Adhyaya 47

Verse 1

अगस्त्य उवाच । एतद्भविष्यं श्रुत्वाहं व्यासस्य शिवनंदन । आश्चर्यभाजनं जातस्तीर्थानि कथयाधुना

Agastya dijo: «Al oír este relato acerca de Vyāsa, oh Hijo de Śiva, quedo colmado de asombro. Ahora, descríbeme los tīrthas sagrados».

Verse 2

आनंदकानने यानि यत्र संति षडानन । तानि लिंगस्वरूपाणि समाचक्ष्व ममाग्रतः

«Oh Ṣaḍānana, cualesquiera manifestaciones sagradas que haya en Ānandakānana, explícamelas aquí mismo, ante mí, como formas de Liṅga.»

Verse 3

स्कंद उवाच । अयमेव हि वै प्रश्नो देव्यै देवेन भोस्तदा । यादृशः कथितो वच्मि तादृशं शृणु कुंभज

Skanda dijo: «Esta misma pregunta fue hecha antaño por la Diosa al Dios. Yo la relataré tal como fue dicha entonces: escucha, oh Kumbhaja (Agastya).»

Verse 4

देव्युवाच । यानि यानि हि तीर्थानि यत्रयत्र महेश्वर । तानि तानीह मे काश्यां तत्रतत्र वद प्रभो

La Diosa dijo: «Oh Maheśvara, cualesquiera tīrthas que existan en cualesquiera lugares, dime, Señor, cómo esos mismos tīrthas están aquí, en mi Kāśī, en cada sitio correspondiente.»

Verse 5

देवदेव उवाच । शृणु देवि विशालाक्षि तीर्थं लिंगमुदाहृतम् । जलाशयेपि तीर्थाख्या जाता मूर्ति परिग्रहात्

El Señor de los dioses dijo: «Escucha, oh Diosa de grandes ojos: se declara que un tīrtha es un Liṅga. Incluso un simple estanque de agua llega a ser llamado “tīrtha” cuando es santificado por la presencia y la aceptación de una forma divina.»

Verse 6

मूर्तयो ब्रह्मविष्ण्वर्कशिवविघ्नेश्वरादिकाः । लिंगं शैवमिति ख्यातं यत्रैतत्तीर्थमेव तत्

Las manifestaciones divinas—de Brahmā, Viṣṇu, el Sol, Śiva, Vighneśvara y otros—dondequiera que esto sea conocido como un Liṅga śaiva, ese mismo lugar es en verdad un tīrtha.

Verse 7

वाराणस्यां महादेवः प्रथमं तीर्थमुच्यते । तदुत्तरे महाकूपः सारस्वतपदप्रदः

En Vārāṇasī, el tīrtha llamado Mahādeva es proclamado como el primero. Al norte de él está el gran pozo, Mahākūpa, que otorga el rango y la realización de Sarasvatī: saber sagrado y elocuencia.

Verse 8

क्षेत्रपूर्वोत्तरेभागे तद्दृष्टं पशुपाशहृत् । तत्पश्चाद्विग्रहवती पूज्या वाराणसी नरैः

En la parte nororiental del campo sagrado (Kāśī) está la presencia santa llamada Paśupāśahṛt; su sola visión desata los vínculos de los seres encarnados. Después se halla (el santuario de) Vigrahavatī, y Vārāṇasī debe ser venerada por los hombres mediante tales estaciones sagradas.

Verse 9

सा पूजिता प्रयत्नेन सुखवस्तिप्रदा सदा । महादेवस्य पूर्वेण गोप्रेक्षं लिंगमुत्तमम्

Cuando ella (Vigrahavatī) es adorada con esmero sincero, concede siempre morada feliz y bienestar. Al oriente de Mahādeva está el excelente liṅga llamado Goprekṣa.

Verse 10

तद्दर्शनाद्भवेत्सम्यग्गोदानजनितं फलम् । गोलोकात्प्रेषिता गावः पूर्वं यच्छंभुना स्वयम्

Con solo contemplar ese (Goprekṣa), se obtiene plenamente el mérito nacido del don de vacas. Pues en tiempos antiguos, las vacas mismas fueron enviadas desde Goloka por Śambhu (Śiva) en persona.

Verse 11

वाराणसीं समायाता गोप्रेक्षं तत्ततः स्नृतम् । गोप्रेक्षाद्दक्षिणेभागे दधीचीश्वरसंज्ञितम्

Al llegar a Vārāṇasī, ese liṅga es recordado como Goprekṣa. Al sur de Goprekṣa se halla el liṅga conocido como Dadhīcīśvara.

Verse 12

तद्दर्शनाद्भवेत्पुंसां फलं यज्ञसमुद्भवम् । अत्रीश्वरं तु तत्प्राच्यां मधुकैटभपूजितम्

Con solo contemplar a Dadhīcīśvara, los hombres obtienen el fruto que nace del yajña. Al oriente de él está Atrīśvara, venerado incluso por Madhu y Kaiṭabha.

Verse 13

लिंगं दृष्ट्वा प्रयत्नेन वैष्णवं पदमृच्छति । गोप्रेक्षात्पूर्वदिग्भागे लिंगं वै विज्वरं स्मृतम्

Al contemplar el liṅga con esfuerzo devoto, se alcanza el estado vaiṣṇava, la bienaventurada morada de Viṣṇu. Al oriente de Goprekṣa se recuerda un liṅga llamado Vijvara.

Verse 14

तस्य संपूजनान्मर्त्यो विज्वरो जायते क्षणात् । प्राच्यां वेदेश्वरस्तस्य चतुर्वेदफलप्रदः

Al rendir culto pleno a ese Vijvara-liṅga, el mortal queda al instante libre de fiebre y aflicción. Al oriente de él está Vedeśvara, dador del fruto de los cuatro Vedas.

Verse 15

वेदेश्वरादुदीच्यां तु क्षेत्रज्ञश्चादिकेशवः । दृष्टं त्रिभुवनं सर्वं तस्य संदर्शनाद्ध्रुवम्

Al norte de Vedeśvara están Kṣetrajña y también Ādi-Keśava. Por su auspiciosa darśana, ciertamente se contempla la totalidad de los tres mundos.

Verse 16

संगमेश्वरमालोक्य तत्प्राच्याम जायतेनघः । चतुर्मुखेन विधिना तत्पूर्वेण चतुर्मुखम्

Al contemplar a Saṅgameśvara y luego dirigirse a su oriente, el devoto queda sin pecado. Allí, por la ordenanza de Caturmukha (Brahmā), y aún más hacia el oriente, se halla el santuario llamado “Caturmukha”.

Verse 17

प्रयागसंज्ञकम लिंगमर्चितम ब्रह्मलोकदम् । तत्र शांतिकरी गौरी पूजिता शांतिकृद्भवेत्

La adoración del liṅga llamado “Prayāga” concede el logro de Brahmaloka. Allí, si se venera a Śāntikarī Gaurī, ella se vuelve dadora de paz y apaciguamiento.

Verse 18

वरणायास्तटे पूर्वे पूज्यं कुंतीश्वरं नृभिः । तत्पूजनात्प्रजायंते पुत्रा निजकुलोज्ज्वलाः

En la ribera oriental del Varaṇā, los hombres deben venerar a Kuntīśvara. Por su adoración nacen hijos que iluminan su propio linaje.

Verse 19

कुंतीश्वरादुत्तरतस्तीर्थं वै कापिलो ह्रदः । तत्र वै स्नानमात्रेण वृषभध्वजपूजनात्

Al norte de Kuntīśvara se halla el vado sagrado llamado Lago Kāpila. Allí, con sólo bañarse y con la adoración al Señor del estandarte del Toro (Śiva), se obtiene mérito.

Verse 20

राजसूयस्य यज्ञस्य फलं त्वविकलं भवेत् । रोरवादिषु ये केचित्पितरः कोटिसंमिताः

Se obtiene el fruto pleno e íntegro del sacrificio Rājasūya. Y cualesquiera antepasados—contados por crores—que estén en los infiernos que comienzan con Rorava…

Verse 21

तत्र श्राद्धे कृते पुत्रैः पितृलोकं प्रयांति ते । आनुसूयेश्वरं लिंगं गोप्रेक्षादुत्तरे मुने

Allí, cuando los hijos celebran el śrāddha, esos antepasados alcanzan el mundo de los Pitṛ. Oh sabio, al norte de Go-prekṣā está el liṅga llamado Ānusūyeśvara.

Verse 22

तद्दर्शनाद्भवेत्स्त्रीणां पातिव्रत्य फलं स्फुटम् । तल्लिंगपूर्वदिग्भागे पूज्यः सिद्धिविनायकः

Con solo contemplar a (Ānusūyeśvara), las mujeres obtienen claramente el fruto del pātivratya, la devoción fiel a su esposo. En el lado oriental de ese liṅga debe ser venerado Siddhivināyaka.

Verse 23

यां सिद्धिं यः समीहेत स तामाप्नोति तन्नतेः । हिरण्यकशिपोर्लिंगं गणेशात्पश्चिमे ततः

Cualquier siddhi que alguien anhele, la alcanza al postrarse allí (ante Siddhivināyaka). Al oeste de ese Gaṇeśa está el liṅga de Hiraṇyakaśipu.

Verse 24

हिरण्यकूपस्तत्रास्ति हिरण्याश्वसमृद्धिकृत्

Allí se halla el “Pozo de Oro” (Hiraṇyakūpa), que otorga prosperidad en oro y caballos.

Verse 25

मुंडासुरेश्वरं लिंगं तत्प्रतीच्यां च सिद्धिदम् । अभीष्टदं तु नैरृत्यां गोप्रेक्षाद्वृषभेश्वरम्

En el oeste se alza el liṅga llamado Muṇḍāsureśvara, que concede el éxito. En el suroeste de Go-prekṣā está Vṛṣabheśvara, dador de los deseos más queridos.

Verse 26

मुने स्कंदेश्वरं लिंगं महादेवस्य पश्चिमे । तल्लिंगपूजनान्नृणां भवेन्मम सलोकता

Oh sabio, al occidente de Mahādeva está el liṅga llamado Skandeśvara. Quien lo venera alcanza morada en mi propio mundo (el reino de Skanda).

Verse 27

तत्पार्श्वतो हि शाखेशो विशाखेशश्च तत्र वै । नैगमेयेश्वरस्तत्र येन्ये नंद्यादयो गणाः

A ambos lados de ese lugar sagrado están Śākheśa y Viśākheśa; y allí mismo está también Naigameyeśvara, junto con los demás gaṇas, como Nandī y sus compañeros.

Verse 28

तेषामपि हि लिंगानि तत्र संति सहस्रशः । तद्दर्शनाद्भवेत्पुंसां तत्तद्गणसलोकता

En verdad, los liṅgas de ellos están allí por millares. Con solo contemplarlos, los hombres alcanzan morada en los mundos propios de cada gaṇa correspondiente.

Verse 29

नंदीश्वरात्प्रतीच्यां च शिलादेशः कुधीहरः । महाबलप्रदस्तत्र हिरण्याक्षेश्वरः शुभः

Al occidente de Nandīśvara se halla Śilādeśa, el que disipa el entendimiento torcido. Allí mismo está el auspicioso Hiraṇyākṣeśvara, dador de gran fortaleza.

Verse 30

तद्दक्षिणेट्टहासाख्यं लिंगं सर्वसुखप्रदम् । प्रसन्नवदनेशाख्यं लिंगं तस्योत्तरे शुभम्

Al sur de allí está el liṅga llamado Aṭṭahāsa, que otorga toda dicha. Al norte de él está el auspicioso liṅga conocido como Prasannavadaneśa.

Verse 31

प्रसन्नवदनस्तिष्ठेद्भक्तस्तद्दर्शनाच्छुभात् । तदुत्तरे प्रसन्नोदं कुंडं नैर्मल्यदं नृणाम्

Por la visión auspiciosa de ese liṅga, el devoto permanece con el rostro “prasanna‑vadana”, luminoso y sereno. Al norte se halla el estanque llamado Prasannoda, que concede pureza a los hombres.

Verse 32

प्रतीच्यामट्टहासस्य मित्रावरुणनामनी । लिंगे तल्लोकदे पूज्ये महापातकहारिणी

Al oeste de Aṭṭahāsa está el liṅga llamado Mitrāvaruṇa. La adoración de ese venerable dador de su propio mundo celestial destruye incluso los grandes pecados.

Verse 33

नैरृत्यां चाट्टहासस्य वृद्धवासिष्ठसंज्ञकम् । लिंगं तत्पूजनात्पुंसां ज्ञानमुत्पद्यते महत्

Y al suroeste de Aṭṭahāsa está el liṅga conocido como Vṛddha‑Vāsiṣṭha. Por su adoración, en el hombre nace un gran conocimiento espiritual.

Verse 34

वसिष्ठेश समीपस्थः कृष्णेशो विष्णुलोकदः । तद्याम्यां याज्ञवल्क्येशो ब्रह्मतेजोविवधर्नः

Cerca de Vasiṣṭheśa está Kṛṣṇeśa, dador del Viṣṇuloka. Al sur de éste se halla Yājñavalkyeśa, que acrecienta el tejas de Brahman, el resplandor espiritual.

Verse 35

प्रह्लादेश्वरमभ्यर्च्य तत्पश्चाद्भक्तिवर्धनम् । स्वयंलीनः शिवो यत्र भक्तानुग्रहकाम्यया

Habiendo adorado a Prahlādeśvara, después debe honrarse a Bhaktivardhana, el que acrecienta la devoción. Pues allí Śiva mismo permanece “svalīna”, reabsorbido en sí, por el deseo de otorgar gracia a los devotos.

Verse 36

अतः स्वलीनं तत्पूर्वे लिंगं पूज्यं प्रयत्नतः । सदैव ज्ञाननिष्ठानां परमानंदमिच्छताम् । या गतिर्विहिता तेषां स्वलीने सा तनुत्यजाम्

Por ello, debe adorarse con empeño el liṅga llamado Svalīna, situado al oriente de aquel lugar. Para quienes permanecen siempre firmes en el conocimiento y anhelan la Bienaventuranza suprema—cualquiera sea el destino de liberación que les esté ordenado, ese mismo destino se les concede en Svalīna al dejar el cuerpo.

Verse 37

वैरोचनेश्वरं लिंगं स्वलीनात्पुरतः स्थितम् । तदुत्तरे बलीशं च महाबलविवर्धनम्

Frente a Svalīnā se alza el liṅga llamado Vairocaneśvara. Al norte de él está (el liṅga) Balīśa, que acrecienta la gran fuerza.

Verse 38

तत्रैव लिंगं बाणेशं पूजितं सर्वकामदम् । चंद्रेश्वरस्य पूर्वेण लिंगं विद्येश्वराभिधम्

Allí mismo está el liṅga llamado Bāṇeśa; venerado, concede todos los deseos. Al oriente de Candreśvara se halla el liṅga conocido como Vidyeśvara.

Verse 39

सर्वाविद्याः प्रसन्नाः स्युस्तस्य लिंगस्य सेवनात् । तद्दक्षिणे तु वीरेशो महासिद्धि विधायकः

Al servir a ese liṅga, todas las ramas del saber se vuelven propicias y alcanzables. Al sur de él está Vīreśa, otorgador de la gran siddhi (logro espiritual).

Verse 40

तत्रैव विकटा देवी सर्वदुःखौघमोचनी । पंचमुद्रं महापीठं तज्ज्ञेयं सर्वसिद्धिदम्

Allí mismo está la Diosa Vikaṭā, que libera de los torrentes de toda aflicción. El gran asiento (mahāpīṭha) llamado Pañcamudrā debe conocerse allí como dador de todas las siddhis.

Verse 41

तत्र जप्ता महामंत्राः क्षिप्रं सिध्यंति नान्यथा । तत्पीठे वायुकोणे तु संपूज्यः सगरेश्वरः

Allí, los grandes mantras recitados alcanzan pronto la perfección, y no de otro modo. En el ángulo del Vāyu (noroeste) de ese asiento sagrado, debe ser venerado debidamente Sagareśvara.

Verse 42

तदर्चनादश्वमेधफलं त्वविकलं भवेत् । तदीशाने च वालीशस्तिर्यग्योनि निवारकः

Al adorarlo, se obtiene íntegro el fruto del sacrificio Aśvamedha, sin merma alguna. Y en el ángulo de Īśāna (noreste) de ese pīṭha está Vālīśa, quien aparta el nacimiento en vientres de animales.

Verse 43

महापापौघविध्वंसी सुग्रीवेशस्तदुत्तरे । हनूमदीश्वरस्तत्र ब्रह्मचर्यफलप्रदः

Al norte de ello está Sugrīveśa, destructor de grandes cúmulos de pecado. Allí mismo se halla Hanūmadīśvara, que concede los frutos del brahmacarya (continencia sagrada y vida disciplinada).

Verse 44

महाबुद्धिप्रदस्तत्र पूज्यो जांबवतीश्वरः । आश्विने येश्वरौ पूज्यौ गंगायाः पश्चिमे तटे

Allí debe ser venerado Jāmbavatīśvara, pues otorga gran inteligencia. Y los dos Aśvinī-īśvaras han de ser adorados en la ribera occidental del río Gaṅgā.

Verse 45

तदुत्तरे भद्रह्रदो गवां क्षीरेण पूरितः । कपिलानां सहस्रेण सम्यग्दत्तने यत्फलम्

Al norte de ello está el auspicioso lago Bhadrahrada, colmado de leche de vaca. Cualquier mérito que surge de donar debidamente mil vacas de color capila—

Verse 46

तत्फलं लभते मर्त्यः स्नातो भद्रह्रदे ध्रुवम् । पूर्वाभाद्रपदा युक्ता पौर्णमासी यदा भवेत्

El mortal que se baña en Bhadrahrada obtiene ciertamente ese mismo mérito. Y más aún cuando el día de luna llena coincide con Pūrvābhādrapadā.

Verse 47

तदा पुण्यतमः कालो वाजिमेधफलप्रदः । ह्रद पश्चिम तीरे तु भद्रेश्वर विलोकनात्

Entonces ese tiempo se vuelve supremamente auspicioso y concede el fruto del sacrificio Aśvamedha; pues en la orilla occidental del lago, con solo contemplar a Bhadreśvara, nace tal mérito.

Verse 48

गोलोकं प्राप्नुयात्तस्मात्पुण्यान्नैवात्र संशयः । भद्रेश्वराद्यातुधान्यामुपशांत शिवो मुने

Por ese mérito alcanza Goloka; de ello no hay duda. Desde Bhadreśvara, oh sabio, debe uno dirigirse a Upaśānta-Śiva, el Śiva Apaciguado.

Verse 49

तस्य लिंगस्य संस्पर्शात्परा शांतिं समृच्छति । उपशांत शिवं लिंगं दृष्ट्वा जन्मशतार्जितम्

Al tocar ese liṅga se alcanza la paz suprema. Habiendo contemplado el liṅga de Upaśānta-Śiva, el mérito acumulado en cien nacimientos llega a su plenitud.

Verse 50

त्यजेदश्रेयसो राशिं श्रेयोराशिं च विंदति । तदुत्तरे च चक्रेशो योनिचक्र निवारकः

Uno abandona el cúmulo de lo nocivo y halla el tesoro del bien verdadero. Al norte de allí está Cakreśa, quien elimina el ‘yoni-cakra’, el ciclo de nacer del vientre.

Verse 51

तदुत्तरे चक्रह्रदो महापुण्यविवर्धनः । स्नात्वा चक्रह्रदे मर्त्यश्चक्रेशं परिपूज्य च

Al norte de allí está Cakra-hrada, que acrecienta grandemente el mérito. El mortal que se baña en Cakra-hrada y venera debidamente a Cakreśa obtiene el fruto prometido.

Verse 52

शिवलोकमवाप्नोति भावितेनांतरात्मना । तन्नैरृते च शूलेशो द्रष्टव्यश्च प्रयत्नतः

Alcanza el mundo de Śiva, con el ser interior cultivado en devoción y purificado. Al suroeste de allí, también debe contemplarse a Śūleśa con esfuerzo sincero.

Verse 53

शूलं तत्र पुरा न्यस्तं स्नानार्थं वरवर्णिनि । ह्रदस्तत्र समुत्पन्नः शूलेशस्याग्रतो महान्

Allí, antaño, fue depositado un tridente para el baño ritual, oh de hermosa tez. De ello surgió un gran lago, delante de Śūleśa.

Verse 54

स्नानं कृत्वा ह्रदे तत्र दृष्ट्वा शूलेश्वरं विभुम् । रुद्रलोकं नरा यांति त्यक्त्वा संसारगह्वरम्

Tras bañarse en ese lago y contemplar al poderoso Śūleśvara, los hombres van al mundo de Rudra, dejando atrás el hondo abismo del samsāra.

Verse 55

तत्पूर्वतो नारदेन तपस्तप्तं महत्तरम् । लिंगं च स्थापितं श्रेष्ठं कुंडं चापि शुभं कृतम्

Al oriente de allí, Nārada practicó austeridades grandísimas; estableció un liṅga excelso y también dispuso un kuṇḍa, un estanque sagrado y auspicioso.

Verse 56

तत्र कुंडे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा वै नारदेश्वरम् । संसाराब्धिमहाघोरं संतरेन्नात्र संजयः

Allí, quien se baña en el estanque y contempla a Nāradeśvara, ciertamente atraviesa el océano sumamente terrible del saṃsāra; de ello no hay duda.

Verse 57

नारदेश्वर पूर्वेण दृष्ट्वाऽवभ्रातकेश्वरम् । निर्मलां गतिमाप्नोति पापौघं च विमुंचति

Al oriente de Nāradeśvara, quien contempla a Avabhrātakeśvara alcanza un rumbo inmaculado y se libera del torrente de pecados.

Verse 58

तदग्रे ताम्रकुंडं च तत्र स्नातो न गर्भभाक् । विघ्नहर्ता गणाध्यक्षस्तद्वायव्ये सुविघ्नहृत्

Delante está el Tāmra-kuṇḍa. Quien se baña allí no vuelve a entrar en el vientre (queda libre del renacimiento). En su noroeste mora Gaṇādhyakṣa, el removedor de obstáculos; y allí mismo está también Suvighnahṛt, el excelso destructor de impedimentos.

Verse 59

तत्र विघ्नहरं कुंडं तत्र स्नातो न विघ्नभाक् । अनारकेश्वरं लिंगं तदुदग्दिशि चोत्तमम्

Allí está el Vighnahara-kuṇḍa; quien se baña en él no es acosado por obstáculos. Y hacia su norte se alza el excelso liṅga llamado Anārakeśvara.

Verse 60

कुंडं चानारकाख्यं वै तत्र स्नातो न नारकी । वरणायास्तटे रम्ये वरणेशस्तदुत्तरे

Hay también el kuṇḍa llamado Anāraka; quien se baña allí no queda destinado al infierno. En la hermosa ribera del río Varaṇā está Varaṇeśa, hacia su norte.

Verse 61

तत्र पाशुपतः सिद्धस्त्वक्षपादो महामुने । अनेनैव शरीरेण शाश्वतीं सिद्धिमागतः

Allí, oh gran sabio, el adepto pāśupata Akṣapāda, ya consumado, alcanzó una realización eterna, con este mismo cuerpo.

Verse 62

तत्पश्चिमे च शैलेशः परनिर्वाणकामदः । कोटीश्वरं तु तद्याम्यां लिंगं शाश्वतसिद्धिदम्

Al occidente de ese lugar está Śaileśa, quien otorga el anhelo del nirvāṇa supremo. Y al sur se halla el liṅga Koṭīśvara, que concede la siddhi eterna.

Verse 63

कोटितीर्थे ह्रदे स्नात्वा कोटीशं परिपूज्य च । गवां कोटिप्रदानस्य फलमाप्नोति मानवः

Tras bañarse en el lago de Koṭitīrtha y venerar debidamente a Koṭīśa, el hombre obtiene el mérito equivalente a donar diez millones de vacas.

Verse 64

महाश्मशानस्तंभोस्ति कोटीशाद्वह्निदिक्स्थितः । तस्मिन्स्तंभे महारुद्रस्तिष्ठते चोमया सह

Hay un pilar del Gran Crematorio (Mahāśmaśāna), situado en la dirección del fuego (este) desde Koṭīśa. Sobre ese pilar mora Mahārudra junto con Umā.

Verse 65

तं स्तंभं समलंकृत्य नरस्तत्पदमाप्नुयात् । तत्रैव तीर्थं परमं कपालेश समीपतः

Quien adorne debidamente ese pilar alcanzará ese estado (la suprema morada). Allí mismo hay un tīrtha excelso, cerca de Kapāleśa.

Verse 66

कपालमोचनं नाम तत्र स्नातोऽश्वमेधभाक् । ऋणमोचनतीर्थं तु तदुदग्दिशि शोभनम्

Aquel lugar se llama Kapālamocana; quien se baña allí obtiene el fruto del sacrificio Aśvamedha. Y al norte se halla el espléndido Ṛṇamocana-tīrtha, el santuario que libera de las deudas.

Verse 67

तत्र तीर्थे नरः स्नात्वा मुक्तो भवति चर्णतः । तत्रैवांगारकं तीर्थं कुंडं चांगारनिर्मलम्

En ese tīrtha, quien se baña queda libre de las acciones acumuladas. Allí mismo están el Aṅgāraka-tīrtha y el estanque llamado Aṅgāra-nirmala, célebre por su poder purificador.

Verse 68

स्नात्वांगारक तीर्थे तु भवेद्भूयो न गर्भभाक् । अंगारवारयुक्तायां चतुर्थ्यां स्नाति यो नरः । व्याधिभिर्नाभि भूयेत न च दुःखी कदाचन

Quien se baña en el Aṅgāraka-tīrtha ya no vuelve a entrar en el vientre, es decir, no renace. El hombre que se baña allí en la caturthī que cae en martes (Aṅgāravāra) no es afligido por enfermedades y jamás es asediado por la tristeza.

Verse 69

विश्वकर्मेश्वरं लिंगं ज्ञानदं च तदुत्तरे । महामुंडेश्वरं लिंगं तस्य दक्षिणतः शुभम्

Al norte se alza el liṅga llamado Viśvakarmeśvara, dador del conocimiento espiritual. Al sur está el auspicioso liṅga conocido como Mahāmuṇḍeśvara.

Verse 70

कूपः शुभोद नामापि स्नातव्यं तत्र निश्चितम् । तत्र मुंडमयी माला मया क्षिप्तातिशोभना

Hay también un pozo llamado Śubhodā; está prescrito con certeza bañarse allí. En ese lugar arrojé una guirnalda sumamente hermosa hecha de cráneos.

Verse 71

महामुंडा ततो देवी समुत्पन्नाघहारिणी । खट्वांगं च धृतं तत्र खट्वांगेशस्ततोभवत्

Entonces se manifestó allí la Diosa Mahāmuṇḍā, la que destruye el pecado. Y allí se sostuvo el khaṭvāṅga (bastón rematado con calavera); por ello el Señor fue conocido como Khaṭvāṅgeśa.

Verse 72

निष्पापो जायते मर्त्यः खट्वांगेश विलोकनात् । भुवनेशस्ततो याम्यां कुंडं च भुवनेश्वरम्

Con solo contemplar a Khaṭvāṅgeśa, el mortal queda libre de pecado. Hacia el sur se halla Bhuvaneśa, y el estanque llamado Bhuvaneśvara.

Verse 73

तत्र कुंडे नरः स्नातो भुवने शोभवेन्नरः । तद्याम्यां विमलेशश्च कुंडं च विमलोदकम्

Al bañarse en ese estanque, el hombre resplandece y es honrado en los mundos. Al sur de él están Vimal(e)śa y el estanque llamado Vimalodaka, “el agua de la pureza”.

Verse 74

तत्र स्नात्वा विलोक्येशं विमलो जायते नरः । तत्र पाशुपतः सिद्धस्त्र्यंबको नाम नामतः

Al bañarse allí y contemplar al Señor, el hombre queda purificado. Allí también hay un siddha pāśupata, célebre por el nombre de Tryaṃbaka.

Verse 75

तदग्रे च कणादेशस्तत्र पुण्योदकः प्रहिः । स्नात्वा काणादकूपे यः कणादेशं समर्चयेत्

Frente a ello está Kaṇādeśa, y allí hay un pozo de agua sagrada. Quien se bañe en el pozo de Kāṇāda y venere debidamente a Kaṇādeśa…

Verse 76

विधिपूर्वं तदभ्यर्च्य प्राप्नुयाच्छिवमंदिरम् । शुभेश्वरश्च तद्याम्यां महाशुभफलप्रदः

Al rendirle culto conforme al rito prescrito, se alcanza la morada de Śiva. Al sur de allí está Śubheśvara, otorgador de frutos supremamente auspiciosos.

Verse 77

तत्र सिद्धः पाशुपतः कपिलर्षिर्महातपाः । तत्रास्ति हि गुहा रम्या कपिलेश्वर संनिधौ

Allí mora el gran asceta Kapila Ṛṣi, perfeccionado en la vía Pāśupata. Junto a Kapileśvara existe también una gruta encantadora.

Verse 78

तां गुहां प्रविशेद्यो वै न स गर्भे विशेत्क्वचित् । तत्र यज्ञोदकूपोस्ति वाजिमेधफलप्रदः

Quien entre en esa gruta, en verdad no volverá a entrar en vientre alguno en parte alguna. Allí hay un pozo llamado Yajñodā, que concede el fruto del sacrificio Aśvamedha.

Verse 79

ओंकार एष एवासावादिवर्णमयात्मकः । मत्स्योदर्युत्तरे कूले नादेशस्त्वहमेव च

Éste mismo es el Oṃkāra, cuya naturaleza está hecha del sonido primordial. En la ribera norte del Matsyodarī, yo mismo soy Nādeśa.

Verse 80

नादेशः परमं ब्रह्म नादेशः परमा गतिः । नादेशः परमं स्थानं दुःखसंसारमोचनम्

Nādeśa es el Brahman supremo; Nādeśa es la meta más alta. Nādeśa es la morada suprema, la liberación del dolor del saṃsāra.

Verse 81

कदाचित्तस्य देवस्य दर्शने याति जाह्नवी । मत्स्योदरी सा कथिता स्नानं पुण्यैरवाप्यते

A veces, Jāhnavī (el Gaṅgā) va a contemplar a esa Deidad. Se la llama Matsyodarī; al bañarse allí se obtiene un gran mérito.

Verse 82

मत्स्योदरी यदा गंगा पश्चिमे कपिलेश्वरम् । समायाति महादेवि तदा योगः सुदुर्लभः

Oh Mahādevī, cuando el Gaṅgā en Matsyodarī llega a Kapileśvara en el lado occidental, entonces acontece un yoga (conjunción espiritual) sumamente raro.

Verse 83

उद्दालकेश्वरं लिंगमुदीच्यां कपिलेश्वरात् । तद्दर्शनेन संसिद्धिः परा सर्वैरवाप्यते

Al norte de Kapileśvara está el liṅga llamado Uddālakeśvara. Con su darśana, todos alcanzan la suprema realización.

Verse 84

तदुत्तरे बाष्कुलीशं लिंगं सर्वार्थसिद्धिदम् । बाष्कुलीशाद्दक्षिणतो लिंगं वै कौस्तुभेश्वरम्

Al norte de aquel está el liṅga Bāṣkulīśa, que concede éxito en todos los fines. Al sur de Bāṣkulīśa está el liṅga llamado Kaustubheśvara.

Verse 85

तस्यार्चनेन रत्नौघैर्न वियुज्येत कर्हिचित् । शंकुकर्णेश्वरं लिंगं कौस्तुभेश्वरदक्षिणे

Por su adoración (arcana), uno jamás se ve separado de montones de joyas. Al sur de Kaustubheśvara está el liṅga llamado Śaṃkukarṇeśvara.

Verse 86

संसेव्य परमं ज्ञानं लभेदद्यापि साधकः । अघोरेशो गुहाद्वारि कूपस्तस्योत्तरे शुभः

Al acudir a ello con devoción, aun hoy el practicante obtiene el conocimiento supremo. En la entrada de la cueva está el liṅga Aghoreśa; al norte de él hay un pozo auspicioso.

Verse 87

अघोरोद इति ख्यातो वाजिमेधफलप्रदः । गर्गेशो दमनेशश्च तत्र लिंगद्वयं शुभम्

Es célebre con el nombre de Aghoroda, que otorga el mérito del sacrificio Aśvamedha. Allí también hay dos liṅgas auspiciosos: Gargeśa y Damaneśa.

Verse 88

अनेनैवेह देहेन यत्र तौ सिद्धिमापतुः । तल्लिंगयोः समर्चातः सिद्धिर्भवति वांछिता

En este mismo cuerpo, en este mismo lugar, aquellos dos alcanzaron la perfección. Al rendir culto debidamente a esos liṅgas, surge sin duda el logro deseado.

Verse 89

तद्दक्षिणे महाकुंडं रुद्रावास इति स्मृतम् । तत्र रुद्रेशमभ्यर्च्य कोटिरुद्रफलं लभेत्

Al sur de ello hay un gran estanque sagrado, recordado como Rudrāvāsa. Allí, al adorar a Rudreśa, se obtiene el fruto del rito Koṭirudra.

Verse 90

चतुर्दशी यदापर्णे रुद्रनक्षत्र संयुता । तदा पुण्यतमः कालस्तस्मिन्कुंडे महाफलः

Cuando el decimocuarto día lunar (caturdaśī) cae en el día Parṇa y se une a la constelación de Rudra, ese es el tiempo más meritorio; en ese estanque produce un gran fruto.

Verse 91

रुद्रकुंडे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा रुद्रेश्वरं विभुम् । यत्रतत्र मृतो वापि रुद्रलोकमवाप्नुयात्

Quien se baña en Rudra-kuṇḍa y contempla al poderoso Rudreśvara, aunque muera en cualquier lugar, alcanza el mundo de Rudra.

Verse 92

रुद्रस्य नैरृते भागे लिंगं तत्र महालयम् । तदग्रे पितृकूपोस्ति पितॄणामालयः परः

En el cuadrante suroeste del recinto de Rudra se alza un liṅga llamado Mahālaya. Frente a él está el Pitṛ-kūpa, morada suprema de los antepasados.

Verse 93

तत्र श्राद्धं नरः कृत्वा पिंडान्कूपे परिक्षिपेत् । एकविंशकुलोपेतः श्राद्धकृद्रुद्रलोकभाक्

Allí, tras realizar el śrāddha, debe arrojar los piṇḍas al pozo. Quien cumple ese śrāddha, junto con veintiuna generaciones de su linaje, participa del mundo de Rudra.

Verse 94

तत्र वैतरणी नाम दीर्घिका पश्चिमानना । तस्यां स्नातो नरो देवि नरकं नैव गच्छति

Allí hay un estanque alargado llamado Vaitaraṇī, orientado hacia el oeste. Oh Devī, quien se baña en él no va al infierno.

Verse 95

बृहस्पतीश्वरं लिंगं रुद्रकुंडाच्च पश्चिमे । गुरुपुष्यसमायोगे दृष्ट्वा दिव्यां लभेद्गिरम्

Al oeste de Rudra-kuṇḍa está el liṅga de Bṛhaspatīśvara. Cuando Júpiter y Puṣya están en conjunción, al contemplarlo se obtiene palabra divina.

Verse 96

रुद्रावासाद्दक्षिणतः कामेशं लिंगमुत्तमम् । तद्दक्षिणे महाकुंडं स्नानाच्चिंतित कामदम्

Al sur de Rudrāvāsa se halla el excelso liṅga de Kāmeśa. Al sur de éste hay un gran estanque sagrado; quien se baña allí obtiene el cumplimiento de los deseos más queridos del corazón.

Verse 97

चैत्रशुक्ल त्रयोदश्यां तत्र यात्रा च कामदा । नलकूबर लिंगं च प्राच्यां कामेश्वराच्छुभम्

En el decimotercer día de la quincena luminosa de Caitra, la peregrinación allí concede el cumplimiento de los deseos anhelados. Al oriente del auspicioso Kāmeśvara está el liṅga llamado Nalakūbara, resplandeciente y santo.

Verse 98

तदुत्तरे पांडवानां पंचलिंगानि सन्मुदे । संवर्तेशस्तदग्रे च श्वेतेशस्तस्य पश्चिमे

Al norte de aquel lugar, en un sitio verdaderamente auspicioso, están los cinco liṅgas de los Pāṇḍavas. Al frente se alza Saṃvarteśa, y a su occidente está Śveteśa.

Verse 99

अज्ञानध्वांतपटलीं हरतस्तौ समर्चितौ । तद्दक्षिणेध्वकेशश्च दृष्टो मोहविनाशनः

A esos dos se les rinde culto como es debido, pues disipan la densa oscuridad de la ignorancia. Al sur de allí está Dhvakeśa: con sólo contemplarlo se destruye el engaño.

Verse 100

तत्र सिद्धीश्वरं लिंगं महासिद्धिसमर्पकम् । तत्रैव मंडलेशश्च मंडलेशपदप्रदः

Allí está el liṅga llamado Siddhīśvara, que otorga grandes siddhis, altas realizaciones espirituales. Allí mismo está también Maṇḍaleśa, dador del rango y estado de «Maṇḍaleśa».

Verse 110

चामरासक्तहस्ताभिर्दिव्यस्त्रीभिश्च वीज्यते । यदा मत्स्योदरीं यांति स्वर्गलोकाद्दिवौकसः । तदा तेनैव मार्गेण यांति स्त्रीभिर्वृताः सुखम्

Es abanicado por mujeres celestiales que llevan en sus manos el cāmara (abanico de cola). Cuando los moradores de Svarga parten del cielo hacia Matsyodarī, por ese mismo sendero avanzan, rodeados de mujeres, en dicha.

Verse 120

आग्नेयं नाम कुंडं च तत्पूर्वेग्निसलोकदम् । आग्नेयेश्वरतः प्राच्यां कुंडं तद्दक्षिणे शुभम्

Hay un estanque llamado Āgneya; al oriente de él hay otro que concede el mundo de Agni. Al oriente de Āgneyeśvara se halla un kuṇḍa, y al sur de éste hay otro, auspicioso.

Verse 130

अपराधसहस्रं तु नश्येत्तस्य समर्चनात्

En verdad, por la debida adoración de Él (o de ese santuario), se destruyen mil ofensas.

Verse 140

तदुत्तरे हलीशेशः सर्वव्याधिनिपूदनः । शिवेश्वरः शिवकरस्तुंगनाम्नश्च दक्षिणे

Al norte de eso está Halīśeśa, destructor de todas las enfermedades. Al sur está Śiveśvara—portador de auspiciosidad—conocido también con el nombre de Stuṅga.

Verse 150

तत्र जागरणं कृत्वाऽशोकाष्टम्यां मधौ नरः । न जातु शोकं लभते सदानंदमयो भवेत्

Si un hombre vela allí en Aśokāṣṭamī, en el mes de Madhu (Caitra), jamás vuelve a caer en la tristeza; se torna colmado de dicha perdurable.

Verse 160

तदुत्तरे मतंगेशो गानविद्याप्रबोधकः । मतंगेशस्य वायव्ये नानालिंगानि सर्वतः

Al norte de allí está Mataṅgeśa, quien despierta el conocimiento de la música. Al noroeste de Mataṅgeśa, por todas partes, se hallan numerosos liṅgas.

Verse 170

ग्रहणानंतरे स्नानं दंडखातेति पुण्यदम् । जैगीषव्य गुहा तत्र तत्र लिंगं तदाह्वयम्

Bañarse allí inmediatamente después de un eclipse otorga mérito; ese lugar sagrado se conoce como Daṇḍakhāta. En ese mismo sitio está la Cueva de Jaigīṣavya, y el liṅga allí establecido es célebre con ese nombre.

Verse 180

तदीशानेवधूतेशो योगज्ञानप्रवर्तकः । तीर्थं चैवावधूतेशं सर्वकल्मषनाशकृत्

Al noreste de allí está Avadhūteśa, quien pone en marcha el conocimiento del yoga. Allí mismo se halla también el Tīrtha de Avadhūteśa, que destruye toda impureza.

Verse 190

तदुत्तरे चर्चिकाया देव्याः संदर्शनं शुभम् । रेवतेश्वर लिंगं च चर्चिकाग्रेण शांतिकृत्

Al norte de allí se obtiene la auspiciosa visión (darśana) de la Diosa Carcikā. Allí también está el Liṅga de Revateśvara; al acercarse a él en presencia de Carcikā, se concede paz y apaciguamiento.

Verse 200

चित्रगुप्तेश्वरं लिंगं तदुदीच्यामघापहम् । चित्रगुप्तेश्वरात्पश्चाद्यो दृढेशो महाफलः

Al norte de allí está el Liṅga llamado Citragupteśvara, que elimina el pecado. Más allá de Citragupteśvara se halla Dṛḍheśa, que otorga un gran fruto espiritual.

Verse 210

तदग्रे तारकेशश्च तदग्रे स्वर्णभारदः । तदुत्तरे मरुत्तेशः शक्रेशश्च तदग्रतः

Más adelante está Tārakeśa, y aún más adelante, Svarṇabhārada. Al norte se halla Marutteśa, y ante él se yergue también Śakreśa.

Verse 220

देवस्य दक्षिणे भागे तत्र वापी शुभोदका । तदंबुप्राशनं नृणामपुनर्भवहेतवे

En el lado meridional de la Deidad hay un pozo de aguas auspiciosas. Beber esa agua se vuelve para los hombres causa de liberación del renacer.

Verse 230

अलर्केशः समभ्यर्च्यः शुक्रेशात्पूर्वदिक्स्थितः । मदालसेश्वरस्तत्र तत्पूर्वे सर्वविघ्नहृत्

Alarkeśa debe ser venerado debidamente, pues está situado al oriente de Śukreśa. Allí mismo está Madālaseśvara; y hacia su oriente, Él elimina todos los obstáculos.

Verse 240

विशालाक्षीश्वरं लिंगं तत्रैव क्षेत्रवस्तिदम् । जरासंधेश्वरं लिंगं तद्याम्यां ज्वरनाशनम्

Allí mismo está el Liṅga de Viśālākṣīśvara, que concede morada y firmeza en el sagrado kṣetra de Kāśī. En el cuadrante meridional está el Liṅga de Jarāsaṃdheśvara, que destruye la fiebre.

Verse 250

तद्दक्षिणे च केदारो रुद्रानुचरताप्रदः । चंद्रसूर्यान्वयैर्भूपैः केदाराद्दक्षिणापथे

Al sur de ello está Kedāra, que otorga la condición de seguidor de Rudra. A lo largo de la ruta meridional desde Kedāra se hallan lugares vinculados con reyes de las dinastías lunar y solar.

Verse 260

यात्रया सर्व लिंगानां यत्फलं तदवाप्यते । तपसश्चापि योगस्य सिद्धिदा साऽवनीपरा

Al emprender esta peregrinación, se alcanza el mismo fruto que proviene de todos los liṅgas. Ese viaje supremo sobre la tierra otorga la consumación en la austeridad y también en el yoga.

Verse 270

स्वर्गापवर्गयोर्दात्री दृष्टा देहांतसेविता । मम प्रियतमा देवि त्वमेव तपसो बलात्

Oh Diosa, tú eres la dadora tanto del cielo como de la liberación final. Debes ser buscada y servida hasta el último término de la vida del cuerpo. Por la fuerza de la austeridad, sólo tú has llegado a ser mi más amada.

Verse 280

सर्वलिंगमयाध्यायं योऽमुं नित्यं जपेत्सुधीः । न तं यमो न तं दूता नैनमंहोपि बाधते

El sabio que recita cada día este capítulo—impregnado de todos los Liṅgas—no será apresado por Yama ni por sus mensajeros; ni siquiera el pecado podrá afligirlo.

Verse 290

महापापानि पापानि ज्ञाताज्ञातानि भूरिशः । उपपापानि पापानि मनोवाक्कायजान्यपि

Los grandes pecados y los pecados comunes—cometidos a sabiendas o sin saberlo, de innumerables maneras—junto con los pecados secundarios, e incluso los nacidos de la mente, la palabra y el cuerpo (todo ello queda abarcado aquí).

Verse 297

स्कंद उवाच । इति नंदिवचः श्रुत्वा देवो देवी समायुतः । दिव्यं रथं समारुह्य निर्जगाम त्रिविष्टपात्

Dijo Skanda: Habiendo oído así las palabras de Nandin, el Dios—acompañado por la Diosa—subió a un carro divino y partió de Triviṣṭapa (el cielo).