Adhyaya 48

Verse 1

व्यास उवाच । शृणु सूत महाभाग यथा स्कंदेन भाषितः । महामहोत्सवः शंभोः पृच्छते कुंभसंभवे

Vyāsa dijo: Escucha, oh Sūta afortunado, lo que Skanda proclamó: cómo fue preguntado el gran festival de Śambhu en presencia del sabio nacido del cántaro (Agastya).

Verse 2

स्कंद उवाच । निशामय महाप्राज्ञ शंभु प्रावेशिकीं कथाम् । त्रैलोक्यानंदजननीं महापातकतंकिनीम्

Skanda dijo: Escucha con atención, oh gran sabio, el relato de la entrada sagrada de Śambhu, que engendra dicha en los tres mundos y hace temblar a los grandes pecados.

Verse 3

मंदरादागतः शंभुश्चैत्रे दमनपर्वणि । प्राप्याप्यानंदगहनमितश्चेतश्चचार ह

Śambhu llegó desde Mandara; y en el mes de Caitra, en el día del festival de Damanaka, tras alcanzar una espesura colmada de dicha, vagó aquí y allá según su voluntad.

Verse 4

मोक्षलक्ष्मीविलासेथ प्रासादे सिद्धिमागते । देवो विरजसः पीठादंतर्गेहं विवेश ह

Entonces, en el palacio llamado «Mokṣa-Lakṣmī-Vilāsa», donde se alcanza la perfección, el Señor entró en las estancias interiores desde el asiento de Virajā.

Verse 5

ऊर्जशुक्लप्रतिपदि बुधराधासमायुजि । चंद्रे सप्तमराशिस्थे शेषेषूच्चग्रहेषु च

En el Pratipadā, el primer día de la quincena luminosa de Ūrja, con Budha (Mercurio) unido a Rādhā (mansión lunar) y la Luna situada en el séptimo signo del zodíaco—mientras los demás planetas estaban también en exaltación—

Verse 6

वाद्यमानेषु वाद्येषु प्रसन्नासु हरित्सु च । ब्राह्मणानां श्रुतिरव न्यक्कृतान्यरवांतरे

Mientras sonaban los instrumentos y los bosques verdes reposaban serenos, se alzó el canto védico de los brāhmaṇas, ahogando los demás ruidos entre medias.

Verse 7

प्रतिशब्दित भूर्लोक भुवर्लोकांतराध्वनि । सर्वं प्रमुदितं चासीच्छंभोः प्रावेशिकोत्सवे

Cuando los senderos entre Bhūrloka y Bhuvarloka resonaron por doquier, todo se colmó de júbilo en la auspiciosa entrada ceremonial de Śambhu.

Verse 8

चारणास्तु स्तुतिं कुर्युर्जर्हृषुर्देवतागणाः

Los Cāraṇas entonaron himnos de alabanza, y las huestes de los dioses se estremecieron de júbilo.

Verse 9

ववुर्गंधवहा वाता ववृषुः कुसुमैर्घनाः । सर्वे मंगलनेपथ्याः सर्वे मंगलभाषिणः

Soplaron brisas fragantes y las nubes llovieron flores. Todos iban ataviados con ornamentos auspiciosos, y todos pronunciaban palabras de bendición.

Verse 10

स्थावरा जंगमाः सर्वे जाता आनंदमेदुराः । सुरासुरेषु सर्वेषु गंधर्वेषूरगेषु च

Todos los seres—los inmóviles y los móviles—rebosaron de dicha; así entre dioses y asuras, y también entre gandharvas y nāgas.

Verse 11

विद्याधरेषु साध्येषु किन्नरेषु नरेषु च । स्त्रीपुंजातेषु सर्वेषु रेजुश्चत्वार एव च

Entre los Vidyādhara, los Sādhya, los Kinnara y también entre los humanos—en todas las comunidades de mujeres y de hombres—resplandecía la gloria por doquier, de toda manera.

Verse 12

निष्प्रत्यूहं च नितरां पुरुषार्थाः पदेपदे । धूपधूमभरैर्व्योम यद्रक्तं तु तदा मुने

Y, oh sabio, los fines de la vida humana se alcanzaban sin obstáculo a cada paso; y entonces el cielo parecía enrojecido por las densas masas de humo de incienso.

Verse 13

नाद्यापि नीलिमानंतं परित्यजति कर्हिचित् । नीराजनाय ये दीपास्तदा सर्वे प्रबोधिताः

Aun entonces, la honda azulidad no se apartaba en ningún momento; y todas las lámparas destinadas al ārati (nīrājana) fueron encendidas, despertando a su fulgor.

Verse 14

तेषां ज्योतींषि खेद्यापि राजंते तारकाच्छलात् । प्रतिसौधं पताकाश्च नानाकारा विचित्रिताः

Sus luces resplandecían magníficas, como si fuesen estrellas; y en cada mansión se alzaban estandartes de múltiples formas, ricamente adornados.

Verse 15

रम्यध्वजप्रभाधौता रेजुः प्रति शिवालयम् । क्वचिद्गायंति गीतज्ञाः क्वचिन्नृत्यंति नर्तकाः

Bañados por el fulgor de hermosos estandartes, los caminos hacia cada templo de Śiva resplandecían. En unos lugares cantaban los diestros en el canto; en otros, danzaban los danzantes.

Verse 16

चतुर्विधानि वाद्यानि वाद्यंते च क्वचित्क्वचित् । प्रत्यध्वं चंदनरसच्छटा पिच्छिलभूमयः

En algunos lugares resonaban los cuatro tipos de instrumentos; y a lo largo de cada camino, rociadas de pasta de sándalo dejaban el suelo terso, fragante y dulcemente resbaladizo.

Verse 17

हरित श्वेत मांजिष्ठ नील पीत बहुप्रभाः । प्रत्यंगणं शुभाकारा रंगमालाश्चकाशिरे

Guirnaldas de muchos tonos radiantes—verde, blanco, rojo de rubia, azul y amarillo—resplandecían con belleza auspiciosa, adornando cada patio y recinto interior.

Verse 18

रत्नकुट्टिमभूभागा गोपुराग्रेषु रेजिरे । सुधोज्ज्वला हर्म्यमालाः सौधनामप्रपेदिरे

Los suelos, pavimentados con mosaicos incrustados de gemas, relucían en las cimas de los pórticos; y las hileras de mansiones, deslumbrantes de enlucido blanco, merecían de veras el nombre de «edificios palaciegos».

Verse 19

अचेतनान्यपि तदा चेतनानीव संबभुः । यानि कानीह कीर्त्यंते मंगलानि घटोद्भव

Entonces, aun las cosas inertes parecían como si tuvieran conciencia; tan vivamente se manifestaban allí todos los signos auspiciosos que aquí se celebran, ¡oh Nacido del Jarro!

Verse 20

तेषामेव हि सर्वेषां तत्तु जन्मदिवाभवत् । आगत्य देवदेवोथ मुक्तिमंडपमाविशत्

En verdad, para todos ellos fue como si hubiera amanecido un día de nacimiento; luego llegó el Dios de los dioses y entró en el Muktimaṇḍapa, el Pabellón de la Liberación.

Verse 21

अथाभिषिक्तश्चतुराननेन महर्षिवृंदैः सह देवदेवः । शुभासनस्थः सहितो भवान्या कुमारवृंदैः परितो वृतश्च

Entonces el Dios de los dioses fue ungido ritualmente por Brahmā de cuatro rostros, junto con las huestes de grandes sabios. Sentado en un trono auspicioso, acompañado de Bhavānī, quedó rodeado por doquier por bandas de jóvenes asistentes divinos.

Verse 22

रत्नैरसंख्यैर्बहुभिर्दुकूलैर्माल्यैर्विचित्रैर्लसदिष्टगंधैः । अपूपुजन्देवगणा महेशं तदा मुदाते च महोरग्रेंद्राः

Con incontables gemas, abundantes vestiduras finas y guirnaldas maravillosas, fragantes con aromas gratos, las huestes de los dioses adoraron a Maheśa; y en aquel momento hasta los grandes reyes de las serpientes se regocijaron.

Verse 23

रत्नाकरैश्चापि गिरींद्रव्यैर्यथा स्वमन्यैरपि पुण्यधीभिः । संपूजितः कुंभज तत्र शंभुर्नीराजितो मातृगणैरथेशः

Oh Kumbhaja, allí Śambhu fue debidamente venerado con tesoros de los océanos de gemas y con sustancias de los montes señoriales, así como con otras ofrendas traídas por los de mente meritoria. Luego el Señor fue también honrado con nīrājana (ārati) por las huestes de las Madres (Mātṛgaṇas).

Verse 24

संतोष्य सर्वान्प्रथमं मुनींद्रान्स्वैस्वैर्हृदिस्थैश्च चिराभिलाषैः । ब्रह्माणमाभाष्य शिवोथ विष्णुं जगाद सर्वामरवृंदवंद्यः

Primero, Śiva complació a todos los señores de los sabios, colmando los anhelos largamente guardados en sus corazones. Luego, tras dirigirse a Brahmā, habló a Viṣṇu, él a quien veneran todas las huestes de los inmortales.

Verse 25

इतो निषीदेति समानपूर्वं त्वं मे समस्तप्रभुतैकहेतुः । दूरेपि तिष्ठन्निकटस्त्वमेव त्वत्तो न कश्चिन्मम कार्यकर्ता

«Siéntate aquí, en el lugar que te corresponde. Tú solo eres la causa única de toda mi soberanía. Aunque permanezcas lejos, en verdad estás cerca; fuera de ti, no hay nadie que lleve a cabo mis designios.»

Verse 26

त्वया दिवोदास नरेंद्रवर्यः सदूपदेशैश्च तथोपदिष्टः । यथा स सिद्धिं परमामवाप समीहितं मे निखिलं च सिद्धम्

Por ti, el rey Divodāsa—el mejor entre los soberanos—fue instruido rectamente con excelentes consejos; así alcanzó la suprema perfección. Del mismo modo, todo cuanto he anhelado ha quedado plenamente cumplido.

Verse 27

विष्णो वरं ब्रूहि य ईप्सितस्ते नादेयमत्रास्ति किमप्यहो ते । इदं मयाऽनंदवनं यदाप्तं हेतुस्तु तत्रत्वमसौ गणेशः

Oh Viṣṇu, di el don que deseas; aquí en verdad no hay nada que no pueda concedérsete. Que yo haya obtenido este Ānandavana tiene por causa tu presencia allí, y también la de Gaṇeśa.

Verse 28

जगुर्गंधर्वनिकरा ननृतुश्चाप्सरोगणाः

Cantaron las huestes de Gandharvas, y danzaron las compañías de Apsaras.

Verse 29

श्रुत्वेति वाक्यं जगदीशितुश्च प्रोवाच विष्णुर्वरदं महेशम् । यदि प्रसन्नोसि पिनाकपाणे तदा पदाद्दूरमहं न ते स्याम्

Al oír estas palabras del Señor del mundo, Viṣṇu habló a Maheśa, dador de dones: «Si estás complacido, oh portador del arco Pināka, entonces que yo nunca esté lejos de tus pies».

Verse 30

श्रुत्वेति वाक्यं मधुसूदनस्य जगाद तुष्टो नितरां पुरारिः । सदा मुरारे मम सन्निधौ त्वं तिष्ठस्व निर्वाणरमाश्रयेत्र

Al oír las palabras de Madhusūdana, el enemigo de las tres ciudades (Śiva) habló, sumamente complacido: «Oh Murāri, permanece siempre en mi presencia—éste es el refugio del gozo de la liberación (nirvāṇa)».

Verse 31

आदावनाराध्य भवंतमत्र यो मां भजिष्यत्यपि भक्तियुक्तः । समीहितं तस्य न सेत्स्यति ध्रुवं परात्परान्मेंबुज चक्रपाणे

Oh Señor que portas loto y disco, más alto que lo más alto: quien aquí, sin adorarte primero, me adore a mí—even con devoción—no verá cumplido, con certeza, el fin que desea.

Verse 32

सर्वत्र सौख्यं मम मुक्तिमंडपे संतिष्ठमानस्य भवेदिहाच्युत । न तत्तु कैलासगिरौ सुनिर्मले न भक्तचेतस्यपि निश्चलश्रियि

Oh Acyuta, para quien permanece en mi Salón de la Liberación, la dicha surge por doquier aquí. Mas no es así ni en el inmaculado monte Kailāsa, aun para el devoto de mente firme y fortuna estable.

Verse 33

निमेषमात्रं स्थिरचित्तवृत्तयस्तिष्ठंति ये दक्षिणमंडपेत्र मे । अनन्यभावा अपि गाढमानसा न ते पुनर्गर्भदशामुपासते

Quienes, con el fluir de la mente firme, permanecen aunque sea un instante en mi Pabellón del Sur aquí—de ánimo no dividido y de intención profunda—no vuelven a entrar en la condición del vientre (renacimiento).

Verse 34

संस्नाय ये चक्रसरस्यगाधे समस्ततीर्थैक शिरोविभूषणे । क्षणं विशंतीह निरीहमानसा निरेनसस्ते मम पार्षदा हि

Quienes se bañan en las aguas profundas de Cakra-sarasa—coronada como el supremo ornamento entre todos los tīrthas—y luego entran aquí aunque sea un instante con mente sin deseo, quedan sin pecado y, en verdad, se vuelven mis asistentes.

Verse 35

स्मरंति ये मामपवर्गमंडपे किंचिद्यथाशक्ति ददत्यपि स्वम् । शृण्वंति पुण्याश्च कथाः क्षणं स्थिरास्ते कोटिगोदानफलं भजंति

Quienes me recuerdan en el Pabellón de la Liberación, y dan aunque sea un poco de lo suyo según su capacidad, y escuchan—firmes aunque sea un instante—relatos sagrados, obtienen el fruto de donar diez millones de vacas.

Verse 36

उपेंद्रतप्तानि तपांसि तैश्चिरं स्नाता हि ते चाखिलतीर्थसार्थकैः । स्नात्वेह ये वै मणिकर्णिका ह्रदे समासते मुक्तिजनाश्रयेक्षणम्

Por ellos, las austeridades iguales a las de Upendra parecen haberse practicado por largo tiempo; en verdad, es como si se hubieran bañado con la eficacia de todos los tīrthas reunidos. Quienes se bañan aquí en el estanque de Maṇikarṇikā y se sientan aunque sea un instante en el refugio de los que buscan la liberación, alcanzan ese poder santificador.

Verse 37

तीर्थानि संतीह पदेपदे हरे तुला क्व तेषां मणिकर्णिकायाः । कतीहनो संति शुभाश्च मंडपाः परंपरोमुक्तिरमाश्रयोयम्

Oh Hari, en esta Kāśī hay tīrthas a cada paso; pero ¿qué comparación puede tener cualquiera de ellos con Maṇikarṇikā? ¡Y cuántos maṇḍapas auspiciosos se hallan aquí! Este mismo lugar es un refugio donde la liberación se alcanza en sucesión ininterrumpida.

Verse 38

कैवल्यमंडपस्यास्य भविष्ये द्वापरे हरे । लोके ख्यातिर्भवित्रीयमेष कुक्कुटमंडपः

Oh Hari, en el futuro—durante la era de Dvāpara—este Kaivalya-maṇḍapa será célebre en el mundo con el nombre de «Kukkuṭa-maṇḍapa».

Verse 39

हरिरुवाच । भालनेत्रसमाख्याहि कथं निर्वाणमंडपः । तथा ख्यातिमसौ गंता यथा देवेन भाषितम्

Dijo Hari: «¿Cómo es que el Nirvāṇa-maṇḍapa es conocido con el nombre de “Bhālanetra”? ¿Y cómo alcanzará la misma fama que el Deva ha declarado?»

Verse 40

देवदेव उवाच । महानंदो द्विजो नाम भविष्योत्र चतुर्भुज । अग्रवेदीसमाचारस्त्यक्ततीर्थप्रतिग्रहः

Devadeva dijo: «Oh Caturbhuja, en este lugar surgirá en el futuro un brāhmaṇa llamado Mahānanda, que sigue la conducta de la disciplina védica suprema y ha renunciado a aceptar dones vinculados a los tīrthas.»

Verse 41

अदांभिकोऽक्रूरमनाः सदैवातिथिवल्लभः । अथ यौवनमासाद्य पितर्युपरते स हि

Era sin fingimiento, de ánimo apacible, y siempre amante de honrar a los huéspedes. Pero al llegar a la juventud—después de que su padre hubo fallecido—

Verse 42

विषमेषु शरैस्तीव्रैः कारितस्त्वपदे पदम् । जहार कस्यचिद्भार्या मैत्रीं कृत्वा तु तेन वै

En situaciones peligrosas, herido por agudas flechas, fue empujado de tropiezo en tropiezo. Luego—tras trabar amistad con cierto hombre—se llevó a la esposa de aquel.

Verse 43

तया च प्रेरितोऽपेयं पपौ चापि विमोहितः । अभक्ष्यभक्षणरुचिरभून्मदनमोहितः

Instigado por ella, bebió lo que no debía beber; y, en su extravío, incluso lo bebió abiertamente. Cegado por la pasión, adquirió gusto por comer lo prohibido.

Verse 44

वैष्णवान्धनिनो दृष्ट्वा क्षणं वैष्णववेषभृत् । शैवान्निंदति मूढात्मा नरकत्राणकारणम्

Al ver a los vaiṣṇavas acaudalados, por un instante vistió el atuendo de un vaiṣṇava; pero aquel hombre extraviado injurió a los śaivas, haciendo del infierno su llamado «medio de liberación».

Verse 45

शिवभक्तान्समालोक्य किंचिच्च परिदित्सुकान् । गर्हयेद्वैष्णवान्सर्वाञ्शैवलिंगोपजीवकः

Al ver a los devotos de Śiva que buscaban siquiera un poco de ayuda, él—aunque vivía sirviendo al liṅga de Śiva—censuraba a todos los vaiṣṇavas.

Verse 46

इति पाखंडधर्मज्ञः संध्यास्नानपराङ्मुखः । विशालतिलकः स्रग्वी शुद्धधौतांबरोज्वलः

Así, aunque diestro en las sendas de la hipocresía, se apartó de los deberes de la oración del crepúsculo y del baño sagrado. Con todo, llevaba un ancho tilaka, lucía guirnaldas y resplandecía con vestiduras inmaculadas, recién lavadas.

Verse 47

शिखी चोपग्रहकरः सर्वेभ्योऽसत्प्रतिग्रही । तस्यापत्यद्वयं जातमुन्मत्तपथवर्तिनः

Śikhī también vivía de mezquinas ganancias y aceptaba dádivas impropias de cualquiera. A él le nacieron dos hijos, que siguieron un rumbo de vida temerario y extraviado.

Verse 48

एवं तस्य प्रवृत्तस्य कश्चित्पर्वतदेशतः । समागमिष्यति धनी तीर्थयात्रार्थसिद्धये

Mientras él andaba así ocupado, llegaría un hombre acaudalado desde una región montañosa, buscando el logro del propósito de su peregrinación a los tīrtha, los vados sagrados.

Verse 49

स्नात्वा स चक्रसरसि कथयिष्यति चेति वै । अहमस्ति धनोदित्सुर्जात्या चांडालसत्तमः

Tras bañarse en Cakrasarasa, declararía: «Tengo riquezas y deseo darlas en caridad; pero por nacimiento soy un Cāṇḍāla».

Verse 50

अस्ति कश्चित्प्रतिग्राही यस्मै दद्यामहं धनम् । इति तस्य वचः श्रुत्वा कैश्चिच्चांगुलिसंज्ञया

«¿Hay algún receptor que lo acepte, a quien yo pueda entregar esta riqueza?» Al oír sus palabras, algunos lo señalaron con gestos del dedo, indicando (a una persona).

Verse 51

उद्दिष्ट उपविष्टोसौ यो जपेद्ध्यानमुद्रया । एष प्रतिग्रहं त्वत्तो ग्रहीष्यति न चेतरः

«Aquel que está sentado allí, señalado por nosotros, y que murmura oraciones con el mudrā de la meditación: él aceptará tu ofrenda, y ningún otro».

Verse 52

इति तेषां वचः श्रुत्वा स गत्वा तत्समीपतः । दंडवत्प्रणिपत्याथ तं बभाषे तदांत्यजः

Al oír sus palabras, fue hasta aquel hombre; y, postrándose por completo como un bastón (daṇḍavat), aquel marginado le habló.

Verse 53

मामुद्धर महाविप्र तीर्थं मे सफलीकुरु । किंचिद्वस्त्वस्ति मे तत्त्वं गृहाणानुग्रहं कुरु

«Sálvame, oh gran brāhmaṇa; haz fructífera mi peregrinación al tīrtha. Tengo algunos bienes: acéptalos y concédeme tu gracia».

Verse 54

अथाक्षमालिकां कर्णे कृत्वा ध्यानं विसृज्य च । कियद्धनं तवास्तीह पप्रच्छ करसंज्ञया

Entonces, poniendo el rosario (akṣamālā) junto a su oreja y dejando la meditación, preguntó con un gesto de la mano: «¿Cuánta riqueza tienes aquí?».

Verse 55

तस्य संज्ञां स वै बुद्ध्वा प्रोवाचाति प्रहृष्टवत् । संतृप्तिर्यावता ते स्यात्तावद्दास्यामि नान्यथा

Comprendiendo su gesto, respondió con gran júbilo: «Daré cuanto baste para tu satisfacción; no menos que eso».

Verse 56

इति तद्वचनं श्रुत्वा त्यक्त्वा मौनमुवाच ह । सानंदः स महानंदो निःस्पृहोस्मि प्रतिग्रहे

Al oír aquellas palabras, rompió su silencio y dijo: «Estoy gozoso—en verdad colmado de gran bienaventuranza; no tengo deseo alguno en lo tocante a aceptar dádivas».

Verse 57

परं तेऽनुग्रहार्थं तु करिष्यामि प्रतिग्रहम् । किंच मे वचनं त्वं चेत्करिष्यस्युत्तमोत्तम

Sin embargo, sólo para concederte gracia, aceptaré este don. Mas si cumples mi instrucción, oh el más excelso entre los nobles, entonces será apropiado.»

Verse 58

यावदस्त्यखिलं वित्तं तन्मध्ये न्यस्य कस्यचित् । न स्तोकमपि दातव्यं तदाऽदास्यामि नान्यथा

Mientras poseas cualquier riqueza, colócala toda reunida en un solo lugar. No debe darse ni siquiera un poco en otra parte; entonces la aceptaré—de ningún otro modo.»

Verse 59

चांडाल उवाच । यावदस्ति मयानीतं विश्वेशप्रीतये वसु । तावत्तुभ्यं प्रदास्यामि विश्वेशस्त्वं यतो मम

Dijo el Caṇḍāla: «Cuanta riqueza he traído para el agrado de Viśveśa, toda esa te la entregaré; pues tú eres mi Viśveśa, mi Señor en verdad.»

Verse 60

ये वसंतीह विश्वेश राजधान्यां द्विजोत्तम । क्षुद्राक्षुद्रा जंतुमात्रा विश्वेशां शास्त एव हि

Oh el mejor de los brāhmaṇas, quienquiera que habite aquí, en la ciudad regia de Viśveśa—sea humilde o no humilde, cualquier ser viviente—Viśveśa mismo se vuelve su protector y guía.

Verse 61

परोद्धरणशीला ये ये परेच्छाप्रपूरकाः । परोपकृतिशीला ये विश्वेशां शास्त एव हि

Quienes por naturaleza elevan a los demás, colman los deseos justos de otros y se consagran al bien ajeno: sobre tales personas, Viśveśa mismo se yergue sin duda como guardián y guía.

Verse 62

इति तद्वचनं श्रुत्वा प्रहृष्टेंद्रियमानसः । उवाच पार्वतीयं तं सोऽग्रजन्मांत्यजं तदा

Al oír aquellas palabras, con los sentidos y la mente colmados de júbilo, aquel noble brāhmaṇa se dirigió entonces al marginado—vinculado a la propia estirpe o séquito de Pārvatī.

Verse 64

विश्वेशः प्रीयतां चेति प्रोच्य यातो यथागतः । स च द्विजो द्विजैरन्यैर्धिक्कृतोपि वसन्निह

Diciendo: «Que Viśveśa se complazca», se marchó tal como había venido. Pero aquel brāhmaṇa, aunque despreciado por otros brāhmaṇas, siguió morando allí (en Kāśī).

Verse 65

बहिर्निर्गतमात्रस्तु बहुभिः परिभूयते । चांडालब्राह्मणश्चैष चांडालात्त धनस्त्वसौ

Pero apenas salió afuera, muchos lo insultaron y humillaron: «¡Éste es un brāhmaṇa-caṇḍāla! ¡Y aquél se ha enriquecido gracias a un caṇḍāla!»

Verse 66

असावेव हि चांडालः सर्वलोकबहिष्कृतः । इत्थं तमनुधावंति थूत्कुर्वंतः परितो हरे

«Ése es en verdad un caṇḍāla, expulsado por todo el mundo». Así lo persiguieron, escupiendo por todas partes, oh Hari.

Verse 67

स च तद्भयतो गेहात्काकभीतदिवांधवत् । न निःसरेत्क्वचिदपि लज्जाकृति नतास्यकः

Por miedo a ellos, no salía de su casa en absoluto—como un ciego asustado por los cuervos—avergonzado, con el rostro inclinado hacia abajo.

Verse 68

स एकदा संप्रधार्य गृहिण्या लोकदूषितः । जगाम कीकटान्देशांस्त्यक्त्वा वाराणसीं पुरीम्

Una vez, tras deliberar con su esposa, aquel hombre—manchado por la censura del mundo—abandonó la ciudad de Vārāṇasī y partió hacia las tierras de Kīkaṭa.

Verse 69

मध्ये मार्गं स गच्छन्वै लक्षितस्तु सकांचनः । अपि कार्पटिकांतस्थः स रुद्धो मार्गरोधिभिः

En medio del camino, mientras viajaba, fue reconocido como alguien que llevaba oro; y aunque estaba cerca de la morada de un pobre mendicante, fue detenido por quienes bloqueaban el paso.

Verse 70

नीत्वा ते तमरण्यानीं तस्कराः सपरिच्छदम् । उल्लुंठ्य धनमादाय समालोच्य परस्परम्

Los ladrones lo llevaron, con todas sus pertenencias, al bosque; tras registrarlo y apoderarse de su riqueza, deliberaron entre sí.

Verse 71

प्रोचुर्भूरिधनं चैतज्जीर्यत्यस्मिन्न जीवति । असौ धनी प्रयत्नेन वध्यः सपरिचारकः

Dijeron: «Esta es una riqueza abundante; si este hombre sigue con vida, se nos echará a perder. Ese rico debe ser muerto—junto con su sirviente—sin falta».

Verse 72

संप्रधार्येति तेप्राहुः स्मर्तव्यं स्मर पांथिक । त्वां वयं घातयिष्यामो निश्चितं सपरिच्छदम्

Ellos dijeron: «Recuerda esto de “habiendo deliberado”; recuérdalo bien, oh caminante. Sin duda te mataremos y te despojaremos junto con todas tus posesiones».

Verse 73

निशम्येति मनस्येव कथयामास स द्विजः । अहो प्रतिगृहीतं मे यदर्थं वसु भूरिशः

Al oírlo, el brāhmana se dijo en su interior: «¡Ay! ¿Con qué propósito acepté una riqueza tan abundante?»

Verse 74

कुटुंबमपि तन्नष्टं नष्टश्चापि प्रतिग्रहः । जीवितं चापि मे नष्टं नष्टा काशीपुरीस्थितिः

«También mi hogar ha quedado arruinado; se ha perdido el don que acepté; mi vida asimismo se ha perdido—y perdida está también mi morada en la ciudad de Kāśī.»

Verse 75

युगपत्सर्वमेवाशु नष्टं दुर्बुद्धिचेष्टया । न काश्यां मरणं प्राप्तं तस्माद्दुष्टप्रतिग्रहात्

«De golpe, todo fue destruido con rapidez por una acción insensata; y por aquella perversa aceptación del don, no alcancé la muerte en Kāśī.»

Verse 76

प्रांते कुटुंबस्मरणात्तथाकाशीस्मृतेरपि । चोरैर्हतोपि स तदा कीकटे कुक्कुटोऽभवत्

Al final—recordando a su familia y recordando también a Kāśī—aunque fue muerto por ladrones, entonces renació en Kīkaṭa como un gallo.

Verse 77

सा कुक्कुटी सुतौ तौ तु ताम्रचूडत्वमापतुः । प्रांते काशीस्मरणतो जाता जातिस्मृतिः परा

Aquella esposa se volvió gallina, y aquellos dos hijos alcanzaron el estado de gallos crestados; y al final, por el recuerdo de Kāśī, surgió una extraordinaria memoria de nacimientos pasados.

Verse 78

इत्थं बहुतिथेकाले गते कार्पटिकोत्तमाः । तस्मिन्नेवाध्वनि प्राप्ताश्चत्वारो यत्र कुक्कुटाः

Así, pasados muchos días, aquellos excelentes ascetas (kārpaṭikas) llegaron por ese mismo camino, al lugar donde estaban los cuatro gallos.

Verse 79

वाराणस्याः कथां प्रोच्चैः कुर्वंतोऽन्योन्यमेव हि । काशीकथां समाकर्ण्य तदा ते चरणायुधाः

Conversaban en voz alta entre sí acerca de Vārāṇasī; y al oír el relato de Kāśī, aquellos ‘armados de pies’ (los gallos) se estremecieron por dentro.

Verse 80

जातिस्मृतिप्रभावेण तत्संगेन तु निर्गताः । तैश्च कार्पटिकश्रेष्ठेः पथि दृष्ट्वा कृपालुभिः

Por el poder del recuerdo de vidas pasadas y por aquella compañía, salieron; y aquellos gallos compasivos, al ver en el camino al principal kārpaṭika, respondieron con benevolencia.

Verse 81

तंदुलादिपरिक्षेपैः प्रापिताः क्षेत्रमुत्तमम् । ते तु क्षेत्रं समासाद्य चत्वारश्चरणायुधाः

Al esparcir granos de arroz y otros, fueron guiados hacia el kṣetra supremo. Al llegar al recinto sagrado, aquellos cuatro ‘armados de pies’ (los gallos) arribaron allí.

Verse 82

चरिष्यंतोऽत्र परितो मुक्तिमंडपमुत्तमम् । जिताहारान्सनियमान्कामक्रोधपराङ्मुखान्

Habitarían y andarían aquí, en torno al excelso Muktimaṇḍapa—moderados en el alimento, firmes en las observancias, y apartados del deseo y de la ira.

Verse 84

मन्नामोच्चारणपरान्मत्कथार्पितसुश्रुतीन् । मद्दत्तचित्तसद्वृत्तीन्दृष्ट्वा क्षेत्रनिवासिनः

Al verlos—entregados a pronunciar mi Nombre, atentos en la escucha dedicada a mis sagradas narraciones, y dotados de buena conducta y de una mente ofrecida a mí—los moradores del recinto santo los advirtieron.

Verse 85

मानयामासुरथ तान्कुक्कुटान्साधुवर्त्मनः । प्राक्तनां वासनायोगात्संप्रधार्य परस्परम् । क्रमेणाहारमाकुंच्य प्राणांस्त्यक्ष्यंति चात्र वै

Entonces honraron a aquellos gallos, establecidos en la senda de los santos. Por la fuerza de antiguas impresiones, y comprendiéndose mutuamente, irían reduciendo poco a poco el alimento y, en verdad, aquí mismo abandonarían el aliento vital.

Verse 86

पश्यतां सर्वलोकानां विष्णो ते मदनुग्रहात् । विमानमधिरुह्याशु कैलासं प्राप्य मत्पदम्

¡Oh Viṣṇu! Ante la mirada de todos los mundos, por mi gracia, subirán presto a un carro celeste, alcanzarán Kailāsa y obtendrán mi propio estado y morada.

Verse 87

निर्विश्य सुचिरं कालं दिव्यान्भोगाननुत्तमान् । ततोऽत्र ज्ञानिनो भूत्वा मुक्तिं प्राप्स्यंति शाश्वतीम्

Tras gozar largo tiempo de los incomparables deleites divinos, después—aquí—se volverán conocedores de la Verdad y alcanzarán la liberación eterna.

Verse 88

ततो लोकास्तददारभ्य कथयिष्यंति सर्वतः । मुक्तिमंडपनामैतदेष कुक्कुटमंडपः

Desde entonces, la gente por doquier contará: «Este lugar se llama Muktimaṇḍapa; éste es el Kukkuṭamaṇḍapa».

Verse 89

चरित्रमपि वै तेषां ये स्मरिष्यंति मानवाः । मुक्तिमंडपमासाद्य श्रेयः प्राप्स्यंति तेपि हि

Aun quienes sólo recuerden las hazañas sagradas de aquellos devotos alcanzarán sin duda el bien supremo; al llegar al Muktimaṇḍapa, ellos también obtendrán excelencia espiritual.

Verse 90

इति यावत्कथां शंभुर्भविष्यामग्रतो हरेः । अकरोत्तुमुलो नादो घंटानां तावदुद्गतः

Mientras Śambhu relataba así la historia en presencia de Hari, en ese mismo instante se alzó un estruendo tumultuoso de campanas.

Verse 91

अथनंदिनमाहूय देवदेव उमाधवः । प्रोवाच नंदिन्विज्ञायागत्य ब्रूहि कुतो रवः

Entonces el Dios de los dioses, el Señor de Umā, llamó a Nandin y dijo: «Nandin, averigua y vuelve; dime, ¿de dónde surge este sonido?»

Verse 92

अथ नंदी समागत्य प्रोवाच वृषभध्वजम् । नमस्कृत्य प्रहृष्टास्यः प्रबद्धकरसंपुटः

Entonces Nandin llegó y habló al Señor del estandarte del toro. Tras postrarse en reverencia, con el rostro jubiloso y las manos unidas en salutación, se dirigió a Él.

Verse 93

प्रहासान्मत्कथालापांल्लाभमोहविवर्जितान् । स्वर्धुनीस्नानसंक्लिन्न सुनिर्मलशिरोरुहान्

Ellos están jubilosos, conversan acerca de Mí, libres de codicia y engaño; sus cabellos, empapados por el baño en el río celestial, quedan plenamente lavados y muy puros.

Verse 94

अथ स्मित्वाब्रवीच्छंभुः सिद्धं नस्तु समीहितम् । उत्थाय देवदेवेशः सह देव्या सुमंगलः

Entonces Śambhu sonrió y dijo: «Que se cumpla nuestro anhelo.» Y, levantándose, el Señor de los dioses —sumamente auspicioso— partió junto con la Diosa.

Verse 95

ब्रह्मणा हरिणा सार्धं ततोऽगाद्रंगमंडपम् । स्कंद उवाच । श्रुत्वाध्यायमिमं पुण्यं परमानंदकारणम् । नरः परां मुदं प्राप्य कैलासं प्राप्स्यति ध्रुवम्

Junto con Brahmā y Hari, fue entonces al Raṅgamaṇḍapa. Dijo Skanda: «Quien escucha este capítulo santo, causa de la dicha suprema, alcanza gran gozo y con certeza llega a Kailāsa.»

Verse 98

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीति साहस्र्यां संहितायां चतुर्थे काशीखंड उत्तरार्धे मुक्तिमंडपगमनं नामाष्टनवतितमोऽध्यायः

Así concluye el capítulo octogésimo noveno, titulado «Muktimaṇḍapa-gamana (Ida al Pabellón de la Liberación)», en el Uttarārdha del Kāśīkhaṇḍa, en la cuarta sección de la Ekāśīti-sāhasrī Saṃhitā del venerable Skanda Mahāpurāṇa.