Adhyaya 192

Verse 1

सूत उवाच । अथ श्रुत्वा महानादं वाद्यानां समुपस्थितम् । नारदः सम्मुखः प्रायाज्ज्ञात्वा च जननीं निजाम्

Dijo Sūta: Entonces, al oír el poderoso estruendo de los instrumentos reunidos allí, Nārada avanzó de frente—reconociendo a su propia madre.

Verse 2

प्रणिपत्य स दीनात्मा भूत्वा चाश्रुपरिप्लुतः । प्राह गद्गदया वाचा कण्ठे बाष्पसमावृतः

Se postró; y, con el ánimo abatido y anegado en lágrimas, habló con voz entrecortada, con la garganta ahogada por los sollozos.

Verse 3

आत्मनः शापरक्षार्थं तस्याः कोपविवृद्धये । कलिप्रियस्तदा विप्रो देवस्त्रीणां पुरः स्थितः

Entonces el brahmán Kalipriya se plantó ante las mujeres celestiales—buscando resguardarse de una maldición y avivar aún más la ira de ella.

Verse 4

मेघगम्भीरया वाचा प्रस्खलंत्या पदेपदे । मया त्वं देवि चाहूता पुलस्त्येन ततः परम्

Con voz honda como nube, tropezando en cada paso del habla, dijo: «Oh Diosa, yo te llamé; y después de eso, Pulastya también te llamó».

Verse 5

स्त्रीस्वभावं समाश्रित्य दीक्षाकालेऽपि नागता

Amparándose en el “carácter propio de una mujer” como pretexto, no acudió, ni siquiera en el tiempo de la dīkṣā (consagración).

Verse 6

ततो विधेः समादेशाच्छक्रेणान्या समाहृता । काचिद्गोपसमुद्भूता कुमारी देव रूपिणी

Entonces, por mandato de Vidhātṛ (Brahmā), Śakra (Indra) trajo a otra doncella: nacida entre los vaqueros, una joven no desposada, de forma divina, semejante a los dioses.

Verse 7

गोवक्त्रेण प्रवेश्याथ गुह्यमार्गेण तत्क्षणात् । आकर्षिता महाभागे समानीताथ तत्क्षणात्

¡Oh muy afortunada! Entrando al instante por la boca de la vaca, por un pasaje secreto, fue atraída hacia fuera y de inmediato conducida (al rito).

Verse 8

सा विष्णुना विवाहार्थं ततश्चैवानुमोदिता । ईश्वरेण कृतं नाम गायत्री च तवानुगम्

Entonces Viṣṇu la aprobó para el propósito del matrimonio; y por Īśvara (el Señor) le fue dado el nombre de «Gāyatrī», para acompañarte.

Verse 9

ब्राह्मणैः सकलैः प्रोक्तं ब्राह्मणीति भवत्वियम् । अस्माकं वचनाद्ब्रह्मन्कुरु हस्तग्रहं विभो

Todos los brāhmaṇas declararon: «Que sea conocida como Brāhmaṇī». Por ello, oh Brahmán—oh Señor—según nuestra palabra, realiza el rito de tomar su mano (el matrimonio).

Verse 10

देवैः सर्वैः स सम्प्रोक्तस्ततस्तां च वराननाम् । ततः पत्न्युत्थधर्मेण योजयामास सत्वरम्

Así interpelado por todos los dioses, aceptó entonces a aquella doncella de bello rostro; y de inmediato la unió a sí conforme al dharma y a los deberes que nacen de tomar esposa.

Verse 11

किं वा ते बहुनोक्तेन पत्नीशालां समागता । रशना योजिता तस्या गोप्याः कट्यां सुरेश्वरि

Pero ¿para qué hablar tanto? Fue llevada a las estancias de las mujeres; y se le ciñó a la cintura un cinto—la faja de la muchacha vaquera—oh Señora de los dioses.

Verse 12

तद्दृष्ट्वा गर्हितं कर्म निष्क्रांतो यज्ञमण्डपात् । अमर्ष वशमापन्नो न शक्तो वीक्षितुं च ताम्

Al ver aquel acto censurable, salió del pabellón del sacrificio. Dominado por la indignación, no pudo ni siquiera mirarla.

Verse 13

एतज्ज्ञात्वा महाभागे यत्क्षमं तत्समाचर । गच्छ वा तिष्ठ वा तत्र मण्डपे धर्मवर्जिते

Sabiendo esto, oh muy afortunado, obra como convenga. O bien vete, o permanece allí—en ese pabellón abandonado por el dharma.

Verse 14

तच्छ्रुत्वा सा तदा देवी सावित्री द्विजसत्तमाः । प्रम्लानवदना जाता पद्मिनीव हिमागमे

Al oír aquello, la diosa Sāvitrī quedó entonces con el rostro abatido, oh el mejor de los dos veces nacidos, como un loto que languidece cuando llega el invierno.

Verse 15

लतेव च्छिन्नमूला सा चक्रीव प्रियविच्युता । शुचिशुक्लागमे काले सरसीव गतोदका

Quedó como una enredadera de raíces cortadas, como la hembra cakravāka separada de su amado; como un lago cuyas aguas se han ido cuando llega la estación luminosa.

Verse 16

प्रक्षीणचन्द्रलेखेव मृगीव मृगवर्जिता । सेनेव हतभूपाला सतीव गतभर्तृका

Parecía como el creciente menguante de la luna; como una cierva privada de su ciervo; como un ejército cuyo rey ha sido abatido; como una esposa fiel despojada de su esposo.

Verse 17

संशुष्का पुष्पमालेव मृतवत्सैव सौरभी । वैमनस्यं परं गत्वा निश्चलत्वमुपस्थिताम् । तां दृष्ट्वा देवपत्न्यस्ता जगदुर्नारदं तदा

Estaba marchita como una guirnalda de flores, como la vaca Surabhī cuyo ternero ha muerto. Habiendo caído en extrema desazón, quedó inmóvil. Al verla así, las esposas de los dioses hablaron entonces a Nārada.

Verse 18

धिग्धिक्कलिप्रिय त्वां च रागे वैराग्यकारकम् । त्वया कृतं सर्वमेतद्विधेस्तस्य तथान्तरम्

¡Vergüenza sobre ti, oh “amado de Kali”, tú que engendras desapego donde debería haber amor y apego! Todo esto ha sido hecho por ti, y asimismo la perturbación de aquel decreto del Creador (Vidhātṛ).

Verse 19

गौर्युवाच । अयं कलिप्रियो देवि ब्रूते सत्यानृतं वचः । अनेन कर्मणा प्राणान्बिभर्त्येष सदा मुनिः

Dijo Gaurī: «Oh diosa, éste—llamado “kali-priya”—pronuncia palabras mezcladas de verdad y falsedad. Por esa misma práctica, el sabio sostiene siempre su vida»។

Verse 20

अहं त्र्यक्षेण सावित्रि पुरा प्रोक्ता मुहुर्मुहुः । नारदस्य मुनेर्वाक्यं न श्रद्धेयं त्वया प्रिये । यदि वांछसि सौख्यानि मम जातानि पार्वति

«Oh Sāvitri, antaño el de Tres Ojos me amonestó una y otra vez: “Amada, no debes confiar en las palabras del sabio Nārada, si deseas las dichas que nacen de mí, oh Pārvatī”.»

Verse 21

ततःप्रभृति नैवाहं श्रद्दधेऽस्य वचः क्वचित् । तस्माद्गच्छामहे तत्र यत्र तिष्ठति ते पतिः

«Desde entonces, jamás creí sus palabras en momento alguno. Por eso, vayamos allá, donde mora tu esposo.»

Verse 22

स्वयं दृष्ट्वैव वृत्तांतं कर्तव्यं यत्क्षमं ततः । नात्रास्य वचनादद्य स्थातव्यं तत्र गम्यताम्

«Cuando veamos con nuestros propios ojos todo lo sucedido, haremos lo que sea conveniente. Hoy no debemos quedarnos aquí apoyándonos en sus palabras: vayamos allá.»

Verse 23

सूत उवाच । गौर्या स्तद्वचनं श्रुत्वा सावित्री हर्षवर्जिता । मखमण्डपमुद्दिश्य प्रस्खलन्ती पदेपदे

Dijo Sūta: Al oír las palabras de Gaurī, Sāvitrī, desprovista de alegría, se encaminó hacia el pabellón del sacrificio, tropezando a cada paso.

Verse 24

प्रजगाम द्विजश्रेष्ठाः शून्येन मनसा तदा । प्रतिभाति तदा गीतं तस्या मधुरमप्यहो

Oh, los mejores entre los dos veces nacidos, ella prosiguió entonces con la mente vacía. Aun su canto—por dulce que fuese—parecía en ese momento distinto, extrañamente alterado.

Verse 25

कर्णशूलं यथाऽयातमसकृद्द्विजसत्तमाः । वन्ध्यवाद्यं यथा वाद्यं मृदंगानकपूर्वकम्

Oh, excelentísimos dos veces nacidos, aquello hería sus oídos una y otra vez como un dolor punzante. Era como música estéril y sin gozo, aunque estuviera acompañada de tambores y timbales.

Verse 26

प्रेतसंदर्शनं यद्वन्मर्त्यं तत्सा महासती । वीक्षितुं न च शक्रोति गच्छमाना तदा मखे

Así como la visión de un fantasma es insoportable para un mortal, así también Sāvitrī, la gran y casta señora, mientras se dirigía al sacrificio, no pudo obligarse a mirar lo que allí sucedía.

Verse 27

शृंगारं च तथांगारं मन्यते सा तनुस्थितम् । वाष्पपूर्णेक्षणा दीना प्रजगाम महासती

Ella tuvo por adorno lo mismo como brasas ardientes sobre su cuerpo. Con los ojos colmados de lágrimas, aquella gran mujer virtuosa siguió adelante, abatida por la pena.

Verse 28

ततः कृच्छ्रात्समासाद्य सैवं तं यज्ञमंडपम् । कृच्छ्रात्कारागृहं तद्वद्दुष्प्रेक्ष्यं दृक्पथं गतम्

Luego, con gran dificultad, llegó a aquel mismo pabellón del sacrificio. Entró en su vista como una prisión difícil de contemplar, dolorosa de mirar.

Verse 29

अथ दृष्ट्वा तु संप्राप्तां सावित्रीं यज्ञमण्डपम् । तत्क्षणाच्च चतुर्वक्त्रः संस्थितोऽधोमुखो ह्रिया

Al ver llegar a Sāvitrī al pabellón del sacrificio, en ese mismo instante el de Cuatro Rostros (Brahmā) quedó en pie con el semblante inclinado, vencido por la vergüenza.

Verse 30

तथा शम्भुश्च शक्रश्च वासुदेवस्तथैव च । ये चान्ये विबुधास्तत्र संस्थिता यज्ञमंडपे

Asimismo estaban presentes Śambhu (Śiva), Śakra (Indra) y Vāsudeva; y también otros seres divinos, de pie allí en el pabellón del sacrificio.

Verse 31

ते च ब्राह्मणशार्दूलास्त्यक्त्वा वेदध्वनिं ततः । मूकीभावं गताः सर्वे भयसंत्रस्तमानसाः

Aquellos brāhmaṇas, cual tigres, dejaron el sonido de la recitación védica; todos quedaron mudos, con la mente estremecida por el temor.

Verse 32

अथ संवीक्ष्य सावित्री सपत्न्या सहितं पतिम् । कोपसंरक्तनयना परुषं वाक्यमब्रवीत्

Entonces Sāvitrī, al ver a su esposo acompañado de una coesposa, con los ojos enrojecidos por la ira, pronunció palabras ásperas.

Verse 33

सावित्र्युवाच । किमेतद्युज्यते कर्तुं तव वृद्ध तमाकृते । ऊढवानसि यत्पत्नीमेतां गोपसमुद्भवाम्

Dijo Sāvitrī: «¿Cómo puede ser propio de ti hacer esto, tú que eres anciano y de tal condición: haber tomado por esposa a esta mujer nacida de la comunidad de los vaqueros?»

Verse 34

उभयोः पक्षयोर्यस्याः स्त्रीणां कांता यथेप्सिताः । शौचाचारपरित्यक्ता धर्मकृत्यपराङ्मुखाः

En ambos lados de su linaje, los varones amados por las mujeres son como les place: han abandonado la pureza y la recta conducta, y se han apartado de los deberes del dharma.

Verse 35

यदन्वये जनाः सर्वे पशुधर्मरतोत्सवाः । सोदर्यां भगिनीं त्यक्त्वा जननीं च तथा पराम्

En cuyo linaje todos se deleitan en la “ley de las bestias”: abandonan incluso a la hermana de sangre, y del mismo modo a la madre y a otros más.

Verse 36

तस्याः कुले प्रसेवंते सर्वां नारीं जनाः पराम् । यथा हि पशवोऽश्नंति तृणानि जलपानगाः

En su linaje, la gente se entrega sin freno a toda mujer, sin distinción; como el ganado que, yendo a beber agua, va paciendo la hierba.

Verse 37

तद्वदस्याः कुलं सर्वं तक्रमश्राति केवलम्

Así también, toda su familia vive únicamente de suero de mantequilla (buttermilk).

Verse 38

कृत्वा मूत्रपुरीषं च जन्मभोगविवर्जितम् । नान्यज्जानाति कर्तव्यं धर्मं स्वोदरसं श्रयात्

Al reducir la vida a orina y excremento—privada del verdadero fin del nacimiento y del gozo más alto—no se conoce deber alguno, salvo un “dharma” que sólo sirve al propio vientre.

Verse 39

अन्त्यजा अपि नो कर्म यत्कुर्वन्ति विगर्हितम् । आभीरास्तच्च कुर्वंति तत्किमेतत्त्वया कृतम्

Ni aun los de la condición más baja cometen un acto tan censurable; y, sin embargo, los Ābhīra lo hacen. ¿Por qué, entonces, has obrado así?

Verse 40

अवश्यं यदि ते कार्यं भार्यया परया मखे । त्वया वा ब्राह्मणी कापि प्रख्याता भुवनत्रये

Si de veras te es necesario tener esposa para el sacrificio (mākha), que sea una mujer brāhmana, célebre en los tres mundos.

Verse 41

नोढा विधे वृथा मुण्ड नूनं धूर्तोऽसि मे मतः । यत्त्वया शौचसंत्यक्ता कन्याभावप्रदूषिता

¡Oh, tú, señalado por el destino—vano hombre de cabeza rapada—, a mi juicio eres sin duda un embaucador! Pues por tu causa ella ha abandonado la pureza y su estado de doncella ha sido mancillado.

Verse 42

प्रभुक्ता बहुभिः पूर्वं तथा गोपकुमारिका । एषा प्राप्ता सुपापाढ्या वेश्याजनशताधिका

Esta muchacha vaquera ya fue gozada por muchos en el pasado; ha llegado aquí cargada de gran pecado, superando incluso a cientos de prostitutas.

Verse 43

अन्त्यजाता तथा कन्या क्षतयोनिः प्रजायते । तथा गोपकुमारी च काचित्तादृक्प्रजायते

Así también, una muchacha nacida de la casta más baja puede nacer con el seno herido o violado; y asimismo, entre las vaqueras, algunas nacen en tal condición.

Verse 44

मातृकं पैतृकं वंशं श्वाशुरं च प्रपातयेत् । तस्मादेतेन कृत्येन गर्हितेन धरातले

Por este acto censurable, uno hace caer la estirpe materna, la línea paterna y también la familia del suegro; por ello, en esta tierra tal acción es condenada.

Verse 46

पूजां ये च करिष्यंति भविष्यंति च निर्धनाः । कथं न लज्जितोसि त्वमेतत्कुर्वन्विगर्हितम्

Quienes realicen la adoración de este modo también caerán en la pobreza. ¿Cómo no sientes vergüenza al cometer este acto censurado?

Verse 47

पुत्राणामथ पौत्राणामन्येषां च दिवौकसाम् । अयोग्यं चैव विप्राणां यदेतत्कृतवानसि

Lo que has hecho es indigno: ante hijos y nietos, ante otros seres celestiales, y ciertamente impropio en presencia de los brāhmaṇas.

Verse 48

अथ वा नैष दोषस्ते न कामवशगा नराः । लज्जंति च विजानंति कृत्याकृत्यं शुभाशुभम्

O quizá no sea culpa tuya: quienes no están dominados por el deseo sienten vergüenza y comprenden lo que debe hacerse y lo que no—lo auspicioso y lo inauspicioso.

Verse 49

अकृत्यं मन्यते कृत्यं मित्रं शत्रुं च मन्यते । शत्रुं च मन्यते मित्रं जनः कामवशं गतः

Quien cae bajo el dominio del deseo toma lo que no debe hacerse por lo que debe hacerse; considera al amigo enemigo y al enemigo amigo.

Verse 50

द्यूतकारे यथा सत्यं यथा चौरं च सौहृदम् । यथा नृपस्य नो मित्रं तथा लज्जा न कामिनाम्

Así como no hay verdad en el jugador, ni amistad en el ladrón, y como el rey no tiene amigo verdadero—del mismo modo, en quienes son arrastrados por la lujuria no hay vergüenza.

Verse 51

अपि स्याच्छीतलो वह्निश्चंद्रमा दहनात्मकः । क्षाराब्दिरपि मिष्टः स्यान्न कामी लज्जते ध्रुवम्

El fuego podría volverse frío, la luna podría arder, y el océano salado podría tornarse dulce—pero el dominado por la lujuria, ciertamente, no siente vergüenza.

Verse 52

न मे स्याद्दुखमेतद्धि यत्सापत्न्यमुपस्थितम् । सहस्रमपि नारीणां पुरुषाणां यथा भवेत्

No sería éste mi dolor—que haya aparecido una coesposa; pues los hombres pueden tener incluso mil mujeres, como es sabido.

Verse 53

कुलीनानां च शुद्धानां स्वजात्यानां विशेषतः । त्वं कुरुष्व पराणां च यदि कामवशं गतः

Sobre todo respecto de las mujeres nobles y puras, especialmente de tu propia comunidad—si has caído bajo el dominio del deseo, no hagas esto también a los demás.

Verse 54

एतत्पुनर्महद्दुःखं यदाभीरी विगर्हिता । वेश्येव नष्टचारित्रा त्वयोढा बहुभर्तृका

Pero un dolor mucho mayor es éste: que la mujer Ābhīrī quede ahora deshonrada; como una cortesana, su conducta se ha arruinado—casada contigo, se la habla como si tuviera muchos maridos.

Verse 55

तस्मादहं प्रयास्यामि यत्र नाम न ते विधे । श्रूयते कामलुब्धस्य ह्रिया परिहृतस्य च

Por eso me marcharé—hacia un lugar donde ni siquiera se oiga tu nombre, oh Vidhī; pues se dice que al codicioso de deseo lo abandona Hriyā, la sagrada modestia.

Verse 56

अहं विडंबिता यस्मादत्रानीय त्वया विधे । पुरतो देवपत्नीनां देवानां च द्विजन्मनाम् । तस्मात्पूजां न ते कश्चित्सांप्रतं प्रकरिष्यति

He sido objeto de burla porque me trajiste aquí, oh Vidhī—ante las esposas de los dioses, ante los propios dioses y ante los dvija, los dos veces nacidos. Por eso, desde ahora nadie realizará pūjā en tu honor.

Verse 57

अद्य प्रभृति यः पूजां मंत्रपूजां करिष्यति । तव मर्त्यो धरापृष्ठे यथान्येषां दिवौकसाम्

Desde hoy en adelante, quien realice adoración—adoración acompañada de mantra—ese mortal, aun sobre la faz de la tierra, alcanzará un estado comparable al de los demás moradores celestiales.

Verse 58

भविष्यति च तद्वंशो दरिद्रो दुःखसंयुतः । ब्राह्मणः क्षत्रियो वापि वैश्यः शूद्रोपि चालये

Y el linaje de esa persona llegará a ser pobre y unido al sufrimiento—sea en este mundo brāhmaṇa, kṣatriya, vaiśya o incluso śūdra—tal es el fruto en este contexto sagrado.

Verse 59

एषाऽभीरसुता यस्मान्मम स्थाने विगर्हिता । भविष्यति न संतानस्तस्माद्वाक्यान्ममैव हि

Puesto que esta hija del Ābhīra ha sido reprendida en mi propio lugar, por eso—por mis mismas palabras—no habrá descendencia para quienes fueron responsables.

Verse 60

न पूजां लप्स्यते लोके यथान्या देवयोषितः

En este mundo, ella no alcanzará honor ni veneración, como lo hacen las demás mujeres celestiales.

Verse 61

करिष्यति च या नारी पूजा यस्या अपि क्वचित् । सा भविष्यति दुःखाढ्या वंध्या दौर्भाग्यसंयुता

Cualquier mujer que, en cualquier momento, realice adoración (de modo prohibido o impropio en este ámbito sagrado), se dice que quedará colmada de aflicción: estéril y unida a la desventura.

Verse 62

पापिष्ठा नष्टचारित्रा यथैषा पंचभर्तृका । विख्यातिं यास्यते लोके यथा चासौ तथैव सा

Así como esta mujer, la más pecadora, de conducta arruinada, conocida como la “esposa de cinco maridos”, alcanzará infamia en el mundo, del mismo modo esa otra mujer será conocida de igual manera.

Verse 63

एतस्या अन्वयः पापो भविष्यति निशाचर । सत्यशौचपरित्यक्ताः शिष्टसंगविवर्जिताः

Oh ser que vaga en la noche, quien permanezca ligado a su linaje se volverá pecador: habrá abandonado la verdad y la pureza, y quedará privado de la compañía de los virtuosos.

Verse 64

अनिकेता भविष्यंति वंशेऽस्या गोप्रजीविनः । एवं शप्त्वा विधिं साध्वी गायत्रीं च ततः परम्

«En su linaje, quedarán sin hogar y vivirán del cuidado del ganado.» Habiendo pronunciado así la maldición, la mujer virtuosa maldijo después a Vidhī (Brahmā) y, a continuación, también a Gāyatrī.

Verse 65

ततो देवगणान्सर्वाञ्छशाप च तदा सती । भोभोः शक्र त्वयानीता यदेषा पंचभर्तृका

Entonces, en aquel mismo instante, Satī lanzó una maldición sobre todas las huestes de los dioses: «¡Escuchad, oh Śakra (Indra)! Por ti ha sido traída aquí esta mujer, destinada a tener cinco esposos».

Verse 66

तदाप्नुहि फलं सम्यक्छुभं कृत्वा गुरोरिदम् । त्वं शत्रुभिर्जितो युद्धे बंधनं समवाप्स्यसि

Habiendo cumplido debidamente este acto auspicioso según la instrucción del gurú, obtendrás ciertamente su fruto: en la batalla serás vencido por los enemigos y caerás en cautiverio, bajo ataduras.

Verse 67

कारागारे चिरं कालं संगमिष्यत्यसंशयम् । वासुदेव त्वया यस्मादेषा वै पंचभर्तृका

Pues, oh Vāsudeva, ya que tú te has unido a esta mujer—conocida como «la de cinco esposos»—sin duda será hecha morar por largo tiempo en una prisión.

Verse 68

अनुमोदिता विधेः पूर्वं तस्माच्छप्स्याम्यसंशयम् । त्वं चापि परभृत्यत्वं संप्राप्स्यसि सुदुर्मते

Habiendo sido aprobado antes por Vidhātṛ, el Ordenador, por eso sin duda te maldeciré. Y tú también, oh de mente perversa, alcanzarás el estado de servidumbre bajo otros.

Verse 69

समीपस्थोऽपि रुद्र त्वं कर्मैतद्यदुपेक्षसे । निषेधयसि नो मूढ तस्माच्शृणु वचो मम

Aunque estás cerca, oh Rudra, desatiendes este hecho; no lo impides, oh necio. Por tanto, escucha mis palabras.

Verse 70

जीवमानस्य कांतस्य मया तद्विरहोद्भवम् । संसेवितं मृतायां ते दयितायां भविष्यति

Mientras tu amado aún vive, yo me entregué a lo que nace de la separación de él; mas cuando tu querido muera, esa misma entrega recaerá sobre ti como tu destino.

Verse 71

यत्र यज्ञे प्रविष्टेयं गर्हिता पंचभर्तृका । भवानपि हविर्वह्ने यत्त्वं गृह्णासि लौल्यतः

En el sacrificio al que entró esa mujer censurada, la de ‘cinco maridos’, tú también —oh Agni, Portador de las Oblaciones— aceptaste la ofrenda por codicia.

Verse 72

तथान्येषु च यज्ञेषु सम्यक्छंकाविवर्जितः । तस्माद्दुष्टसमाचार सर्वभक्षो भविष्यसि

Asimismo, en otros sacrificios, libre por completo del debido recato, por ello —de conducta depravada— te volverás devorador de todo, sin distinción.

Verse 73

स्वधया स्वाहया सार्धं सदा दुःखसमन्वितः । नैवाप्स्यसि परं सौख्यं सर्वकालं यथा पुरा

Junto con Svadhā y Svāhā, estarás siempre acompañado de aflicción; jamás volverás a alcanzar la dicha suprema en tiempo alguno, como antes.

Verse 74

एते च ब्राह्मणाः सर्वे लोभोपहतचेतसः । होमं प्रकुर्वते ये च मखे चापि विगर्हिते

Y todos estos brāhmaṇas, con la mente abatida por la codicia—los que realizan la oblación al fuego incluso en un sacrificio reprobable—

Verse 75

वित्तलोभेन यत्रैषा निविष्टा पञ्चभर्तृका । तथा च वचनं प्रोक्तं ब्राह्मणीयं भविष्यति

Allí donde, por codicia de riquezas, fue instalada esta mujer “de cinco maridos”, allí mismo se pronunciaron palabras; y ello llegará a ser un asunto que compromete a los brāhmaṇas.

Verse 76

दरिद्रोपहतास्तस्माद्वृषलीपतयस्तथा । वेदविक्रयकर्तारो भविष्यथ न संशयः

Por ello, abatidos por la pobreza, llegaréis a ser maridos de mujeres śūdra; y os convertiréis en vendedores del Veda—sin duda alguna.

Verse 77

भोभो वित्तपते वित्तं ददासि मखविप्लवे । तस्माद्यत्तेऽखिलं वित्तमभोग्यं संभविष्यति

¡Oh señor de las riquezas! Estás dando bienes en un sacrificio que ha caído en desorden. Por ello, toda tu riqueza se volverá inutilizable, incapaz de ser disfrutada.

Verse 78

तथा देवगणाः सर्वे साहाय्यं ये समाश्रिताः । अत्र कुर्वंति दोषाढ्ये यज्ञे वै पांचभर्तृके

Del mismo modo, todas las huestes de dioses que han venido aquí en busca de auxilio—participando en este sacrificio—actúan dentro de un rito cargado de faltas, en este sacrificio «de cinco maridos».

Verse 79

संतानेन परित्यक्तास्ते भविष्यंति सांप्रतम् । दानवैश्च पराभूता दुःखं प्राप्स्यति केवलम्

Ahora serán abandonados por su propia descendencia; y, vencidos por los Dānavas, no obtendrán sino sufrimiento.

Verse 80

एतस्याः पार्श्वतश्चान्याश्चतस्रो या व्यवस्थिताः । आभीरीति सप त्नीति प्रोक्ता ध्यानप्रहर्षिताः

Y a sus costados estaban otras cuatro mujeres—llamadas «Ābhīrī» y «esposas rivales»—exultantes por su propia intención contemplativa.

Verse 81

मम द्वेषपरा नित्यं शिवदूतीपुरस्सराः । तासां परस्परं संगः कदाचिच्च भविष्यति

Siempre entregadas al odio contra mí, guiadas por la mensajera de Śiva; entre ellas, su trato mutuo sólo acontecerá alguna vez (muy raramente).

Verse 82

नान्येनात्र नरेणापि दृष्टिमात्रमपि क्षितौ । पर्वताग्रेषु दुर्गेषु चागम्येषु च देहिनाम् । वासः संपत्स्यते नित्यं सर्वभोगविवर्जितः

Aquí, ni siquiera la mera visión de algún otro hombre sobre la tierra les acontecerá. Su morada será siempre en cumbres de montañas, en parajes ásperos e inaccesibles para los seres encarnados, privados de todo goce y comodidad.

Verse 83

सूत उवाच । एवमुक्त्वाऽथ सावित्रीकोपोपहतचेतसा । विसृज्य देवपत्नीस्ताः सर्वा याः पार्श्वतः स्थिताः

Dijo Sūta: Habiendo hablado así, Sāvitrī—con la mente abatida por la ira—despidió a todas aquellas esposas de los dioses que estaban a su lado.

Verse 84

उदङ्मुखी प्रतस्थे च वार्यमाणापि सर्वतः । सर्वाभिर्देवपत्नीभिर्लक्ष्मीपूर्वाभिरेवच

Vuelta hacia el norte, se puso en camino, aunque era contenida por todas partes—por todas las esposas de los dioses, con Lakṣmī a la cabeza.

Verse 85

तत्र यास्यामि नो यत्र नामापि किल वै यतः । श्रूयते कामुकस्यास्य तत्र यास्याम्यहं द्रुतम्

Iré a un lugar donde, en verdad, ni siquiera se oye el nombre de este dominado por la lujuria. A ese lugar iré—sin demora.

Verse 86

एकश्चरणयोर्न्यस्तो वामः पर्वतरोधसि । द्वितीयेन समारूढा तस्यागस्य तथोपरि

Apoyó el pie izquierdo en la ladera del monte, y con el otro ascendió—subiendo también por aquella cresta.

Verse 87

अद्यापि तत्पदं वामं तस्यास्तत्र प्रदृश्यते । सर्वपापहरं पुण्यं स्थितं पर्वतरोधसि

Aún hoy se ve allí la huella de su pie izquierdo. Esa señal sagrada—puesta en la ladera del monte—es santa y destruye todos los pecados.

Verse 88

अपि पापसमाचारो यस्तं पूजयते नरः । सर्वपातकनिर्मुक्तः स याति परमं पदम्

Aun un hombre de conducta pecaminosa—si venera esa presencia sagrada—queda libre de toda falta grave y alcanza el estado supremo.

Verse 89

यो यं काममभि ध्याय तमर्चयति मानवः । अवश्यं समवाप्नोति यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्

Cualquier deseo que una persona contemple y, con esa intención, adore este poder sagrado, sin falta lo alcanza—aunque sea sumamente difícil de obtener.

Verse 90

सूत उवाच । एवं तत्र स्थिता देवी सावित्री पर्वता श्रया । अपमानं महत्प्राप्य सकाशात्स्वपतेस्तदा

Dijo Sūta: Así, la diosa Sāvitrī permaneció allí, tomando por amparo la montaña; y entonces, junto a su propio señor, sufrió una gran deshonra.

Verse 91

यस्तामर्चयते सम्यक्पौर्णमास्यां विशेषतः । सर्वान्कामानवाप्नोति स मनोवांछितां स्तदा

Quien la venera debidamente—en especial en el día de luna llena—alcanza todos los deseos, incluso los largamente guardados en la mente.

Verse 92

या नारी कुरुते भक्त्या दीपदानं तदग्रतः । रक्ततंतुभिराज्येन श्रूयतां तस्य यत्फलम्

Cualquier mujer que, con devoción, ofrezca una lámpara ante ella—con mechas rojas y ghee—escuche el fruto que de ello se obtiene.

Verse 93

यावन्तस्तंतवस्तस्य दह्यंते दीप संभवाः । मुहूर्तानि च यावंति घृतदीपश्च तिष्ठति । तावज्जन्मसहस्राणि सा स्यात्सौभाग्यभांगिनी

Tantos hilos (mechas) como sean consumidos por esa lámpara, y tantos muhūrtas como permanezca ardiendo la lámpara de ghee—por tantos miles de nacimientos ella participará de la buena fortuna.

Verse 94

पुत्रपौत्रसमोपेता धनिनी शील मंडना न दुर्भगा न वन्ध्या च न च काणा विरूपिका

Ella quedará dotada de hijos y nietos, será próspera y adornada con buena conducta: no será desdichada, ni estéril, ni tuerta, ni de forma desfigurada.

Verse 95

या नृत्यं कुरुते नारी विधवापि तदग्रतः । गीतं वा कुरुते तत्र तस्याः शृणुत यत्फलम्

Cualquier mujer—aunque sea viuda—que allí dance ante la Diosa, o que allí cante, escuchad el fruto meritorio que de ello le sobreviene.

Verse 96

यथायथा नृत्यमाना स्वगात्रं विधुनोति च । तथातथा धुनोत्येव यत्पापं प्रकृतं पुरा

Del modo en que danza y sacude sus miembros, en esa misma medida sacude y desprende los pecados cometidos antaño.

Verse 97

यावन्तो जन्तवो गीतं तस्याः शृण्वंति तत्र च । तावंति दिवि वर्षाणि सहस्राणि वसेच्च सा

Tantos seres vivos como escuchen allí su canto sagrado, por tantos miles de años mora ella en el cielo.

Verse 98

सावित्रीं या समुद्दिश्य फलदानं करोति सा । फलसंख्याप्रमाणानि युगानि दिवि मोदते

Quien, dedicándolo a Sāvitrī, ofrece frutos en dádiva, se regocija en el cielo por yugas iguales al número de frutos entregados.

Verse 99

मिष्टान्नं यच्छते यश्च नारीणां च विशेषतः । तस्या दक्षिणमूर्तौ च भर्त्राढ्यानां द्विजोत्तमाः । स च सिक्थप्रमाणानि युगा नि दिवि मोदते

Y quien da alimentos dulces—en especial a las mujeres—en su aspecto meridional, oh el mejor de los dos veces nacidos, también se regocija en el cielo por yugas medidos según la ‘siktha’ del ofrecimiento.

Verse 100

यः श्राद्धं कुरुते तत्र सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः । रसेनैकेन सस्येन तथैकेन द्विजोत्तमाः । तस्यापि जायते पुण्यं गयाश्राद्धेन यद्भवेत्

Quienquiera que allí realice el śrāddha con fe recta—aunque sea con una sola preparación sabrosa y una sola ofrenda de grano, oh excelso entre los dos veces nacidos—obtiene un mérito igual al que nace de celebrar el śrāddha en Gayā.

Verse 101

यः करोति द्विजस्तस्या दक्षिणां दिशमाश्रितः । सन्ध्योपासनमेकं तु स्वपत्न्या क्षिपितैर्जलैः

Si un hombre dos veces nacido, colocándose a su lado meridional, realiza aunque sea una sola adoración de sandhyā con el agua rociada por su propia esposa,

Verse 102

सायंतने च संप्राप्ते काले ब्राह्मणसत्तमाः । तेन स्याद्वंदिता संध्या सम्यग्द्वादशवार्षिकी

Cuando llega el tiempo del atardecer, oh el mejor de los brāhmaṇas, por ese acto la sandhyā queda debidamente venerada como si fuese (el mérito de) doce años de observancia.

Verse 103

यो जपेद्ब्राह्मणस्तस्याः सावित्रीं पुरतः स्थितः । तस्य यत्स्यात्फलं विप्राः श्रूयतां तद्वदामि वः

Si un brāhmaṇa, de pie ante ella, recita la Sāvitrī (mantra), entonces escuchad, oh brāhmaṇas: os diré el fruto que de ello se obtiene.

Verse 104

दशभिर्ज्जन्मजनितं शतेन च पुरा कृतम् । त्रियुगे तु सहस्रेण तस्य नश्यति पातकम्

Con diez recitaciones se destruye el pecado nacido en esta vida; con cien, el cometido antaño; y con mil, dentro de tres yugas, perece por completo su pecado.

Verse 105

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन चमत्कारपुरं प्रति । गत्वा तां पूजयेद्देवीं स्तोतव्या च विशेषतः

Por ello, con todo empeño, debe uno ir a Chamatkārapura, adorar a esa Diosa y, de manera especial, alabarla con himnos sagrados.

Verse 106

सावित्र्या इदमाख्यानं यः पठेच्छृणुयाच्च वा । सर्वपापविनिर्मुक्तः सुखभागत्र जायते

Quien lea este relato de Sāvitrī —o incluso quien lo escuche— queda libre de todos los pecados y participa de la dicha aquí, en este mundo.

Verse 107

एतद्वः सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽहं द्विजोत्तमाः । सावित्र्याः कृत्स्नं माहात्म्यं किं भूयः प्रवदाम्यहम्

Oh, los mejores de los dos veces nacidos, os he relatado todo cuanto me preguntasteis. La grandeza íntegra de Sāvitrī ha sido expuesta; ¿qué más podría yo decir?

Verse 192

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये सावित्रीमाहात्म्यवर्णनंनाम द्विनवत्युत्तरशततमोऽध्यायः

Así, en el venerable Skanda Mahāpurāṇa—en la Saṃhitā de ochenta y un mil versos—en la sexta sección llamada Nāgara Khaṇḍa, en el Māhātmya del sagrado territorio de Hāṭakeśvara—concluye el capítulo titulado «Descripción de la grandeza de Sāvitrī», siendo el Capítulo 192.