Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 36

Devanagari script

आधयो व्याधयो न स्युर्न वैधव्यं गदोद्भवम् । संजायते नृपश्रेष्ठ न वियोगः स्वबन्धुभिः । तुलापुरुषदानस्य फलमेतदुदाहृतम्

Transliteration

ādhayo vyādhayo na syurna vaidhavyaṃ gadodbhavam | saṃjāyate nṛpaśreṣṭha na viyogaḥ svabandhubhiḥ | tulāpuruṣadānasya phalametadudāhṛtam

Translation

No surgen aflicciones ni enfermedades, ni viudez nacida de la dolencia. Oh excelso rey, tampoco acontece la separación de los propios parientes: tal es el fruto proclamado del don de Tulāpuruṣa.

Word by Word

• आधयः: mental afflictions
• आधयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आधि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन

• व्याधयः: diseases
• व्याधयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: व्याधि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन

• न: not
• न: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध (negation particle)

• स्युः: would be / may occur
• स्युः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपदम्

• न: nor
• न: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध (negation particle)

• वैधव्यम्: widowhood
• वैधव्यम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वैधव्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन

• गद-उद्भवम्: arising from illness
• गद-उद्भवम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गद (प्रातिपदिक) + उद्भव (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषः (गदात् उद्भवम्); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; ‘वैधव्यम्’ इत्यस्य विशेषण

• संजायते: arises
• संजायते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + जन् (धातु)
• Form: लट् (present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्

• नृपश्रेष्ठ: O best of kings
• नृपश्रेष्ठ: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नृप (प्रातिपदिक) + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारयः (श्रेष्ठः नृपः); पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन

• न: no / not
• न: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध (negation particle)

• वियोगः: separation
• वियोगः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वियोग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• स्वबन्धुभिः: from/with one’s own relatives
• स्वबन्धुभिः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: स्व (प्रातिपदिक) + बन्धु (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारयः (स्वाः बन्धवः); पुंलिङ्ग, तृतीया (3), बहुवचन

• तुलापुरुषदानस्य: of the Tulāpuruṣa donation
• तुलापुरुषदानस्य: Shashthi-Sambandha (Genitive/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तुला (प्रातिपदिक) + पुरुष (प्रातिपदिक) + दान (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास; नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन

• फलम्: result
• फलम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन

• एतत्: this
• एतत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; ‘फलम्’ इत्यस्य विशेषण

• उदाहृतम्: has been stated
• उदाहृतम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उद् + आ + हृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle) नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; कर्मणि प्रयोगे विधेय—‘(इदं) उदाहृतम्’

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced; verse itself addresses a king, likely reported speech)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra (Siddheśvara)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: nṛpaśreṣṭha / nṛpottama (king addressed)

Visual Art Cues

Scene: A kingly donor stands beside a balance-scale; on one pan he sits/stands symbolically, on the other gold and gifts are placed; priests chant while a Śiva-liṅga shrine stands behind, signifying Siddheśvara; attendants distribute alms to kin and brahmins, evoking protection from disease and separation.

Characters & Entities

• Tulāpuruṣa-dāna

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic dharma links generosity with well-being: righteous giving is praised as a shield for health, stability, and familial harmony.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The tīrtha is not named in this verse; it is part of the broader Tīrthamāhātmya discourse.

What ritualistic prescription is mentioned?

The verse primarily gives the phala (promised results) of Tulāpuruṣa dāna rather than new procedural steps.