Adhyaya 78

Verse 1

। ऋषय ऊचुः । ब्रह्मणा कतमे स्थाने तत्र सूत कृतं तपः । वालखिल्यैश्च तैः सर्वैर्मुनिभिः शंसितव्रतैः

Los sabios dijeron: «Oh Sūta, ¿en qué lugar se practicó allí la austeridad por Brahmā, y por todos aquellos sabios Vālakhilya, ascetas alabados por sus votos?»

Verse 2

सूत उवाच । तस्या वायव्यदिग्भागे हरवेद्या द्विजोत्तमाः । सम्यक्छ्रद्धाप्रयत्नेन ब्रह्मणा विहितं तपः

Sūta dijo: «Oh, el mejor de los nacidos dos veces: en el cuadrante noroeste de aquella Haravedī, Brahmā practicó la austeridad prescrita, con fe recta y esfuerzo diligente».

Verse 3

पश्चिमे वालखिल्यैश्च जपस्नानपरायणैः । तत्राश्चर्यमभूद्यद्वै पूर्वं ब्राह्मण सत्तमाः । आश्रमे चतुरास्यस्य तद्वो वक्ष्यामि सांप्रतम्

Y en la parte occidental, por los Vālakhilyas, entregados a la recitación de mantras (japa) y al baño ritual, ocurrió antaño una maravilla, oh el mejor de los brāhmaṇas, en el āśrama de Caturāsya (Brahmā). Ahora os la relataré.

Verse 4

तत्र दुश्चारिणी काचिद्रात्रौ ब्राह्मणवंशजा । देवदत्तं समासाद्य वल्लभं रमते सदा

Allí había una mujer de linaje brāhmana, pero de conducta extraviada; por la noche se encontraba con su amado Devadatta y se entregaba sin cesar al placer con él.

Verse 5

अज्ञाता पतिना मात्रा तथान्यैरपि बांधवैः । कृष्णपक्षं समासाद्य विजने हृष्टमानसा

Sin que lo supieran su esposo, su madre ni los demás parientes, escogía la quincena oscura (kṛṣṇa-pakṣa) y, en un lugar apartado, iba con el corazón exultante.

Verse 6

कस्यचित्त्वथ कालस्य दृष्टा सा केनचि द्द्विजाः । तत्रस्था जारसंयुक्ता स्वभर्तुश्च निवेदिता

Al cabo de algún tiempo, un brāhmana la vio allí en compañía de su amante y comunicó el asunto a su esposo.

Verse 7

अथासौ कोपसंयुक्तस्तस्या भर्ता सुनिष्ठुरैः । वाक्यैस्तां गर्हयामास प्रहारैश्चाप्य ताडयत्

Entonces su esposo, dominado por la ira, la increpó con palabras durísimas y, además, la golpeó con crueles azotes.

Verse 8

अथ सा धार्ष्ट्यमासाद्य स्त्रीस्वभावं समाश्रिता । प्रोवाच बाष्पपूर्णाक्षी दीनांजलिपुटा स्थिता

Entonces ella, cobrando osadía y siguiendo el modo propio de una mujer, habló de pie con las palmas juntas, con los ojos colmados de lágrimas.

Verse 9

किं मां दुर्जनवाक्येन त्वं ताडयसि निष्ठुरैः । प्रहारैर्दोषनिर्मुक्तां त्वत्पादप्रणतां विभो

¿Por qué me hieres con golpes crueles por las palabras de los malvados, a mí que estoy libre de culpa y postrada a tus pies, oh Señor?

Verse 10

अहं त्वां शपथं कृत्वा भक्षयित्वाऽथ वा विषम् । प्रविश्य हव्यवाहं वा करिष्ये प्रत्ययान्वितम्

Te haré creerme mediante un juramento: ya sea bebiendo veneno, o entrando en el fuego sagrado, portador de las ofrendas.

Verse 11

अथ तां ब्राह्मणः प्राह यदि त्वं पापवर्जिता । पुरतो देवविप्राणां कुरु दिव्यग्रहं स्वयम्

Entonces un brahmán le dijo: «Si estás libre de pecado, ante los dioses y los brahmanes, realiza tú misma la prueba divina».

Verse 12

सा तथेति प्रतिज्ञाय साहसेन समन्विता । दिव्यग्रहं ततश्चक्रे यथोक्तविधिना सती

Ella asintió diciendo: «Así sea», y, llena de firme resolución, realizó la prueba divina conforme al rito prescrito.

Verse 13

शुद्धिं च प्राप्ता सर्वेषां बन्धूनां च द्विजन्मनाम् । पुरतश्च गुरूणां च देवानामपि पापकृत्

Y obtuvo la vindicación, la pureza, ante todos: sus parientes, los dos veces nacidos, los maestros e incluso los dioses, aunque hubiera cometido pecado.

Verse 14

एतस्मिन्नन्तरे तस्याः साधुवादो महानभूत् । धिक्छब्दश्च तथा पत्युः सर्वैर्दत्तः सुगर्हितः

Entretanto, se alzaron grandes voces de aprobación en su favor; y de todos brotó también un fuerte clamor de reproche—«¡Vergüenza!»—dirigido a su esposo, duramente condenado.

Verse 15

अहो पापसमाचारो दुष्टोऽयं ब्राह्मणाधमः । अपापां धर्मपत्नीं यो मिथ्यादोषेणयोजयेत्

«¡Ay, qué conducta pecaminosa! Este malvado, el más vil de los brāhmaṇas, pretende imponer una acusación falsa a una esposa sin culpa, consagrada al dharma.»

Verse 16

एवं स निन्द्यमानस्तु सर्वलोकैर्द्विजोत्तमाः । कोपं चक्रे ततो वह्निं समुद्दिश्य सदुःखितः

Así, mientras era denostado por toda la gente, oh el mejor de los dos veces nacidos, se enfureció y, afligido, dirigió su ira hacia Agni, el dios del Fuego.

Verse 17

शापं दातुं मतिं चक्रे ततो वह्नेः सुदुःखितः । अब्रवीत्परुषं वाक्यं निन्दमानः पुनःपुनः

Entonces, hondamente afligido, resolvió lanzar una maldición contra Agni; y una y otra vez, mientras lo increpaba, pronunció palabras ásperas.

Verse 18

मया स्वयं प्रदृष्टेयं जारेण सह संगता । त्वया वह्ने सुपापेयं न कस्माद्भस्मसात्कृता

“Yo mismo la vi unida a un amante. ¿Por qué, oh Agni, esa gran pecadora no fue reducida a cenizas por ti?”

Verse 19

तस्मात्त्वां पापकर्माणमसत्यपक्षपातिनम् । असंदिग्धं शपिष्यामि रौद्रशापेन सांप्रतम्

“Por eso, ahora te maldeciré sin vacilar, con una maldición feroz, pues obras con pecado y te inclinas del lado de la falsedad.”

Verse 20

सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा संक्रुद्धस्य द्विजन्मनः । सप्तार्चिर्भयसंत्रस्तः कृतांजलिरुवाच तम्

Sūta dijo: Al oír aquellas palabras del brāhmaṇa enfurecido, Saptārcis (Agni), estremecido de temor, le habló con las manos juntas en reverencia.

Verse 21

अग्निरुवाच । नैष दोषो मम ब्रह्मन्यन्न दग्धा तव प्रिया । कृतागसाऽपि मे वाक्यं शृणुष्वात्र स्फुटेरितम्

Agni dijo: “Oh brāhmaṇa, no es culpa mía que tu amada no haya sido quemada. Aunque ella haya cometido falta, escucha aquí mis palabras, dichas con claridad.”

Verse 22

अनया परकांतेन कृतः सह समागमः । चिरं कालं द्विज श्रेष्ठ त्वया ज्ञाताद्य वासरे

«Con otro hombre, en verdad, ella ha mantenido esa unión por largo tiempo, oh el mejor de los dos veces nacidos—aunque sólo hoy ha llegado a tu conocimiento.»

Verse 23

परं यस्माद्विशुद्धैषा मया दग्धा न सा द्विज । कारणं तच्च ते वच्मि शृणुष्वैकमनाः स्थितः

«Pero, puesto que ahora ella está purificada, no la quemé, oh brāhmaṇa. Te diré la causa de ello—escucha con la mente unificada.»

Verse 24

यत्रानया कृतः संगः परकांतेन वै द्विज । तस्मिन्नायतने ब्रह्मा रुद्रशीर्षो व्यवस्थितः

«Oh brāhmaṇa, en el mismo santuario donde ella se unió al amado de otro, allí está establecido el propio Brahmā, llevando la señal de la cabeza cercenada de Rudra (Rudraśīrṣa).»

Verse 25

तत्र कृत्वा रतं चित्रं परकांतसमं तदा । पश्यति स्म ततो रुद्रं ब्रह्ममस्तकसंस्थितम्

«Allí, tras consumar un extraño acto de pasión, igual al que tuvo con el amado de otro, ella contempló a Rudra, presente sobre la cabeza de Brahmā.»

Verse 26

ततः प्रक्षालयत्यंगं कुण्डे तत्राग्रतः स्थिते । कृतपापापि तेनैषा शुद्धिं याति शुचिस्मिता

«Luego lavó su cuerpo en el estanque sagrado (kuṇḍa) que estaba allí mismo, al frente; aunque había cometido pecado, por ese acto alcanzó la pureza—ella, de sonrisa apacible.»

Verse 27

अत्र पूर्वं विपाप्माऽभूद्ब्रह्मा लोकपितामहः । सतीवक्त्रं समालोक्य कामार्तोऽपि स पापकृत्

Aquí, en tiempos antiguos, Brahmā—el abuelo de los mundos—quedó manchado de pecado; pues, al contemplar el rostro de Satī, fue herido por el deseo y cometió una falta.

Verse 28

तस्मान्नास्त्यत्र मे दोषः स्वल्पोऽपि द्विजसत्तम । रुद्रशीर्षप्रभावोऽयं तस्य कुण्डोदकस्य च

Por ello, oh el mejor de los brāhmaṇas, aquí no hay en mí ni la más mínima falta; tal es la potencia de Rudraśīrṣa y del agua de aquel estanque sagrado.

Verse 29

तस्मादेनां समादाय संशुद्धां पापवर्जिताम् । गृहं गच्छ द्विजश्रेष्ठ सत्यमेतन्मयो दितम्

Por tanto, oh el más excelso de los brāhmaṇas, tómala—ya purificada y libre de pecado—y vuelve a tu casa. Esto es verdad, tal como lo he declarado.

Verse 30

ब्राह्मण उवाच । या मया सहसा दृष्टा स्वयमेव हुताशन । परकांतेन तां नाद्य शुद्धामपि गृहं नये

El brāhmaṇa dijo: Oh Hutāśana (Agni), a ella, a quien vi de improviso con mis propios ojos junto al amado de otro, no la llevaré hoy a mi casa, aunque esté purificada.

Verse 31

इत्युक्त्वा च द्विजश्रेष्ठस्तां त्यक्त्वापि शुचिव्रतः । जगाम स्वगृहं पश्चात्तथा जग्मुर्जना गृहान्

Dicho esto, aquel brāhmaṇa excelso—aunque fiel a votos de pureza—la abandonó y después se fue a su propia casa; del mismo modo, la gente se retiró a sus hogares.

Verse 32

सापि तेन परित्यक्ता पतिना हृष्टमानसा । ज्ञात्वा तत्तीर्थमाहात्म्यं वैश्वानरमुखेरितम्

Aunque fue abandonada por su esposo, ella permaneció gozosa de corazón, al comprender la grandeza de aquel tīrtha, proclamada por la boca de Vaiśvānara (Agni).

Verse 33

तेनैव परकांतेन विशेषेण रतिक्रियाम् । तस्मिन्नायतने चक्रे कुण्डे तोयावगाहनम्

Con ese mismo amante, volvió a realizar el acto de pasión de un modo particular; y en aquel santuario también se sumergió en las aguas del estanque (kuṇḍa).

Verse 34

अथान्ये परलोकस्य भीत्याऽतीव व्यवस्थिताः । विमुखाः परदारेषु नार्यश्चापि पतिव्रताः

Entonces otros, firmemente contenidos por el temor al más allá, se apartaron de las esposas ajenas; y las mujeres también permanecieron como pativratā, castas y fieles a sus maridos.

Verse 35

दूरतोऽपि समभ्येत्य ते सर्वे तत्र मंदिरे । रुद्रशीर्षाभिधानं च प्रचक्रुः सुरतोत्सवम्

Aun viniendo desde lejos, todos se reunieron en aquel santuario y celebraron la festividad llamada «Rudraśīrṣa», un rito jubiloso de deleite.

Verse 36

निमज्जंति ततः कुण्डे तस्मिन्पातकनाशने । भवंति पापनिर्मुक्ता रुद्रशीर्षावलोकनात्

Luego se sumergen en aquel estanque, destructor de pecados; y al contemplar Rudraśīrṣa quedan libres de toda falta.

Verse 37

एतस्मिन्नंतरे नष्टो धर्मः पत्नीसमुद्भवः । पुरुषाणां ततः स्त्रीणां निजकांतासमुद्भवः

Entretanto, pereció el dharma fundado en la fidelidad de la esposa; y asimismo se perdió, entre hombres y mujeres, el dharma nacido de la exclusiva devoción al propio amado cónyuge.

Verse 38

यो यां पश्यति रूपाढ्यां नारीमपि कुलोद्भवाम् । स तत्रानीय संहृष्टो भजते द्विजसत्तमाः

Cualquier hombre que vea a una mujer de gran hermosura—aunque sea de linaje noble—, gozoso la conduce allí y se entrega a la unión; ¡oh, excelentísimos entre los dos veces nacidos!

Verse 39

तथा नारी सुरूपाढ्यं यं पश्यति नरं क्वचित् । सापि तत्र समानीय कुरुते सुरतोत्सवम्

Del mismo modo, cuando una mujer, en algún lugar, ve a un hombre apuesto, también lo lleva allí y celebra ese festival del deleite sensual.

Verse 40

लिप्यते न च पापेन कथंचित्तकृतेन च । नरो वा यदि वा नारी तत्तीर्थस्य प्रभावतः

Por el poder de ese tīrtha, ni el hombre ni la mujer quedan manchados por el pecado, aun por una falta cometida de cualquier modo.

Verse 41

कस्यचित्त्वथ कालस्य तत्र राजा विदूरथः । आनर्त्तविषये जज्ञे वार्धक्यं च क्रमाद्ययौ

Pasado cierto tiempo, hubo allí un rey llamado Vidūratha, nacido en la región de Ānarta; y, con el curso de los años, fue llegando poco a poco a la vejez.

Verse 42

तस्य भार्याऽभवत्तन्वी तरुणी वररूपधृक् । पश्चिमे वयसि प्राप्ते प्राणेभ्योऽपि गरीयसी

Su esposa era esbelta, joven y de hermosura exquisita; y cuando él llegó a la edad postrera, ella le fue más querida que la propia vida.

Verse 43

न तस्याः स जराग्रस्तश्चित्ते वसति पार्थिवः । तस्मिंस्तीर्थे समागत्य वांछितं रमते नरः

Aquel rey, afligido por la vejez, ya no moraba en el corazón de ella. Mas quien llega a ese tīrtha goza del cumplimiento de su anhelo.

Verse 44

पार्थिवोऽपि परिज्ञाय तस्यास्तच्च विचेष्टितम् । कोपाविष्टस्ततो गत्वा तस्मिन्क्षेत्रे सुशोभने

Cuando el rey supo de su conducta y de lo que había hecho, fue presa de la ira; y, partiendo de inmediato, llegó furioso a aquel espléndido kṣetra sagrado.

Verse 45

तत्कुण्डं पूरयामास ततः पांशूत्करैर्द्रुतम् । बभंज तं च प्रासादं ततः प्रोवाच दारुणम्

Mandó colmar aquel estanque sagrado con montones de polvo, con presteza; también destrozó aquel santuario, y luego pronunció una sentencia terrible.

Verse 46

यश्चैतत्पूरितं कुण्डं पांशुना निखनिष्यति । प्रासादं च पुनश्चैनं करिष्यति पुनर्नवम्

Y quienquiera que vuelva a enterrar este estanque ya colmado de polvo, y quienquiera que de nuevo reconstruya este santuario y lo haga otra vez nuevo—

Verse 47

परदारकृतं पापं तस्य संपत्स्यतेऽखिलम् । यदत्र प्रकरिष्यंति मानवाः काममोहिताः

Todo el pecado nacido de unirse con la esposa ajena recaerá por completo sobre ese hombre—cualquier cosa que, cegados por el deseo, hagan aquí los mortales.

Verse 48

सूत उवाच । एवं स पार्थिवः प्रोच्य तामादाय ततः प्रियाम् । जगाम स्वगृहं पश्चात्प्रहृष्टेनांतरात्मना

Dijo Sūta: Habiendo hablado así, el rey tomó consigo a su amada y después regresó a su propia morada, con el corazón interior colmado de gozo.

Verse 49

अथ तां विरतां ज्ञात्वा सोऽन्यचित्तां प्रियां नृपः । यत्नेन रक्षयामास विश्वासं नैव गच्छति

Luego, al saber el rey que ella se había apartado de él y que la mente de su amada estaba en otro, la guardó con gran cuidado—pero la confianza no pudo volver de veras.

Verse 50

अन्यस्मिन्दिवसे शस्त्रं सूक्ष्मं वेण्यां निधाय सा । जगाम शयनं तस्य वधार्थं वरवर्णिनी

Otro día, la mujer de hermosa tez ocultó un arma pequeña en su trenza y fue al lecho del rey con la intención de matarlo.

Verse 51

ततस्तेन समं हास्यं कृत्वा क्षत्रियभावजम् । सुरतं रुचिरैर्भावैर्हावैर्भूरिभिरेव च

Entonces, riendo con él de un modo propio del ánimo de un kṣatriya, se entregó al amor con muchos estados encantadores y abundantes gestos de coquetería.

Verse 52

ततो निद्रावशं प्राप्तं तं नृपं सा नृपप्रिया । स्ववेण्याः शस्त्रमादाय निजघान सुनिर्दया

Entonces, cuando el rey cayó bajo el poder del sueño, la amada del rey—sin la menor piedad—tomó el arma de su trenza y lo abatió.

Verse 53

एवं तस्य फलं जातं सद्यस्तीर्थस्य भंगजम् । आनर्ताधिपते रौद्रं सर्वलोकविगर्हितम्

Así, para el señor de Ānarta surgió de inmediato el fruto nacido de la profanación del tīrtha: feroz por naturaleza y condenado por todos.

Verse 54

अद्यापि तत्र देवेशो रुद्रशीर्षः स तिष्ठति । लिंगभेदभयात्तेन न स भग्नो द्विजोत्तमाः

Aún hoy, el Señor de los dioses, llamado Rudraśīrṣa, permanece allí. Por temor a que el liṅga fuese dañado, no fue quebrado, oh los más excelsos entre los nacidos dos veces.

Verse 55

यस्तस्य पुरतः स्थित्वा जपेद्रुद्रशिरः शुचिः । माघशुक्लचतुर्दश्यां पूजयित्वा स्रगादिभिः

Quien, estando puro, se ponga ante Él y recite el Rudraśīrṣa, y en la decimocuarta luna del quincenario brillante de Māgha lo adore con guirnaldas y ofrendas semejantes—

Verse 56

वांछितं लभते चाशु तस्येशस्य प्रभावतः । अष्टोत्तरशतं यावद्यो जपेत्पुरतः स्थितः

Por el poder de ese Señor, obtiene pronto lo que desea, si, estando ante Él, recita en japa hasta ciento ocho veces.

Verse 57

रुद्रशीर्षं न संदेहः स याति परमां गतिम् । एकवारं नरो यो वा तत्पुरः पठति द्विजः

En cuanto a la recitación del Rudraśīrṣa, no hay duda: él alcanza el estado supremo. Sea un hombre común o un dos veces nacido, quien lo recite siquiera una vez en su presencia—

Verse 58

नित्यं दिनकृतात्पापान्मुच्यते द्विजसत्तमाः । एतद्वः सर्वमाख्यातं रुद्रशीर्षसमुद्भवम्

¡Oh, los mejores entre los dos veces nacidos! Cada día queda liberado de los pecados cometidos a lo largo del día. Así os he expuesto todo acerca del origen y relato del Rudraśīrṣa.

Verse 59

माहात्म्यं सर्वपापानां सद्यो नाशनकारकम् । मंगलं परमं ह्येतदायुष्यं कीर्तिवर्धनम् । रुद्रशीर्षस्य माहात्म्यं तस्माच्छ्रोतव्यमादरात्

Este Māhātmya es causa de la destrucción inmediata de todos los pecados. En verdad, es supremamente auspicioso, promotor de larga vida y acrecentador de la fama. Por ello, el Māhātmya del Rudraśīrṣa debe escucharse con reverencia.