Adhyaya 23

Verse 1

अगस्त्य उवाच । त्रिलोचनं समासाद्य देवदेवः षडाननः । जगदंबिकयायुक्तः किं चकाराशु तद्वद

Agastya dijo: Habiendo acudido a Trilocana, ¿qué hizo al instante el Señor de los dioses, el de seis rostros, acompañado por Jagadambikā? Dímelo.

Verse 2

स्कन्द उवाच । मुने कलशजाख्यामि यत्पृष्टं तन्निशामय । विरजःसंज्ञकं पीठं यत्प्रोक्तं सर्वसिद्धिदम्

Skanda dijo: Oh sabio llamado Kalashaja, nacido del cántaro, explicaré lo que has preguntado: escucha. Hay un asiento sagrado llamado Virajā, proclamado como otorgador de todas las perfecciones (siddhi).

Verse 3

तत्पीठदर्शनादेव विरजा जायते नरः । यत्रास्ति तन्महालिंगं वाराणस्यां त्रिलोचनम्

Con solo contemplar ese asiento sagrado, el hombre se vuelve virajā, libre de impureza. Allí, en Vārāṇasī, se alza el gran Liṅga: Trilocana.

Verse 4

तीर्थं पिलिपिलाख्यं तद्द्युनद्यंभसि विश्रुतम् । सर्वतीर्थमयं तीर्थं तत्काश्यां परिगीयते

El vado llamado Pilipilā es célebre en las aguas del río celestial. En Kāśī se canta como un tīrtha que encierra la esencia de todos los tīrthas.

Verse 5

विष्टपत्रितयांतर्ये देवर्षिमनुजोरगाः । ससरित्पर्वतारण्याः संति ते तत्र यन्मुने

Dentro del triple cielo están dioses, rishis, hombres y serpientes; y también ríos, montañas y bosques: todo eso, oh sabio, se halla allí.

Verse 6

तदारभ्य च तत्तीर्थं तच्च लिंगं त्रिलोचनम् । त्रिविष्टपमिति ख्यातमतोहेतोर्महत्तरम्

Desde entonces, aquel tīrtha y aquel liṅga de Trilocana se hicieron famosos con el nombre de «Triviṣṭapa»; por esta razón se lo tiene por sumamente grande.

Verse 7

त्रिविष्टपस्य लिंगस्य महिमोक्ताः पिनाकिना । जगज्जनन्याः पुरतो यथा वच्मि तथा मुने

La grandeza del Liṅga de Triviṣṭapa fue proclamada por el Portador del arco (Śiva) en presencia de la Madre del mundo. Oh sabio, la relataré tal como fue dicha.

Verse 8

देव्युवाच । देवदेव जगन्नाथ शर्व सर्वद सर्वग । सर्वदृक्सर्वजनक किंचित्पृच्छामि तद्वद

La Diosa dijo: Oh Dios de dioses, Señor del mundo; oh Śarva, dador de todo, omnipresente; el que todo lo ve, origen de todo: algo deseo preguntar; dímelo.

Verse 9

इदं तव प्रियं क्षेत्रं कर्मबीजमहौषधम् । नैःश्रेयस्याः श्रियो गेहं ममापि प्रीतिदं महत्

Ésta es Tu amada región sagrada, medicina excelsa para la semilla del karma; morada del esplendor del naiḥśreyasa. A mí también me concede gran dicha.

Verse 10

यत्क्षेत्ररजसोप्यग्रे त्रिलोक्यपि तृणायते । तस्याखिलस्य महिमा विष्वक्केनावगम्यते

Aun una mota de polvo de este campo sagrado hace que los tres mundos parezcan simple paja. ¿Quién, en verdad, puede comprender plenamente la inconmensurable grandeza de este todo?

Verse 11

यानीह संति लिंगानि तानि सर्वाण्यसंशयम् । निर्वाणकारणान्येव स्वयंभून्यपि तान्यपि

Cualesquiera liṅgas que existan aquí, todos ellos—sin duda—son causas de nirvāṇa; y entre ellos hay también liṅgas auto-manifestados (svayaṃbhū).

Verse 12

यद्यप्येवं तथापीश विशेषं वक्तुमर्हसि । काश्यामनादिसिद्धानि कानि लिंगानि शंकर

Aunque sea así, oh Señor, debes exponer con detalle la distinción. Oh Śaṅkara, ¿cuáles liṅgas en Kāśī están establecidos desde el tiempo sin comienzo (anādi-siddha)?

Verse 13

यत्र देवः सदा तिष्ठेत्संवर्तेऽपि स वल्लभः । यैरियं प्रथितिं प्राप्ता काशी मुक्तिपुरीति च

Aquellos (liṅgas) donde el Señor mora siempre—amados aun en el tiempo de la disolución cósmica—son precisamente por los que Kāśī ha alcanzado la célebre fama de ser la “Ciudad de la Liberación” (mukti-purī).

Verse 14

येषां स्मरणतोप्यत्र भवेत्पापस्य संक्षयः । दर्शनस्पर्शनाभ्यां च स्यातां स्वर्गापवर्गकौ

De esos liṅgas, aun el solo recordarlos aquí destruye el pecado; y con verlos y tocarlos se alcanzan tanto el cielo como la liberación final (mokṣa).

Verse 15

येषां समर्चनादेव मध्ये जन्म सकृद्विभो । लिंगानि पूजितानि स्युः काश्यां सर्वाणि निश्चितम्

Por la debida adoración de esos liṅgas, oh Señor, basta incluso un solo nacimiento intermedio; es seguro que en Kāśī todos los liṅgas quedan como debidamente venerados.

Verse 16

विधाय मय्यनुक्रोशं कारुण्यामृतसागर । एतदाचक्ष्व मे शंभो पादयोः प्रणतास्म्यहम्

Ten compasión de mí, oh Śambhu, océano de misericordia como néctar. Dime esto, te lo ruego; me postro a tus pies.

Verse 17

इत्याकर्ण्य महेशानस्तस्या देव्याः सुभाषितम् । कथयामास र्विध्यारे महालिंगानि सत्तम

Así, al oír las bien dichas palabras de aquella Diosa, Maheśāna comenzó a relatar—oh el mejor de los virtuosos—los grandes liṅgas en el debido orden.

Verse 18

यन्नामाकर्णनादेव क्षीयंते पापराशयः । प्राप्यते पुण्यसंभारः काश्यां निवार्णकारणम्

Con sólo oír su nombre, se destruyen montones de pecados; y en Kāśī se obtiene un tesoro de mérito, causa de la liberación.

Verse 19

देवदेव उवाच । शृणु देवि परं गुह्यं क्षेत्रेऽस्मिन्मुक्तिकारणम् । इदं विदंति नैवापि ब्रह्मनारायणादयः

Devadeva dijo: Escucha, oh Diosa, este secreto supremo: la causa de la liberación en este sagrado kṣetra. Ni siquiera Brahmā, ni Nārāyaṇa, ni otros lo conocen en verdad.

Verse 20

असंख्यातानि लिंगानि पार्वत्यानंदकानने । स्थूलान्यपि च सूक्ष्माणि नानारत्नमयानि च

En el Ānandakānana de Pārvatī hay incontables Śiva-liṅgas: unos grandes y otros sutiles, y muchos hechos de diversas gemas preciosas.

Verse 21

नानाधातुमयानीशे दार्षदान्यप्यनेकशः । स्वयंभून्यप्यनेकानि देवर्षिस्थापितान्यहो

Oh Diosa, muchos están hechos de diversos metales, y muchos también son de piedra. Muchos son asimismo svayambhū, auto-manifestados, y muchos—¡maravilla!—fueron establecidos por sabios divinos.

Verse 22

सिद्धचारणगंधर्व यक्षरक्षोर्चितान्यपि । असुरोरगमर्त्यैश्च दानवैरप्सरोगणैः

También son venerados por Siddhas, Cāraṇas, Gandharvas, Yakṣas y Rākṣasas; asimismo por Asuras, Nāgas y humanos, por Dānavas y por huestes de Apsarases.

Verse 23

दिग्गजेर्गिरिभिस्तीर्थेरृक्ष वानर किन्नरैः । पतत्रिप्रमुखैर्देवि स्वस्वनामांकितानि वै

Oh Diosa, están señalados con los mismos nombres de quienes los establecieron: elefantes de las direcciones, montañas, tīrthas, osos, monos, Kinnaras y jefes entre las aves.

Verse 24

प्रतिष्ठितानि यानीह मुक्तिहेतूनि तान्यपि । अदृश्यान्यपि दृश्यानि दुरवस्थान्यपि प्रिये

Amada, cualesquiera liṅgas que aquí estén establecidos, también ellos son causas de liberación. Aun los invisibles pueden llegar a verse; aun los que están en mal estado permanecen dignos en este kṣetra.

Verse 25

भग्नान्यपि च कालेन तानि पूज्यानि सुंदरि । परार्धशतसंख्यानि गणितान्येकदा मया

Oh hermosa, aunque el tiempo los haya quebrado, aun así deben ser adorados. Una vez los conté: eran cientos de parārdhas, una cifra inconmensurable.

Verse 26

गंगाभस्यपि तिष्ठंति षष्टिकोटिमितानिहि । सिद्धलिंगानि तानीशे तिष्येऽदृश्यत्वमाययुः

En la misma ribera del Gaṅgā se alzan liṅgas: en verdad, sesenta millones en número. Esos liṅgas perfectos (siddha), oh Diosa, en la era de Tiṣya (Kali), han pasado a la invisibilidad.

Verse 27

गणनादिवसादवार्ङ्ममभक्तजनैःप्रिये । प्रतिष्ठितानि यानीह तेषां संख्या न विद्यते

Amada, desde el mismo día en que comenzó el cómputo, mis devotos han ido estableciendo liṅgas aquí; por eso no se conoce el número de los consagrados en este lugar.

Verse 28

त्वया तु यानि पृष्टानि यैरिदं क्षेत्रमुत्तमम् । तानि लिंगानि वक्ष्यामि मुक्तिहेतूनि सुंदरि

Pero los liṅgas por los que has preguntado, por los cuales este kṣetra es supremo, esos liṅgas que otorgan liberación los describiré ahora, oh hermosa.

Verse 29

कलावतीव गोप्यानि भविष्यंति गिरींद्रजे । परं तेषां प्रभावो यः स्वस्वस्थानं न हास्यति

Oh hija del Señor de las Montañas, quedarán ocultos, como velados por el arte; pero tal es su poder que jamás abandonarán sus propios y debidos santuarios.

Verse 30

कलिकल्मषपुष्टा ये ये दुष्टा नास्तिकाः शठाः । एतेषां सिद्धलिंगानां ज्ञास्यंत्याख्यामपीह न

Los malvados, ateos y taimados, nutridos por las culpas de la era de Kali, ni siquiera llegan a conocer aquí los nombres y la fama de estos Liṅgas consumados (auto-manifestados).

Verse 31

नामश्रवणतोपीह यल्लिंगानां शुभानने । वृजिनानि क्षयं यांति वर्धंते पुण्यराशयः

Oh de bello rostro, aun con sólo oír aquí los nombres de estos Liṅgas, los pecados se destruyen y los tesoros de mérito se acrecientan.

Verse 32

ओंकारः प्रथमं लिंगं द्वितीयं च त्रिलोचनम् । तृतीयश्च महादेवः कृत्तिवासाश्चतुर्थकम्

Oṃkāra es el primer Liṅga; Trilocana es el segundo. Mahādeva es el tercero, y Kṛttivāsa el cuarto.

Verse 33

रत्नेशः पंचमं लिंगं षष्ठं चंद्रेश्वराभिधम् । केदारः सप्तमं लिंगं धर्मेशश्चाष्टमं प्रिये

Ratneśa es el quinto Liṅga, y el sexto se llama Candreśvara. Kedāra es el séptimo Liṅga, y Dharmeśa el octavo, oh amada.

Verse 34

वीरेश्वरं च नवमं कामेशं दशमं विदुः । विश्वकर्मेश्वरं लिंगं शुभमेकादशं परम्

Vīreśvara es tenido por el noveno, y Kāmeśa por el décimo. El auspicioso Liṅga de Viśvakarmeśvara es el supremo undécimo.

Verse 35

द्वादशं मणिकर्णीशमविमुक्तं त्रयोदशम् । चतुर्दशं महालिंगं मम विश्वेश्वराभिधम्

Maṇikarṇīśa es el duodécimo; Avimukta, el decimotercero. El decimocuarto es el gran Liṅga—mío propio—llamado Viśveśvara.

Verse 36

प्रिये चतुर्दशैतानि श्रियोहेतूनि सुंदरि । एतेषां समवायोयं मुक्तिक्षेत्रमिहेरितम्

Oh amada, oh hermosa: estos catorce son las causas de la prosperidad. Su presencia conjunta es lo que aquí se proclama como el Campo de la Liberación.

Verse 37

देवताः समधिष्ठात्र्यः क्षेत्रस्यास्य परा इमाः । आराधिताः प्रयच्छंति नृभ्यो नैःश्रेयसीं श्रियम्

Estas deidades excelsas son las potestades tutelares de este campo sagrado. Cuando son adoradas, conceden a los hombres una prosperidad auspiciosa que conduce al sumo bien.

Verse 38

आनंदकानने मुक्त्यै प्रोक्तान्येतानि सुंदरि । प्रिये चतुर्दशेज्यानि महालिंगानि देहिनाम्

Oh hermosa, estas han sido declaradas para la liberación en Ānandakānana. Oh amada, para los seres encarnados estos catorce grandes Liṅgas son los objetos de culto.

Verse 39

प्रतिमासं समारभ्य तिथिं प्रतिपदं शुभाम् । एतेषां लिंगमुख्यानां कार्या यात्रा प्रयत्नतः

Cada mes, comenzando en la auspiciosa Pratipadā, el primer tithi, debe emprenderse con diligencia la peregrinación a estos Liṅgas supremos.

Verse 40

अनाराध्य महादेवमेषु लिंगेषु कुंभज । कः काश्यां मोक्षमाप्नोति सत्यं सत्यं पुनःपुनः

Oh Kumbhaja (Agastya), sin adorar a Mahādeva en estos liṅgas, ¿quién alcanzará la liberación en Kāśī? Es verdad, verdad en verdad, repetida una y otra vez.

Verse 41

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन काशीफलमभीप्सुभिः । पूज्यान्येतानि लिंगानि भक्त्या परमया मुने

Por ello, oh sabio, quienes anhelan el verdadero fruto de Kāśī deben, con todo empeño, adorar estos liṅgas con devoción suprema.

Verse 42

अगस्त्य उवाच । एतान्येव किमन्यानि महालिंगानि षण्मुख । निर्वाणकारणानीह यदि संति तदा वद

Agastya dijo: Oh Ṣaṇmukha (Skanda), ¿son sólo éstos los grandes liṅgas, o hay aquí también otros, causantes del nirvāṇa? Si existen, dímelo.

Verse 43

स्कंद उवाच । अन्यान्यपि च संतीह महालिंगानि सुव्रत । कलिप्रभावाद्गुप्तानि भविष्यंत्येव तानि वै

Skanda dijo: Oh de noble voto, también existen aquí otros grandes liṅgas; pero, por la influencia de Kali, ciertamente permanecerán ocultos.

Verse 44

यस्येश्वरे सदाभक्तिर्यः काशीतत्त्ववित्तमः । स एवैतानि लिंगानि वेत्स्यत्यन्यो न कश्चन

Sólo quien tiene devoción constante al Señor y conoce de verdad la esencia interior de Kāśī reconocerá estos liṅgas; nadie más lo hará.

Verse 45

येषां नामग्रहेणापि कलिकल्मष संक्षयः । अमृतेशस्तारकेशो ज्ञानेशः करुणेश्वरः

Con sólo pronunciar sus nombres se destruyen las culpas de la era de Kali: Amṛteśa, Tārakeśa, Jñāneśa y Karuṇeśvara.

Verse 46

मोक्षद्वारेश्वरश्चैव स्वर्गद्वारेश्वरस्तथा । ब्रह्मेशो लांगलश्चैव वृद्धकालेश्वरस्तथा

Asimismo se nombran: Mokṣadvāreśvara, Svargadvāreśvara, Brahmeśa, Lāṅgala y, del mismo modo, Vṛddhakāleśvara.

Verse 47

वृषेशश्चैव चंडीशो नंदिकेशो महेश्वरः । ज्योतीरूपेश्वरं लिंगं ख्यातमत्र चतुर्दशम्

Y también Vṛṣeśa, Caṇḍīśa, Nandikeśa y Maheśvara; y el liṅga conocido aquí como Jyotīrūpeśvara es célebre como el decimocuarto.

Verse 48

काश्यां चतुर्दशैतानि महालिंगानि सुंदरि । इमानि मुक्तिहेतूनि लिंगान्यानंदकानने

Oh hermosa, en Kāśī existen estos catorce grandes liṅgas—liṅgas que son causa de liberación—situados en Ānandakānana.

Verse 49

कलिकल्मषबुद्धीनां नाख्येयानि कदाचन । एतान्याराधयेद्यस्तु लिंगानीह चतुर्दश

Para las mentes manchadas por las impurezas del Kali, esto no debe proclamarse jamás. Pero quien aquí venere estos catorce liṅgas… (se hace digno de su fruto).

Verse 50

न तस्य पुनरावृत्तिः संसाराध्वनि कर्हिचित् । काशीकोशोयमतुलो न प्रकाश्यो यतस्ततः

Para él no hay jamás retorno al camino del saṃsāra. Este incomparable “tesoro de Kāśī” no debe revelarse en todas partes ni a cualquiera.

Verse 51

एतल्लिंगाभिधा देवि महापद्यपि दुःखहृत् । रहस्यं परमं चैतत्क्षेत्रस्यास्य वरानने

Oh Diosa, aun en medio de gran calamidad, la sola pronunciación o conocimiento del nombre de este liṅga arrebata el dolor. Éste es el supremo secreto de este sagrado kṣetra, oh de bello rostro.

Verse 52

चतुर्दशापि लिंगानि मत्सान्निध्यकराणि हि । अविमुक्तस्य हृदयमेतदेव गिरींद्रजे

Estos catorce liṅgas, en verdad, hacen presente Mi cercanía inmediata. Este mismo conjunto es el “corazón” de Avimukta, oh hija del Señor de las montañas.

Verse 53

इमानि यानि लिंगानि सर्वेषां मुक्तिदानि हि । एकैकभुवनस्येह सारमादाय सर्वतः । मयैतानि कृतान्येव महाभक्तिकृपावशात्

Estos liṅgas son, en verdad, dadores de liberación para todos. Reuniendo aquí la esencia misma de cada mundo desde todas partes, Yo mismo los establecí, movido por compasión hacia la gran devoción.

Verse 54

अस्मिन्क्षेत्रे ध्रुवं मुक्तिरिति या प्रथिति प्रिये । कारणं तत्र लिंगानि ममैतानि चतुर्दश

Amada, el dicho bien conocido de que «en este campo sagrado la liberación es segura» tiene por causa estos catorce liṅgas Míos.

Verse 55

त एव व्रतिनः कांते त एव च तपस्विनः । ध्यातान्येतानि यैर्भक्तैर्लिंगान्यानंदकानने

Oh amada, sólo ellos son verdaderos observantes de votos, y sólo ellos son verdaderos ascetas: aquellos devotos que meditan estos liṅgas en el Bosque de la Bienaventuranza.

Verse 56

त एवाभ्यस्तसद्योगा दत्तदानास्त एव हि । काश्यामिमानि लिंगानि यैर्दृष्टान्यपि दूरतः

Sólo ellos han practicado de verdad el recto yoga, y sólo ellos han dado caridad en verdad: aquellos que han visto, aunque sea desde lejos, estos liṅgas en Kāśī.

Verse 57

इष्टापूर्ताश्च ये धर्माः प्रणीता मुनिसत्तमैः । ते सर्वे तेन विहिता यावज्जीवं निरेनसा

Cualesquiera deberes de iṣṭa y pūrta enseñados por los mejores sabios, todos ellos quedan cumplidos por él, durante toda su vida, sin pecado.

Verse 58

येनाविमुक्तमासाद्य महालिंगानि पार्वति । सकृदभ्यर्चितानीह स मुक्तो नात्र संशयः

Oh Pārvatī, quienquiera que llegue a Avimukta y aquí adore aunque sea una sola vez los grandes liṅgas, queda liberado; de ello no hay duda.

Verse 59

स्कंद उवाच । अन्यान्यपि च विंध्यारे देव्यै प्रोक्तानि शंभुना । स्वभक्तानां हिताथार्य तान्यथाकर्णयाग्रज

Skanda dijo: Además, en el bosque de Vindhya, Śambhu comunicó también otras enseñanzas a la Diosa, para el bien de sus devotos. Escúchalas ahora en el debido orden, oh venerable sabio.

Verse 60

शैलेशः संगमेशश्च स्वर्लीनो मध्यमेश्वरः । हिरण्यगर्भ ईशानो गोप्रेक्षो वृषभध्वजः

«(Estos son los venerables Liṅgas de Kāśī:) Śaileśa, Saṃgameśa, Svarlīna, Madhyameśvara, Hiraṇyagarbha, Īśāna, Goprekṣa y Vṛṣabhadhvaja.»

Verse 61

उपशांत शिवो ज्येष्ठो निवासेश्वर एव च । शुक्रेशो व्याघ्रलिंगं च जंबुकेशं चतुर्दशम्

«Upaśānta-Śiva, Jyeṣṭha y también Nivāseśvara; Śukreśa, Vyāghraliṅga y Jambukeśa: con estos se completan los catorce (grandes Liṅgas).»

Verse 62

मुने चतुर्दशैतानि महांत्यायतनानि वै । एतेषामपि सेवातो नरो मोक्षमवाप्नुयात्

«Oh muni, estos catorce son en verdad grandes santuarios; por el servicio y la devota asistencia a ellos, el ser humano alcanza la liberación (mokṣa).»

Verse 63

चैत्रकृष्णप्रतिपदं समारभ्य प्रयत्नतः । आ चतुर्दशिपूज्यानि लिंगान्येतानि सत्तमैः

«Comenzando con esmero desde el primer día lunar de la quincena oscura de Caitra, estos Liṅgas han de ser adorados con diligencia hasta el decimocuarto día, por los mejores devotos.»

Verse 64

एतेषां वार्षिकी यात्रा सुमहोत्सवपूर्वकम् । कार्या मुमुक्षुभिः सम्यक्क्षेत्रसंसिद्धिदायिनी

La peregrinación anual de ellos debe emprenderse precedida de una gran festividad; han de realizarla con esmero los buscadores de liberación, pues otorga la plena perfección espiritual en el sagrado kṣetra de Kāśī.

Verse 65

मुने चतुर्दशैतानि महालिंगानि यत्नतः । दृष्ट्वा न जायते जंतुः संसारे दुःखसागरे

Oh sabio, quien contempla con diligencia estos catorce grandes Liṅgas no vuelve a nacer en el saṃsāra, océano de sufrimiento.

Verse 66

क्षेत्रस्य परमं तत्त्वमेतदेव प्रिये ध्रुवम् । संसाररोगग्रस्तानामिदमेव महौषधम्

Amada, ésta es ciertamente la verdad suprema y segura del sagrado kṣetra: para los afligidos por la enfermedad del saṃsāra, sólo esto es la gran medicina.

Verse 67

क्षेत्रस्योपनिषच्चैषा मुक्तिबीजमिदं परम् । कर्मकाननदावाग्निरेषा लिंगावलिः प्रिये

Amada, éste es el secreto del sagrado kṣetra, semejante a una Upaniṣad, la suprema semilla de la liberación; esta guirnalda de Liṅgas es un incendio forestal que consume la arboleda del karma.

Verse 68

एकैकस्यास्य लिंगस्य महिमाद्यंत वर्जितः । मयैव ज्ञायते देवि सम्यङ्नान्येन केनचित्

Oh Diosa, la grandeza de cada uno de estos Liṅgas, sin principio ni fin, la conozco correctamente sólo yo, y nadie más.

Verse 69

इति श्रुत्वा मुने प्राह देवी हृष्टतनूरुहा । प्रणम्य देवमीशानं सर्वज्ञं सर्वदं शिवम्

Al oír esto, oh sabio, la Diosa—estremecida de júbilo, con los vellos erizados—habló, tras postrarse ante el Señor Īśāna, Śiva, el omnisciente y dador de todo.

Verse 70

देव्युवाच । रहस्यं परमं काश्यां यदेतत्समुदीरितम् । तच्छ्रुत्वोत्सुकतां प्राप्तं मनो मेतीव वल्लभ

La Diosa dijo: «Amado, al escuchar este secreto supremo proclamado acerca de Kāśī, mi mente ha quedado colmada de un intenso anhelo (de saber más)»

Verse 71

यदुक्तं लिगमेकैकं महासारतरं परम् । काश्यां परमनिर्वाणकारणं कारणेश्वर

«Oh Kāraṇeśvara, has dicho que cada liṅga, uno tras otro, es supremamente esencial; en verdad, es la causa de la liberación más alta en Kāśī.»

Verse 72

प्रत्येकं महिमानं मे ब्रूह्येषां भुवनेश्वर । चतुर्दशानां लिंगानां श्रवणादघहारिणाम्

«Oh Señor de los mundos, dime la grandeza de cada uno de estos catorce liṅgas, cuyo solo oír destruye el pecado.»

Verse 73

ओंकारेशस्य लिंगस्य कथमत्र समागमः । अतिपुण्यतमात्तस्मात्क्षेत्रादमरकंटकात्

«¿Cómo llegó aquí (a Kāśī) el liṅga de Oṃkāreśa, desde aquella región sagrada sumamente santa, Amarakaṇṭaka?»

Verse 74

किमात्मकोऽयमोंकारो महिमास्य च को हर । केनाराधि पुरा चैष ददावाराधितश्च किम्

«Oh Hara, ¿cuál es la verdadera naturaleza de este Oṃkāra y cuál es su grandeza? ¿Quién lo adoró en los tiempos antiguos, y qué concedió cuando fue propiciado?»

Verse 75

मृडानीवाक्सुधामेतां विधाय श्रुतिगोचराम् । कथामकथयद्देव ओंकारस्यमहाद्भुताम्

Habiendo compuesto así este hablar nectarino de Mṛḍānī (Pārvatī), digno de ser oído como enseñanza sagrada, el Señor narró entonces el maravilloso relato del Oṃkāra.

Verse 76

देवदेव उवाच । कथामाकर्णयापर्णे वर्णयामि तवाग्रतः । यथोंकारस्य लिंगस्य प्रादुर्भाव इहाभवत्

El Señor de los dioses dijo: «Escucha, oh Aparṇā; describiré ante ti cómo se manifestó aquí el liṅga del Oṃkāra.»

Verse 77

पुरानंदवने चात्र ब्रह्मणा विश्वयोनिना । तपस्तप्तं महादेवि समाधिं दधतापरम्

«Antaño, aquí en Ānandavana, Brahmā—la fuente del universo—practicó austeridades, oh gran diosa, permaneciendo en el supremo samādhi.»

Verse 78

पूर्णे युगसहस्रेऽथ भित्त्वा पातालसप्तकम् । उदतिष्ठत्पुरोज्योतिर्विद्योतित हरिन्मुखम्

«Entonces, al cumplirse mil yugas, una Luz radiante se alzó al frente, atravesando los siete pātālas, e iluminó el rostro de Brahmā.»

Verse 79

यदंतराविरभवन्निर्व्याजेन समाधिना । तदेव परमं धाम बहिराविरभूद्विधेः

Aquel supremo Morada que se manifestó en lo íntimo por el samādhi sin fingimiento de Brahmā, se manifestó también afuera al Creador.

Verse 80

योभूच्चटचटाशब्दः स्फुटतो भूमिभागतः । तच्छब्दाद्व्यसृजद्वेधाः समाधिं क्रमतो वशी

Entonces surgió, nítido, un sonido “caṭa-caṭa” desde una región de la tierra; y por ese sonido, el Creador, dueño de sí, fue soltándose del samādhi paso a paso.

Verse 81

स्रष्टाविसृष्ट तद्ध्यानो यावदुन्मील्यलोचने । पुरः पश्येद्ददर्शाग्रे तावदक्षरमादिमम्

El Creador, absorto en aquel acto de emanación, abrió los ojos; y en cuanto miró al frente, vio ante sí al Imperishable primordial, el Akṣara.

Verse 82

अकारं सत्त्वसंपन्नमृक्क्षेत्रं सृष्टिपालकम् । नारायणात्मकं साक्षात्तमः पारे प्रतिष्ठितम्

Contempló el sonido ‘A’: colmado de sattva, el campo del Ṛg (Veda), protector de la creación; manifiestamente de la naturaleza de Nārāyaṇa, establecido más allá de la oscuridad.

Verse 83

उकारमथ तस्याग्रे रजोरूपं यजुर्जनिम् । विधातारं समस्तस्य स्वाकारमिव बिंबितम्

Luego, ante él apareció el sonido ‘U’: de la forma de rajas, origen del Yajus (Yajurveda); el Ordenador de todo, reflejado como si fuese su propia forma.

Verse 84

नीरवध्वांतसंकेत सदनाभं तदग्रतः । मकारं स ददर्शाथ तमोरूपं विशेषतः

Ante él vio entonces el sonido “M”, con el signo de la oscuridad silenciosa, semejante a una morada; en particular, era de la forma misma del tamas.

Verse 85

साम्नो योनिं लये हेतुं साक्षाद्रुद्रस्वरूपिणम् । अथ तत्पुरतो ध्याता व्यधात्स्वनयनातिथिम्

Lo vio como el seno del Sāman (Sāmaveda), causa de la disolución, la forma misma de Rudra; y el meditador lo colocó ante sí como huésped para sus propios ojos.

Verse 86

विश्वरूपमयाकारं सगुणं वापि निर्गुणम् । अनाख्यनादसदनं परमानंदविग्रहम्

Era una forma hecha del universo mismo—con atributos o más allá de los atributos—una morada inefable de nāda, un cuerpo de suprema bienaventuranza.

Verse 87

शव्दब्रह्मेति यत्ख्यातं सर्ववाङ्मयकारणम् । अथोपरिष्टान्नादस्य बिंदुरूपं परात्परम्

Aquello que es célebre como Śabda-Brahman—causa de toda palabra y expresión—por encima de ese nāda, contempló la forma de Bindu, el Supremo más allá de lo supremo.

Verse 88

कारणं कारणानां च जगद्योनिं च तं परम् । विधिर्विलोकयांचक्रे तपसागोचरीकृतम्

A ese Supremo—causa de las causas y seno del mundo—Brahmā (Vidhi) lo contempló, hecho accesible a su percepción por el tapas.

Verse 89

अवनादोमिति ख्यातं सर्वस्यास्य प्रभावतः । भक्तमुन्नयते यस्मात्तदोमिति य ईरितः

Es célebre como “Oṃ”, el nāda que desciende; por su poder se despliega todo esto. Y porque eleva al devoto, por eso se proclama como “Oṃ”.

Verse 90

अरूपोपि सरूपाढ्यः स धात्रा नेत्रगीकृतः । तारयेद्यद्भवांभोधेः स्वजपासक्तमानसम् । ततस्तार इति ख्यातो यस्तं ब्रह्मा व्यलोकयत्

Aunque es sin forma, rebosa de todas las formas. El Creador (Dhātṛ) lo hizo objeto de visión interior; pues Él hace cruzar el océano del devenir a la mente entregada a su propio japa. Por eso es célebre como “Tāra”, el sonido salvador: Aquel a quien Brahmā contempló.

Verse 91

प्रणूयते यतः सर्वैः परनिर्वाणकामुकैः । सर्वेभ्योभ्यधिकस्तस्मात्प्रणवो यैः प्रकीर्तितः

Porque es entonado por todos los que anhelan el supremo Nirvāṇa, esa sílaba es alabada como “Praṇava”, superior a todas las (expresiones).

Verse 92

स्वसेवितारं पुरुषं प्रणयेद्यः परंपदम् । अतस्तप्रणवं शांतं प्रत्यक्षीकृतवान्विधिः

Aquel que conduce al alma servidora, devota, al estado supremo, ése es el Puruṣa. Por ello Brahmā (Vidhi) hizo directamente manifiesto, en su realización, ese Praṇava apacible.

Verse 93

त्रयीमयस्तुरीयोयस्तुर्यातीतोखिलात्मकः । नादबिंदुस्वरूपो यः स प्रैक्षि द्विजगामिना

Aquel que es la esencia de la tríada védica, que es el Cuarto y también más allá del Cuarto—cuya naturaleza lo abarca todo y que aparece como Nāda y Bindu—fue contemplado por el viajero dos veces nacido (Brahmā).

Verse 94

प्रावर्तंत यतो वेदाः सांगाः सर्वस्य योनयः । सवेदादिः पद्मभुवा पुरस्तादवलोकितः

De Aquel de quien brotaron los Vedas, junto con sus auxiliares—matriz y origen de todo—Él, el principio mismo de los Vedas, fue contemplado antes por el Nacido del Loto (Brahmā).

Verse 95

वृषभो यस्त्रिधाबद्धो रोरवीति महोमयः । सनेत्रविषयी चक्रे परमः परमेष्ठिना

Aquel excelso “Toro”, atado de triple modo y resonante con el gran Oṃ, fue hecho objeto de visión por Parameṣṭhin (Brahmā), el supremo entre los encarnados.

Verse 96

शृंगश्चत्वारि यस्यासन्हस्तासः सप्त एव च । द्वे शीर्षे च त्रयः पादाः स देवो विधिनैक्षत

Aquel cuya forma tenía cuatro cuernos, siete manos, dos cabezas y tres pies: esa Deidad fue contemplada por Brahmā (Vidhi).

Verse 97

यदंतर्लीनमखिलं भूतं भावि भवत्पुनः । तद्बीजं बीजरहितं द्रुहिणेन विलोकितम्

Aquello en lo cual todos los seres—pasados, futuros y presentes—yacen disueltos en el interior: esa Semilla que es sin semilla fue contemplada por Druhiṇa (Brahmā).

Verse 98

लीनं मृग्येत यत्रैतदाब्रह्मस्तंबभाजनम् । अतः स भाज्यते सद्भिर्यल्लिंगं तद्विलोकितम्

Allí donde este universo entero—desde Brahmā hasta una brizna de hierba—es buscado como disuelto: por eso los buenos procuran ‘penetrar y discernir’ esa Realidad; ese mismo liṅga (signo) fue contemplado.

Verse 99

पंचार्था यत्र भासंते पंचब्रह्ममयं हि यत् । आदिपंचस्वरूपंयन्निरैक्षि ब्रह्मणा हि तत्

Donde resplandecen los cinco principios—en verdad, aquello hecho de los Cinco Brahmanes—Brahmā contempló esa forma primordial de cinco aspectos.

Verse 100

तमालोक्य ततो वेधा लिंगरूपिणमीश्वरम् । पंचाक्षरं प्रपंचाच्च भिन्नं तुष्टाव शंकरम्

Al contemplar a aquel Señor que había asumido la forma del Liṅga, Vedhā (Brahmā) alabó entonces a Śaṅkara, distinto del mundo manifestado, y alabó también el mantra de cinco sílabas, la Pañcākṣarī.

Verse 110

नानावर्णस्वरूपाय वर्णानां पतये नमः । नमस्ते स्वररूपाय नमो व्यंजनरूपिणे

Saludo a Ti, cuya forma es la multitud de letras, Señor de todos los fonemas. Saludo a Ti como vocales, y saludo a Ti como consonantes.

Verse 120

शब्दब्रह्म नमस्तुभ्यं परब्रह्म नमोस्तुते । नमो वेदांतवेद्याय वेदानां पतये नमः

Saludo a Ti como Śabdabrahman, y saludo a Ti como Parabrahman. Saludo a Ti, conocido por el Vedānta; saludo a Ti, Señor de los Vedas.

Verse 130

सर्वभुक्सर्वकर्ता त्वं सर्वसंहारकारक । योगिनां हृदयाकाश कृतालय नमोस्तु ते

Tú eres el Disfrutador de todo, el Hacedor de todo y el Autor de toda disolución. Oh Tú, que has hecho del espacio del corazón de los yoguis Tu morada: salutaciones a Ti.

Verse 140

त्वमेव हि शरण्यं मे त्वमेव हि गतिः परा । त्वामेव प्रणमामीश नमस्तुभ्यं नमो नमः

Tú solo eres mi refugio; Tú solo eres mi meta suprema. Solo a Ti me postro, oh Señor: salutación a Ti, una y otra vez.

Verse 150

ईश्वर उवाच । सुरश्रेष्ठ तपःश्रेष्ठ सर्वाम्नाय निधिर्भव । सृष्टेःकरणसामर्थ्यं तवास्तु मदनुग्रहात्

Īśvara dijo: «Oh el mejor de los devas, el mejor de los ascetas: sé un tesoro de todas las transmisiones sagradas. Por Mi gracia, sea tuya la potestad de realizar la creación».

Verse 160

अष्टम्यां च चतुर्दश्यां तीर्थानि सह सागरैः । षष्टि कोटि सहस्राणि मत्स्योदर्यां विशंति हि

En el octavo y el decimocuarto día lunar, los tīrthas —junto con los océanos— entran en verdad en Matsyodarī, en número de sesenta crores y miles.

Verse 170

केवलं भूमिभाराय जन्मिनो जन्म तस्य वै । येनानंदवने दृष्टो नोंकारः सर्वकामदः

Para quien nace, ese nacimiento es en verdad solo una carga para la tierra—si no se ha contemplado en Ānandavana el Oṃkāra, dador de todos los fines deseados.

Verse 180

स्कंद उवाच । ब्रह्मापि भजतेद्यापि तल्लिंगं कलशोद्भव । स्तुवन्ब्रह्म स्तवेनैव स्वात्मना विहितेन हि

Skanda dijo: «Oh Agastya, nacido del cántaro: aun hoy Brahmā venera ese mismo Liṅga, alabando al Supremo con este himno compuesto por su propio ser».

Verse 182

ब्रह्मस्तवमिमं जप्त्वा त्रिकालं परिवत्सरम् । अंतकाले भवेज्ज्ञानं येन बंधात्प्रमुच्यते

Habiendo recitado este himno a Brahmā tres veces al día durante un año entero, en la hora final surge el conocimiento verdadero, por el cual uno queda liberado de la atadura.