Adhyaya 267

Verse 1

सूत उवाच । तस्मादेषा महाराज शिवरात्रिर्विपश्चिता । कर्तव्या पुरुषेणात्र लोकद्वयमभीप्सुना

Sūta dijo: Por ello, oh gran rey, esta observancia sabia de Śivarātri debe ser realizada ciertamente por el hombre que desea el bien de ambos mundos (este y el venidero).

Verse 2

आनर्त उवाच । मंकणेश्वरमाहात्म्यं मया विस्तरतः श्रुतम् । शिवरात्रिसमोपेतं यत्त्वया परिकीर्तितम्

Ānarta dijo: He escuchado en detalle la grandeza de Maṅkaṇeśvara, tal como la has relatado, junto con la observancia de Śivarātri que la acompaña.

Verse 3

सांप्रतं वद मे कृत्स्नं सिद्धेश्वरसमुद्भवम् । विस्तरेण महाभाग परं कौतूहलं हि मे

Ahora dime por completo el origen de Siddheśvara—con amplitud, oh afortunado—pues mi anhelo de saber es inmenso.

Verse 4

भर्तृयज्ञ उवाच । सिद्धेश्वर इति ख्यातो महादेवो महीपते । तस्योत्पत्तिस्त्वया पूर्वं श्रुतात्र वदतो मम

Dijo Bhartṛyajña: “Oh señor de la tierra, el Gran Dios, Mahādeva, es célebre aquí con el nombre de ‘Siddheśvara’. Su origen ya lo oíste antes; aun así, escucha mientras lo vuelvo a relatar.”

Verse 5

सांप्रतं तत्फलं वच्मि तस्मिन्दृष्टे तु दानजम् । यत्फलं जायते नॄणां चक्रवर्तित्व संभवम्

Ahora declararé el fruto de ello: el mérito nacido de la dádiva cuando se ha contemplado ese lugar. De ese mérito surge para los hombres la posibilidad de alcanzar la dignidad de cakravartin, soberano universal.

Verse 6

तुलापुरुषदानं च तत्र राजन्प्रशश्यते । य इच्छेच्चक्रवर्तित्वं समस्ते धरणीतले

Oh Rey, en ese lugar se ensalza especialmente el don llamado Tulāpuruṣa-dāna—para quien desee la soberanía universal sobre toda la tierra.

Verse 7

आनर्त उवाच । तुलापुरुषदानस्य यो विधिः परिकीर्तितः । तं मे सर्वं समाचक्ष्व विस्तरेण महामुने

Ānarta dijo: «Oh gran sabio, explícame con detalle todo el rito que se proclama para el Tulāpuruṣa-dāna.»

Verse 8

भर्तृयज्ञ उवाच । चंद्रसूर्योपरागे वा अयने विषुवे तथा । तीर्थे वा पुरुषश्रेष्ठ तुलापुरुषसंभवम्

Dijo Bhartṛyajña: «Oh el mejor de los hombres, el rito de Tulāpuruṣa puede emprenderse en un eclipse lunar o solar, en el solsticio, en el equinoccio, o en un tīrtha sagrado»។

Verse 9

प्रशंसंति विधिं सम्यक्प्राप्ते वा चेंदुसंक्षये । ब्राह्मणानां सुदांतानामनुष्ठानवतां सताम्

El procedimiento correcto es especialmente alabado cuando llega el tiempo del menguar de la luna (o el momento del eclipse): debe realizarse con brahmanes bien disciplinados, virtuosos y firmes en las observancias sagradas.

Verse 10

वेदाध्ययनयुक्तानां निर्दोषाणां च पार्थिव । विभज्य स भवेद्देयो नैकस्य च कथंचन

Oh Rey, el don debe darse sólo a quienes están dedicados al estudio de los Vedas y libres de falta; y ha de repartirse entre muchos—nunca, bajo ninguna circunstancia, a una sola persona.

Verse 12

शुचौ देशे समे पुण्ये पूर्वोत्तरप्लवे शुभे । मंडपं कारयेद्विद्वान्रम्यं ष़ोशहस्तकम् । तन्मध्ये कारयेद्वेदिं चतुर्हस्त प्रमाणतः । यजमानस्य हस्तेन हस्तैकेन समुच्छ्रिताम्

En un lugar puro, llano y meritorio—en un terreno auspicioso con suave declive hacia el este o el norte—el sabio debe mandar construir un hermoso pabellón (maṇḍapa) de dieciséis codos. En su centro ha de levantar una plataforma-altar (vedī) de cuatro codos, elevada un codo según la medida de la mano del sacrificante (yajamāna).

Verse 14

चतुर्हस्तानि कुण्डानि चतुर्दिक्षु प्रकल्पयेत । एकहस्तप्रमाणानि आयामव्यासविस्तरात् । ऐशान्यामपरां वेदिं हस्तमात्रां न्यसेच्छुभाम् । रत्निमात्रोत्थितां चैव ग्रहांस्तत्र प्रकल्पयेत्

Debe disponer fosos de fuego (kuṇḍas) de cuatro codos en las cuatro direcciones, y que cada uno tenga medidas de un codo en largo, ancho y extensión. En el noreste colocará otra plataforma-altar auspiciosa de un codo, y allí establecerá los grahas (soportes rituales), elevados a la altura de un palmo.

Verse 15

युग्मांश्च ऋत्विजः कार्याश्चतुर्दिक्षु यथाक्रमम् । बह्वृचोऽध्वर्यश्चैव च्छंदोगाथर्वणावपि

Deben designarse, por pares, los sacerdotes oficiantes en las cuatro direcciones, según el orden debido: los Bahvṛca (sacerdotes del Ṛg-veda), los Adhvaryu (del Yajur-veda), y también los Chāndoga y los Atharvaṇa.

Verse 16

तूष्णीं तु देवताहोमस्तैः कार्यः सुसमाहितैः । तल्लिंगैर्नृपतेमंत्रैः स्वशक्त्या जप एव च

Luego, con plena concentración, esos sacerdotes han de realizar en silencio las ofrendas-homa a las deidades; y, oh Rey, también debe hacerse japa según la propia capacidad, con mantras provistos de sus signos apropiados (liṅga).

Verse 17

एकहस्तप्रविष्टं तु चतुर्हस्तोच्छ्रितं तथा । स्तंभद्वयं तु कर्तव्यं वेदियाम्योत्तरे स्थितम्

Deben fijarse hundiendo un hasta en la tierra y elevándose a una altura de cuatro hastas. Han de construirse dos pilares, colocados al sur y al norte del altar (vedi).

Verse 18

तन्मध्ये सुशुभं काष्ठं स्तंभजात्यं दृढं न्यसेत् । चन्दनः खदिरो वाथ बिल्वोवाऽश्वत्थ एव वा

Entre ambos, debe asentarse firmemente una hermosa pieza de madera, sólida y apta para pilar: ya sea sándalo, khadira, bilva o incluso aśvattha.

Verse 19

तिंदुको देवदारुर्वा श्रीपर्णी वा वटोऽथवा । अष्टौ वृक्षाः शुभाः शस्ताः स्तंभार्थं नृपसत्तम्

O bien puede ser de tinduka, devadāru, śrīparṇī o vaṭa. Oh el mejor de los reyes, estos ocho árboles son auspiciosos y recomendados para hacer pilares.

Verse 20

शिक्यद्वय समोपेतां तन्मध्ये विन्यसेत्तुलाम् । स्नातः शुक्लांबरधरः शुक्लमाल्यानुलेपनः

Debe colocar en medio la balanza (tulā), provista de dos correas. Tras bañarse, ha de vestir ropas blancas y adornarse con guirnaldas blancas y ungüentos perfumados.

Verse 21

पूरयित्वा समंताच्च लोकपालान्यथाक्रमम् । स्तंभान्संपूजयत्पश्चाद्गन्धमाल्यानुलेपनैः

Tras ofrecer por todas partes a los Lokapālas según el orden debido, debe luego adorar los pilares con perfumes, guirnaldas y ungüentos.

Verse 22

तुलां च पार्थिवश्रेष्ठ पुण्याहं च प्रकीर्तयेत् । यजमानो निजैः सर्वैरायुधैः कायसंस्थितैः

Y, oh el mejor de los reyes, debe proclamar debidamente el rito de la tulā y recitar el auspicioso «puṇyāha». El yajamāna ha de estar presente con todas sus armas propias, llevadas sobre su cuerpo.

Verse 23

पश्चिमां दिशमास्थाय प्राङ्मुखः श्रद्धयाऽन्वितः । कृतांजलिपुटो भूत्वा इमं मंत्रमुदीरयेत्

Situado en la dirección occidental, mirando hacia el oriente, colmado de fe y con las manos unidas en añjali, debe recitar este mantra.

Verse 24

ब्रह्मणो दुहिता नित्यं सत्यं परममाश्रिता । काश्यपी गोत्रतश्चैव नामतो विश्रुता तुला

Tulā es célebre por su nombre como la hija eterna de Brahmā, firmemente establecida en la Verdad suprema y perteneciente al linaje de Kāśyapa.

Verse 25

त्वं तुले सत्यनामासि स्वभीष्टं चात्मनः शुभम् । करिष्यामि प्रसादं मे सांनिध्यं कुरु सांप्रतम्

Oh Tulā, llevas el nombre de «Verdad». Concédeme el cumplimiento auspicioso de mi justo anhelo. Realizaré este acto de devoción: séme propicia y permanece aquí ahora.

Verse 26

ततस्तस्यां समारुह्य स्वशक्त्या यत्समाहृतम् । दानार्थं पूर्वमायोज्यं शिक्येन्यस्मिन्नरोत्तम

Luego, subiendo a esa balanza, cuanto se haya reunido según la propia capacidad debe disponerse primero para la dádiva en la eslinga—oh el mejor de los hombres—en esa misma balanza.

Verse 27

सुवर्णं रजतं वाऽथ वस्त्रं चान्यदभीप्सितम् । यावत्साम्यं भवेद्राजन्नात्मनोऽभ्यधिकं च वा

Oro, plata, vestidos o cualquier otra dádiva deseada deben ofrecerse—oh Rey—hasta igualar el propio peso, o incluso superarlo.

Verse 28

ततोऽभीष्टां समासाद्य देवतां शिक्यमाश्रितः । उदकं जलमध्ये च तदर्थं प्रक्षिपेद्द्रुतम्

Luego, acercándose a la deidad deseada y apoyándose en la eslinga (balanza suspendida), debe arrojar prontamente la ofrenda de agua en medio del agua para ese rito.

Verse 29

सतिलं सहिरण्यं च साक्षतं विधिपूर्वकम् । अवतीर्य ततः सर्वं ब्राह्मणेभ्यो निवेदयेत्

Con sésamo, con oro y con akṣata (granos enteros), conforme al rito prescrito; luego, descendiendo de la balanza/plataforma, preséntese todo a los brāhmaṇas.

Verse 30

यत्फलं प्राप्यते पश्चात्तदिहैकमनाः शृणु

Ahora escucha, con la mente unificada, el fruto que se obtiene después de este acto.

Verse 31

अजानता जानता वा यत्पापं तु भवेत्कृतम् । तत्सर्वं नाशयेन्मर्त्यो दानस्यास्य प्रभावतः

Sea cometido sin saber o a sabiendas, cualquier pecado que un mortal haya hecho—todo lo destruye por el poder de esta dádiva.

Verse 32

यावन्मात्रं कृतं पापमतीतं नृपसत्तम । तावन्मात्रं क्षयं याति तुलापुरुषदानतः

Oh el mejor de los reyes, cualquiera que sea la medida del pecado cometido en el pasado—por la dádiva de Tulāpuruṣa, en esa misma medida es llevado a la destrucción.

Verse 33

ईश्वराणां समादिष्टं कायक्लेशभयात्मनाम् । पुरश्चरणमेतद्धि दानं तौल्यसमुद्भवम्

Este don nacido del pesaje es prescrito por los Señores para quienes temen la fatiga del cuerpo; en verdad, es su ‘puraścaraṇa’, la observancia preparatoria completa.

Verse 34

एतद्दत्तं दिलीपेन कार्तवीर्येण भूपते । पृथुना पुरुकुत्सेन तथान्यैरपि पार्थिवैः

Oh Rey, este don fue ofrecido por Dilīpa, por Kārtavīrya, por Pṛthu, por Purukutsa, y también por otros soberanos.

Verse 35

एतत्पुण्यं प्रशस्यं च सर्वकामप्रदं नृणाम् । तुलापुरुषदानं च सर्वोपद्रवनाशनम्

Esta dádiva de Tulāpuruṣa es meritoria y digna de gran alabanza; concede a los hombres todos los deseos y destruye toda adversidad.

Verse 36

आधयो व्याधयो न स्युर्न वैधव्यं गदोद्भवम् । संजायते नृपश्रेष्ठ न वियोगः स्वबन्धुभिः । तुलापुरुषदानस्य फलमेतदुदाहृतम्

No surgen aflicciones ni enfermedades, ni viudez nacida de la dolencia. Oh excelso rey, tampoco acontece la separación de los propios parientes: tal es el fruto proclamado del don de Tulāpuruṣa.

Verse 37

तुलापुरुषदानस्य प्रदत्तस्य नृपोत्तम । न शक्यते कथयितुं फलं यत्स्यात्कलौ युगे

Oh rey excelso, el fruto del don de Tulāpuruṣa, cuando se ofrece debidamente en la era de Kali, no puede describirse en verdad: está más allá de toda palabra.

Verse 38

दक्षिणामूर्तिमासाद्य सिद्धेश्वरविभोः पुरः । यः प्रयच्छति भूपाल सहस्रगुणितं फलम्

Oh rey, quien, tras acercarse a Dakṣiṇāmūrti, ofrece su dádiva ante la presencia del glorioso Señor Siddheśvara, obtiene un fruto multiplicado por mil.

Verse 39

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन प्राप्य सिद्धेश्वरं विभुम् । तुलापुरुषदानं च कर्तव्यं सुविवेकिना

Por ello, con todo empeño, tras llegar al poderoso Señor Siddheśvara, el sabio debe realizar ciertamente el don de Tulāpuruṣa.

Verse 40

एकत्र सर्वतीर्थानि सर्वाण्यायतनानि च । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे कथितानि स्वयंभुवा

En el kṣetra de Hāṭakeśvara se dice que todos los tīrtha y todos los santuarios sagrados se hallan reunidos en un solo lugar—tal como lo proclamó Svayambhū (Brahmā).

Verse 41

सिद्धेश्वरः सुरश्रेष्ठ एकत्र समुदाहृतः । तस्मिन्दृष्टे तथा स्पृष्टे पूजिते नृपसत्तम । सर्वेषां लभते मर्त्यः फलं यत्परिकीर्तितम्

Oh excelso entre los nobles, Siddheśvara—el más eminente entre los dioses—es declarado presente aquí en un solo lugar. Al verle, tocarle y rendirle culto, oh mejor de los reyes, el mortal obtiene el fruto proclamado de todos (los tīrtha y santuarios).

Verse 267

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये श्रीसिद्धेश्वरमाहात्म्ये तुलापुरुषदानमाहात्म्यवर्णनं नाम सप्तषष्ट्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

Así concluye el capítulo doscientos sesenta y siete, llamado «Descripción de la grandeza del don de Tulāpuruṣa», en el Śrī Skanda Mahāpurāṇa, en la Ekāśīti-sāhasrī Saṃhitā, en el sexto Nāgara Khaṇḍa, dentro del Māhātmya del kṣetra de Hāṭakeśvara y del Māhātmya de Śrī Siddheśvara.