Adhyaya 224

Verse 1

आनर्तौवाच । श्रुता मया महाभाग श्राद्धार्हा ब्राह्मणाश्च ये । ये च त्याज्यास्तथा पुत्रा बहवश्चैव सुव्रत

Ānartā dijo: «Oh noble señor, he oído acerca de los brāhmaṇas dignos de recibir el Śrāddha, y también de aquellos que deben evitarse; asimismo he oído de muchas clases de hijos (en relación con los ritos)—oh tú de excelentes votos».

Verse 2

सांप्रतं कथयाऽस्माकं मन्त्रपूर्वश्च यो विधिः । गृहस्थेन सदा कार्यः पितॄणां परितुष्टये

«Ahora, por favor, dinos el procedimiento que debe realizarse con mantras—el que un cabeza de familia ha de cumplir siempre—para la plena satisfacción de los Pitṛs (antepasados)».

Verse 3

भर्तृयज्ञ उवाच । प्रणम्यामंत्रिता ये च श्राद्रार्थं ब्राह्मणोत्तमाः । आनीय कुतपे काले तान्सर्वान्प्रार्थयेदि दम्

Dijo Bhartṛyajña: «Habiendo hecho reverencia e invitado a los excelentísimos brāhmaṇas para el rito de Śrāddha, tráigaselos en el tiempo debido (kutapa-kāla) y supliques a todos con respeto de esta manera».

Verse 4

आगच्छंतु महाभागा विश्वेदेवा महाबलाः । ये यत्र विहिताः श्राद्धे सावधाना भवंतु ते

«Que vengan los Viśvedevās, de gran poder—oh venerables—. Y que cada uno permanezca atento en el Śrāddha, conforme al lugar y a la función que le han sido asignados.»

Verse 5

एवमभ्यर्च्य तान्सर्वांस्ततः कृत्वा प्रदक्षिणाम् । जानुनी भूतले न्यस्य ततश्चार्घं प्रदापयेत्

«Así, tras rendirles culto a todos y luego dar la pradakṣiṇā (circunvalación), pónganse las rodillas en tierra con humildad y, después, ofrézcase el arghya, el agua de honor.»

Verse 6

मंत्रेणानेन राजेंद्र सपुष्पाक्षतचंदनैः । अर्घमेनं प्रगृह्णंतु मया दत्तं द्विजोत्तमाः । पादप्रक्षालनार्थाय प्रकुर्वंतु मम प्रियम्

«Oh rey, con este mantra, junto con flores, akṣata (granos enteros) y sándalo, que los mejores de los dos veces nacidos acepten este arghya ofrecido por mí; y, para el lavado de sus pies, que hagan lo que me sea grato.»

Verse 7

एवमुक्त्वा महीपृष्ठे अनुलिप्ते ततः परम् । साक्षतान्प्रक्षिपेद्दर्भान्विश्वेदेवान्प्रकीर्तयन्

«Dicho esto, luego, sobre el suelo debidamente preparado y untado, deposítese la hierba darbha junto con akṣata, mientras se recitan los nombres de los Viśvedevās.»

Verse 8

अपसव्यं ततः कृत्वा दर्भांस्तिलसमन्वितान् । द्विगुणान्प्रक्षिपेद्भूमौ पितॄनुद्दिश्य चात्मनः

Luego, adoptando la postura apasavya (el cordón sagrado hacia la derecha), deposite en el suelo hierba darbha mezclada con sésamo, en cantidad doble, dedicándola a sus propios Pitṛs (ancestros).

Verse 9

एवं सर्वाः क्रियाः कार्या दैविका सव्यपूर्विकाः । पैतृकाश्चापसव्येन मुक्त्वा नांदीमुखान्पितॄन्

Así, todos los ritos divinos deben realizarse comenzando con la orientación savya; y los ritos para los ancestros han de hacerse en modo apasavya, excepto para los Pitṛs Nāndīmukha.

Verse 10

सर्वे पूर्वामुखाः स्थाप्या युग्माश्च शक्तितो नृप । पितरो मातृपक्षीयाः स्थाप्याश्चोदङ्मुखास्तथा

Oh Rey, todo (asiento u ofrenda para la invocación) debe disponerse mirando al oriente, y en pares según la capacidad. Pero los Pitṛs del linaje materno deben colocarse asimismo mirando al norte.

Verse 11

एकैकं वा त्रयो वाऽपि स्युरेकैकं वा पृथक्पृथक । पैतृकान्स्थाप्प चक्रेण पितॄणां परितुष्टये

Ya sea que se dispongan uno por uno, o tres juntos, o separados uno a uno, deben colocarse los ancestros paternos en orden circular, para la plena satisfacción de los Pitṛs.

Verse 12

षष्ठ्या विभक्त्या तु तेषामासनं च प्रदापयेत् । ऋजुभिः साक्षतैर्दर्भैः सोदकैर्दक्षिणांगतः

Con la fórmula del sexto caso (genitivo), ofrézcanse sus asientos. Con darbha recta, junto con akṣata (arroz entero) y agua, procédase en dirección al sur.

Verse 13

विषमौ द्विगुणैर्दर्भैः सतिलैर्वामपार्श्वतः । पाणौ तोयं परिक्षिप्य न दर्भांस्तु कथं चन

En el lado izquierdo debe disponerse, según la prescripción, de modo desigual, con la hierba darbha en doble cantidad y con sésamo. Tras rociar agua sobre la mano, no se debe en modo alguno manipular o colocar indebidamente las darbhas.

Verse 14

यो हस्ते चासनं दद्याच्चेद्दार्भं बुद्धिवर्जितः । पितरो नासने तत्र प्रकुर्वंति निवेशनम्

Si alguien, falto de recto entendimiento, entrega en la mano el asiento de darbha de manera incorrecta, entonces los Pitṛs no se asientan allí sobre ese asiento.

Verse 15

आवाहनं प्रकर्तव्यं विभक्त्या च द्वितीयया । येनागच्छंति ते सर्वे समाहूताः पृथक्पृथक्

La invocación (āvāhana) debe realizarse empleando la segunda desinencia (acusativo); por ello, todos—convocados cada uno por separado—llegan en verdad.

Verse 16

अन्यया च विभक्त्या चेत्पितॄनावाहयेत्क्वचित् । नागच्छंति महाभागा यद्यपि स्युर्बुभुक्षिताः

Pero si, usando otra desinencia, alguien invocara a los Pitṛs en algún momento, esos grandes no vendrían, aunque estuvieran hambrientos (de las ofrendas).

Verse 17

विश्वेदेवास आगत मंत्रेणानेन पार्थिव । तेषामावाहनं कार्यमक्षतैश्च शिरोंऽतिकात्

Oh Rey, con este mantra—«Viśvedevāsa āgata»—deben ser invocados los Viśvedevas. Su invocación ha de hacerse con akṣata, arroz entero, ofrecido desde lo alto de la cabeza.

Verse 18

उशंतस्त्वेति च तिलैः पितॄनावाहयेत्ततः । आयंतु न इति जपेत्ततः पार्थिवसत्तम

Luego, con semillas de sésamo y la fórmula que comienza «uśantas tv…», debe invocarse a los Pitṛs (Padres ancestrales). Después de ello, oh el mejor de los reyes, recítese: «āyaṃtu na» — «que vengan a nosotros».

Verse 19

शन्नो देवीति मंत्रेण स्वाहाकारसमन्वितम् । पितॄणामर्घपात्रेषु तथैव च जलं क्षिपेत्

Con el mantra «śanno devī…», acompañado de la exclamación «svāhā», viértase igualmente agua en los recipientes de argha destinados a los Pitṛs.

Verse 20

यवोऽसि यवयास्मद्द्वेत्यक्षतांस्तत्र निक्षिपेत् । चंदनं गंधपुष्पाणि धूपं दद्याद्यथाक्रमम् । सपवित्रेषु हस्तेषु दद्यादर्घ्यं समाहितः

Recitando el mantra: «Tú eres cebada; con la cebada ahuyenta (el mal) de nosotros», deposítese allí el akṣata, los granos intactos. Luego, en el debido orden, ofrézcanse pasta de sándalo, flores fragantes e incienso. Con las manos santificadas por el anillo pavitra y con la mente recogida, preséntese la ofrenda de arghya.

Verse 21

या दिव्या इति मन्त्रेण स्वाहाकारसमन्वितम् । पितॄणामर्घपात्रेषु तथैव च जलं क्षिपेत्

Con el mantra que comienza «yā divyā…», acompañado de «svāhā», viértase igualmente agua en los recipientes de argha para los Pitṛs.

Verse 22

तिलोऽसि सोमदैवत्यो गोसवे देवनिर्मितः । प्रत्नवद्भिः पृक्तः स्वधया पितॄनिमांल्लोकान्प्रीणाहि नः स्वधेति प्रक्षिपेत्तिलान्

Recitando: «Tú eres sésamo, cuya deidad es Soma; creado por los dioses para el sacrificio gosava; mezclado con los antiguos por medio de svadhā—oh Svadhā, sacia a nuestros Pitṛs en estos mundos», entonces deben arrojarse semillas de sésamo en la ofrenda.

Verse 23

यादिव्येति च मन्त्रेण ततो ह्यर्घ्यं प्रदापयेत् । पितृपात्रे समादाय अर्घ्यपात्राणि कृत्स्नशः

Luego, con el mantra «yā divyā…», debe hacerse la ofrenda del arghya: tomando el vaso de los Pitṛs y disponiendo por completo, en el orden debido, todos los recipientes del arghya.

Verse 24

अधोमुखं च तत्पात्रं मन्त्रवत्स्थापयेत्ततः । आयुष्कामस्तु तत्तोयं लोचनाभ्यां न वीक्षयेत्

Después, debe colocarse ese recipiente boca abajo, acompañado de mantra. Pero quien anhela larga vida no debe mirar esa agua con los ojos.

Verse 25

ततस्तु चन्दनादीनि दीपांतानि समाददेत् । ततः पाकं समादाय पृच्छेद्विप्रान्द्विजो त्तमान्

Luego debe tomar las ofrendas, comenzando por el sándalo y terminando en la lámpara. Después, tomando el alimento cocido (preparado para el śrāddha), el dos veces nacido ha de preguntar con reverencia a los excelentes brāhmaṇas (por su aprobación y el rito).

Verse 26

अहमग्नौ करिष्यामि होमं पितृसमुद्भवम् । अनुज्ञा दीयतां मह्यमपसव्याश्रितस्य भोः

«Realizaré en el fuego el homa que nace para los Pitṛs. Concededme permiso, oh venerables: estoy situado en la manera apasavya, propia de los ritos ancestrales.»

Verse 27

कुरुष्वेति च तैः प्रोक्ते गत्वाग्नि शरणं ततः । अग्नये कव्यवाहनाय स्वाहेति प्रथमाहुतिः

Cuando ellos dicen: «Hazlo», entonces él se acerca al amparo del Fuego. La primera oblación se ofrece con: «A Agni, portador de los kavyas, svāhā.»

Verse 28

सोमाय पितृमते स्वधेति च ततः परम् । हुतमन्नं च शेषं च श्राद्धार्हेभ्यः प्रदीयते

Luego, ofrézcase con las palabras: «A Soma, favorable a los Pitṛs—svadhā». Y el alimento ofrecido al fuego, así como lo que reste, debe darse a quienes son dignos del śrāddha.

Verse 29

इष्टमन्नं ततो दत्त्वा पात्रमालभ्य संजपेत् । विप्रांगुष्ठं समादाय पाकमध्ये निधाय च

Habiendo dado entonces el alimento deseado, tóquese el recipiente y recítese en voz baja (las fórmulas debidas). Tomando el pulgar del brāhmaṇa, colóquese también en medio del alimento cocido.

Verse 30

पृथिवी ते पात्रमादाय वैष्ण व्या च ऋचा तथा । स्वहस्तेन न वै दद्यात्प्रत्यक्षं लवणं तथा

Tomando la tierra misma como vaso de ofrenda y recitando la sagrada ṛc Vaiṣṇavī, en el rito de śrāddha no debe entregarse la sal directamente con la propia mano.

Verse 31

स्वहस्तेन च यद्दत्तं प्रत्यक्षलवणं नृप । तच्छ्राद्धं व्यर्थतां याति धृते दत्तेर्द्धभुक्तके । तृप्ताञ्ज्ञात्वा ततो विप्रानग्रे त्वन्नं परिक्षिपेत्

Oh rey, si la sal se da directamente con la propia mano, ese śrāddha se vuelve estéril. Cuando la comida ha sido servida y está a medio comer, entonces—sabiendo que los brāhmaṇas están satisfechos—colóquese después (lo restante) delante, según la prescripción.

Verse 32

अग्निदग्धाश्च ये जीवा येप्यदग्धाः कुले मम । भूमौ दत्तेन तृप्यंतु तृप्ता यांतु परां गतिम्

Que los seres de mi linaje—tanto los cremados por el fuego como los no cremados—queden satisfechos con lo ofrecido sobre la tierra; y, satisfechos, que alcancen el estado supremo.

Verse 33

सकृत्सकृज्जलं दत्त्वा गायत्रीत्रितयं जपेत् । मधुवातेति संकीर्त्य ततः पृच्छेद्द्विजोत्तमान्

Habiendo ofrecido agua una y otra vez, recítese el triple Gāyatrī; pronunciando la frase védica «madhuvātā», pregúntese luego a los más eminentes brāhmaṇas si han quedado complacidos.

Verse 34

तृप्ताः स्थ इति राजेन्द्र अनुज्ञां प्रार्थयेत्ततः । बन्धूनां भोजनार्थाय शेषस्यान्नस्य भक्तिमान्

«¿Estáis satisfechos?»—tras preguntar así, oh rey, pídase entonces permiso; y con devoción, úsese el alimento restante para dar de comer a los parientes.

Verse 35

उच्छिष्टसन्निधौ पश्चात्पितृवेदिं समाचरेत् । पितृविप्रासनस्थानां नोच्छिष्टं द्विजसन्निधौ

Después, en las cercanías donde estén los restos (de la comida), ejecútese el rito del altar de los pitṛs. Pero en presencia de los brāhmaṇas, no se mantengan restos junto a los asientos o lugares de los pitṛs y de los brāhmaṇas.

Verse 36

ततो वेदिं समाधाय पैतृकीं दक्षिणाप्लवाम् । तस्यां दर्भान्समाधाय कुर्याच्चैवावनेजनम्

Luego, habiendo dispuesto debidamente el altar ancestral (de los pitṛs), inclinado hacia el sur, colóquense sobre él hierbas darbha y realícese el rito de purificación mediante el lavado.

Verse 37

विभक्त्या पूर्वया पश्चात्पिंडान्दद्याद्यथाक्रमम् । भूयोऽप्यत्र जलं दद्यात्पितृतीर्थेन पार्थिव । सूत्रं च प्रतिपिण्डे वै दयात्तेषु पृथक्पृथक्

Con las divisiones prescritas, ofrézcanse los piṇḍas en el orden debido. Y de nuevo, oh rey, ofrézcase allí agua con el pitṛ-tīrtha (modo ancestral de libación); y colóquese un hilo separado sobre cada piṇḍa, uno por uno.

Verse 38

यः सूत्रं पूर्वपिण्डेषु सततं विनियोजयेत् । स विरोधं चरेत्तेषां त्रोटनाच्च परस्परम्

Quien aplica sin cesar el hilo ritual sobre los piṇḍas anteriores provoca discordia entre ellos, y de ello nace la ruptura y la separación mutua.

Verse 39

ततः संपूजयेत्सर्वान्पिंडान्यद्वद्द्विजोत्तमान् । आचम्य प्रक्षाल्य तथा हस्तौ पादौ च पार्थिव

Luego debe honrarse debidamente a todos los piṇḍas, y también a los Brāhmaṇas más excelsos. Tras hacer ācaman (sorber agua purificadora) y lavarse, lávense asimismo las manos y los pies, oh rey.

Verse 40

नमस्कृत्य पितॄन्पश्चात्सुप्रोक्षितं ततः परम् । कृत्वा सव्येन राजेन्द्र याचयित्वा वराशिषः

Tras postrarse ante los Pitṛs (los ancestros), y luego rociar debidamente la ofrenda con agua consagrada, oh el mejor de los reyes, procédase según el rito por el lado izquierdo (savyena) y solicítense bendiciones auspiciosas.

Verse 41

अक्षय्यसलिलं देयं षष्ठ्या चैव ततः परम् । पवित्राणि समादाय ऊर्ध्वं स्वधेति कीर्तयेत् । अस्तु स्वधेति तैरुक्ते पिंडोपरि परिक्षिपेत्

Debe ofrecerse el ‘agua inagotable’ (akṣayya-salila), y después también en la sexta porción/paso. Tomando los pavitras (anillos o hebras rituales), pronúnciese en voz alta «svadhā». Cuando ellos respondan «astu svadhā» —«Así sea, svadhā»—, entonces rocíese sobre el piṇḍa.

Verse 42

ततो मधु समादाय पायसं च तिलोदकम् । ऊर्जस्वेति च मन्त्रेण पितॄणामुपरिक्षिपेत् ओ

Luego, tomando miel, pāyasa (arroz dulce con leche) y agua de sésamo, rocíese para los Pitṛs recitando el mantra «ūrjasva» («sé fortalecido, lleno de vigor»).

Verse 43

उत्तानमर्घपात्रं तु कृत्वा दद्याच्च दक्षिणाम् । हिरण्यं देवतानां च पितॄणां रजतं तथा

Habiendo colocado el recipiente del arghya mirando hacia arriba, debe también ofrecerse la dakṣiṇā (honorario sagrado): oro para las deidades, y asimismo plata para los Pitṛs, los Antepasados.

Verse 44

ततः स्वस्त्युदकं दद्यात्पितृपूर्वं च सव्यतः । न स्त्रीभिर्न च बालेन नान्ये नैव च केनचित्

Después, debe ofrecerse el ‘agua de svasti’ (svasti-udaka) para el bienestar, comenzando por los Pitṛs y desde el lado izquierdo (savyataḥ). No ha de ser realizado por mujeres, ni por un niño, ni por nadie más en lugar del oficiante cualificado.

Verse 45

श्राद्धीयविप्रपात्रं च स्वयमेव प्रचालयेत्

Y el recipiente o disposición destinada al brāhmaṇa receptor en el śrāddha debe ser manejada y administrada por uno mismo, sin intermediarios.

Verse 46

ततः कृतांजलिर्भूत्वा प्रार्थयेत्पार्थिवोत्तम । अघोराः पितरः सन्तु अस्मद्गोत्रं विवर्द्धताम्

Luego, con las manos unidas en reverencia, oh excelso rey, debe orar: «Que nuestros Padres, los Pitṛs, sean apacibles y no terribles (aghora); que nuestro gotra, nuestro linaje, prospere».

Verse 47

दातारो नोऽभिवर्धंतां वेदाः सन्ततिरेव नः । श्रद्धा च नो मा व्यगमद्बहुधेयं च नोऽस्त्विति

«Que crezcan entre nosotros los dadores; que los Vedas y el saber védico permanezcan con nosotros, y que nuestra descendencia continúe. Que la śraddhā, la fe reverente, no se aparte de nosotros, y que tengamos abundancia para compartir».

Verse 48

अन्नं च नो बहु भवेदतिथींश्च लभेमद्दि । याचितारश्च नः सन्तु मा च याचिष्म कश्चन

Que tengamos alimento abundante, y que obtengamos huéspedes a quienes honrar. Que haya quienes nos pidan (para que podamos dar), y que ninguno de nosotros sea jamás reducido a mendigar.

Verse 49

एता एवाशिषः सन्तु विश्वेदेवाः प्रीयंतां ततः । स्वस्त्यर्थमुदकं दद्यात्पितृपूर्वं च सव्यतः

Que estas mismas bendiciones se cumplan; que los Viśvedevas queden complacidos. Luego, por causa de lo auspicioso, debe ofrecerse agua—comenzando por los Pitṛs (ancestros) y desde el lado izquierdo (savyataḥ).

Verse 51

पादावमर्दनं कृत्वा आसीमांतमनुव्रजेत् । बलिं च निक्षिपेत्तस्माद्भोजनं च समाचरेत्

Habiendo realizado el frotamiento (servicio) de los pies, debe acompañarse con respeto hasta el límite apropiado. Luego se deposita la ofrenda (bali); después de ello, se debe tomar la comida conforme al rito.

Verse 52

मौनेन दृश्यते सूर्यो यावत्तावन्नराधिप

Oh señor de los hombres, mientras el Sol permanezca a la vista, durante ese lapso debe guardarse silencio.

Verse 53

यश्चैवास्तमिते सूर्ये भुंक्ते च श्राद्धकृन्नरः । व्यर्थतां याति तच्छ्राद्धं तस्माद्भुंजीत नो निशि

Si un hombre que realiza el Śrāddha come después de la puesta del Sol, ese Śrāddha se vuelve estéril. Por ello, no debe comerse de noche.

Verse 224

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये श्राद्धकल्पे श्राद्धविधिवर्णनंनाम चतुर्विंशत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

Así concluye, en el Śrī Skanda Mahāpurāṇa—en la compilación de ochenta y un mil ślokas—en el sexto libro, el Nāgara Khaṇḍa, en la Māhātmya del kṣetra de Hāṭakeśvara, en la sección sobre los ritos de Śrāddha, el capítulo llamado “Descripción del procedimiento del Śrāddha”, siendo el Capítulo 224.