Adhyaya 35

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ तीर्थं पापप्रणाशनम् । मामुह्रदमिति ख्यातं तस्मिन्पर्वतरोधसि

Dijo Pulastya: Entonces, oh el mejor de los reyes, debe uno ir al tīrtha que destruye el pecado, conocido como Māmuhṛda, situado allí entre los resguardos de la montaña.

Verse 2

तत्र स्नातो नरः सम्यक्छ्रद्धावान्सुसमाहितः । मुच्यते पातकैर्घोरैः पूर्वजन्मकृतैरपि

Quien se baña allí debidamente—con fe y con la mente bien recogida—queda libre de terribles pecados, incluso de los cometidos en una vida anterior.

Verse 3

तस्य पश्चिमदिग्भागे लिंगमस्ति महीपते । सर्वकामप्रदं नृणां स्थापितं मुद्गलेन तु

Oh rey, en su lado occidental hay un Śiva-liṅga que concede a los hombres todos los deseos; fue establecido por Mudgala.

Verse 4

स्नात्वा मामुह्रदे पुण्ये यस्तल्लिंगं च पश्यति । शुक्लपक्षे चतुर्द्दश्यां फाल्गुने मासि मानवः । स प्राप्नोति परं श्रेयः सर्वतीर्थेषु दुर्लभम्

Tras bañarse en el santo Māmuhṛda, quien también contempla ese liṅga—en el día decimocuarto (Caturdaśī) de la quincena luminosa, en el mes de Phālguna—alcanza el bien supremo, raro incluso entre todos los tīrthas.

Verse 5

यस्तत्र कुरुते श्राद्धं दक्षिणां मूर्तिमाश्रितः । पितरस्तस्य तृप्यंति यावदाभूतसंप्लवम्

Quien celebre allí el śrāddha, vuelto hacia el Sur, hace que sus Pitṛs (ancestros) queden satisfechos hasta el fin de la disolución cósmica.

Verse 6

तत्र दानं प्रशंसंति नीवाराणां महर्षयः । शाकमूलादिभिः श्राद्धं पितॄणां तुष्टिदं नृप

Allí los grandes sabios alaban la dádiva de nīvāra, el arroz silvestre. Y el śrāddha hecho con verduras, raíces y semejantes complace a los Pitṛs, oh rey.

Verse 7

ययातिरुवाच । मामुह्रदमिति विभो कथं नामाऽभवत्पुरा । मुद्गलस्याश्रमं ब्रूहि मम सर्वं विधानतः

Dijo Yayāti: «Oh Señor, ¿cómo llegó antaño este lugar a ser conocido con el nombre de “Māmuhrada”? Descríbeme, en el debido orden y con todo detalle, el āśrama del gran sabio Mudgala».

Verse 8

पुलस्त्य उवाच । तत्रस्थस्य पुरा राजन्मुद्गलस्य महात्मनः । विमानं वरमादाय देवदूतः समागतः

Dijo Pulastya: «Antaño, oh rey, cuando el magnánimo Mudgala moraba allí, llegó un mensajero divino trayendo un excelente vimāna, un carro celestial».

Verse 9

सोऽब्रवीद्देवराज्ञाहं प्रेषितो मुनिसत्तम । तवार्थायाऽरुहैनं त्वं विमानं गम्यतां दिवि

Dijo: «Oh el mejor de los sabios, he sido enviado por el rey de los dioses. Por tu bien, sube a este vimāna y parte hacia el cielo».

Verse 10

मुद्गल उवाच । स्वर्गस्य ये गुणा दूत ये च दोषा प्रकीर्तिताः । तान्मे वद करिष्येऽहं श्रुत्वा वै यत्क्षमं भवेत्

Mudgala dijo: «Oh mensajero, dime los méritos del cielo y también las faltas de las que se habla. Al oírlas, haré lo que en verdad sea conveniente».

Verse 11

ब्रूहि तान्सकलान्दूत त्वागमिष्याम्यहं ततः

«Dímelo todo, oh mensajero; y entonces iré contigo».

Verse 12

देवदूत उवाच । अलमेतेन दर्पेण क्रियतां शक्रजल्पितम् । पुण्यैः स्वकैर्द्विजश्रेष्ठ समागच्छेरिदं ततः

El mensajero divino dijo: «Basta ya de ese orgullo. Cumple lo que Indra ha dicho. Por tus propios méritos, oh el mejor de los dos veces nacidos, ven aquí de inmediato y luego prosigue».

Verse 13

मुद्गल उवाच । अश्रुतैस्तैर्न गच्छेऽहमेतन्मे हृदि निश्चितम् । करिष्येऽहं तपो भूरि पूजयिष्ये महेश्वरम्

Mudgala dijo: «Sin oír esos puntos, no iré; esto está firmemente resuelto en mi corazón. Emprenderé abundante austeridad y adoraré a Maheśvara (Śiva)».

Verse 14

दूत उवाच । न शक्तः स्वर्गुणान्वक्तुमपि वर्षशतैरपि । संक्षेपात्कथयिष्यामि यदि ते निश्चयः परः

El mensajero dijo: «Ni siquiera en cien años podría describir por completo las cualidades del cielo. Con todo, las diré en breve, si tu determinación es verdaderamente firme».

Verse 16

बुभुक्षा नैव तृष्णा च निद्रालस्ये न च प्रभो । रंभाद्यप्सरसो मुख्या गंधर्वास्तुंबरादयः । रमयंति नरं तत्र गीतैर्नृत्यैरनेकशः

Oh Señor, allí no hay hambre ni sed, ni somnolencia ni fatiga. Las Apsaras principales, como Rambhā y las demás, y los Gandharvas como Tumbara, deleitan allí al ser humano de muchas maneras, con cantos y danzas.

Verse 17

एवं च वसते तत्र जनः स्वर्गे तपोधन । यावत्पुण्यक्षयस्तावत्पश्चात्पातमवाप्नुयात्

Así, oh tesoro de austeridad, la gente mora allí en el cielo sólo mientras perdura su mérito; cuando ese mérito se agota, después cae (de ese estado).

Verse 18

एक एव मुने दोषः स्वर्लोके प्रतिभाति मे । स एव पतनाख्यस्तु स्वर्गिणां च भयावहः

Oh sabio, sólo un defecto se me muestra en el cielo: aquello que se llama “la caída”, y es terrible para quienes moran en Svarga.

Verse 19

न पुण्यं लभते तत्र कर्तुं विप्र कथंचन । कर्मभूमिरियं ब्रह्मन्भोगभूमिस्तु सा स्मृता

Oh brāhmana, allí (en el cielo) no se obtiene de ningún modo la ocasión de crear nuevo mérito. Este mundo (humano) es recordado como el campo de la acción, mientras que Svarga es conocido como el campo del disfrute.

Verse 20

यदत्र क्रियते कर्म शुभं तत्रोप भुज्यते । तथा दृष्ट्वा विमानस्थान्भूरिधर्मादिसंयुतान्

Cualquier acción auspiciosa que se realiza aquí (en la tierra), su fruto se goza allí (en el cielo). Así, al contemplar a quienes están en vimānas, dotados de abundante dharma y otras virtudes, se comprende el vínculo entre el karma y su recompensa.

Verse 21

बहुतेजोन्वितान्स्वर्गे ह्यल्पपुण्यो द्विजोत्तम । पश्चात्तापजदुःखेन स्वर्गस्थो दुःखितः सदा

Oh, el mejor de los nacidos dos veces: aun en el cielo, el hombre de escaso mérito—al ver a otros colmados de gran esplendor—permanece siempre afligido por el dolor del arrepentimiento.

Verse 22

न मया सुकृतं भूरि कृतं मर्त्त्ये कथंचन

«En el mundo de los mortales, de ningún modo realicé abundantes buenas obras.»

Verse 23

तथा च पतमानांश्च दृष्ट्वा चान्यान्सहस्रशः । आत्मनश्च महद्दुःखं जायते च तदद्भुतम्

Y además, al ver a miles de otros que caen (del cielo), nace en uno mismo una pena inmensa, asombrosa.

Verse 24

एतत्ते सर्वमाख्यातं गुणदोषसमुद्भवम् । स्वर्गसंचेष्टितं ब्रह्मन्कुरुष्व यदभीप्सितम्

Todo esto te ha sido explicado, oh brāhmaṇa—nacido de los méritos y defectos (de Svarga) y describiendo los modos del cielo. Ahora haz lo que deseas.

Verse 25

मुद्गल उवाच । पतनस्य भयं यत्र पुण्यहानिर्न वर्द्धनम् । तेन स्वर्गेण मे दूत नैव कार्यं कथंचन

Mudgala dijo: «Oh mensajero, no tengo en absoluto necesidad de ese cielo donde hay temor de caer, donde el mérito sólo disminuye y no aumenta.»

Verse 26

वाच्यस्त्वया ममादेशाद्देवराजः स्फुटं वचः । क्षम्यतामपराधो मे न स्वर्गाय स्पृहा मम

Por mi mandato has de comunicar con toda claridad estas palabras al rey de los dioses: «Que sea perdonada mi falta; no tengo anhelo alguno del cielo».

Verse 27

तत्कर्माऽहं करिष्यामि येन नो पतनाद्भयम् । साधयिष्यामि तांल्लोकान्ये सदा पातवर्जिताः

Emprenderé aquella acción por la cual no haya temor de caída; alcanzaré esos mundos que están por siempre libres de descenso.

Verse 28

पुलस्त्य उवाच । एवमुक्त्वा नृपश्रेष्ठ मुद्गलः स्वर्गनिःस्पृहः । स्थितस्तत्रैव निरतः शिवध्यानपरायणः

Dijo Pulastya: Habiendo hablado así, oh el mejor de los reyes, Mudgala—sin deseo alguno del cielo—permaneció allí mismo, firme y recogido, enteramente entregado a la meditación en Śiva.

Verse 29

श्रुत्वा दूतोऽपि शक्रस्य तस्य वाक्यं सविस्तरम् । कथयामास शक्रस्य तं भूयः सोऽभ्यभाषत

Habiendo oído por completo las palabras de Mudgala, el mensajero de Indra las refirió a Śakra; y entonces Śakra habló de nuevo.

Verse 30

देवदूताप्रमाणं च विमानं हि त्वया कृतम् । न कृतं केन चित्पूर्वं न करिष्यति कश्चन

«En verdad has hecho vimānas, carros celestes de medida digna de los mensajeros divinos: algo que nadie forjó jamás antes, ni nadie lo forjará después».

Verse 31

तस्मात्तत्र द्रुतं गत्वा बलादानय तं मुनिम् । आनयस्वान्यथा शापं तव दास्याम्यसंशयम्

Por tanto, ve allí con presteza y trae a ese muni por la fuerza. Tráelo; de lo contrario, sin duda alguna, lanzaré sobre ti una maldición.

Verse 32

पुलस्त्य उवाच । शक्रस्य वचनं श्रुत्वा देवदूते भयान्वितः । प्रस्थितः सत्वरं तत्र मुद्गलो यत्र तिष्ठति

Dijo Pulastya: Al oír la orden de Śakra, el mensajero divino, sobrecogido de temor, partió apresuradamente hacia el lugar donde moraba Mudgala.

Verse 33

मुद्गलोऽपि विमानस्थं पुनर्दृष्ट्वा समागतम् । मामुह्रदे प्रविश्याथ वारयामास तं तदा

Mudgala también, al ver de nuevo al que había llegado sentado en un vimāna, entró en el estanque de Māmu y entonces lo detuvo.

Verse 34

स तस्य वचनेनैव स्तंभितो लिखितो यथा । चलितुं नैव शक्नोति प्रभावात्तस्य सन्मुनेः

Por las solas palabras de aquel santo muni, quedó inmovilizado como si estuviera pintado en su sitio; no podía moverse en absoluto, por la potencia espiritual de ese venerable asceta.

Verse 35

चिरकालगतं ज्ञात्वा दूतं तु त्रिदशाधिपः । स्वयं तत्राययौ कोपादारुह्यैरावणं गजम्

Al saber que el mensajero llevaba mucho tiempo ausente, el señor de los treinta dioses (Indra), airado, acudió allí en persona, montando al elefante Airāvata.

Verse 36

अथ दृष्ट्वा तदा दूतं स्तंभितं मुद्गलेन तु । वधार्थं तूद्यतस्तस्य स वज्रं भ्रामयंस्तदा

Entonces, al ver al mensajero inmovilizado por Mudgala, Indra se alzó con intención de matarlo; y en ese instante blandió y hizo girar su vajra, el rayo sagrado.

Verse 37

एतस्मिन्नेव काले तु उत्पातास्तत्र दारुणाः । अपसव्यं मृगाश्चक्रुः पशवः पक्षिणश्च ये । तान्दृष्ट्वा चिन्तयामास मुद्गलो विस्मयान्वितः

En ese mismo momento surgieron allí terribles presagios: las bestias, el ganado y las aves se movieron de modo infausto, hacia la izquierda (apasavya). Al ver tales señales, Mudgala reflexionó, colmado de asombro.

Verse 38

अथ दृष्ट्वांबरगतं वज्रोद्यतकरं हरिम् । स्तंभयामास तं सद्यो दृष्टिपातेन मुद्गलः

Luego Mudgala, al ver a Hari (Indra) en el cielo con la mano alzada, presto con el vajra, lo inmovilizó al instante con un solo golpe de mirada.

Verse 39

तत्र शक्रः स्तुतिं चक्रे भग्नोत्साहो नृपोत्तम । मुञ्च मां ब्राह्मणश्रेष्ठ यास्यामि त्रिदशालयम्

Allí, Śakra (Indra), con el orgullo y el brío quebrantados, entonó una alabanza y dijo: «Libérame, oh excelso brāhmaṇa; partiré a la morada de los dioses».

Verse 40

स्वर्गे वा यदि वा मर्त्त्ये तिष्ठ त्वं स्वेच्छया द्विज । मया कृतः समुद्योगो हितार्थं ते मुने ह्ययम्

«Ya sea en el cielo o en la tierra, permanece donde gustes, oh dos veces nacido. Este empeño mío, oh sabio, fue emprendido únicamente por tu bienestar».

Verse 41

वरं वरय भद्रं ते नित्यं यो मनसि स्थितः । तं ते सर्वं प्रदास्यामि यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्

Elige un don—sea para ti la auspiciosidad—lo que mora constantemente en tu mente. Todo eso te lo concederé, aunque sea sumamente difícil de alcanzar.

Verse 42

मुद्गल उवाच । एष एव वरः श्लाघ्यो यत्त्वं दृष्टः सुरेश्वर । दर्शनं ते सहस्राक्ष स्वप्नेष्वपि सुदुर्लभम्

Dijo Mudgala: «Sólo éste es el don digno de alabanza: que te he contemplado, oh Señor de los dioses. Oh de mil ojos, tu visión es difícil de obtener incluso en sueños».

Verse 43

अवश्यं यदि मे देयो वरो वृत्रनिषूदन । त्वत्प्रसादेन मे मोक्षो जायतां शीघ्रमेव हि

«Pero si en verdad debe concedérseme un don, oh matador de Vṛtra, entonces, por tu gracia, que nazca para mí la liberación—rápidamente, en verdad».

Verse 44

मा मु ह्रदं समागत्य दूतः प्रोक्तो मया यतः । ततो मामुह्रदमिति ख्यातिं यातु धरातले

«Puesto que, al llegar a este lago, me dirigí al mensajero con las palabras “mā mu”, que este lugar sea conocido en la tierra con el nombre de “Māmuhrada”».

Verse 45

नंदनादीनि रम्याणि तत्र देववनानि च । अनन्यसदृशा भोगाः सदा तृप्तिर्द्विजोत्तम

«Allí hay deleitosos bosques divinos—Nandana y los demás—gozos sin igual y una satisfacción incesante, oh el mejor de los brāhmaṇas».

Verse 46

पिण्डदानात्परां प्रीतिं लभंतां पितरोऽत्र हि

En verdad, mediante la ofrenda de piṇḍa aquí, los antepasados (pitṛ) alcanzan la satisfacción suprema.

Verse 47

इन्द्र उवाच । मामुह्रदमिति ख्यातं तीर्थमेतद्भविष्यति । वरिष्ठं नात्र सन्देहो मत्प्रसादाद्विजोत्तम

Dijo Indra: «Este tīrtha sagrado llegará a ser conocido como Māmuhrada. Será el más excelso—sin duda alguna—por mi favor, oh el mejor de los brāhmaṇas.»

Verse 48

अत्र ये फाल्गुने मासि पौर्णमास्यां समाहिताः । करिष्यंति पुनः स्नानं ते यास्यंति परां गतिम्

Quienes aquí, en el mes de Phālguna, en el día de luna llena, con la mente recogida, vuelvan a realizar el baño sagrado, esos devotos alcanzarán el estado supremo.

Verse 49

पिण्डदानाद्गयातुल्यं लप्स्यंते फलमुत्तमम् । पुण्यदानफलं चात्र संख्याहीनं द्विजोत्तम

Por ofrecer piṇḍa aquí se obtiene el fruto más excelso, igual al de Gayā. Y el mérito de las dádivas sagradas en este lugar es incontable, oh el mejor de los dos veces nacidos.

Verse 50

पुलस्त्य उवाच । एवमुक्त्वा ययौ स्वर्गं दूतमादाय वज्रभृत् । मुद्गलोऽपि परं ब्रह्म चिंतयन्ह्यनिशं ततः

Dijo Pulastya: «Habiendo hablado así, el portador del vajra partió al cielo, llevando consigo al mensajero. Luego Mudgala también permaneció absorto, contemplando sin cesar al Brahman Supremo.»

Verse 51

शुक्लध्यानपरो भूत्वा मोक्षं प्राप्तस्ततोऽक्षयम्

Entregado a la meditación pura y luminosa, alcanzó la liberación (moksha), imperecedera desde entonces.

Verse 52

अत्र गाथा पुरा गीता नारदेन महात्मना । बहुविप्रसमवाये पर्वतेस्मिन्महीपते

Aquí, oh rey, antaño el magnánimo Nārada cantó un verso sagrado, en esta montaña, en medio de una asamblea de muchos brāhmaṇas.

Verse 53

मामु ह्रदे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा तं मुद्गलेश्वरम् । इह भुक्त्वाऽखिलान्कामानन्ते मुक्तिमवाप्स्यति । एतस्मात्कारणाद्राजन्मामुह्रदमिति स्मृतम्

Quien se bañe en el lago Māmu y contemple a ese Señor Mudgaleśvara, en esta misma vida gozará de todos los deseos legítimos y, al final, alcanzará la liberación. Por esta causa, oh rey, se le recuerda como “Māmuhrada” (el lago Māmu).

Verse 54

तत्तीर्थं सर्वतीर्थानां प्रवरं लोकविश्रुतम् । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन स्नानं तत्र समाचरेत्

Ese vado sagrado es el más excelso entre todos los tīrthas, célebre en el mundo entero. Por ello, con todo empeño, debe uno bañarse allí.

Verse 55

मोक्षकामो विशेषेण य इच्छेत्परमं पदम् । चण्डिकाश्रममासाद्य किं पुनः परितप्यते

Quien anhela especialmente la liberación y busca el estado supremo—habiendo llegado al āśrama de Caṇḍikā, ¿por qué habría de padecer aún más?