Adhyaya 167

Verse 2

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि तत्रस्थां भूतमातृकाम् । सावित्र्या वारूणे भागे शतधन्वंतरे स्थिताम् । नवकोटि गणैर्युक्तां प्रेतभूतसमाकुलाम् । पूजितां सिद्धगंधर्वैर्देवादिभिरनेकशः

Īśvara dijo: Entonces, oh gran Diosa, debe uno ir a Bhūtamātṛkā que allí mora—situada en el cuadrante de Varuṇa de Sāvitrī, a la distancia de cien longitudes de arco—acompañada por nueve koṭis de gaṇas, atestada de pretas y bhūtas, y venerada muchas veces por Siddhas, Gandharvas, los dioses y otros seres.

Verse 3

देव्युवाच । भूतमातेति संहृष्टा ग्रामेग्रामे पुरेपुरे । गायन्नृत्यन्हसंल्लोकः सर्वतः परिधावति

La Diosa dijo: Jubiloso, el pueblo en cada aldea y en cada ciudad corre en todas direcciones, cantando, danzando y riendo, clamando: «¡Bhūtamātā!»

Verse 4

उन्मत्तवत्प्रलपते क्षितौ पतति मत्तवत् । क्रुद्धवद्धावति परान्मृतवत्कृष्यते हि सः

Balbucea como un demente, cae al suelo como un ebrio, se lanza contra otros como si estuviera airado, y es arrastrado como si estuviera muerto.

Verse 5

सुखभंगांश्च कुरुते लोको वातगृहीतवत् । भूतवद्भस्ममूत्रांबुकर्दमानवगाहते

La gente provoca trastornos y quiebra el bienestar ordinario, como si estuviera tomada por un espíritu de viento; como poseídos, se zambullen en ceniza, orina, agua y lodo.

Verse 6

किमेष शास्त्रनिर्दिष्टो मार्गः किमुत लौकिकः । मुह्यते मे मनो देव तेन त्वं वक्तुमर्हसि

¿Es éste un sendero prescrito por las śāstras, o tan sólo una vía mundana? Mi mente está confundida, oh Señor; por ello, dígnate explicarlo.

Verse 7

कथं सा पुरुषैः पूज्या प्रभासक्षेत्रवासिभिः । कस्मात्तत्र गता देवी कस्मिन्काले समागता । कस्मिन्दिने तु मासे तु तस्याः कार्यो महोत्सवः

¿Cómo debe ser venerada esa Diosa por los moradores de Prabhāsakṣetra? ¿Por qué motivo fue allí la Diosa y en qué tiempo llegó? ¿Y en qué día y en qué mes debe celebrarse su gran festividad?

Verse 8

ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि यत्ते किंचिन्मनोगतम् । आस्तिकाः श्रद्दधानाश्च भवन्तीति मतिर्मम

Īśvara dijo: «Escucha, oh Devī; te explicaré lo que ha surgido en tu corazón. Mi convicción es ésta: que los seres se vuelven fieles y colmados de confianza (en el Dharma y en lo sagrado)».

Verse 9

चाक्षुषस्यान्तरेऽतीते प्राप्ते वैवस्वतेऽन्तरे । दक्षापमानात्संजाता तदा पर्वतपुत्रिका

Cuando el Manvantara de Cākṣuṣa hubo pasado y llegó el Manvantara de Vaivasvata, entonces—nacida a causa del ultraje de Dakṣa—volvió a manifestarse la Hija de la Montaña.

Verse 10

द्वापरे तु द्वितीये वै दत्ता त्वं पर्वतेन मे । विवाहे चैव संजाते सर्वदेवमनोरमे

En el segundo Dvāpara-yuga, la Montaña (Himālaya) en verdad te entregó a mí; y cuando se celebró el matrimonio, deleitó a todos los dioses.

Verse 11

त्वया च सहितः पूर्वं मन्दरे चारुकंदरे । अक्रीडं च मुदा युक्तो दिव्यक्रीडनकैः प्रिये । पीनोन्नतनितंबेन भ्राजमाना कुचोन्नताम्

Antes, oh amada, contigo jugué gozoso en las hermosas grutas de Mandara, con juguetes divinos; y tú resplandecías con caderas plenas y alzadas, y con el pecho prominente.

Verse 12

सिताब्जवदनां हृष्टां दृष्ट्वाऽहं त्वां महाप्रभाम् । दग्धकामतरोः कन्दकंदलीमिव निःसृताम् । महार्हशयनस्थां त्वां तदा कामितवानहम्

Al verte—gozosa, de rostro como loto blanco y de gran fulgor—como un tierno brote que surge del árbol de los deseos calcinado, y recostada en un lecho espléndido, entonces te deseé.

Verse 13

सुरते तव संजातं दिव्यं वर्षशतं यदा । तदा देवि समुत्थाय निरोधान्निर्गता बहिः

Cuando, en tu unión amorosa, hubieron transcurrido cien años divinos, entonces, oh Devī, te levantaste y—liberada de toda contención—saliste afuera.

Verse 14

तवोदकात्समुत्तस्थौ नार्येका गह्वरोदरा । कृष्णा करालवदना पिंगाक्षी मुक्तमूर्धजा

De tu fluido corporal surgió una sola mujer, de vientre hondo; negra de tez, de rostro terrible, de ojos leonados y cabellera suelta.

Verse 15

कपालमालाभरणा बद्धमुण्डार्धपिंडका । खट्वांगकंकालधरा रुण्डमुंडकरा शिवा

Llevaba por adorno una guirnalda de cráneos, con racimos de medias cabezas atadas; portaba un khaṭvāṅga y un esqueleto, y en sus manos llevaba cabezas cercenadas y calaveras: era la feroz Śivā (asistente femenina de Śiva).

Verse 16

द्वीपिचर्माम्बरधरा रणत्किंकिणिमेखला । डमड्डमरुकारा च फेत्कारपूरिताम्बरा

Vestida con piel de leopardo, ceñida con un cinturón de campanillas tintineantes, haciendo resonar el tambor ḍamaru, llenó el cielo con sus feroces alaridos.

Verse 17

तस्याश्च पार्श्वगा अन्यास्तासां नामानि मे शृणु । सख्यो ब्राह्मणराक्षस्यस्तासां चैव सुदर्शनाः

A sus costados había también otras mujeres—escucha de mí sus nombres. Eran sus compañeras, brāhmaṇa-rākṣasīs, y ellas igualmente eran de apariencia deslumbrante.

Verse 18

दशकोटिप्रभेदेन धरां व्याप्य सुसंस्थिताः । मुख्यास्तत्र चतस्रो वै महाबलपराक्रमाः

Se extendieron por la tierra en incontables divisiones—diez crores en su variedad—y permanecen firmemente establecidas. Entre ellas, cuatro son tenidas por principales, dotadas de gran fuerza y poder heroico.

Verse 19

रक्तवर्णा महाजिह्वाऽक्षया वै पापकारिणी । एतासामन्वये जाताः पृथिव्यां ब्रह्मराक्षसाः

De color rojo, de gran lengua, inagotables y en verdad hacedoras de pecado—de la estirpe de estas, sobre la tierra, nacieron los Brahma-rākṣasas.

Verse 20

श्लेष्मातकतरौ ह्येते प्रायशः सुकृतालयाः । उत्तालतालचपला नृत्यंति च हसंति च

Se las ve en los árboles śleṣmātaka, y por lo común moran donde se atesora el mérito. Inquietas con el estruendo del ritmo y el compás, danzan—y también ríen.

Verse 21

विज्ञेया इह लोकेऽस्मिन्भूतानां मूलनायकाः । अतिकृष्णा भवन्त्येते व्यंतरान्तरचारिणः

Sabe que, en este mismo mundo, éstos son los caudillos primordiales de los bhūtas. De forma sumamente oscura, se desplazan por los espacios interiores como vyantaras.

Verse 22

वृक्षाग्रमात्रमाकाशं ते चरंति न संशयः

Vagan por el cielo sólo hasta la altura de la copa de un árbol; de ello no hay duda.

Verse 23

तथैव मम वीर्यात्तु मद्रूपाभरणः पुमान् । कपालखट्वांगधरो जातश्चर्मविगुण्ठितः

Así también, de mi propia potencia surgió un varón, ornado con mi misma semejanza: portaba un cráneo y el báculo khaṭvāṅga, y estaba envuelto en una piel.

Verse 24

अनुगम्यमानो बहुभिर्भूतैरपि भयंकरः । सिंहशार्दूलवदनैर्वदनोल्लिखितांबरैः

Seguido por muchos bhūtas, era en verdad terrible: lo rodeaban seres de rostro de león y de tigre, cuyos rostros alzados parecían raspar el mismo cielo.

Verse 25

एवं देवि तदा जातः क्षुधाक्रान्तो बभाष माम् । अतोऽहं क्षुधितं दृष्ट्वा वरं हीमं च दत्तवान्

Así, oh Devī, cuando hubo nacido, vencido por el hambre me habló. Por ello, al verlo famélico, le concedí un don: apropiado y formidable.

Verse 26

युवयोर्हस्तसंस्पर्शान्नक्तमेवास्तु सर्वशः । नक्तं चैव बलीयांसौ दिवा नातिबलावुभौ । पुत्रवद्रक्षतं लोकान्धर्मश्चैवानुपाल्यताम्

Por el contacto de vuestras manos, que en todas partes sea noche. Y en verdad, de noche vosotros dos seréis más poderosos; de día no seáis en exceso fuertes. Proteged los mundos como si fueran vuestros propios hijos, y que el dharma sea debidamente sostenido.

Verse 27

इत्युक्तौ तौ मया तत्र भूतमातृगणौ प्रिये । एकीभूतौ क्षणेनैव तौ भवानीभवोद्भवौ

Así les hablé allí a esos dos, oh amada: a aquellas huestes de las Madres de los bhūtas. En un solo instante, los dos—nacidos de Bhavānī y de Bhava—se fundieron en uno.

Verse 28

दृष्ट्वा हृष्टमनाश्चाहमवोचं त्वां शुचिस्मिते

Al verlos, mi corazón se colmó de júbilo, y te hablé, oh de sonrisa pura.

Verse 29

कल्याणि पश्यपश्यैतौ ममांशाच्च समुद्भवौ । बीभत्साद्भुतशृंगारधारिणौ हास्यकारिणौ

Oh bienaventurada, mira—mira a estos dos, nacidos de una porción de mi propio ser. Portan los matices de lo terrible, lo maravilloso y lo erótico, y provocan la risa.

Verse 30

भ्रातृभांडा भूतमाता तथैवोदकसेविता । संज्ञात्रयं स्मृतं देवि लोके विख्यातपौरुषम्

«Bhrātṛbhāṃḍā», «Bhūtamātā» y asimismo «Udakasevitā»: estos tres nombres son recordados, oh Devī, como célebres por su valentía en el mundo.

Verse 31

पुनः कृतांजलिपुटौ दृष्ट्वा मामूचतुस्तदा । आवयोर्भगवन्कुत्र स्थाने वासो भविष्यति

Entonces, de nuevo juntando las palmas en reverencia, me miraron y dijeron: «Oh Señor, ¿en qué lugar será nuestra morada?»

Verse 32

इत्युक्तवन्तौ तौ तत्र वरेण च्छन्दितौ मया । अस्ति सौराष्ट्रविषये भारते क्षेत्रमुत्तमम्

Cuando aquellos dos hablaron así, les concedí una gracia y dije: «En Bhārata, dentro de la región de Saurāṣṭra, existe un campo sagrado sin igual.»

Verse 33

प्रभासेति समाख्यातं तत्र क्षेमं मम प्रियम् । कूर्मस्य नैरृते भागे स्थितं वै दक्षिणे परे

Es célebre con el nombre de «Prabhāsa»; allí se halla mi amado asiento de bienestar y buen augurio. Está situado al sur, en el cuadrante suroeste del trazado sagrado llamado «Kūrma».

Verse 34

स्वाती विशाखा मैत्रं च यत्र ऋक्षत्रयं स्मृतम् । तस्मिन्स्थाने सदा स्थेयं यावन्मन्वन्तरावधि

Donde se recuerda la tríada de mansiones lunares—Svātī, Viśākhā y Maitra—en ese mismo lugar habréis de permanecer siempre, hasta el fin del Manvantara.

Verse 35

अन्यदा जीविकं वच्मि तव भूतप्रिये सदा

En otra ocasión te hablaré de tu sustento, oh tú, siempre amado por los seres.

Verse 36

यत्र कण्टकिनो वृक्षा यत्र निष्पाववल्लरी । भार्या पुनर्भूर्वल्मीकस्तास्ते वसतयश्चिरम्

Donde hay árboles espinosos, donde crece la enredadera niṣpāva—allí también (sea) tu esposa “Punarbhū”, y el hormiguero tu morada; ésas serán tus residencias por largo tiempo.

Verse 37

यस्मिन्गृहे नराः पञ्च स्त्रीत्रयं तावतीश्च गाः । अन्धकारेंधनाग्निश्च तद्गृहे वसतिस्तव

En la casa donde haya cinco hombres, tres mujeres y otras tantas vacas, y donde haya oscuridad, leña y fuego—en esa casa está tu morada.

Verse 38

भूतैः प्रेतैः पिशाचैश्च यत्स्थानं समधिष्ठितम् । एकावि चाष्टबालेयं त्रिगवं पञ्चमाहिषम् । षडश्वं सप्तमातंगं तद्गृहे वसतिस्तव

Aquel lugar de morada que está ocupado por bhūtas, pretas y piśācas—allí, oh Diosa, está tu asiento: donde hay una oveja, ocho novillos jóvenes, tres vacas, cinco búfalos, seis caballos y siete elefantes—en esa casa está tu residencia.

Verse 39

उद्दालकान्नपिटकं तद्वत्स्थाल्यादिभाजनम् । यत्र तत्रैव क्षिप्तं च तव तच्च प्रतिश्रयम्

Donde una cesta de grano/alimento, y asimismo ollas y utensilios como vasijas de cocción, son arrojados y quedan esparcidos por doquier—también allí, oh Diosa, está tu albergue.

Verse 40

मुशलोलूखले स्त्रीणामास्या तद्वदुदुंबरे । भाषणं कटुकं चैव तत्र देवि स्थितिस्तव

En el mortero y la mano, en las bocas de las mujeres, y asimismo en el árbol udumbara; y donde la palabra es áspera y amarga—allí, oh Diosa, permanece tu presencia.

Verse 41

खाद्यन्ते यत्र धान्यानि पक्वापक्वानि वेश्मनि । तद्वच्छाखाश्च तत्र त्वं भूतैः सह चरिष्यसि

En la casa donde se comen los granos—cocidos y sin cocer—sin cuidado ni discernimiento, y donde también se dejan en desorden ramas y ramillas, allí vagarás junto con los bhūtas.

Verse 42

स्थालीपिधाने यत्राग्निं ददते विकला नराः । गृहे तत्र दुरिष्टानामशेषाणां समाश्रयः

En la casa donde hombres torpes o negligentes ponen el fuego sobre la tapa de la olla, ese hogar se vuelve refugio de todos los presagios funestos y de toda mala acción.

Verse 43

मानुष्यास्थि गृहे यत्र अहोरात्रे व्यवस्थितम् । तत्रायं भूतनिवहो यथेष्टं विचरिष्यति

Donde huesos humanos permanecen guardados en una casa día y noche, allí esa hueste de bhūtas vagará a su antojo.

Verse 44

सर्वस्मादधिकं ये न प्रवदन्ति पिनाकिनम् । साधारणं वदंत्येनं तत्र भूतैः समाविश

Quienes no proclaman a Pinākin (Śiva) como superior a todo, sino que lo llaman simplemente “común”, entrad allí junto con los bhūtas.

Verse 45

कन्या च यत्र वै वल्ली रोहीनाम जटी गृहे । अगस्त्य पादपो वापि बंधुजीवो गृहेषु वै

Y donde, en una casa, haya la enredadera llamada Kanyā, o la planta de mechones llamada Rohī; o la planta llamada Agastya; o el Bandhujīva en los hogares—tal casa se cuenta también entre las aptas para tales influencias.

Verse 46

करवीरो विशेषेण नंद्यावर्तस्तथैव च । मल्लिका वा गृहे येषां भूतयोग्यं गृहं हि तत्

Especialmente si en una casa hay karavīra (adelfa), y asimismo la planta nandyāvarta, o mallikā (jazmín), en verdad esa casa es apta como morada de los bhūtas (espíritus).

Verse 47

तालं तमालं भल्लातं तिंतिणीखंडमेव वा । बकुलं कदलीखंडं कदंबः खदिरोऽपि वा

Una tāla (palmera), un tamāla, un bhallāta, o incluso un macizo de tiṁtiṇī; un bakula, un grupo de plátanos, un kadamba, o también un khadira: cuando tales árboles crecen en el ámbito doméstico, se cuentan entre esos signos.

Verse 48

न्यग्रोधो हि गृहे येषामश्वत्थं चूत एव वा । उदुंबरश्च पनसः सर्वभूत प्रियं हि तत्

La casa en la que hay nyagrodha (baniano), o aśvattha (higuera sagrada), o cūta (mango); y también udumbara (higuera en racimos) o panasa (yaca/jaca), esa morada es amada y grata para todos los seres.

Verse 49

यत्र काकगृहं वै स्यादारामे वा गृहेऽपि वा । भिक्षुबिंबं च वै यत्र गृहे दक्षिणके तथा

Dondequiera que haya una “casa de cuervos” (kāka-gṛha), sea en un jardín o incluso dentro de una vivienda; y donde en la casa esté el bhikṣu-bimba (efigie o señal del mendicante), especialmente en el lado sur—

Verse 50

बिंबमूर्ध्वं च यत्रस्थं तत्र भूतनिवेशनम्

Allí donde tal efigie (bimba) está colocada en lo alto, allí mismo se halla la morada de los bhūtas (espíritus).

Verse 51

लिंगार्चनं न यत्रैव यत्र नास्ति जपादिकम् । यत्र भक्तिविहीना वै भूतानां तान्गृहान्वदेत्

Donde no hay adoración del Linga, donde el japa y los ritos aliados están ausentes, y donde falta la devoción, tales casas deben ser llamadas moradas de los bhūtas (espíritus).

Verse 52

मलिनास्यास्तु ये मर्त्या मलिनांबर धारिणः । मलदंता गृहस्था ये गृहं तेषां समाविश

Aquellos mortales cuyos rostros están sucios, que visten prendas manchadas, y los dueños de casa cuyos dientes son fétidos: entra en las casas de tales personas.

Verse 53

अगम्यनिरता ये तु मैथुने व्यभिचारतः । संध्यायां मैथुनं यांति गृहं तेषां समाविश

Aquellos que se dedican a relaciones prohibidas y actúan con mala conducta sexual, y aquellos que tienen relaciones sexuales al crepúsculo (saṃdhyā): entra en las casas de tales personas.

Verse 54

बहुना किं प्रलापेन नित्यकर्मबहिष्कृताः । रुद्रभक्तिविहीना ये गृहं तेषां समाविश

¿De qué sirve hablar tanto? Aquellos que dejan de lado sus deberes diarios, y aquellos que carecen de devoción a Rudra: entra en las casas de tales personas.

Verse 55

अदत्त्वा भुंजते योऽन्नं बंधुभ्योऽन्नं तथोदकम् । सपिण्डान्सोदकांश्चैव तत्कालात्तान्नरान्भज

Quien come alimentos sin dar primero (una parte), y no provee comida y agua a los parientes —especialmente a aquellos que comparten el mismo piṇḍa y oblación de agua— desde ese mismo momento, adhiérete a tales hombres.

Verse 56

यत्र भार्या च भर्ता च परस्परविरोधिनौ । सह भूतैर्गृहं तस्य विश त्वं भयवर्ज्जिता

Donde esposa y esposo se oponen y se odian mutuamente—entra en esa casa junto con los bhūtas; entra libre de temor.

Verse 57

वासुदेवे रतिर्नास्ति यत्र नास्ति सदा हरिः । जपहोमादिकं नास्ति भस्म नास्ति गृहे नृणाम्

En las casas de los hombres donde no hay amor por Vāsudeva, donde Hari no es recordado siempre, donde faltan el japa, el homa y prácticas semejantes, y donde no está la bhasma (ceniza sagrada)—

Verse 58

पर्वस्वप्यर्चनं नास्ति चतुर्दश्यां विशेषतः

Aun en los días festivos no se realiza adoración; especialmente en caturdaśī, el decimocuarto día lunar.

Verse 59

कृष्णाष्टम्यां च ये मर्त्याः संध्यायां भस्मवर्जिताः । पंचदश्यां महादेवं न यजंति च यत्र वै

Aquellos mortales que, en Kṛṣṇāṣṭamī, realizan el rito del crepúsculo sin bhasma (ceniza sagrada), y aquel lugar donde, en el decimoquinto día, no se venera a Mahādeva—tal sitio queda señalado por la mengua del dharma.

Verse 60

पौरजानपदैर्यत्र प्राक्प्रसिद्धा महोत्सवाः । क्रियते पूर्ववन्नैव तद्गृहं वसतिस्तव

Donde las grandes festividades, antaño célebres entre los vecinos de la ciudad y del campo, ya no se celebran como antes—allí, esa casa se vuelve tu morada.

Verse 61

वेदघोषो न यत्रास्ति गुरुपूजादिकं न च । पितृकर्मविहीनं च तद्भूतस्य गृहं स्मृतम्

Donde no hay recitación del Veda, ni veneración a los maestros y demás, y se descuidan los ritos a los antepasados—esa casa se dice morada de un bhūta (espíritu inquieto).

Verse 62

रात्रौरात्रौ गृहे यस्मिन्कलहो जायते मिथः । बालानां प्रेक्षमाणानां यत्र वृद्धश्च पूर्वतः । भक्षयेत्तत्र वै हृष्टा भूतैः सह समाविश

En la casa donde, noche tras noche, surgen disputas entre los suyos—donde los niños miran y hasta el anciano va a la cabeza—allí, gozosos, entran con los bhūtas y devoran la paz y el bienestar.

Verse 63

कस्मिन्मासे दिने चापि भवित्री लोकपूजिता । इत्युक्तोऽहं तया देवि तामवोचं पुनः प्रिये

“¿En qué mes y en qué día seré venerada por el pueblo?”—así me preguntó ella; oh Diosa, oh amada, y yo le hablé de nuevo.

Verse 64

अमा या माधवे मासि तस्मिन्या च चतुर्दशी । तस्यां महोत्सवस्तत्र भविता ते चिरंतनः

En la amāvāsyā (luna nueva) que cae en el mes de Mādhava, y en la caturdaśī (decimocuarto día) vinculada a ella—en esa ocasión habrá allí un gran festival, perdurable para ti por largo tiempo.

Verse 65

याः स्त्रियस्तां च यक्ष्यंति तस्मिन्काले महोत्सवे । बलिभिः पुष्पधूपैश्च मा तासां त्वं गृहे विश

A las mujeres que la adorarán en ese tiempo del gran festival—con ofrendas de bali, flores e incienso—no entres tú en sus casas.

Verse 66

नारायण हृषीकेश पुण्डरीकाक्ष माधव । अच्युतानंत गोविंद वासुदेव जनार्दन

Nārāyaṇa, Hṛṣīkeśa, Puṇḍarīkākṣa, Mādhava; Acyuta, Ananta, Govinda, Vāsudeva, Janārdana: estos Nombres divinos son invocados en alabanza.

Verse 67

नृसिंह वामनाचिंत्य केशवेति च ये जनाः । रुद्र रुद्रेति रुद्रेति शिवाय च नमोनमः

Quienes dicen: «Nṛsiṃha, Vāmana, Acintya, Keśava», y repiten: «Rudra, Rudra, Rudra», ofreciendo una y otra vez reverencia a Śiva—quedan amparados por tal devoción.

Verse 68

वक्ष्यंति सततं हृष्टास्तेषां धनगृहादिषु । आरामे चैव गोष्ठे च मा विशेथाः कथंचन

Siempre hablarán con deleite de sus tesoros, sus casas y cosas semejantes. No entres jamás, bajo ninguna circunstancia, en sus jardines de recreo ni en sus establos de ganado.

Verse 69

देशाचाराञ्ज्ञा तिधर्माञ्जपं होमं च मंगलम् । दैवतेज्यां विधानेन शौचं कुर्वंति ये जनाः । लोकापवादभीता ये पुमांसस्तेषु मा विश

No entres entre aquellos hombres que—conociendo las costumbres del país y los preceptos del dharma—realizan japa, homa, ritos auspiciosos y el culto a las deidades conforme a la norma, y se mantienen puros por temor a la censura pública.

Verse 70

देव्युवाच । कदा पूजा प्रकर्तव्या भूतमातुः सुखार्थिभिः । पुरुषैर्देवदेवेश एतन्मे वक्तुमर्हसि

La Diosa dijo: «Oh Señor de los dioses, ¿cuándo deben los hombres que buscan bienestar realizar la adoración a Bhūtamātṛ? Te ruego que me lo declares».

Verse 71

ईश्वर उवाच । सर्वत्रैषा भगवती बालानां हितकारिणी । नामभेदैः कालभेदैः क्रियाभेदैश्च पूज्यते

Dijo Īśvara: «En todas partes esta Diosa Bienaventurada, bienhechora de los niños, es venerada: con distintos nombres, en distintos tiempos y mediante diversos ritos».

Verse 72

प्रतिपत्प्रभृति वैशाखे यावच्चतुर्दशीतिथिः । तावत्पूजा प्रकर्तव्या प्रेरणीप्रेक्षणीयकैः

Desde el primer día lunar de Vaiśākha hasta la decimocuarta tithi, durante todo ese lapso debe realizarse la adoración, con las observancias auxiliares y los debidos arreglos rituales.

Verse 73

भग्नामपि गतां चैनां जरत्तरुतले स्थिताम् । सेचयिष्यंति ये भक्त्या जलसंपूर्णगंडुकैः

Aunque su imagen esté quebrada, desplazada y colocada al pie de un árbol añejo, quienes con devoción la rociaren (y la bañaren) con vasijas colmadas de agua—

Verse 74

ग्रीवासूत्रकसिन्दूरैः पुष्पैर्धूपैस्तथार्चयेत् । तत्र सिद्धवटः पूज्यः शाखां चास्य विनिक्षिपेत्

Allí debe adorársela con hilos al cuello (amuletos), bermellón (sindūra), flores e incienso. Allí también ha de venerarse el Siddhavaṭa, el ‘baniano de los siddhas’, y depositar una de sus ramas como ofrenda ritual.

Verse 75

पूजितां तां नरैर्यत्नादवलोक्य शुभेप्सुभिः । भोजयेत्क्षिप्रासंयावकृशरापूपपायसैः

Tras contemplar con esmero su forma ya adorada, los hombres que anhelan frutos auspiciosos deben luego ofrecer una comida ritual, con manjares como kṣiprā, saṃyāva, kṛśarā, tortas pūpa y pāyasa (arroz dulce con leche).

Verse 76

एवं विधिं यः कुरुते पुरुषो भक्तिभावतः । स पुत्रपशुवृद्धिं च शरीरारोग्यमाप्नुयात्

El hombre que realiza este rito de este modo, con espíritu de devoción, alcanza el aumento de hijos varones y de ganado, y también la salud del cuerpo.

Verse 77

न शाकिन्यो गृहे तस्य न पिशाचा न राक्षसाः । पीडां कुर्वन्ति शिशवो यान्ति वृद्धिमनामयाम्

En su casa no habrá Śākinīs, ni Piśācas, ni Rākṣasas; no afligirán a sus niños, y los niños crecerán sin enfermedad, en sana fortaleza.

Verse 78

अथ देवि प्रवक्ष्यामि प्रतिपत्प्रभृति क्रमात् । यथोत्सवो नरैः कार्यः प्रेरणीप्रेक्षणीयकैः

Ahora, oh Diosa, explicaré en el debido orden—comenzando desde el primer día lunar—cómo debe ser celebrado el festival por la gente, con organizadores y observadores designados que lo supervisen.

Verse 79

विकर्मफलनिर्द्देशैः पाखंडानां विटंबनैः । प्रदर्श्यते हास्यपरैर्नरैरद्भुतचेष्टितैः

Se representa por hombres entregados al despliegue humorístico, mediante actuaciones asombrosas, señalando los frutos de las malas acciones y ridiculizando a los herejes hipócritas.

Verse 80

पञ्चम्यां तु विशेषेण रात्रौ कोलाहलः शुभे । जागरं तत्र कुर्वीत देवीं पूज्य प्रयत्नतः

Pero, especialmente en el quinto día lunar, en esa noche auspiciosa, debe haber alegre bullicio; allí se ha de velar, adorando a la Diosa con fervoroso empeño.

Verse 81

विश्वस्य धनलोभेन स्वाध्यायो निहतः पतिः । आरोप्यमाणं शूलाग्रमेनं पश्यत भो जनाः

¡Mirad, oh gente! Por codicia de riquezas, el maestro del estudio sagrado ha sido asesinado. ¡Ved cómo es alzado en la punta de una estaca!

Verse 82

दृष्टो भवद्भिर्दुष्टः स परदारावमर्शकः । छित्त्वा हस्तौ च खड्गेन खरारूढस्तु गच्छति

Habéis visto a este hombre malvado, violador de la esposa ajena. Con las manos cortadas por una espada, se marcha montado en un asno.

Verse 83

शीर्णश्चैवासिपत्रेण अस्याभरणभूषितः । सुखासन समारूढः सुकृती यात्यसौ सुखम्

Aunque abatido por la hoja de la espada, está adornado con ornamentos; sentado en un asiento cómodo, ese hombre meritorio se dirige a la felicidad.

Verse 84

हे जनाः किं न पश्यध्वं स्वामिद्रोहकरं परम् । करपत्रैर्विदार्यंतमुच्छलच्छोणितान्तरम्

¡Oh gente! ¿No veis a este, el peor de los traidores a su señor? Está siendo desgarrado con sierras de mano, con sus entrañas brotando sangre a borbotones.

Verse 85

चौरः किलायं संप्राप्तः सर्वोद्वेगकरः परः । दंडप्रहाराभिहतो नीयते दंडपाशकैः

Ciertamente, este ladrón ha sido capturado, la causa misma del terror para todos. Golpeado con bastones, es llevado por los oficiales que portan varas y lazos.

Verse 86

प्रेक्षकैश्चेष्टितः शश्वदारटन्विविधैः स्वरैः । संयम्य नीयते हन्तुं लज्जितोऽधोमुखो जनाः

Instigado por los espectadores con gritos continuos, es atado y llevado a la ejecución, avergonzado y con el rostro abatido, oh gente.

Verse 87

सितकेशं सितश्मश्रुं सितांबरधरध्वजम् । विटंकाद्यैश्च चेटीभिर्हन्यमानं न पश्यथि

¿No lo veis, de cabello blanco, barba blanca y vestido de blanco, siendo golpeado por sirvientas y asistentes con garrotes?

Verse 88

गृहान्निष्क्राम्य मां रंडां गृहं नीत्वाऽकरोद्रतिम् । कस्मादसौ न कुरुते मूढो भरणपोषणम्

Habiéndome sacado de mi hogar, a mí, una viuda, y llevándome a su casa, buscó placer. ¿Por qué ese necio no cumple ahora con el deber de mantenerme?

Verse 89

भैरवाभरणो नेता सदा घूर्णितलोचनः । प्रवृत्ततंद्रवन्मूढो वध्यश्चासावितस्ततः

Un líder adornado como Bhairava, con los ojos siempre girando, engañado como si estuviera vencido por el estupor; por lo tanto, merecía castigo y ejecución.

Verse 90

निर्वेदेकोऽस्य हृदये धनक्षेत्रादिसंभवः । गृहीतं यदनेनाद्य बालेनापि महाव्रतम् । रक्ताक्षं काककृष्णांगं सत्वरं किं न पश्यथि

Solo hay en su corazón un disgusto mundano nacido de la riqueza y las tierras. Sin embargo, hoy ha tomado un 'gran voto', como un simple niño. ¿Por qué no veis rápidamente sus ojos rojos y sus miembros negros como un cuervo?

Verse 91

तरुकोटरगान्बद्ध्वा अन्याञ्छृंखलया तथा । शरौघैः काष्ठकैश्चैव बहुभिः शकलीकृतान्

A unos los ató dentro de las oquedades de los árboles; a otros los sujetó con cadenas. Con lluvias de flechas y con muchas mazas de madera, los hizo pedazos.

Verse 92

विमुक्तहक्काहुंकारा न्सुप्रहारान्निरीक्षत

¡Contemplad los golpes feroces, descargados entre ásperos gritos y rugidos!

Verse 93

इमां कृष्णार्धवदनां ग्रहीष्यसि दुरात्मिकाम् । विमुक्तकेशां नृत्यन्तीं पश्यध्वं योगिनीमिव

Prenderás a esta mujer malvada, cuyo rostro es medio negro. Mirad: lleva el cabello suelto y danza como una yoginī.

Verse 94

गम्भीर नूपुरध्वानप्रवृद्धोद्धततांडवा । उन्मत्तनेत्रचरणा यात्येषा डिम्भमण्डली

Con un tāṇḍava desenfrenado, acrecentado por el hondo tañido de sus ajorcas—con ojos y pasos en delirio—esta turba de miserables prosigue su marcha.

Verse 95

कटीतटस्थपिटिकोल्लसत्कंबलधारिणी । अटते नटती ह्युर्वी परितश्च गृहाद्गृहम्

Cubierta con una manta, destacando la bolsa que cuelga de su cintura, vaga de un lado a otro—danzando sobre la tierra—yendo en derredor de casa en casa.

Verse 96

इत्येवमादिभिर्नित्यं प्रेरणीप्रेक्षणीयकैः । प्रेरयेत्तान्महानित्थं पुत्रभ्रातृसुहृद्वृतः

Así, continuamente—mediante incitaciones y ostentosas exhibiciones—los azuzaba aquel gran malvado, rodeado de sus hijos, hermanos y amigos.

Verse 97

एकादश्यां नवम्यां वा दीपं प्रज्वाल्य कुण्डकम् । मुखबिंबानि तत्रैव लेपदारुकृतानि वै

En el undécimo día o en el noveno, tras encender una lámpara en un cuenco pequeño, colocaban allí mismo máscaras semejantes a rostros, hechas en verdad de madera y yeso.

Verse 98

विचित्राणि महार्हाणि रौद्रशान्तानि कारयेत् । मातृणां चण्डिकादीनां राक्षसानां तथैव च

Deben mandarse hacer imágenes maravillosas y preciosas, de aspecto tanto feroz como apaciguador: de las Madres, como Caṇḍikā, y asimismo de los Rākṣasas.

Verse 99

भूतप्रेतपिशाचानां शाकिनीनां तथैव च । मुखानि कारयेत्तत्र हावभावकृतानि च

Allí también deben hacerse rostros de bhūtas, pretas, piśācas y asimismo de śākinīs, elaborados con gestos y expresiones de ánimo.

Verse 100

रक्षिभिर्बहुभिर्गुप्तं तिर्य ग्ध्वनिपुरःसरम् । अमावास्यां महादेवि क्षिपेत्पूजाक्रमैर्नरः

Oh Mahādevī, en la noche de luna nueva, un hombre debe, siguiendo el debido orden del culto, arrojar (el rito/las ofrendas), con muchos guardias apostados, en medio de sonidos laterales y con un clamor tumultuoso que va por delante.

Verse 101

ततः प्रदोषसमये यत्र देवी जनैर्वृता । तत्र गच्छेन्महारावैः फेत्कारा कुलकीर्तनैः

Luego, al tiempo del crepúsculo (pradoṣa), al lugar donde la Diosa está rodeada por la gente, debe acudirse con grandes clamores, con gritos agudos y con proclamaciones del propio linaje.

Verse 102

वीरचर्याविधानेन नगरे भ्रामयेन्निशि । वीरचर्या स कथितो दीपः सर्वार्थसाधकः

Según la observancia prescrita llamada vīracaryā, debe recorrerse la ciudad de noche. Esta vīracaryā es declarada una “lámpara” que cumple todos los fines.

Verse 103

नित्यं निष्क्रामयेद्दीपं याव त्पञ्चदशी तिथिः । पञ्चदश्यां प्रकुर्वीत भूतमातुर्महोत्सवम् । तस्य गृहेश्वरं यावद्गृहे विघ्नं न जायते

Debe sacarse la lámpara cada día hasta el decimoquinto día lunar. En el decimoquinto, ha de celebrarse la gran festividad de Bhūtamātṛ. Para ese dueño de casa, mientras permanezca allí, no surge obstáculo alguno en su hogar.

Verse 104

अथ कालान्तरेऽतीते भूतमातुः शरीरतः । जाताः प्रस्वेदबिन्दुभ्यः पिशाचाः पञ्चकोटयः

Luego, pasado algún tiempo, del cuerpo de Bhūtamātṛ nacieron—de gotas de sudor—cinco koṭis de piśācas.

Verse 105

सर्वे ते क्रूरवदना जिह्वाज्वालाकृशोदराः । पाणिपात्राः पिशाचास्ते निसृष्टबलिभोजनाः

Todos tenían rostros feroces, lenguas como llamas y vientres enjutos. Esos piśācas usaban las manos como cuencos y vivían de las ofrendas (bali) que se disponían.

Verse 106

धमनीसंतताः शुष्काः श्मश्रुलाश्चर्मवाससः । उलूखलैराभरणैः शूर्पच्छत्रासनांबराः

Se les marcaban las venas; estaban resecos, barbados y vestidos con pieles. Llevaban morteros por adornos, y como pertrechos canastos de aventar, sombrillas, asientos y coberturas—

Verse 107

नक्तं ज्वलितकेशाढ्या अंगारानुद्गिरंति वै । अंगारकाः पिशाचास्ते मातृमार्गानुसारिणः

De noche, con cabelleras en llamas, en verdad escupían brasas. A aquellos piśācas se les llamaba «Aṅgārakas», y seguían la senda de la Madre (Bhūtamātṛ)—

Verse 108

आकर्णदारितास्याश्च लंबभ्रूस्थूलनासिकाः । बलाढ्यास्ते पिशाचा वै सूतिकागृहवासिनः

Tenían la boca hendida de par en par hasta las orejas; cejas caídas y narices gruesas. Aquellos piśācas eran de gran vigor y moraban en las cámaras de parto (casas de alumbramiento)—

Verse 109

पृष्ठतः पाणिपादाश्च पृष्ठगा वातरंहसा । विषादनाः पिशाचास्ते संग्रामे पिशिताशनाः

Tenían manos y pies vueltos hacia atrás; se movían con la rapidez del viento. Aquellos piśācas sembraban desaliento y, en la batalla, se alimentaban de carne—

Verse 110

एवंविधान्पिशाचांस्तु दृष्ट्वा दीनानुकम्पया । तेभ्योऽहमवदं किञ्चित्कारुण्यादल्पचेतसाम्

Al ver a aquellos piśācas de tal condición, me conmovió la compasión por los desdichados. Y por misericordia hacia los de escaso entendimiento, les dirigí unas pocas palabras—

Verse 111

अन्तर्धानं प्रजादेहे कामरूपित्वमेव च । उभयोः संध्ययोश्चारं स्थानान्याजीवितं तथा

«La invisibilidad entre los seres vivientes, el poder de asumir formas a voluntad, el moverse en ambos crepúsculos, y también los lugares donde habitar y el sustento—todo eso lo concedo/declaro.»

Verse 112

गृहाणि यानि नग्नानि शून्यान्यायतनानि च । विध्वस्तानि च यानि स्यू रचनारोषितानि च

«Las casas desnudas y expuestas, los santuarios y moradas vacías; las que están derruidas, y las que han sido perturbadas y dejadas desoladas—»

Verse 113

राजमार्गोपरथ्याश्च चत्वराणि त्रिकाणि च । द्वाराण्यट्टालकांश्चैव निर्गमान्संक्रमांस्तथा

«Las calzadas reales y las callejas, las plazas y las encrucijadas de tres caminos; las puertas y las torres de guardia, las salidas y los pasos también—»

Verse 114

पथो नदीश्च तीर्थानि चैत्यवृक्षान्महापथान् । स्थानानि तु पिशाचानां निवासायाददां प्रिये

«Caminos, ríos, tīrthas sagrados, árboles venerados y grandes calzadas: estos lugares destino como morada para los Piśācas, oh amada.»

Verse 115

अधार्मिका जनास्तेषामा जीवो विहितः पुरा । वर्णाश्रमाचारहीनाः कारुशिल्पिजनास्तथा

«Desde antiguo se dispuso que su sustento proviniera de gentes adharma: quienes carecen de la disciplina de varṇa y āśrama, y asimismo de artesanos y oficiantes de conducta caída.»

Verse 116

अनुतापाश्च साधूनां चौरा विश्वासघातिनः । एतैरन्यैश्च बहुभिरन्यायोपार्जितैर्धनैः

«Quienes no sienten arrepentimiento ante los sādhu virtuosos, los ladrones y los traidores de la confianza—por éstos y por muchos otros, mediante riquezas acumuladas injustamente—»

Verse 117

आरभ्यते क्रिया यास्तु पिशाचास्तत्र देवताः । मधुमासदिने दध्ना तिलचूर्णसुरासवैः

«Cualquier rito que allí se emprenda, los Piśācas son tenidos por deidades presidenciales. En un día del mes de Madhu, con cuajada, harina de sésamo, licor y bebida fermentada—»

Verse 118

पूपैर्हारिद्रकृशरैस्तिलैरिक्षुगुडौदनैः । कृष्णानि चैव वासांसि धूम्राः सुमनसस्तथा

Con tortas, kṛśara sazonado con cúrcuma, sésamo, arroz cocido con azúcar de caña y jaggery; y también con vestiduras negras, junto con flores fragantes de tono gris—(así debe ser honrada con tales ofrendas).

Verse 119

सर्वभूतपिशाचानां कृता देवी मया शुभा । एवंविधा भूतमाता सर्वभूतगणैर्वृता

«Para todos los seres y los Piśācas he formado a esta Diosa auspiciosa. Tal es Bhūta-mātā, rodeada por las huestes de todos los seres.»

Verse 120

प्रभासे संस्थिता देवी समुद्रादुत्तरेण तु । य एतां वेद वै देव्या उत्पत्तिं पापनाशिनीम्

La Diosa mora en Prabhāsa, al norte del océano. Quien conozca de veras este relato del origen de la Diosa, destructor del pecado—

Verse 121

कुत्सिता संतति स्तस्य न भवेच्च कदाचन । भूतप्रेतपिशाचानां न दोषैः परिभूयते

Para él, jamás surgirá una descendencia vergonzosa; y no será afligido por las manchas y daños causados por los bhūtas, los pretas y los piśācas.

Verse 122

सर्वपापविनिर्मुक्तः सर्वसौभाग्यसंयुतः । सर्वान्कामानवाप्नोति नारीहृदयनंदनः

Libre de todo pecado y colmado de toda buena fortuna, alcanza todos los fines deseados y se vuelve grato al corazón de las mujeres.

Verse 123

ये मानयंति निजहासकलैर्विलासैः संसेवया अभयदा भवभूतमाताम् । ते भ्रातृभृत्यसुतबंधुजनैर्युताश्च सर्वोपसर्ग रहिताः सुखिनो भवन्ति

Quienes honran a la Bhūta-mātā de Bhava—dadora de intrepidez—con sus propias fiestas jubilosas y con devoto servicio, viven felices, acompañados de hermanos, servidores, hijos y parientes, y permanecen libres de toda calamidad.

Verse 167

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये भूत मातृकामाहात्म्यवर्णनंनाम सप्तषष्ट्युत्तरशततमोऽध्यायः

Así concluye, en el venerable Skanda Mahāpurāṇa—en la compilación de ochenta y un mil (versos)—en el séptimo Prabhāsa Khaṇḍa, en la primera sección Prabhāsakṣetra Māhātmya, el capítulo titulado «Descripción de la Gloria de Bhūta-mātṛkā», siendo el Capítulo 167.