Adhyaya 124

Verse 2

सूत उवाच । अथान्यदपि तत्रास्ति मुखारं तीर्थमुत्तमम् । यत्र ते मुनयः श्रेष्ठा विप्राश्चौरेण संगताः । यत्र सिद्धिं समापन्नः स चौरस्तत्प्रभावतः । वाल्मीकिरिति विख्यातो रामायणनिबंधकृत्

Dijo Sūta: «Allí existe también otro lugar sagrado supremo llamado Mukhāra Tīrtha, donde aquellos sabios y brāhmanes eminentes se encontraron con un ladrón; y ese ladrón, por el poder del tīrtha, alcanzó la realización espiritual y se hizo célebre como Vālmīki, el autor del Rāmāyaṇa».

Verse 3

चमत्कारपुरे पूर्वं मांडव्यान्वय संभवः । लोहजंघो द्विजो ह्यासीत्पितृमातृपरायणः

Antaño, en Camatkārapura, vivía un brāhmana llamado Lohajaṅgha, nacido en el linaje de Māṇḍavya, entregado al servicio de su padre y de su madre.

Verse 4

तस्यैका चाभवत्पत्नी प्राणेभ्योऽपि गरीयसी । पतिव्रता पतिप्राणा पतिप्रियहिते रता

Tenía una sola esposa, más querida para él que la propia vida: una pativratā, fiel a su voto conyugal, para quien el esposo era su aliento mismo, siempre dedicada a lo que le agradaba y le era benéfico.

Verse 5

अथ तस्य स्थितस्यात्र ब्रह्मवृत्त्याभिवर्ततः । जगाम सुमहान्कालः पितृमातृरतस्य च

Entonces, mientras vivía allí sosteniendo el modo de vida y la conducta propios de un brāhmana, transcurrió para él un tiempo larguísimo, pues estaba entregado a su padre y a su madre.

Verse 6

एकदा भगवाञ्छक्रो न ववर्ष धरातले । आनर्तविषये कृत्स्ने यावद्वादशवत्सराः

Una vez, el venerable Śakra (Indra) no hizo llover sobre la tierra; en toda la región de Ānarta, durante doce años.

Verse 7

ततः स कष्टमापन्नो लोहजंघो द्विजोत्तमाः । न प्राप्नोति क्वचिद्भिक्षां न च किंचित्प्रतिग्रहम्

Por ello, Lohajaṅgha cayó en la aflicción, oh excelso entre los nacidos dos veces: en ninguna parte lograba limosna, ni recibía don alguno.

Verse 8

ततस्तौ पितरौ द्वौ तु दृष्ट्वा क्षुत्परिपीडितौ । भार्यां च चिंतयामास दुःखेन महतान्वितः

Luego, al ver a sus dos padres atormentados por el hambre, quedó abrumado por un gran dolor y comenzó también a preocuparse por su esposa.

Verse 9

किं करोमि क्व गच्छामि कथं स्याद्दर्शनं मम । एताभ्यामपि वृद्धाभ्यां पत्न्याश्चैव विशेषतः

«¿Qué he de hacer? ¿Adónde he de ir? ¿Cómo podré sostenerme—sobre todo por estos dos ancianos, y más aún por mi esposa?»

Verse 10

ततः स दुःखसंयुक्तः फलार्थं प्रययौ वने । न च किंचिदवाप्नोति सर्वे शुष्का महीरुहाः

Entonces, cargado de pena, se internó en el bosque en busca de frutos; mas no halló nada, pues todos los árboles estaban secos.

Verse 12

अथापश्यत्स वृद्धां स्त्रीं स्तोकसस्यसमन्विताम् । गच्छमानां तथा तेन श्रमेण महतान्विताम् । ततस्तत्सस्यमादाय वस्त्राणि च स निर्दयः । जगाम स्वगृहं हृष्टः पितृभ्यां च न्यवेदयत्

Entonces vio a una anciana que llevaba una pequeña provisión de grano, caminando abatida por un gran cansancio. Sin piedad, le arrebató aquel grano y sus vestidos; volvió gozoso a su casa y lo comunicó a sus padres.

Verse 13

स एवं लब्धलक्षोऽपि दस्युकर्मणि नित्यशः । कृत्वा चौर्यं पुपोषाथ निजमेव कुटुम्बकम्

Aunque ya había hallado un “modo” de ganancia, seguía cada día en el oficio de bandido; mediante el robo, sostenía únicamente a su propia familia.

Verse 14

सुभिक्षे चापि संप्राप्ते नान्यत्कर्म करोति सः । ब्राह्मीं वृत्तिं परित्यक्त्वा चौर्यकर्म समाचरत्

Aun cuando volvió la prosperidad y la abundancia, no hizo ningún otro trabajo. Abandonando el recto sustento propio de un brāhmaṇa, continuó en la ocupación del robo.

Verse 15

कस्यचित्त्वथ कालस्य तीर्थयात्राप्रसंगतः । तत्र सप्तर्षयः प्राप्ता मरीचिप्रमुखा द्विजाः

Luego, en cierto tiempo, con ocasión de una peregrinación a los tīrtha, llegaron allí los Siete Ṛṣi, brāhmaṇas encabezados por Marīci.

Verse 16

ततस्तान्विजने दृष्ट्वा द्रोहकोपसमन्वितः । यष्टिमुद्यम्य वेगेन तिष्ठध्वमिति चाब्रवीत्

Entonces, al verlos solos en un paraje apartado, lleno de malicia y cólera, alzó un bastón y, con ímpetu, gritó: «¡Deteneos!»

Verse 17

त्रिशिखां भृकुटीं कृत्वा सत्वरं समुपाद्रवत् । भर्त्समानः स परुषैर्वाक्यैस्तांस्ताडयन्निव

Frunciendo el ceño con fiereza, se abalanzó sobre ellos con premura, increpándolos con palabras ásperas, como si los golpeara.

Verse 18

ततस्ते मुनयो दृष्ट्वा यमदूतोपमं च तम् । यज्ञोपवीतसंयुक्तं प्रोचुस्ते कृपयान्विताः

Entonces los sabios, al verlo semejante a un mensajero de Yama, aunque aún ceñido con el yajñopavīta, le hablaron movidos por la compasión.

Verse 19

ऋषय ऊचुः । अहो त्वं ब्राह्मणोऽसीति तत्कस्मादतिगर्हितम् । करोषि कर्म चैतद्धि म्लेच्छकृत्यं तु बालिश

Dijeron los sabios: «¡Ay! En verdad eres un brāhmaṇa; ¿por qué, entonces, cometes un acto tan reprobable? Necio, realizas precisamente lo que se tiene por conducta de mlecchas».

Verse 20

वयं च मुनयः शांतास्त्यक्ताऽशेषपरिग्रहाः । नास्माकमपि पार्श्वस्थं किंचिद्गृह्णाति यद्भवनान्

Nosotros también somos munis, de naturaleza serena, y hemos abandonado toda posesión. Ni siquiera quien está a nuestro lado toma cosa alguna de las casas de la gente.

Verse 21

लोहजंघ उवाच । एतानि शुभ्रचीराणि वल्कलान्यजिनानि च । उपानहसमेतानि शीघ्रं यच्छंतु मे द्विजाः

Dijo Lohajaṅgha: «Oh, nacidos dos veces, dadme pronto estas vestiduras blancas y puras—las telas de corteza y las pieles de ciervo—junto con las sandalias».

Verse 22

नो चेद्धत्वाप्रहारेण यष्ट्या वज्रोपमेन च । प्रापयिष्यस्यसंदिग्धं धर्मराजनिवेशनम्

Si no, entonces—derribándote con un bastón cuyo golpe es como un rayo—te enviaré sin duda alguna a la morada de Dharmarāja (Yama).

Verse 23

ऋषय ऊचुः । सर्वं दास्यामहे तुभ्यं वयं तावन्मलिम्लुच । किंवदन्तीं वदास्माकं यां पृच्छामः कुतूहलात्

Los sabios dijeron: «Oh Malimluca, te daremos todo; sólo dinos la leyenda—el relato que corre entre la gente—que por curiosidad te preguntamos».

Verse 24

किमर्थं कुरुषे चौर्यं त्वं विप्रोऽसि सुनिर्घृणः । किं जितो व्यसनै रौद्रैः किं वा व्याधद्विजो भवान्

«¿Por qué cometes robo? Eres un brāhmaṇa y, sin embargo, careces por completo de compasión. ¿Te han vencido vicios feroces? ¿O te has vuelto un “brāhmaṇa-cazador”, un brāhmaṇa que vive de la crueldad del cazador?»

Verse 25

लोहजंघ उवाच । व्यसनार्थं न मे कृत्यमेतच्चौर्यसमुद्भवम् । कुटुम्बार्थं विजानीथ धर्ममेतन्न संशयः

Lohajaṃgha dijo: «Este acto mío, nacido del robo, no lo emprendo por deleite. Sabed que es por el bien de mi familia; en esto no hay duda: así es como yo lo tengo por dharma».

Verse 26

पितरौ मम वार्द्धक्ये वर्तमानौ व्यवस्थितौ । तथा पतिव्रता पत्नी गृहधर्मविचक्षणा

«Mis padres están ahora firmemente asentados en la vejez; y asimismo mi esposa es una pativratā, prudente y diestra en los deberes del dharma del hogar».

Verse 27

उपार्ज्जयामि यत्किञ्चिदहमेतेन कर्मणा । तत्सर्वं तत्कृते नूनं सत्येनात्मानमालभे

Cuantoquiera que yo gane con esta obra, lo consagro todo—sin duda—para ese fin sagrado. En verdad, con este voto de veracidad, ofrezco mi propio ser en consagración.

Verse 28

तस्मान्मुंचथ प्राक्सर्वं विभवं किं वृथोक्तिभिः । कृताभिः स्फुरते हस्तो ममायं हन्तुमेव हि

Por tanto, abandona de inmediato todo poder y posesión mundanos—¿de qué sirven las palabras vanas? Mi mano ya tiembla por los actos consumados; en verdad, sólo está presta a abatirte.

Verse 29

ऋषय ऊचुः । यद्येवं चौर तद्गत्वा त्वं पृच्छस्व कुटुम्बकम् । ममपापांशभागी त्वं किं भविष्यसि किं न वा

Los sabios dijeron: «Si es así, oh ladrón, ve y pregunta a tu propia familia. Si has de compartir una porción de mi pecado, ¿qué será de ti—lo aceptarás o no?»

Verse 30

यदि ते संविभागेन पापस्यांशोऽपि गच्छति । तत्कुरुष्वाथवा पाप दुर्वहं ते भविष्यति

«Si por el reparto llega a ti siquiera una fracción del pecado, entonces hazlo (sólo con esa condición). De lo contrario, oh pecador, te resultará una carga insoportable.»

Verse 31

सकलं रौरवे रौद्रे पतितस्य सुदुर्मते । वयं त्वा ब्राह्मणं मत्वा ब्रूम एतदसंशयम्

«Para quien ha caído en el terrible Raurava (infierno), oh hombre de mente perversa, el sufrimiento es total. Con todo, teniéndote por un brāhmaṇa, te decimos esto sin duda alguna.»

Verse 32

कृपाविष्टाः सहास्माभिः सञ्जातेऽपि सुदर्शने । मुनीनां यतचित्तानां दर्शनाद्धि शुभं भवेत्

Movidos por la compasión, aunque hayáis llegado ya a nuestra buena mirada, el solo ver a los munis de mente contenida trae, en verdad, auspiciosidad.

Verse 33

एकः पापानि कुरुते फलं भुंक्ते महाजनः । भोक्तारो विप्रमुच्यंते कर्ता दोषेण लिप्यते

Uno comete los pecados, pero el gran hogar consume el fruto. Quienes solo participan quedan liberados; el autor, en cambio, se mancha con la culpa.

Verse 34

सूत उवाच । स तेषां तद्वचः श्रुत्वा चौरः किंचिद्भयान्वितः । सत्यमेतन्न संदेहो यदेतैर्व्याहृतं वचः

Dijo Sūta: Al oír sus palabras, el ladrón sintió cierto temor. «Esto es verdad; no hay duda de que lo que han pronunciado estos sabios es correcto».

Verse 36

एतत्कर्म न गृह्णंति यदि वा संत्यजाम्यहम् । महद्भयं समुत्पन्नं मम चेतसि सांप्रतम्

Si ellos no aceptan este acto (y su consecuencia), entonces lo abandonaré. Ahora mismo ha surgido en mi corazón un gran temor.

Verse 37

यदि यूयं न चान्यत्र प्रयास्यथ मुनीश्वराः । पलायनपरा भूत्वा तद्गत्वा निजमंदिरम्

Si vosotros, oh señores entre los munis, no vais a otro lugar, entonces, inclinado a huir, partiré de aquí hacia mi propia morada.

Verse 38

पृच्छामि पोष्यवर्गं च युष्मद्वाक्यं विशेषतः । यदि तत्पातकांशं मे ग्रहीष्यति कुटुम्बकम् । तद्युष्माकं ग्रहीष्यामि यत्किंचित्पार्श्वसंस्थितम्

Preguntaré a mis dependientes y, en especial, comprobaré vuestras palabras. Si mi familia ha de cargar con una parte de mi pecado, entonces tomaré lo que sea vuestro que esté aquí cerca.

Verse 39

तस्मात्पृच्छामि तद्गत्वा निजमेव कुटुम्बकम् । यदि स्यात्संविभागो मे पापांशस्य करोमि वै

Por eso iré a preguntar a mi propia familia. Si en verdad hay reparto de mi porción de pecado, entonces procederé con el acto, ciertamente.

Verse 40

ततस्ते शपथान्कृत्वा तस्य प्रत्ययकारणात् । तस्योपरि दयां कृत्वा मुमुचुस्तं गृहं प्रति

Entonces, tras hacerle jurar votos para afianzar la confianza, se apiadaron de él y lo dejaron libre para que regresara a su casa.

Verse 41

सोऽपि गत्वाऽथ पप्रच्छ प्रगत्वा पितरं निजम् । शृणु तात वचोऽस्माकं ततः प्रत्युत्तरं कुरु

Él también fue y, acercándose a su propio padre, preguntó: «Padre, escucha mis palabras y luego dame tu respuesta».

Verse 42

यत्कृत्वाहमकृत्यानि चौर्यादीनि सहस्रशः । पुष्टिं करोमि ते नित्यस् तद्भागस्तेऽस्ति वा न वा

«Al cometer actos prohibidos—como el robo—miles de veces, os sustento cada día. Decidme: ¿tenéis alguna parte en ese karma, o no?»

Verse 43

पापस्य मम प्रब्रूहि पृच्छतोऽत्र यथातथम् । अत्र मे संशयो जातस्तस्माच्छीघ्रं प्रकीर्तय

Dime con verdad, tal como te pregunto aquí, acerca de mi pecado. En mí ha surgido una duda; por eso, decláralo sin demora.

Verse 44

पितोवाच । बाल्ये पुत्र मया नीतस्त्वं पुष्टिं व्याकुलात्मना । शुभाऽशुभानि कृत्यानि कृत्वा स्निग्धेन चेतसा

Dijo el padre: “Hijo, en tu niñez te crié con el corazón inquieto, realizando obras—buenas y malas—con afecto entrañable.”

Verse 45

एतदर्थं पुनर्येन वार्धक्ये समुपस्थिते । गां पालयसि भूयोऽपि कृत्वा कर्म शुभाऽशुभम्

“Y por esa misma razón, ahora que la vejez ha llegado a mí, tú sostienes de nuevo la casa, realizando acciones—buenas y malas—una vez más.”

Verse 46

न तस्य विद्यते भागस्तव स्वल्पोऽपि पुत्रक । शुभस्य वाऽथ पापस्य सांप्रतं च तथा मम

“Hijo querido, tú no tienes parte en ello—ni siquiera la más mínima—sea en el mérito o en el pecado; y del mismo modo, ahora yo no tengo parte en lo tuyo.”

Verse 47

आत्मनैव कृतं कर्म स्वयमेवोपभुज्यते । शुभं वा यदि वा पापं भोक्तारोन्यजनाः स्मृताः

La acción realizada por uno mismo, uno mismo la goza y padece en su fruto—sea mérito o pecado. A otros no se les tiene por disfrutadores de su resultado.

Verse 48

साधुत्वेनाथ चौर्येण कृष्या वा वाणिजेन वा । त्वमुपानयसे भोज्यं न मे चिन्ता प्रजायते

Sea por conducta honrada o por hurto, sea por labranza o por comercio: tú me traes el sustento; por ello no nace en mí ninguna inquietud.

Verse 49

तस्मान्नैतद्धृदि स्थाप्यं कर्मनिंद्यं करिष्यसि । यत्तस्यांशं प्रभोक्ता त्वं वयं सर्वे प्रभुंजकाः

Por eso, no guardes este pensamiento en el corazón ni cometas actos censurables, pensando: «Tú, Señor, participarás de su parte, y todos nosotros participaremos».

Verse 50

सूत उवाच । स एतद्वचनं श्रुत्वा व्याकुलेनान्त्तरात्मना । पप्रच्छ मातरं गत्वा तमेवार्थं प्रयत्नतः

Dijo Sūta: Al oír aquellas palabras, su ánimo se turbó por dentro. Fue a su madre y, con empeño, le preguntó acerca de ese mismo asunto.

Verse 51

ततस्तयापि तच्चोक्तं यत्पित्रा तस्य जल्पितम् । असामान्यं शुभे पापे कृत्ये तस्य द्विजोत्तमाः

Entonces ella también le contó lo que su padre había dicho. «Oh el mejor de los dos veces nacidos, su acto—sea mérito o pecado—no fue cosa ordinaria».

Verse 52

ततः पप्रच्छ तां भार्यां गत्वा दुःखसमन्वितः । साऽप्युवाच ततस्तादृक्पापं गुरुजनोद्भवम्

Luego, lleno de aflicción, fue a su esposa y le preguntó. Ella también respondió: «Un pecado así nace de la falta cometida contra los mayores y superiores».

Verse 53

ततः स शोकसंतप्तः पश्चात्तापेन संयुतः । गर्हयन्नेव चात्मानं ययौ ते यत्र तापसाः

Luego, abrasado por el dolor y colmado de arrepentimiento, reprochándose a sí mismo, fue al lugar donde moraban aquellos ascetas.

Verse 54

ततः प्रणम्य तान्सर्वान्कृतांजलिपुटः स्थितः । गम्यतां गम्यतां विप्राः क्षम्यतां क्षम्यतां मम

Entonces, postrándose ante todos ellos, permaneció de pie con las manos juntas y dijo: «Id, id, oh brāhmaṇas; perdonadme, perdonadme».

Verse 55

यन्मया मौर्ख्यमास्थाय युष्मन्निर्भर्त्सना कृता । सुपाप्मना विमूढेन तस्मात्कार्या क्षमाद्य मे

«Pues yo, amparándome en la necedad, os he reprochado; yo, confundido y gravemente pecador, por ello os ruego que me concedáis perdón».

Verse 56

युष्मदीयं वचः कृत्स्नं मद्गुरुभ्यां प्रजल्पितम् । भार्यया च द्विजश्रेष्ठास्तेन मे दुःखमागतम्

«Oh mejores de los brāhmaṇas, vuestras palabras enteras fueron repetidas por mis mayores y también por mi esposa; por ello ha venido sobre mí la aflicción».

Verse 57

तस्मात्कुर्वंतु मे सर्वे प्रसादं मुनिसत्तमाः । उपदेशप्रदानेन येन पापं क्षपाम्यहम्

«Por ello, oh mejores de los sabios, mostradme todos vuestra gracia—otorgándome instrucción—para que, por medio de ella, yo destruya mi pecado».

Verse 58

मया कर्म कृतं निंद्यं सदैव द्विजसत्तमाः । स्त्रियोऽपि च द्विजेंद्राश्च तापसाश्च विशेषतः

¡Oh el mejor de los nacidos dos veces! He cometido un acto censurable—contra las mujeres, contra los brāhmaṇas más eminentes y, de modo especial, contra los ascetas.

Verse 59

ये ये दीनतरा लोका न समर्थाः प्रयोधितुम् । ते मया मुषिताः सर्वे न समर्थाः कदाचन

A todos aquellos que eran más pobres y no podían resistir ni devolver el golpe—a todos ellos los despojé; jamás pudieron oponérseme.

Verse 60

कुटुम्बार्थं विमूढेन साधुसंगविवर्जिना । यथैव पठता शास्त्रं तन्मेऽद्य पतितं हृदि

Engañado y privado de la compañía de los santos, perseguí la vida sólo por el bien de mi familia. Pero hoy, como si estuviera leyendo las escrituras, su verdad ha caído en mi corazón.

Verse 61

यदि न स्याद्भवद्भिर्मे दर्शनं चाद्य सत्तमाः । तदन्यान्यपि पापानि कर्ताहं स्यां न संशयः

Oh mejores entre los virtuosos: si hoy no hubiera recibido vuestra santa visión, sin duda habría seguido cometiendo otros pecados también.

Verse 62

तेषां मध्यगतश्चासीत्पुलहो नाम सन्मुनिः । हास्यशीलः स तं प्राह विप्लवार्थं द्विजोत्तमम्

Entre ellos estaba un verdadero sabio llamado Pulaha. De talante juguetón, habló a aquel brāhmaṇa eminente, con la intención de dar un giro al asunto.

Verse 63

अहं ते कीर्तयिष्यामि मन्त्रमेकं सुशोभनम् । यं ध्यायञ्जप्यमानस्त्वं सिद्धिं यास्यसि शाश्वतीम्

Te declararé un solo mantra, sumamente espléndido. Meditándolo y repitiéndolo en japa, alcanzarás una siddhi perdurable, infalible y eterna.

Verse 64

जाटघोटेतिमन्त्रोऽयं सर्वसिद्धिप्रदायकः तमेनं जप विप्र त्वं दिवारात्रमतंद्रितः

Este mantra—«jāṭaghoṭe»—concede toda siddhi. Por ello, oh brāhmaṇa, repite este mismo mantra día y noche, sin caer en la pereza.

Verse 65

ततो यास्यसि संसिद्धिं दुर्लभां त्रिदशैरपि

Entonces alcanzarás la plena consumación, un logro difícil de obtener incluso para los dioses.

Verse 66

एवमुक्त्वाथ ते विप्रास्तीर्थयात्रां ततो ययुः । सोऽपि तत्रैव चौरस्तु स्थितो जपपरायणः

Dicho esto, aquellos brāhmaṇas partieron en peregrinación hacia los tīrthas sagrados. Pero el ladrón permaneció allí mismo, entregado por completo a la repetición del mantra (japa).

Verse 67

अनन्यमनसा तेन प्रारब्धः स तदा जपः । यथाऽभवत्समाधिस्थो येनावस्थां परां गतः

Con mente indivisa comenzó aquel japa. De tal modo entró en samādhi que, por su poder, alcanzó el estado supremo.

Verse 68

तस्यैवं स्मरमाणस्य तं मन्त्रं ब्राह्मणस्य च । निश्चलत्वं गतः कायः कार्ये च निश्चलः स्थितः

Así, al recordar sin cesar el mantra enseñado por el brāhmaṇa, su cuerpo quedó inmóvil; y en la práctica misma permaneció firme, sin vacilar.

Verse 69

ततः कालेन महता वल्मीकेन समावृतः । समंताद्ब्राह्मणश्रेष्ठा ध्यानस्थस्य महात्मनः

Luego, tras un larguísimo tiempo—oh excelso entre los brāhmaṇas—quedó cubierto por un hormiguero por todos lados, mientras aquel magnánimo permanecía absorto en la meditación.

Verse 70

तौ मातापितरौ तस्य सा च भार्या मनस्विनी । याता मृत्युवशं सर्वे तमन्वेष्य प्रयत्नतः

Sus padres, y también su esposa de firme voluntad, lo buscaron con todo empeño; pero todos, uno tras otro, cayeron bajo el dominio de la muerte.

Verse 71

न विज्ञातश्च तत्रस्थः संन्यस्तः स महाव्रतः । संसारभावनिर्मुक्तस्तस्मान्मुनिसमागमात्

Permaneciendo allí, nadie lo reconoció. Habiendo abrazado la renuncia, aquel hombre de gran voto quedó libre de las disposiciones mundanas del saṃsāra, gracias a la compañía de los sabios.

Verse 72

कस्यचित्त्वथ कालस्य तेन मार्गेण ते पुनः । तीर्थयात्राप्रसंगेन मुनयः समुपस्थिताः

Después de algún tiempo, los sabios llegaron de nuevo por esa misma ruta, con motivo de su peregrinación a los tīrthas sagrados.

Verse 73

प्रोचुश्चैतद्द्विजाः स्थानं यत्र चौरेण संगमः । आसीद्वस्तेन रौद्रेण ब्राह्मणच्छद्मधारिणा

Los sabios dos veces nacidos señalaron aquel mismo lugar donde hubo un encuentro con un ladrón, fiero y cruel, que llevaba el disfraz de un brāhmaṇa.

Verse 74

ततो वल्मीकमध्यस्थं शुश्रुवुर्निस्वनं च ते । जाटघोटेतिमंत्रस्य तस्यैव च महात्मनः

Entonces oyeron un sonido que venía del interior de un hormiguero: aquel magnánimo recitaba un mantra que comenzaba con las palabras «jāṭa-ghoṭa».

Verse 75

अथ भूम्यां प्रहारास्ते सस्वनुः सर्वतोदिशम् । ते वल्मीकं ततो दृष्ट्वा तं चौरं तस्य मध्यगम्

Entonces sus golpes sobre la tierra resonaron en todas direcciones. Después, al ver el hormiguero, contemplaron al ladrón sentado en su interior, en medio de él.

Verse 76

जपमानं तु तं मन्त्रं पुलहेन निवेदितः । हास्यरूपेण यस्तस्य सिद्धिं च द्विजसत्तमाः

Oh el mejor de los dos veces nacidos, él repetía ese mantra que Pulaha le había impartido; aunque fue dado en forma jocosa, también le otorgó realización.

Verse 77

यद्वा सत्यमिदं प्रोक्तमाचार्यैः शास्त्रदृष्टिभिः । स्तोकं सिद्धिकृते तस्य यस्मात्सिद्धिरुपस्थिता

O bien, es verdad lo que han dicho los maestros —los que ven a través de las escrituras—: incluso un medio pequeño puede obrar la realización en él, pues la obtención ya se le presentó.

Verse 78

मन्त्रे तीर्थे द्विजे देवे दैवज्ञे भेषजे गुरौ । यादृशी भावना यस्य सिद्धिर्भवति तादृशी

En el mantra, en el tīrtha, en el brāhmaṇa, en la deidad, en el astrólogo, en la medicina y en el guru: según sea la disposición interior de cada uno, así se manifiesta su logro.

Verse 79

अथ तं वीक्ष्य संसिद्धं कुमन्त्रेणापि तस्करम् । ते विप्रा विस्मयाविष्टाः कृपाविष्टा विशेषतः

Luego, al ver que aquel ladrón estaba plenamente realizado—even con un mantra defectuoso—los brāhmaṇas quedaron sobrecogidos de asombro y, en especial, conmovidos por la compasión.

Verse 80

समाध्यर्हैस्ततो द्रव्यैस्तैलैस्तद्भेषजैरपि

Entonces, con sustancias dignas de quien está en profunda meditación—aceites y también aquellos remedios medicinales—procedieron a atenderlo.

Verse 81

ममर्दुस्तस्य तद्गात्रं समाधिस्थं चिरं द्विजाः । ततः स चेतनां लब्धा आलोक्य च मुहुर्मुहुः । प्रोवाच विस्मयाविष्टस्तान्मुनीन्प्रकृतानिति

Los brāhmaṇas le masajearon el cuerpo, aunque llevaba largo tiempo absorto en samādhi. Entonces recobró la conciencia, miró una y otra vez y, sobrecogido de asombro, habló a aquellos munis, que parecían estar en su estado ordinario.

Verse 82

लोहजंघ उवाच । किमर्थं न गता यूयं मया मुक्ता द्विजोत्तमाः । नाहं किंचिद्ग्रहीष्यामि युष्मदीयं कथंचन । कुटुंबार्थं यतस्तस्माद्व्रजध्वं स्वेच्छयाऽधुना

Dijo Lohajaṅgha: «¿Por qué no os habéis marchado, oh los mejores de los brāhmaṇas, si yo os he dejado libres? No tomaré nada de lo vuestro de ninguna manera. Puesto que es por el bien de vuestros hogares, id ahora como os plazca».

Verse 83

मुनय ऊचुः । चिरकालाद्वयं प्राप्ताः पुनर्भ्रांत्वाऽत्र कानने । समाधिस्थेन न ज्ञातः कालोऽतीतस्त्वया बहु

Los sabios dijeron: «Tras muchísimo tiempo hemos vuelto aquí, vagando de nuevo por este bosque. Mientras permanecías absorto en samādhi, pasó para ti mucho tiempo—sin que lo advirtieras».

Verse 84

तौ मातापितरौ वृद्धौ त्वया मुक्तौ क्षयं गतौ । त्वं च संसिद्धिमापन्नः परामस्मत्प्रसादतः

«Esos dos—tu anciana madre y tu padre—liberados por ti, han llegado a su fin. Y tú, por nuestra gracia, has alcanzado la suprema realización.»

Verse 85

वल्मीकांतः स्थितो यस्मात्संसिद्धिं परमां गतः । वल्मीकिर्नाम विख्यातस्तस्माल्लोके भविष्यसि

«Porque permaneciste junto al hormiguero y alcanzaste la perfección suprema, por ello serás célebre en el mundo con el nombre de “Vālmīki”.»

Verse 86

अत्रस्थेन यतो मुष्टास्त्वया लोकाः पुरा द्विज । मुखाराख्यं ततस्तीर्थमेतत्ख्यातिं गमिष्यति

«Puesto que, viviendo aquí, antaño robaste a la gente, oh brāhmaṇa, por eso este tīrtha será célebre con el nombre de “Mukhārā”.»

Verse 87

येऽत्र स्नानं करिष्यंति श्रावण्यां श्रद्धया द्विजाः । क्षालयिष्यंति ते पापं चौर्य कर्मसमुद्भवम्

«Los brāhmaṇas que se bañen aquí en el mes de Śrāvaṇa con fe, lavarán el pecado nacido de los actos de robo.»

Verse 88

सूत उवाच । एवमुक्त्वाथ ते विप्रास्तमामंत्र्य मुनिं ततः । प्रणतास्तेन संजग्मुर्वांछिताशां ततः परम्

Dijo Sūta: Habiendo hablado así, aquellos brāhmaṇas se despidieron del sabio; y, tras postrarse ante él, prosiguieron su camino, con sus anhelos ya cumplidos.

Verse 89

तपःस्थः सोऽपि तत्रैव वाल्मीकिरिति यः स्मृतः

Y él también permaneció allí mismo, firme en la austeridad: aquel que es recordado con el nombre de Vālmīki.

Verse 90

मुनीनां प्रवरः श्रेष्ठः संजातश्च ततः परम् । अद्यापि तिष्ठते मूर्तः स तत्रस्थो मुनीश्वरः

Después surgió un sabio, el más eminente y excelente entre los munis. Aun hoy, ese señor de los sabios permanece allí, en forma corpórea, morando en ese mismo lugar.

Verse 91

यस्तं प्रपूजयेद्भक्त्या स कविर्जायते भुवम् । अष्टम्यां च विशेषेण सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः

Quien lo venere con devoción se vuelve poeta en la tierra. Y, especialmente en Aṣṭamī, el octavo día lunar, si está colmado de fe recta, el fruto queda asegurado.

Verse 124

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये मुखारतीर्थोत्पत्तिवर्णनंनाम चतुर्विंशत्युत्तरशततमोऽध्यायः

Así concluye, en el sagrado Skanda Mahāpurāṇa—en la saṃhitā de ochenta y un mil ślokas—en la sexta sección, el Nāgara Khaṇḍa, en la Māhātmya del Hāṭakeśvara-kṣetra, el capítulo titulado «Descripción del origen de Mukhāra Tīrtha», siendo el Capítulo 124.