Adhyaya 6

Verse 1

ऋषय ऊचुः । साधुसाधु महाभाग प्रह्लादा सुरसत्तम । येन नः कलिमध्ये तु दर्शितो भगवान्हरिः

Los sabios dijeron: ¡Bien, bien hecho! Oh afortunado Prahlāda, el mejor entre los nobles: por ti, aun en medio del Kali, se nos ha mostrado Bhagavān Hari.

Verse 2

त्वन्मुखक्षीरसिंधूत्था कथेयममृतोपमा । कर्णाभ्यां पिबतां तृप्तिर्मुनीनां न प्रजायते । कथयस्व महाबाहो तीर्थयात्रां सुविस्तराम्

Este relato, nacido de tu boca como surgido del Océano de Leche, es semejante al néctar. Aunque los sabios lo beban por los oídos, su saciedad no llega jamás. Oh de brazos poderosos, narra con todo detalle la peregrinación a los sagrados tīrthas.

Verse 3

अस्माभिस्तत्र गंतव्यं वहते यत्र गोमती । तिष्ठते यत्र भगवांश्चक्रतीर्थावलोककः

Debemos ir a aquel lugar donde fluye el río Gomatī, y donde mora el Señor Bienaventurado—Aquel que contempla (y santifica) Cakratīrtha.

Verse 4

भवाब्धौ पतितांस्तात उद्धरस्व भवार्णवात् । तीर्थयात्राविधानं च कथयस्व महामते

«Oh querido, levanta a los que han caído en el océano del devenir; rescátalos del mar del saṃsāra. Y, oh magnánimo, explica también el rito y el modo correcto de la peregrinación a los tīrthas.»

Verse 5

प्रह्लाद उवाच । गत्वा तु गोमतीतीरे प्रणमेद्दंडवच्च ताम् । प्रक्षाल्य पाणिपादौ च कृत्वा च करयोः कुशान्

Dijo Prahlāda: «Habiendo ido a la orilla de la Gomatī, uno debe postrarse ante ella por completo, como un bastón tendido en el suelo. Luego, tras lavar manos y pies, debe tomar hierba kuśa en las manos.»

Verse 6

गृहीत्वा तु फलं शुभ्रमक्षतैश्च समन्वितम् । प्राङ्मुखः प्रयतो भूत्वा दद्यादर्घ्यं विधानतः

«Luego, tomando un fruto puro junto con granos de arroz intactos (akṣata), y quedando sereno y disciplinado, mirando hacia el oriente, ofrezca arghya conforme al rito prescrito.»

Verse 7

ब्रह्मलोकात्समायाते वसिष्ठतनये शुभे । सर्वपापविशुद्ध्यर्थं ददाम्यर्घ्यं तु गोमति

Oh Gomatī, hija auspiciosa de Vasiṣṭha, venida de Brahmaloka: para la purificación de todos los pecados, te ofrezco este arghya.

Verse 8

वसिष्ठतनये देवि सुरवंद्ये यशस्विनि । त्रैलोक्यवंदिते देवि पापं मे हर गोमति

Oh Diosa, hija de Vasiṣṭha, venerada por los dioses, gloriosa; oh Diosa honrada en los tres mundos: aparta mi pecado, oh Gomatī.

Verse 9

इत्युच्चार्य्य द्विजश्रेष्ठा मृदमालभ्य पाणिना । विष्णुं संस्मृत्य मनसा मंत्रमेतमुदीरयेत्

Dicho esto, oh el mejor de los dos veces nacidos, tocando la arcilla con la mano y recordando a Viṣṇu en el corazón, debe recitarse este mantra.

Verse 10

अश्वक्रांते रथक्रांते विष्णुक्रांते वसुंधरे । उद्धृताऽसि वराहेण कृष्णेन शतबाहुना

Oh Tierra, hollada por caballos, hollada por carros, hollada por Viṣṇu—oh Vasundharā—fuiste alzada por el Jabalí (Varāha), por Kṛṣṇa de cien brazos.

Verse 11

मृत्तिके हर मे पापं यन्मया पूर्वसंचितम् । त्वया हतेन पापेन पूतः संवत्सरं भवेत्

Oh arcilla sagrada, quita mi pecado acumulado desde antaño. Cuando ese pecado sea destruido por ti, uno queda purificado por un año entero.

Verse 12

इत्येवं मृदमालिप्य स्नानं कुर्य्याद्यथाविधि । आपो अस्मानिति स्नात्वा शृणुध्वं यत्फलं लभेत्

Así, tras ungirse con la tierra sagrada, debe uno bañarse conforme al rito. Habiéndose bañado recitando «āpo asmān…», escuchad ahora el fruto (mérito) que se obtiene.

Verse 13

कुरुक्षेत्रे च यत्पुण्यं राहुग्रस्ते दिवाकरे । स्नानमात्रेण तत्पुण्यं गोमत्यां कृष्णसन्निधौ

El mérito que se obtiene en Kurukṣetra cuando Rāhu eclipsa al sol—ese mismo mérito se alcanza con el solo baño en el Gomatī, en presencia de Kṛṣṇa.

Verse 14

भक्त्या स्नात्वा तु तत्रैवं कुर्यात्कर्म यथोदितम् । देवान्पितॄन्मनुष्यांश्च तर्पयेद्भावसंयुतः

Tras bañarse allí con devoción, debe uno realizar los ritos tal como se han prescrito. Y, con sentimiento sincero, ofrecer tarpana (libaciones de agua) a los dioses, a los antepasados y también a los seres humanos.

Verse 15

ये च रौरवसंस्था हि ये च कीटत्वमागताः । गोमतीनीरदानेन मुक्तिं यांति न संशयः

Aun quienes moran en el infierno Raurava, y quienes han caído al estado de gusanos—por la ofrenda del agua del Gomatī alcanzan la liberación; de ello no hay duda.

Verse 16

विनाप्यक्षतदर्भैर्वा विना भावनया तथा । वारिमात्रेण गोमत्यां गयाश्राद्धफलं लभेत्

Aun sin granos de arroz (akṣata) ni hierba darbha, y asimismo sin elaboradas construcciones mentales—con el agua sola en el Gomatī se obtiene el fruto del Śrāddha realizado en Gayā.

Verse 17

ततश्च विप्रानाहूय वेदज्ञांस्तीरसंश्रयान् । विश्वेदेवादि संपूज्य पितॄणां श्राद्धमाचरेत्

Luego, tras invitar a los brahmanes conocedores de los Vedas que moran en la ribera sagrada, debe rendir culto debidamente a los Viśvedevas y a los demás, y celebrar el Śrāddha para los antepasados.

Verse 18

श्रद्धया परया युक्तः श्राद्धं कृत्वा विधानतः । दक्षिणां च ततो दद्यात्सुवर्णं रजतं तथा

Dotado de fe suprema, tras realizar el Śrāddha conforme al rito, debe entonces ofrecer la dakṣiṇā (honorario sacerdotal): oro y también plata.

Verse 20

दद्याद्विप्रं समभ्यर्च्य वस्त्रालंकारभूषणैः । सप्तधान्ययुतां दद्याद्विष्णुर्मे प्रीयतामिति

Habiendo honrado con reverencia a un brahmán con vestiduras, ornamentos y adornos, debe ofrecer un don acompañado de los siete granos, diciendo: «Que Viṣṇu se complazca en mí».

Verse 21

आसीमांतं विसृज्यैतान्ब्राह्मणान्नियतेंद्रियः । दीनांधकृपणेभ्यश्च दानं दद्यात्स्वशक्तितः

Tras despedir con respeto a esos brahmanes hasta el límite, con los sentidos refrenados, debe también dar caridad, según su capacidad, a los pobres, a los ciegos y a los desamparados.

Verse 22

गोमती गोमयस्नानं गोदानं गोपिचन्दनम् । दर्शनं गोपिनाथस्य गकाराः पंच दुर्लभाः

Gomatī, el baño purificador con estiércol de vaca, el don de una vaca, el gopī-candana (arcilla sagrada) y el darśana de Gopīnātha: estos cinco que comienzan con «ga» son difíciles de obtener.

Verse 23

तस्माच्चैव प्रकर्तव्यं गोदानं गोमतीतटे । एवं कृत्वा द्विजश्रेष्ठाः कृतकृत्यो भवेन्नरः

Por ello, ciertamente debe realizarse el don sagrado de una vaca en la ribera del Gomatī. Habiéndolo hecho, oh el mejor de los nacidos dos veces, el hombre se vuelve aquel cuyas obligaciones han quedado cumplidas.

Verse 24

ये गता नरकं घोरं ये च प्रेतत्वमागताः । पूर्वकर्मविपाकेन स्थावरत्वं गताश्च ये

Aquellos que han ido al terrible infierno, aquellos que se han vuelto pretas (espíritus errantes), y aquellos que—por la maduración del karma anterior—han caído en una existencia inmóvil (como plantas y semejantes)…

Verse 25

पितृपक्षे च ये केचिन्मातृपक्षे कुलोद्भवाः । सर्वे ते मुक्तिमायांति गोमत्या दर्शनात्कलौ

En el Pitṛpakṣa, tiempo sagrado para los Padres, y asimismo en el Mātṛpakṣa, tiempo sagrado para las Madres, cualesquiera antepasados surgidos en el linaje: todos ellos alcanzan la liberación en la era de Kali con sólo la auspiciosa visión (darśana) del Gomatī.

Verse 26

कृतं श्राद्धं नरैर्यैस्तु गोमत्यां भूसुरोत्तमाः । हयमेधस्य यज्ञस्य फलमायांत्यसंशयम्

Oh el mejor de los brāhmaṇas, los hombres que realizan el śrāddha en el Gomatī alcanzan sin duda el fruto del sacrificio del Aśvamedha.

Verse 27

गंगास्नानेन यत्पुण्यं प्रयागे परिकीर्त्तितम् । तत्पुण्यं समवाप्नोति गोमत्यां श्राद्धकृन्नरः

El mérito que se proclama por bañarse en el Gaṅgā en Prayāga, ese mismo mérito lo obtiene el hombre que realiza el śrāddha en el Gomatī.

Verse 28

विष्णुलोकं हि गच्छंति पितरस्तत्कुलोद्भवाः । अनेकजन्मसाहस्रं पापं याति न संशयः

En verdad, los Pitṛs—los antepasados nacidos en ese linaje—van al mundo de Viṣṇu; y los pecados acumulados durante miles de nacimientos se destruyen, sin duda.

Verse 29

सुवर्णशृंगसहितां राजतखुरभूषिताम् । रत्नपुच्छां वस्त्रयुतां ताम्रपृष्ठां सवत्सकाम्

Ha de ofrecerse una vaca adornada con cuernos de oro, con pezuñas engalanadas de plata, con cola embellecida con gemas, vestida con telas, con cobertura de cobre sobre el lomo, y junto con su ternero.

Verse 30

यो नरः कार्त्तिके स्नानं गोमत्यां कुरुते द्विजाः । प्रसन्नो भगवांस्तस्य लक्ष्म्या सह न संशयः

Oh brāhmanes, el hombre que se baña en el Gomati durante el mes de Kārttika—el Señor se complace en él, junto con Lakṣmī, sin duda.

Verse 31

प्रत्यहं हुतं भोक्तारं तर्पयेत्सुसमाहितः । प्रत्यहं षड्रसं देयं भोजनं च द्विजातये

Cada día, con mente bien recogida, debe satisfacerse al consumidor del sacrificio mediante ofrendas; y cada día ha de darse una comida de los seis sabores, y también alimento a un dos-veces-nacido (brāhmaṇa).

Verse 32

पूजयेत्कृष्णदेवं च प्रत्यहं भक्तितत्परः । येन केनापि विप्रेन्द्राः स्थातव्यं नियमेन तु

Con el corazón entregado a la devoción, debe adorarse cada día al Señor Kṛṣṇa. Oh el mejor de los brāhmanes, por cualquier medio posible hay que permanecer firme en el niyama (observancia) conforme a la regla.

Verse 33

ब्राह्मणानुज्ञया तत्र गृह्णीयान्नियमान्नरः । संपूर्णे कार्त्तिके मासि संप्राप्ते बोधवासरे

Con el permiso de los brāhmaṇas de allí, el hombre debe asumir las observancias (niyamas). Cuando el mes de Kārttika se haya cumplido por completo y llegue el día llamado Bodhavāra, el rito alcanza su debido momento de conclusión.

Verse 34

पंचामृतेन देवेशं स्नापयेत्तीर्थवारिणा । श्रीखण्डं कुंकुमोन्मिश्रं मृगनाभिसमन्वितम् । विलेपयेच्च देवेशं भक्त्या दामोदरं हरिम्

Debe bañarse al Señor de los dioses (Devēśa) con pañcāmṛta y con el agua del tīrtha. Luego debe ungirse al Señor de los dioses con pasta de sándalo śrīkhaṇḍa mezclada con kuṅkuma (azafrán) y unida a mṛganābhi (almizcle); y, con devoción, así se unta a Dāmodara Hari.

Verse 35

कुसुमैर्वारिसंभूतैस्तुलस्या करवीरकैः । तद्देशसंभवैः पुष्पैः पूजयेद्गरुडध्वजम्

Debe adorarse a Viṣṇu, el de la enseña de Garuḍa, con flores nacidas de las aguas, con tulasī, con flores de karavīra (adelfa) y con flores que brotan en esa misma región sagrada.

Verse 36

नैवेद्यं रुचिरं दद्याद्वि ष्णुर्मे प्रीयतामिति । गीतवाद्यादिनृत्येन तथा पुस्तकवाचनैः

Que ofrezca un naivedya agradable, orando: «Que Viṣṇu se complazca en mí». Y (honre al Señor) con canto, música instrumental, danza y también con la recitación de los libros sagrados.

Verse 37

रात्रौ जागरणं कार्य्यं स्तोत्रैर्नानाविधैरपि । आहूय ब्राह्मणान्भक्त्या भोजयेच्च स्वशक्तितः

Por la noche debe guardarse vigilia, recitando himnos (stotras) de muchas clases. Y, habiendo invitado con devoción a los brāhmaṇas, debe alimentarlos según su propia capacidad.

Verse 38

ततो रथस्थितं देवं पूजयेद्गरुडध्वजम् । कार्त्तिकांते च विप्रेंद्रा गोमत्युदधिसंगमे

Entonces debe adorarse al Señor de estandarte de Garuḍa, tal como permanece sobre el carro; y al término de Kārttika, oh el mejor de los brāhmaṇas, (hágase) en la confluencia del Gomatī con el océano.

Verse 39

स्नात्वा पितॄंश्च संतर्प्य पूजयेच्च जनार्द्दनम् । सुवस्त्रैर्भूषणैश्चापि समभ्यर्च्य रमापतिम् । अनुज्ञया तु विप्राणां व्रतं संपूर्णतां नयेत्

Tras bañarse y saciar a los antepasados con ofrendas, debe adorarse a Janārdana. Y, honrando al Esposo de Ramā con finas vestiduras y ornamentos, y con el permiso de los brāhmaṇas, debe llevarse el voto a su plena consumación.

Verse 40

एवं यः स्नाति विप्रेन्द्राः कार्त्तिके कृष्णसन्निधौ । सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोकं स गच्छति

Así, oh el mejor de los brāhmaṇas, quien se baña en Kārttika en presencia de Kṛṣṇa queda libre de todo pecado y va al mundo de Viṣṇu.

Verse 41

माघस्नानं नरो भक्त्या गोमत्यां कुरुते तु यः । वैनतेयोदये नित्यं संतुष्टः सह भार्यया

Pero el hombre que, con devoción, realiza el baño de Māgha en el Gomatī—cada día al amanecer—permaneciendo sereno y satisfecho, junto con su esposa, (cumple la observancia alabada).

Verse 42

तिला हिरण्यसहिता देया ब्राह्मणसत्तमे । मोदका गुडसंमिश्राः प्रत्यहं दक्षिणान्विताः

Oh el mejor de los brāhmaṇas, deben darse en caridad semillas de sésamo junto con oro; y cada día, modakas mezclados con jaggery han de ofrecerse con la debida dakṣiṇā.

Verse 43

तिलैराज्याप्लुतैर्होमः कर्त्तव्यः प्रत्यहं नरैः । होमार्थं सेवयेद्वह्निं न शीतार्थं कदाचन

Los hombres deben realizar cada día el homa con semillas de sésamo empapadas en ghee. Debe cuidarse el fuego sagrado por causa del homa, y nunca sólo para ahuyentar el frío.

Verse 44

गोमत्यां स्नाति यो भक्त्या माघं माधववल्लभम् । समाप्तौ रक्तवस्त्राणि कञ्चुकोष्णीषमेव च

Quien, con devoción, se baña en el río Gomatī durante todo el mes de Māgha—amado por Mādhava—al concluir la observancia debe ofrecer vestiduras rojas, y también una túnica y un turbante.

Verse 45

दद्यादुपानहौ भक्त्या कुंकुमं च विशेषतः । कम्बलं तैलपक्वं च विष्णुर्मे प्रीयतामिति

Con devoción debe darse calzado, y en especial kunkuma (azafrán). También una manta y alimento cocido en aceite, orando: «Que Viṣṇu se complazca en mí».

Verse 46

स्वामिकार्य्यमृतानां च संग्रामे शस्त्रसंकुले । गवार्थे ब्राह्मणार्थे च मृतानां या गतिः स्मृता

El destino bienaventurado tras la muerte, que la tradición recuerda para quienes mueren sirviendo a su señor, o en batalla entre armas, o por causa de las vacas, o por causa de los brāhmaṇas—

Verse 47

माघस्नाने च सा प्रोक्ता गोमत्यां नात्र संशयः । सर्वदानफलं तस्य सर्व तीर्थफलं तथा

Ese mismo destino excelso se declara para el baño de Māgha en la Gomatī, sin duda alguna. Para él produce el fruto de todas las dádivas (dānas) y asimismo el fruto de todos los tīrthas.

Verse 48

माघस्नानान्नरो याति विष्णुलोकं सनातनम् । सर्वान्कामानवाप्नोति समभ्यर्च्य जनार्द्दनम्

Quien se baña en el mes de Māgha llega al mundo eterno de Viṣṇu; y, adorando debidamente a Janārdana, alcanza todos los fines deseados.

Verse 49

माघं यः क्षपते सर्वं गोमत्युदधिसंगमे । ब्राह्मणानुज्ञया विप्राः सर्वं संपूर्णतां व्रजेत्

Oh brāhmaṇas, quien pasa todo el mes de Māgha en la confluencia del Gomatī y el océano—con el consentimiento de los brāhmaṇas—alcanza plenitud completa en todo sentido.

Verse 50

पापिनोऽपि द्विजश्रेष्ठा ये स्नाता गोमतीजले । यज्विनां च गतिं यांति प्रसादाच्चक्रपाणिनः

Oh el mejor de los brāhmaṇas, aun los pecadores que se bañan en las aguas del Gomatī alcanzan el destino de los oficiantes del sacrificio, por la gracia del Señor portador del Disco (Viṣṇu).

Verse 51

ब्रह्मरुद्रपदादूर्ध्वं यत्पदं चक्रपाणिनः । स्नानमात्रेण गोमत्यां तत्प्रोक्तं कृष्णसंनिधौ

Esa morada del Portador del Disco, más alta que las esferas de Brahmā y Rudra, se dice que se alcanza con solo bañarse en el Gomatī, en la misma presencia de Kṛṣṇa (Dvārakā).

Verse 52

मित्रद्रोहे च यत्पापं यत्पापं गुरुघातिनि । तत्पापं समवाप्नोति यात्राभंगं करोति यः

El pecado de traicionar a un amigo y el pecado de matar al propio guru: tal pecado recae sobre quien quiebra u obstaculiza una peregrinación (yātrā).

Verse 53

ब्रह्मस्वहारिणः पापास्तथा देवस्वहारिणः । स्नानमात्रेण शुद्ध्यंति गोमत्यां नात्र संशयः

Aun los manchados por el pecado de robar bienes de los brāhmaṇas, y asimismo quienes roban bienes del templo o de lo divino, se purifican con sólo bañarse en la Gomatī; de ello no hay duda.

Verse 54

भीताऽभयप्रदानेन यत्पुण्यं लभते नरः । तत्पुण्यं समवाप्नोति गोमत्यां स्नानमात्रतः

Cualquier mérito que un hombre obtiene al conceder intrepidez al atemorizado, ese mismo mérito lo alcanza con sólo bañarse en la Gomatī.

Verse 55

भीताभय प्रदानेन पुत्रानिष्टान्न संशयः । धनकामस्तु विपुलं लभते धनमूर्जितम्

Al conceder intrepidez al atemorizado, sin duda se obtienen hijos dignos. Y quien anhela riqueza alcanza abundante prosperidad, firme y bien asentada.

Verse 56

प्राप्नुयादीप्सितान्कामान्गोमतीनीरसंगमे । कृतकृत्यो भवेद्विप्रा ऋणान्मुच्येत पैतृकात्

En la confluencia de las aguas de la Gomatī se alcanzan los fines deseados. Oh brāhmaṇa, uno queda cumplido en sus deberes y se libera de las deudas ancestrales.

Verse 57

मनसा वचसा चैव कर्मणा यदुपार्जितम् । तत्सर्वं नश्यते पापं गोमतीनीरसंगमात्

Cualquier pecado acumulado por la mente, la palabra y la acción—todo ello se destruye por el poder de la confluencia de las aguas de la Gomatī.

Verse 58

पीतांबरधरो भूत्वा तथा गरुडवाहनः । वनमाली चतुर्बाहुर्दिव्यगन्धानुलेपनः । याति विष्ण्वालयं विप्रा अपुनर्भवलक्षणम्

Adornado como Viṣṇu—vestido de amarillo, montado en Garuḍa, con guirnalda del bosque, de cuatro brazos y ungido con fragancias divinas—oh brāhmaṇa, uno llega a la morada de Viṣṇu, señalada por la liberación del renacimiento.

Verse 59

गोमतीस्नानमात्रेण मानवो नात्र संशयः । सर्वपापविनिर्मुक्तो याति विष्णुं सनातनम्

Con sólo bañarse en la Gomātī, el ser humano—sin duda—queda libre de todos los pecados y alcanza a Viṣṇu, el Eterno.