Adhyaya 21

Verse 1

श्रीसूत उवाच । जटा तीर्थाभिधे तीर्थे सर्वपातकनाशने । स्नानं कृत्वा विशुद्धात्मा लक्ष्मीतीर्थं ततो व्रजेत्

Śrī Sūta dijo: Tras bañarse en el lugar sagrado llamado Jaṭā-tīrtha, destructor de todos los grandes pecados, el alma queda purificada y entonces debe dirigirse a Lakṣmī-tīrtha.

Verse 2

यंयं कामं समुद्दिश्य लक्ष्मीतीर्थे द्विजोत्तमाः । स्नानं समाचरेन्मर्त्यस्तंतं कामं समश्नुते

Oh mejores de los dos veces nacidos, cualquier deseo que un mortal tenga en mente y, con esa intención, se bañe en Lakṣmī-tīrtha, ese mismo deseo alcanza.

Verse 3

महादारिद्र्यशमनं महाधान्यसमृद्धिदम् । महादुःखप्रशमनं महासंपद्विवर्धनम्

Aplaca la gran pobreza, concede abundancia de grano y prosperidad, sosiega el gran dolor e incrementa la gran fortuna.

Verse 4

अत्र स्नात्वा धर्मपुत्रो महदैश्वर्यमाप्तवान् । इन्द्रप्रस्थे वसन्पूर्वं श्रीकृष्णेन प्रचोदितः

Aquí, tras bañarse, Dharmaputra alcanzó gran soberanía y prosperidad; antes, morando en Indraprastha, fue impulsado por Śrī Kṛṣṇa.

Verse 5

ऋषय ऊचुः । यथैश्वर्यं धर्मपुत्रो लक्ष्मीतीर्थे निमज्जनात् । आप्तवान्कृष्णवचनात्तन्नो ब्रूहि महामुने

Los sabios dijeron: ¿Cómo alcanzó Dharmaputra la soberanía al sumergirse en Lakṣmī-tīrtha, por la palabra de Kṛṣṇa? Dínoslo, oh gran muni.

Verse 6

श्रीसूत उवाच । इन्द्रप्रस्थे पुरा विप्रा धृतराष्ट्रेण चोदिताः । न्यवसन्पांडवाः पंच महाबलपराक्रमाः

Śrī Sūta dijo: Antaño, oh bráhmanes, los cinco Pāṇḍavas, de gran fuerza y valor, moraron en Indraprastha, compelidos por Dhṛtarāṣṭra.

Verse 7

इन्द्रप्रस्थं ययौ कृष्णः कदाचित्तान्निरीक्षितुम् । तमागतमेभिप्रेक्ष्य पांडवास्ते समुत्सुकाः

Kṛṣṇa fue una vez a Indraprastha para verlos. Al ver que había llegado, aquellos Pāṇḍavas se llenaron de gozosa expectación.

Verse 8

स्वगृहं प्रापयामासुर्मुदा परमया युताः । कञ्चित्कालमसौ कृष्णस्तत्रावात्सीत्पुरोत्तमे

Colmados de suprema alegría, lo condujeron a su propia morada. Y por algún tiempo, aquel Kṛṣṇa permaneció allí, en esa ciudad excelsa.

Verse 9

कदाचित्कृष्णमाहूय पूजयित्वा युधिष्ठिरः । पप्रच्छ पुंडरीकाक्षं वासुदेवं जगत्पतिम्

Una vez, Yudhiṣṭhira mandó llamar a Kṛṣṇa; tras rendirle culto, interrogó al Vāsudeva de ojos de loto, Señor del mundo.

Verse 10

युधिष्ठिर उवाच । कृष्णकृष्ण महाप्राज्ञ येन धर्मेण मानवाः । लभंते महदैश्वर्यं तन्नो ब्रूहि महामते । इत्युक्तो धर्मपुत्रेण कृष्णः प्राह युधिष्ठिरम्

Yudhiṣṭhira dijo: «¡Oh Kṛṣṇa, oh Kṛṣṇa, sapientísimo! ¿Por qué dharma alcanzan los hombres gran soberanía y prosperidad? Dínoslo, oh magnánimo». Así interpelado por el hijo de Dharma, Kṛṣṇa habló a Yudhiṣṭhira.

Verse 11

श्रीकृष्ण उवाच । धर्मपुत्र महाभाग गन्धमादनपर्वते

Śrī Kṛṣṇa dijo: «Oh hijo de Dharma, oh muy afortunado—en el monte Gandhamādana…».

Verse 12

लक्ष्मी तीर्थमिति ख्यातमस्त्यैश्वर्यैककारणम् । तत्र स्नानं कुरुष्व त्वमैश्वर्यं ते भविष्यति

Hay un vado sagrado, célebre como Lakṣmī-tīrtha, causa única de la prosperidad. Báñate allí; la fortuna y el esplendor serán tuyos.

Verse 13

तत्र स्नानेन वर्धंते धनधान्यसमृद्धयः । सर्वे सपत्ना नश्यंति क्षात्रमेषां विवर्द्धते

Al bañarse allí, crecen las riquezas y la abundancia de grano. Todos los rivales perecen, y su poder real y fuerza guerrera se acrecientan sin cesar.

Verse 14

तीर्थे सस्नुः पुरा देवा लक्ष्मीनामनि पुण्यदे । अलभन्त्सर्वमैश्वर्यं तेन पुण्येन धर्मज

Antaño los dioses se bañaron en ese lugar sagrado llamado Lakṣmī, oh dador de mérito; y por ese mismo puṇya, oh hijo de Dharma, alcanzaron toda prosperidad y señorío.

Verse 15

असुरांश्च महावीर्यान्समरे जघ्नुरंजसा । मही लक्ष्मीश्च धर्मश्च तत्तीर्थस्नायिनां नृणाम्

Y en la batalla dieron muerte sin esfuerzo a los asuras de gran valentía. Para los hombres que se bañan en ese vado sagrado, la tierra (reino), Lakṣmī (fortuna) y Dharma (recto orden) quedan firmemente establecidos.

Verse 16

भविष्यत्यचिरादेव संशयं मा कृथा इह । तपोभिः क्रतुभिर्दानैराशीर्वादैश्च पांडव

Sucederá muy pronto, en verdad; no albergues duda aquí. Por austeridades (tapas), sacrificios (kratu), dones (dāna) y bendiciones, oh Pāṇḍava…

Verse 17

ऐश्वर्यं प्राप्यते यद्वल्लक्ष्मीतीर्थनिमज्जनात् । सर्वपापानि नश्यंति विप्रा यांति लयं सदा

Así como se alcanza soberanía y prosperidad al sumergirse en Lakṣmī-tīrtha, así también perecen todos los pecados; y los brāhmaṇas alcanzan siempre la disolución final, el reposo más allá del lazo mundano.

Verse 18

व्याधयश्च विनश्यंति लक्ष्मीतीर्थनिषेवणात् । श्रेयः सुविपुलं लोके लभ्यते नात्र संशयः

También las enfermedades se destruyen por la devota frecuentación de Lakṣmī-tīrtha. En este mundo se obtiene un bienestar vasto y un bien auspicioso; de ello no hay duda.

Verse 19

स्नानमात्रेण वै लक्ष्म्यास्तीर्थेऽस्मि न्धर्मनंदन । रंभामप्सरसां श्रेष्ठां लब्धवानवधो नृपः

Oh Dharmanandana, con solo bañarse una vez en este Lakṣmī-tīrtha, el rey de Avadha obtuvo a Rambhā, la más excelsa entre las apsaras; tal es la manifiesta gloria de este vado sagrado.

Verse 21

तस्मात्त्वमपि राजेंद्र लक्ष्मीतीर्थे शुभप्रदे । स्नात्वा वृकोदरमुखैरनुजैरपि संवृतः

Por eso, oh rey, tú también debes bañarte en el auspicioso y dador de dones Lakṣmī-tīrtha, acompañado de tus hermanos menores, encabezados por Vṛkodara (Bhīma).

Verse 22

लप्स्यसे महतीं लक्ष्मीं जेष्यसे च रिपूनपि । संदेहो नात्र कर्तव्यः पैतृष्वसेय धर्मज

Obtendrás una gran Lakṣmī, es decir, vasta prosperidad, y también vencerás a tus enemigos. No debe haber duda en esto, oh Dharmarāja, pariente de tus primos paternos.

Verse 23

इत्युक्तो धर्मपुत्रोऽयं कृष्णेनाद्भुतदर्शनः । सानुजः प्रययौ शीघ्रं गन्धमादनपर्वतम्

Así, exhortado por Kṛṣṇa, este hijo de Dharma, de visión maravillosa, partió pronto con sus hermanos menores hacia el monte Gandhamādana.

Verse 24

लक्ष्मी तीर्थं ततो गत्वा महदैश्वर्यकारणम् । सस्नौ युधिष्ठिरस्तत्र सानुजो नियमान्वितः

Luego Yudhiṣṭhira fue al Lakṣmī-tīrtha, causa de gran soberanía y prosperidad; allí, junto con sus hermanos menores, se bañó observando las disciplinas sagradas.

Verse 25

लक्ष्मतीर्थस्य तोये स सर्वपातकनाशने । सानुजो मासमेकं तु सस्नौ नियमपूर्वकम्

En las aguas de Lakṣmī-tīrtha, que destruyen todo pecado, él, junto con sus hermanos menores, se bañó durante un mes entero, observando con rigor las disciplinas prescritas.

Verse 26

गोभूतिलहिरण्यादीन्ब्राह्मणेभ्यो ददौ बहून् । सानुजो धर्मपुत्रोऽसाविंद्रप्रस्थं ययौ ततः

Otorgó a los brāhmaṇas abundantes dádivas—vacas, tierras, sésamo, oro y más. Luego, aquel hijo de Dharma, con sus hermanos menores, partió hacia Indraprastha.

Verse 27

राजसूयक्रतुं कर्तुं तत एच्छद्युधिष्ठिरः । कृष्णं समाह्वयामास यियक्षुर्धर्मनंदनं

Después, Yudhiṣṭhira anheló celebrar el sacrificio Rājasūya; deseoso de ofrecer aquel rito sagrado, el Dharmanandana mandó llamar a Kṛṣṇa.

Verse 28

कृष्णो धर्मजदूतेन समाहूतः ससंभ्रमः । चतुर्भिरश्वैः संयुक्तं रथमा रुह्य वेगिनम्

Convocado por el mensajero de Dharmarāja, Kṛṣṇa, con presuroso fervor, subió a un carro veloz uncido a cuatro caballos.

Verse 29

सत्यभामासहचर इंद्रप्रस्थं समाययौ । तमागतं समालोक्य प्रमोदाद्धर्मनंदनः

Acompañado de Satyabhāmā, llegó a Indraprastha. Al verlo venir, el Dharmanandana (Yudhiṣṭhira) se colmó de alegría.

Verse 30

न्यवेदयत्स कृष्णाय राजसूयोद्यमं तदा । अन्वमन्यत कृष्णोपि तथैव क्रियतामिति

Entonces le comunicó a Kṛṣṇa el propósito de emprender el sacrificio del Rājasūya. Kṛṣṇa también lo aprobó, diciendo: «Así sea; hágase de ese mismo modo».

Verse 31

वाक्यं च युक्तिसंयुक्तं धर्मपुत्रमभाषत । पैतृष्वस्रेय धर्मात्मञ्च्छृणु पथ्यं वचो मम

Y habló a Dharmaputra palabras unidas a buen razonamiento: «Oh hijo de la hermana de mi padre, oh de alma justa, escucha mi consejo saludable».

Verse 32

दुष्करो राजसूयोऽयं सर्वैरपि महीश्वरैः । अनेकशतपादातरथकुंजरवाजिमान्

«Este Rājasūya es difícil de realizar incluso para todos los reyes de la tierra; requiere grandes fuerzas: cientos de infantes, carros, elefantes y caballos».

Verse 33

महीपतिरिमं यज्ञं कर्तुमर्हति नेतरः । दिशो दश विजेतव्या प्रथमं वलिना त्वया

«Sólo un soberano señor de la tierra es digno de realizar este sacrificio, nadie más. Por eso, primero debes, con tu fuerza, conquistar las diez direcciones».

Verse 34

पराजितेभ्यः शत्रुभ्यो गृहीत्वा करमुत्तमम् । तेन कांचनजातेन कर्तव्योऽयं क्रतूत्तमः

«Tras derrotar a los reyes enemigos, toma de ellos el mejor tributo; y con ese oro así obtenido ha de celebrarse este supremo rito sacrificial».

Verse 35

रोचये युक्तिविदहं न हि त्वां भीषयामि भोः । अतः क्रतुसमारंभात्पूर्वं दिग्विजयं कुरु

Yo, conocedor del recto medio, hablo para persuadirte; no pretendo atemorizarte, oh rey. Por ello, antes de iniciar el sacrificio, emprende la conquista de las direcciones.

Verse 36

ततो धर्मात्मजः श्रुत्वा कृष्णस्य वचनं हितम् । प्रशंसन्देवकीपुत्रमाजुहाव निजानुजान्

Entonces Dharmātmaja (Yudhiṣṭhira), al oír las benéficas palabras de Kṛṣṇa, alabó al hijo de Devakī y mandó llamar a sus hermanos menores.

Verse 37

आहूय चतुरो भ्रातॄन्धर्मजः प्राह हर्षयन् । अयि भीम महाबाहो बहुवीर्य धनंजय

Habiendo convocado a sus cuatro hermanos, Dharmaja (Yudhiṣṭhira) les habló, alegrándolos: «¡Oh Bhīma, de brazos poderosos! ¡Oh Dhanañjaya (Arjuna), de gran valor!»

Verse 38

यमौ च सुकुमागंगौ शत्रुसंहारदीक्षितौ । चिकीर्षामि महायज्ञं राजसूयमनुत्तमम्

«Y también vosotros, los gemelos: de miembros delicados, pero consagrados a la destrucción de los enemigos; deseo realizar el gran yajña, el insuperable Rājasūya.»

Verse 39

स च सर्वान्रणे जित्वा कर्तव्यः पृथिवीपतीन् । अतो विजेतुं भूपालांश्चत्वरोऽपि ससैनिकाः

«Y esto debe lograrse venciendo en batalla a todos los reyes de la tierra. Por tanto, vosotros cuatro—cada uno con su ejército—partid a someter a los soberanos.»

Verse 40

दिशश्चतस्रो गच्छंतु भवंतो वीर्यवत्तराः । युष्माभिराहतैर्द्रव्यैः करिष्यामि महाक्रतुम्

«Id a las cuatro direcciones, héroes de valor insuperable. Con las riquezas que traigáis, celebraré el gran mahākratu, el sacrificio imperial.»

Verse 41

इत्युक्ताः सादरं सर्वे वृकोदरमुखास्तदा । प्रसन्नवदना भूत्वा धर्मपुत्रानुजाः पुरात्

Así, hablándoseles con respeto, todos ellos—encabezados por Vṛkodara (Bhīma)—se alegraron de semblante y partieron de la ciudad, los hermanos menores de Dharmaputra.

Verse 42

राज्ञां जयाय सर्वासु निर्ययुर्दिक्षु पांडवाः । ते सर्वे नृपतीञ्जित्वा चतुर्दिक्षु स्थितान्बहून्

Para someter a los reyes, los Pāṇḍavas marcharon en todas las direcciones. Vencieron a muchos soberanos establecidos en los cuatro confines.

Verse 43

स्ववशे स्थापयित्वा तान्नृपतीन्पांडुनंदनाः । तैर्दत्तं बहुधा द्रव्यमसंख्यातमनुत्तमम्

Habiendo puesto a aquellos reyes bajo su dominio, los hijos de Pāṇḍu recibieron de ellos tributos abundantes: riquezas innumerables y excelentes.

Verse 44

आदाय स्वपुरं तूर्णमाययुः कृष्णसंश्रयाः । भीमः समाययौ तत्र महाबलपराक्रमः

Cargando las riquezas reunidas, regresaron presto a su propia ciudad, amparados en Kṛṣṇa. Allí llegó también Bhīma, grande en fuerza y heroico en arrojo.

Verse 45

शतभारसुवर्णानि समादाय पुरोत्तमम् । सहस्रं भारमादाय सुवर्णानां ततोऽर्जुनः

Tomando cien bhāras de oro, llegó a la ciudad excelsa. Luego también arribó Arjuna, llevando mil bhāras de oro.

Verse 46

शक्रप्रस्थं समायातो महाबलपराक्रमः । शतभारं सुवर्णानां प्रगृह्य नकुलस्तथा

Llegó a Śakraprastha, grande en fuerza y valentía. Asimismo Nakula llegó, llevando cien bhāras de oro.

Verse 47

समागतो महातेजाः शक्रप्रस्थं पुरोत्तमम् । दत्तान्विभीषणेनाथ स्वर्णतालांश्चतुर्दश

El resplandeciente llegó a Śakraprastha, la ciudad excelente, trayendo catorce palmeras de oro—estandartes dorados—que le había dado Vibhīṣaṇa.

Verse 48

दाक्षिणात्यमहीपानां गृहीत्वा धनसंचयम् । सहदेवोपि सहसा समा यातो निजां पुरीम्

Habiendo tomado el tesoro acumulado de los reyes del sur, Sahadeva también regresó con presteza a su propia ciudad.

Verse 49

लक्षकोटिसहस्राणि लक्षकोटिशतान्यपि । सुवर्णानि ददौ कृष्णो धर्मपुत्राय यादवः

Kṛṣṇa, el Yādava, dio a Dharmaputra oro en medida inmensa: miles de lakṣa-koṭis, e incluso cientos de lakṣa-koṭis.

Verse 50

स्वानुजैराहृतैरेवमसं ख्यातैर्महाधनैः । कृष्णदत्तैरसंख्यातैर्धनैरपि युधिष्ठिरः

Así también Yudhiṣṭhira poseía una inmensurable gran riqueza: traída por sus hermanos menores, y además incontables tesoros otorgados por Kṛṣṇa.

Verse 51

कृष्णाश्रयोऽयजद्विप्रा राजसूयेन पांडवः । तस्मिन्यागे ददौ द्रव्यं ब्राह्मणेभ्यो यथेष्टतः

Oh brāhmaṇas, el Pāṇḍava—acogiéndose a Kṛṣṇa—celebró el sacrificio Rājasūya; y en ese rito dio riquezas a los brāhmaṇas según su deseo.

Verse 52

अन्नानि प्रददौ तत्र ब्राह्मणेभ्यो युधिष्ठिरः । वस्त्राणि गाश्च भूमिं च भूषणानि ददौ तथा

Allí Yudhiṣṭhira dio alimento a los brāhmaṇas; también dio vestiduras, vacas, tierras y asimismo ornamentos.

Verse 53

अर्थिनः परितुष्यंति यावता कांचनादिना । ततोपि द्विगुणं तेभ्यो दापयामास धर्मजः

Cuanto pudieran quedar satisfechos los suplicantes con oro y cosas semejantes, el hijo de Dharma hizo que se les diera el doble de ello.

Verse 54

इयंति दत्तान्यर्थिभ्यो धनानि विविधान्यपि । इतीयत्तां परिच्छेत्तुं न शक्ता ब्रह्मकोटयः

Tan numerosos y tan variados fueron los tesoros dados a los suplicantes, que ni crores de Brahmās podrían determinar por completo su extensión.

Verse 55

अर्थिभिर्दीयमानानि दृष्ट्वा तत्र धनानि वै । सर्वस्वमप्यहो राज्ञा दत्तमित्यब्रवीज्जनः

Al ver allí las riquezas repartidas a los suplicantes, la gente exclamó: «¡En verdad el rey ha dado incluso todo cuanto posee!»

Verse 57

स्वल्पं हि दत्तमर्थिभ्य इत्यवोचञ्जनास्तदा । इष्ट्वैवं राजसूयेन धर्मपुत्रः सहानुजः

Entonces algunos dijeron también: «A los suplicantes se les ha dado sólo un poco». Habiendo así celebrado el Rājasūya, el hijo de Dharma, Yudhiṣṭhira, junto con sus hermanos menores,

Verse 58

बहुवित्तसमृद्धः सन्रेमे तत्र पुरोत्तमे । लक्ष्मीतीर्थस्य माहात्म्याद्धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः

Colmado de abundantes riquezas, el hijo de Dharma, Yudhiṣṭhira, se regocijó allí, en aquella ciudad excelsa, por la grandeza de Lakṣmītīrtha.

Verse 59

लेभे सर्वमिदं विप्रा अहो तीर्थस्य वैभवम् । इदं तीर्थं महापुण्यं महा दारिद्यनाशनम्

«Él obtuvo todo esto, oh brāhmaṇas: ¡maravillaos del esplendor del tīrtha! Este tīrtha es de grandísimo mérito y un poderoso destructor de la pobreza.»

Verse 60

धनधान्यप्रदं पुंसां महापातकनाशनम् । महानरकसंहर्तृ महादुःखनिवर्तकम्

Concede a los hombres riqueza y grano; destruye los grandes pecados; aniquila los grandes infiernos y aparta el inmenso dolor.

Verse 61

मोक्षदं स्वर्गदं नित्यं महाऋण विमोचनम् । सुकलत्रप्रदं पुंसां सुपुत्रप्रदमेव च

Otorga la liberación y el cielo eternamente; libera de las grandes deudas. A los hombres concede una esposa virtuosa, y en verdad también concede hijos dignos.

Verse 62

एतत्तीर्थसमं तीर्थं न भूतं न भविष्यति । एतद्वः कथितं विप्रा लक्ष्मीतीर्थस्य वैभवम्

No ha existido, ni existirá jamás, un tīrtha igual a este. Así, oh brāhmaṇas, se os ha declarado la grandeza de Lakṣmītīrtha.

Verse 63

दुःस्वप्ननाशनं पुण्यं सर्वाभीष्टप्रसाधकम् । यः पठेदिममध्यायं शृणुते वा सभक्तिकम्

Este relato es meritorio, destruye los malos sueños y cumple todos los anhelos. Quien recite este capítulo, o lo escuche con devoción—

Verse 64

धनधान्यसमृद्धः स्यात्स नरो नास्ति संशयः । भुक्त्वेह सकलान्भोगान्देहांते मुक्तिमाप्नुयात्

Ese hombre prosperará en riquezas y granos, sin duda alguna. Habiendo gozado aquí de todos los placeres, al fin del cuerpo alcanza la liberación.