऽभ्युवाच वरं वृणीष्वेति च सुप्रतीकम् ॥ १२.१२ ॥

Así alabado, el dios excelso se mostró complacido. Entonces reveló su propia forma al rey Supratīka; y luego se dirigió a Supratīka diciendo: «Elige un don».

Verse 13

एवं श्रुत्वा वचनं तस्य राजा ससम्भ्रमं देवदेवं प्रणम्य । उवाच देवेश्वर मे प्रयच्छ लयं यदास्ते परमं वपुस्ते ॥ १२.१३ ॥

Al oír sus palabras, el rey—conmovido por reverente temblor—se postró ante el Dios de los dioses y dijo: «Oh Señor de los dioses, concédeme el laya (disolución) en el cual mora tu forma suprema».

Verse 14

इतीरिते राजवरः क्षणेन लयं तथाऽगादसुरघ्नमूर्तौ । स्थितस्तस्मिन्नात्मभूतो विमुक्तः स भूमिपः कर्मकाण्डैरनेकैः ॥ १२.१४ ॥

Dicho esto, el rey excelente, en un instante, entró en el laya en aquella forma que aniquila a los asuras. Establecido en ese estado—autonacido y liberado—ese soberano de la tierra quedó así libre, pese a los muchos procedimientos rituales (karma-kāṇḍas).

Verse 15

श्रीवराह उवाच । इतीरितं ते तु मया पुराणं स्वायम्भुवे चादिकृतैकदेशम् । शक्यं न चास्यैर्बहुभिः सहस्रैरपीह केनापि मुखेन वक्तुम् ॥ १२.१५ ॥

Dijo Śrī Varāha: «Así te he relatado este Purāṇa, una parte compuesta primero en la era de Svāyambhuva (Manu). Sin embargo, aun con muchos miles de bocas, nadie aquí puede expresarlo por completo».

Verse 16

उद्देशतः संस्मृतमात्रमेतन् मया भद्रे कथितं ते पुराणम् । समुद्रतोयात् परिमाणसृष्टिः क्वचित् क्वचिद् वृत्तमथो ह्यनर्घ्यम् ॥ १२.१६ ॥

Oh noble señora, te he relatado este Purāṇa sólo a grandes rasgos, cuanto pude recordar. De las aguas del océano surge el relato de las medidas y de la creación; y aquí y allá hay narraciones, en verdad de valor inestimable.

Verse 17

स्वयम्भुवा कथितं ब्रह्मणाऽपि नारायणेनेपि कुतो भवेऽन्यः । अशक्यमस्माभिरितीरितं ते तन्मूर्त्तित्वात् स्मरणेनेदमाद्यम् ॥ १२.१७ ॥

Esto ha sido narrado incluso por Svayambhū (Brahmā), y también por Brahmā; e incluso por Nārāyaṇa—¿cómo, entonces, podría hacerlo otro ser? Nosotros no podemos describírtelo; pero, puesto que ha tomado forma, esta realidad primordial debe ser recordada mediante la rememoración.

Verse 18

समुद्रे बालुकासंख्या विद्यते रजसः क्षितौ । न तु सृष्टेः पुनः संख्या क्रीडतः परमेष्ठिनः ॥ १२.१८ ॥

Los granos de arena del océano pueden contarse, y las partículas de polvo sobre la tierra pueden contarse; pero el número de las creaciones del Parameṣṭhin, cuando juega, no puede contarse.

Verse 19

एष नारायणस्यांशो मया प्रोक्तः शुचिस्मिते । क्रीते वृत्तान्त एषश्च किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ १२.१९ ॥

Oh tú de sonrisa pura, he expuesto esta porción referente a Nārāyaṇa. Éste es el episodio tal como ocurrió—¿qué más deseas escuchar?