Adhyaya 85

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र नर्मदायाः पुरातनम् । ब्रह्महत्याहरं तीर्थं वाराणस्या समं हि तत्

Dijo Śrī Mārkaṇḍeya: Entonces, oh rey, debe uno ir al antiguo vado sagrado del Narmadā, un tīrtha que destruye el pecado de matar a un brāhmaṇa, y que en verdad es igual a Vārāṇasī.

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । आश्चर्यं कथ्यतां ब्रह्मन्यद्वृत्तं नर्मदातटे । वाराणस्या समं कस्मादेतत्कथय मे प्रभो

Dijo Yudhiṣṭhira: Oh brahmán, cuéntese este prodigio: ¿qué ocurrió en la ribera del Narmadā? ¿Por qué es esto igual a Vārāṇasī? Dímelo, oh señor.

Verse 3

निमग्नो दुःखसंसारे हृतराज्यो द्विजोत्तम । युष्मद्वाणीजलस्नातो निर्दुःखः सह बान्धवैः

Oh el mejor de los brahmanes, un hombre sumergido en el doloroso ciclo del mundo, despojado de su reino—al bañarse en las aguas de vuestra palabra sagrada—quedó libre de aflicción, junto con sus parientes.

Verse 4

श्रीमार्कण्डेय उवाच । साधु साधु महाबाहो सोमवंशविभूषण । पृष्टोऽस्मि दुर्लभं तीर्थं गुह्याद्गुह्यतरं परम्

Dijo Śrī Mārkaṇḍeya: ¡Bien dicho, bien dicho, oh de brazos poderosos, ornamento de la estirpe lunar! Me has preguntado por un tīrtha raro: supremo y más secreto que lo que se llama secreto.

Verse 5

आदौ पितामहस्तावत्समस्तजगतः प्रभुः । मनसा तस्य संजाता दशैव ऋषिपुंगवाः

Al principio, el Pitāmaha, señor de todo el universo, engendró únicamente con su mente a diez excelsos rishis.

Verse 6

मरीचिमत्र्यङ्गिरसौ पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम् । प्रचेतसं वसिष्ठं च भृगुं नारदमेव च

Marīci, Atri y Aṅgiras; Pulastya, Pulaha, Kratu; Pracetas (Dakṣa); Vasiṣṭha, Bhṛgu y también Nārada: tales son los venerables progenitores y sabios enumerados.

Verse 7

जज्ञे प्राचेतसं दक्षं महातेजाः प्रजापतिः । दक्षस्यापि तथा जाताः पञ्चाशद्दुहिताः किल

De Pracetas nació Dakṣa, el Prajāpati de gran esplendor y poder. Y se dice que Dakṣa tuvo también cincuenta hijas.

Verse 8

ददौ स दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश । तथैव स महाभागः सप्तविंशतिमिन्दवे

Él dio diez a Dharma y trece a Kaśyapa. Asimismo, aquel muy afortunado entregó veintisiete a la Luna, Soma.

Verse 9

रोहिणी नाम या तासामभीष्टा साभवद्विधोः । शेषासु करुणां कृत्वा शप्तो दक्षेण चन्द्रमाः

Entre todas, la llamada Rohiṇī llegó a ser la amada predilecta de la Luna. Compadeciéndose de las demás, a quienes él descuidaba, Dakṣa maldijo a la Luna.

Verse 10

क्षयरोग्यभवच्चन्द्रो दक्षस्यायं प्रजापतेः । स च शापप्रभावेण निस्तेजाः शर्वरीपतिः

Por la maldición de Dakṣa, la Luna—descendiente de aquel Prajāpati—quedó afligida por una enfermedad consumidora. Por el poder del anatema, el señor de la noche perdió su resplandor.

Verse 11

गतः पितामहं सोमो वेपमानोऽमृतांशुमान् । पद्मयोने नमस्तुभ्यं वेदगर्भ नमोऽस्तु ते । शरणं त्वां प्रसन्नोऽस्मि पाहि मां कमलासन

Temblando, Soma, de rayos como néctar, acudió al Abuelo, Brahmā. «Oh Nacido del Loto, reverencia a ti; oh Matriz de los Vedas, reverencia a ti. En ti me refugio; sé propicio y protégeme, oh Sentado en el Loto».

Verse 12

ब्रह्मोवाच । निस्तेजाः शर्वरीनाथ कलाहीनश्च दृश्यसे । उद्विग्नमानसस्तात संजातः केन हेतुना

Brahmā dijo: «Oh señor de la noche, te veo sin resplandor y privado de tus fases. Hijo querido, tu mente está turbada: ¿por qué causa ha sucedido esto?»

Verse 13

सोम उवाच । दक्षशापेन मे ब्रह्मन्निस्तेजस्त्वं जगत्पते । निर्हारश्चास्य शापस्य कथ्यतां मे पितामह

Soma dijo: «Oh Brahman, oh Señor del mundo, por la maldición de Dakṣa he quedado sin resplandor. Dime, oh Abuelo, el medio de liberarme de esta maldición».

Verse 14

ब्रह्मोवाच । सर्वत्र सुलभा रेवा त्रिषु स्थानेषु दुर्लभा । ओङ्कारेऽथ भृगुक्षेत्रे तथा चैवौर्वसंगमे

Dijo Brahmā: «La Revā se halla con facilidad en todas partes, pero es rara en tres lugares: en Oṅkāra, en el sagrado campo de Bhṛgu y también en la confluencia con Ūrvā».

Verse 15

तत्र गच्छ क्षपानाथ यत्र रेवान्तरं तटम् । त्वरितोऽसौ गतस्तत्र यत्र रेवौर्विसंगमः

«Ve allí, oh señor de la noche, a la ribera donde está el Revāntara, el tramo interior de la Revā». Y él fue presto a aquel lugar, donde se unen la Revā y la Ūrvā.

Verse 16

काष्ठावस्थः स्थितः सोमो दध्यौ त्रिपुरवैरिणम् । यावद्वर्षशतं पूर्णं तावत्तुष्टो महेश्वरः

Soma, inmóvil como un leño, meditó en el Enemigo de Tripura (Śiva). Cuando se cumplió un pleno centenar de años, Maheśvara quedó complacido.

Verse 17

प्रत्यक्षः सोमराजस्य वृषासन उमापतिः । साष्टाङ्गं प्रणिपत्योच्चैर्जय शम्भो नमोऽस्तु ते

Ante el rey Soma apareció directamente Umāpati, sentado sobre el toro. Soma se postró con los ocho miembros y clamó en voz alta: «¡Victoria a ti, oh Śambhu! ¡Reverencia a ti!»

Verse 18

जय शङ्कर पापहराय नमो जय ईश्वर ते जगदीश नमः । जय वासुकिभूषणधार नमो जय शूलकपालधराय नमः

¡Victoria y homenaje a Śaṅkara, el que borra los pecados! ¡Victoria a ti, oh Īśvara, Señor del mundo! ¡Victoria y homenaje al adornado con Vāsuki! ¡Victoria y homenaje al Portador del tridente y la calavera!

Verse 19

जय अन्धकदेहविनाश नमो जय दानववृन्दवधाय नमः । जय निष्कलरूप सकलाय नमो जय काल कामदहाय नमः

¡Victoria y homenaje al Destructor del cuerpo de Andhaka! ¡Victoria y homenaje al Matador de las huestes de asuras! ¡Victoria y homenaje al Sin-forma que se manifiesta como todo! ¡Victoria y homenaje al Tiempo mismo, el que quema a Kāma!

Verse 20

जय मेचककण्ठधराय नमो जय सूक्ष्मनिरञ्जनशब्द नमः । जय आदिरनादिरनन्त नमो जय शङ्कर किंकरमीश भज

¡Victoria y homenaje al que porta la garganta de tono oscuro! ¡Victoria y homenaje al Señor sutil e inmaculado, conocido por el sonido sagrado! ¡Victoria y homenaje al Primero, y sin embargo sin comienzo y sin fin! ¡Victoria, oh Śaṅkara, oh Señor: acógeme como tu servidor; te adoro!

Verse 21

एवं स्तुतो महादेवः सोमराजेन पाण्डव । तुष्टस्तस्य नृपश्रेष्ठ शिवया शङ्करोऽब्रवीत्

Así alabado por el rey Soma, oh Pāṇḍava, Mahādeva quedó complacido. Entonces Śaṅkara—junto con Śivā (Umā)—habló a aquel excelso rey.

Verse 22

ईश्वर उवाच । वरं प्रार्थय मे भद्र यत्ते मनसि वर्तते । साधु साधु महासत्त्व तुष्टोऽहं तपसा तव

Īśvara dijo: «Auspicioso, pide de mí el don que mora en tu corazón. Bien, bien, oh magnánimo: tu austeridad me ha complacido».

Verse 23

सोम उवाच । दक्षशापेन दग्धोऽहं क्षीणसत्त्वो महेश्वर । शापस्योपशमं देव कुरु शर्म मम प्रभो

Soma dijo: «Oh Maheśvara, estoy abrasado por la maldición de Dakṣa y mi vigor se ha consumido. Oh Deva, apacigua la maldición y concédeme bienestar, oh Señor».

Verse 24

ईश्वर उवाच । तव भक्तिगृहीतोऽहमुमया सह तोषितः । निष्पापः सोमनाथस्त्वं संजातस्तीर्थसेवनात्

Dijo Īśvara: «Tu devoción me ha conquistado, y junto con Umā quedo complacido. Por servir al tīrtha te has vuelto sin pecado; en verdad, has llegado a ser “Somanātha”.»

Verse 25

इत्यूचे देवदेवेशः क्षणं ध्यात्वेन्दुना ततः । स्थापितं परमं लिङ्गं कामदं प्राणिनां भुवि । सर्वदुःखहरं तत्तु ब्रह्महत्याविनाशनम्

Así habló el Señor de los dioses; luego, tras meditar un instante, hizo que (por medio de Indu/Soma) se estableciera en la tierra un liṅga supremo: cumplidor de deseos para los seres, que quita toda aflicción y destruye incluso el pecado de brahma-hatyā.

Verse 26

युधिष्ठिर उवाच । सोमनाथप्रभावं मे संक्षेपात्कथय प्रभो । दुःखार्णवनिमग्नानां त्राता प्राप्तो द्विजोत्तम

Yudhiṣṭhira dijo: «Oh Señor, cuéntame brevemente la grandeza de Somanātha. Oh el mejor de los dos veces nacidos, has venido como salvador de quienes se hunden en el océano del dolor.»

Verse 27

श्रीमार्कण्डेय उवाच । शृणु तीर्थप्रभावं ते संक्षेपात्कथयाम्यहम् । यद्वृत्तमुत्तरे कूले रेवाया उरिसंगमे

Śrī Mārkaṇḍeya dijo: «Escucha. Te contaré brevemente la grandeza de este tīrtha: lo sucedido en la ribera septentrional de la Revā (Narmadā), en la confluencia llamada Urisaṅgama.»

Verse 28

शम्बरो नाम राजाभूत्तस्य पुत्रस्त्रिलोचनः । त्रिलोचनसुतः कण्वः स पापर्द्धिपरोऽभवत्

Hubo un rey llamado Śambara. Su hijo fue Trilocana; y el hijo de Trilocana fue Kaṇva, quien se volvió inclinado al aumento y provecho pecaminosos.

Verse 29

वने नित्यं भ्रमन्सोऽथ मृगयूथं ददर्श ह । मृगयूथं हतं तत्तु त्रिलोचनसुतेन च

Entonces, vagando cada día por el bosque, vio una manada de ciervos. Y aquella manada, en verdad, había sido abatida por el hijo de Trilocana (Kaṇva).

Verse 30

मृगरूपी द्विजो मध्ये चरते निर्जने वने । स हतस्तेन सङ्गेन कण्वेन मुनिसत्तम

En aquel bosque solitario, un dos veces nacido, tomando la forma de un ciervo, se movía entre ellos. Por esa compañía, Kaṇva lo mató, ¡oh el mejor de los sabios!

Verse 31

ब्रह्महत्यान्वितः कण्वो निस्तेजा व्यचरन्महीम् । व्यचरंश्चैव सम्प्राप्तो नर्मदामुरिसंगमे

Afligido por el pecado de matar a un brāhmaṇa, Kaṇva, despojado de su fulgor, vagó por la tierra; y en su errancia llegó al Narmadā, en Urisaṅgama.

Verse 32

किंशुकाशोकबहले जम्बीरपनसाकुले । कदम्बपाटलाकीर्णे बिल्वनारङ्गशोभिते

Era un bosque espeso de kiṃśuka y aśoka, colmado de cidros y de árboles de yaca; sembrado de kadamba y pāṭalā, y embellecido por bilva y naranjos.

Verse 33

चिञ्चिणीचम्पकोपेते ह्यगस्तितरुछादिते । प्रभूतभूतसंयुक्तं वनं सर्वत्र शोभितम्

Abundante en tamarindos y campakas, y sombreado por árboles agasti, aquel bosque—colmado de innumerables seres—era hermoso por doquier.

Verse 34

चित्रकैर्मृगमार्जारैर्हिंस्रैः शम्बरशूकरैः । शशैर्गवयसंयुक्तैः शिखण्डिखरमण्डितम्

Estaba poblado de bestias moteadas y gatos monteses, de feroces ciervos śambara y jabalíes; acompañado de liebres y gayales, y adornado con pavos reales y asnos.

Verse 35

प्रविष्टस्तु वने कण्वस्तृषार्तः श्रमपीडितः । स्नातो रेवाजले पुण्ये सङ्गमे पापनाशने

Al internarse en aquel bosque, Kaṇva, atormentado por la sed y abatido por el cansancio, se bañó en las aguas sagradas de la Revā, en la confluencia que destruye los pecados.

Verse 36

अर्चितः परया भक्त्या सोमनाथो युधिष्ठिर । पपौ सुविमलं तोयं सर्वपापक्षयंकरम्

Oh Yudhiṣṭhira, tras adorar a Somanātha con devoción suprema, bebió agua limpísima, agua que consume la ruina de todos los pecados.

Verse 37

फलानि च विचित्राणि चखाद सह किंकरैः । सुप्तः पादपच्छायायां श्रान्तो मृगवधेन च

Comió frutos variados junto con sus servidores; y, fatigado por la caza de ciervos, se durmió a la sombra de un árbol.

Verse 38

तावत्तीर्थवरं विप्रः स्नानार्थं सङ्गमं गतः । मार्गगो ब्राह्मणो हर्षोद्युक्तस्तद्गतमानसः

En ese mismo momento, un brāhmaṇa fue al excelente tīrtha, a la confluencia sagrada, para bañarse. Avanzando por el camino, el brāhmaṇa iba colmado de gozo, con la mente fija en aquel lugar santo.

Verse 39

अबला तमुवाचेदं तिष्ठ तिष्ठ द्विजोत्तम । त्रस्तो निरीक्षते यावद्दिशः सर्वा नरेश्वर

La mujer desvalida le dijo: «¡Detente, detente, oh el mejor de los brāhmaṇas!» Y, aterrada, miraba en todas direcciones, oh rey.

Verse 40

तावद्वृक्षसमारूढां स्त्रियं रक्ताम्बरावृताम् । रक्तमाल्यां तदा बालां रक्तचन्दनचर्चिताम् । रक्ताभरणशोभाढ्यां पाशहस्तां ददर्श ह

Entonces vio a una mujer subida a un árbol, cubierta con vestiduras rojas; una joven doncella con guirnalda roja, ungida con sándalo rojo; resplandeciente de ornamentos rojos y con un lazo en la mano.

Verse 41

स्त्र्युवाच । संदेशं श्रूयतां विप्र यदि गच्छसि सङ्गमे । मद्भर्ता तिष्ठते तत्र शीघ्रमेव विसर्जय

La mujer dijo: «Oh brāhmaṇa, escucha mi mensaje. Si vas al sagrado saṅgama, allí está mi esposo: entrégaselo de inmediato».

Verse 42

एकाकिनी च ते भार्या तिष्ठते वनमध्यगा । इत्याकर्ण्य गतो विप्रः सङ्गमं सुरदुर्लभे

«Y tu esposa está sola, permaneciendo en medio del bosque». Al oír esto, el brāhmaṇa fue al saṅgama, difícil de alcanzar incluso para los dioses.

Verse 43

वृक्षच्छायान्वितः कण्वो ब्राह्मणेनावलोकितः । उवाच तं प्रति तदा वचनं ब्राह्मणोत्तमः

Kaṇva, sentado a la sombra de un árbol, fue visto por el brāhmaṇa; y entonces aquel mejor de los brāhmaṇas le dirigió sus palabras.

Verse 44

ब्राह्मण उवाच । वनान्तरे मया दृष्टा बाला कमललोचना । रक्ताम्बरधरा तन्वी रक्तचन्दनचर्चिता

Dijo el brāhmaṇa: «En lo hondo del bosque vi a una joven doncella de ojos como loto—esbelta, vestida de rojo y ungida con sándalo rojo».

Verse 45

रक्तमाल्या सुशोभाढ्या पाशहस्ता मृगेक्षणा । वृक्षारूढावदद्वाक्यं मद्भर्ता प्रेष्यतामिति

Adornada con una guirnalda roja y colmada de hermosura, con un lazo (pāśa) en la mano y ojos de gacela, sentada en un árbol dijo: «Haced llegar este mensaje a mi esposo».

Verse 46

कण्व उवाच । कस्मिन्स्थाने तु विप्रेन्द्र विद्यते मृगलोचना । कस्य सा केन कार्येण सर्वमेतद्वदाशु मे

Kaṇva dijo: «Oh el mejor de los brāhmanes, ¿en qué lugar se halla esa doncella de ojos de gacela? ¿De quién es, y con qué propósito está aquí? Dímelo todo al instante».

Verse 47

ब्राह्मण उवाच । सङ्गमादर्धक्रोशे सा उद्यानान्ते हि विद्यते । वचनाद्ब्रह्मणस्यैषा न ज्ञाता पार्थिवेन तु

Dijo el brāhmaṇa: «A medio krośa de la confluencia, se halla en el extremo de un jardín. Por mandato de Brahmā, el rey no la conoce».

Verse 48

तदा स कण्वभूपालः स्वकं दूतं समादिशत् कण्व उवाच । गच्छ त्वं पृच्छतां तां क्वागता क्वच गमिष्यसि । प्रेषितस्त्वरितो दूतो गतो नारीसमीपतः

Entonces el rey Kaṇva ordenó a su propio mensajero: «Ve y pregúntale: “¿De dónde has venido y adónde irás?”». Enviado, el mensajero se apresuró y se acercó a la mujer.

Verse 49

वृक्षस्थां ददृशो बालामुवाच नृपसत्तम । मन्नाथः पृच्छति त्वां तु कासि त्वं क्व गमिष्यसि

Al ver a la joven doncella sentada en un árbol, el mensajero habló: «Oh el mejor de los reyes, mi señor te pregunta: “¿Quién eres y adónde vas?”»

Verse 50

कन्योवाच । गुरुरात्मवतां शास्ता राजा शास्ता दुरात्मनाम् । इह प्रच्छन्न पापानां शास्ता वैवस्वतो यमः

La doncella dijo: «Para los dueños de sí, el maestro es el disciplinador; para los malvados, el rey es el disciplinador. Pero aquí, para los pecados ocultos, el verdadero castigador es Yama, hijo de Vivasvān.»

Verse 51

ब्रह्महत्या च संजाता मृगरूपधरद्विजात् । मया युक्तोऽपि ते राजा मुक्तस्तीर्थप्रभावतः

«El pecado de matar a un brāhmaṇa surgió de un dos veces nacido que había tomado forma de ciervo. Sin embargo, vuestro rey —aunque ligado a mí— ha sido liberado por el poder de este tīrtha.»

Verse 52

अर्धक्रोशान्तरान्मध्ये ब्रह्महत्या न संविशेत् । सोमनाथप्रभावोऽयं वाराणस्याः समः स्मृतः

«Dentro del espacio de medio krośa, el pecado de matar a un brāhmaṇa no puede entrar. Éste es el poder de Somanātha, recordado como igual al de Vārāṇasī.»

Verse 53

गच्छ त्वं प्रेष्यतां राजा शीघ्रमत्र न संशयः । गतो भृत्यस्ततः शीघ्रं वेपमानः सुविह्वलः

«Ve; que el rey sea llamado aquí sin demora, no hay duda.» Entonces el sirviente se fue aprisa, temblando y muy turbado.

Verse 54

समस्तं कथयामास यद्वृत्तं हि पुरातनम् । तस्य वाक्यादसौ राजा पतितो धरणीतले

Relató por completo el antiguo suceso tal como aconteció. Al oír sus palabras, aquel rey cayó postrado en tierra.

Verse 55

भृत्य उवाच । कस्मात्त्वं शोचसे नाथ पूर्वोपात्तं शुभाशुभम् । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य राजा वचनमब्रवीत्

El sirviente dijo: «¿Por qué te afliges, señor, por el bien y el mal adquiridos en el pasado?» Al oírlo, el rey respondió.

Verse 56

प्राणत्यागं करिष्यामि सोमनाथसमीपतः । शीघ्रमानीयतां वह्निरिन्धनानि बहूनि च

«Entregaré mi vida cerca de Somanātha. Traed pronto el fuego y también abundante leña.»

Verse 57

आनीतं तत्क्षणात्सर्वं भृत्यैस्तद्वशवर्तिभिः । स्नानं कृत्वा शुभे तोये सङ्गमे पापनाशने

Todo fue traído al instante por los sirvientes obedientes a su mandato. Luego, tras bañarse en las aguas auspiciosas de la confluencia, destructora de pecados, prosiguió.

Verse 58

अर्चितः परया भक्त्या सोमनाथो महीभृता । त्रिःप्रदक्षिणतः कृत्वा ज्वलन्तं जातवेदसम्

El rey adoró a Somanātha con suprema devoción. Luego, tras circunvalar tres veces el fuego llameante en señal de reverencia, continuó su voto.

Verse 59

प्रविष्टः कण्वराजासौ हृदि ध्यात्वा जनार्दनम् । पीताम्बरधरं देवं जटामुकुटधारिणम्

El rey Kaṇva entró en el fuego, meditando en su corazón a Janārdana: el Señor divino vestido de amarillo, con una corona de cabellos enmarañados.

Verse 60

श्रिया युक्तं सुपर्णस्थं शङ्खचक्रगदाधरम् । सुरारिसूदनं दध्यौ सुगतिर्मे भवत्विति

Meditó en el que destruye a los enemigos de los dioses: Viṣṇu unido a Śrī, sentado sobre Garuḍa, portador de la caracola, el disco y la maza, pensando: «Que yo alcance el buen camino».

Verse 61

पपात पुष्पवृष्टिस्तु साधु साधु नृपात्मज । आश्चर्यमतुलं दृष्ट्वा निरीक्ष्य च परस्परम्

Cayó una lluvia de flores y se alzaron clamores de «¡Bien, bien hecho!», oh príncipe. Al ver aquel prodigio incomparable, se miraron unos a otros con asombro.

Verse 62

मृतं तैः पावके भृत्यैर्हृदि ध्यात्वा गदाधरम् । विमानस्थास्ततः सर्वे संजाताः पाण्डुनन्दन

Cuando él murió en aquel fuego —y los servidores, meditando en su corazón a Gadādhara—, todos ellos después se hallaron sentados en celestiales vimānas, oh hijo de Pāṇḍu.

Verse 63

निष्पापास्ते दिवं याताः सोमनाथप्रभावतः । ब्राह्मणे सङ्गमे तत्र ध्यायमाने वृषध्वजम्

Libres de pecado, fueron al cielo por el poder de Somanātha. Allí, en aquella confluencia, mientras un brāhmaṇa meditaba en Vṛṣadhvaja (Śiva).

Verse 64

श्रीमार्कण्डेय उवाच । सोमनाथप्रभावोऽयं शृणुष्वैकमना विधिम् । अष्टम्यां वा चतुर्दश्यां सर्वकालं रवेर्दिने

Dijo Śrī Mārkaṇḍeya: «Éste es el poder de Somanātha. Escucha, con la mente unificada, el rito: en la octava tithi o en la decimocuarta, a cualquier hora, en domingo…»

Verse 65

विशेषाच्छुक्लपक्षे चेत्सूर्यवारेण सप्तमी । उपोष्य यो नरो भक्त्या रात्रौ कुर्वीत जागरम्

«Y en especial, si en la quincena luminosa (śukla-pakṣa) la séptima tithi coincide con domingo: el hombre que ayuna con devoción y vela durante la noche…»

Verse 66

पञ्चामृतेन गव्येन स्नापयेत्परमेश्वरम् । श्रीखण्डेन ततो गुण्ठ्य पुष्पधूपादिकं ददेत्

Se debe bañar a Parameśvara con el pañcāmṛta nacido de la vaca. Luego, ungirlo con pasta de sándalo y ofrecer flores, incienso y los demás elementos habituales del culto.

Verse 67

घृतेन बोधयेद्दीपं नृत्यं गीतं च कारयेत् । सोमवारे तथाष्टम्यां प्रभाते पूजयेद्द्विजान्

Se debe encender la lámpara con ghee y disponer danza y canto. En lunes, y asimismo en la octava tithi, se ha de honrar por la mañana a los dos veces nacidos (dvija).

Verse 68

जितक्रोधानात्मवतः परनिन्दाविवर्जितान् । सर्वाङ्गरुचिराञ्छस्तान् स्वदारपरिपालकान्

Han de ser quienes han vencido la ira, son dueños de sí y se abstienen de difamar a otros: de buena conducta, de porte grato, y protectores de sus propias esposas legítimas.

Verse 69

गायत्रीपाठमात्रांश्च विकर्मविरतान् सदा । पुनर्भूवृषलीशूद्री चरेयुर्यस्य मन्दिरे

Y aquellos que no hacen más que recitar la Gāyatrī, pero siempre se abstienen de actos prohibidos: en la casa de tal hombre pueden moverse sin impropiedad incluso las mujeres vueltas a casar, las mujeres excluidas y las mujeres śūdra.

Verse 70

दूरतोऽसौ द्विजस्त्याज्य आत्मनः श्रेय इच्छता । हीनाङ्गानतिरिक्ताङ्गान् येषां पूर्वापरं न हि

A tal ‘dos veces nacido’ debe evitársele desde lejos por quien busca su propio bien: aquellos con miembros defectuosos o con miembros anómalos/excesivos, y aquellos que no guardan sentido de orden ni decoro.

Verse 71

व्रते श्राद्धे तथा दाने दूरतस्तान् विवर्जयेत् । आयसी तरुणी तुल्या द्विजाः स्वाध्यायवर्जिताः

En la observancia de un voto, en el śrāddha y asimismo en la caridad, a tales personas hay que mantenerlas lejos. Los dos veces nacidos privados del estudio védico son como una joven hecha de hierro: bella en apariencia, pero estéril en su función verdadera.

Verse 72

आत्मानं सह याज्येन पातयन्ति न संशयः । शाल्मलीनावतुल्याः स्युः षट्कर्मनिरता द्विजाः

Hunden tanto a sí mismos como a aquel por quien se realiza el rito, sin duda alguna. Los dos veces nacidos entregados sólo a los «seis actos» son como el algodón del árbol śālmalī: abundante por fuera, pero sin verdadero peso.

Verse 73

दातारं च तथात्मानं तारयन्ति तरन्ति च । श्राद्धं सोमेश्वरे पार्थ यः कुर्याद्गतमत्सरः

Ellos salvan al dador y también a sí mismos, y cruzan al otro lado. Oh Pārtha, quien realice el śrāddha en Someshvara, habiendo arrojado los celos, alcanza este mérito salvador.

Verse 74

प्रेतास्तस्य हि सुप्रीता यावदाभूतसम्प्लवम् । अन्नं वस्त्रं हिरण्यं च यो दद्यादग्रजन्मने

En verdad, sus antepasados difuntos quedan sumamente complacidos hasta la disolución del cosmos. Quien ofrece alimento, vestiduras y oro a un nacido primero (un brāhmaṇa) obtiene para ellos esa satisfacción perdurable.

Verse 75

स याति शाङ्करे लोक इति मे सत्यभाषितम् । हयं यो यच्छते तत्र सम्पूर्णं तरुणं सितम्

Él va al mundo de Śaṅkara: ésta es mi veraz declaración. Y quien allí dona un caballo completo, joven y blanco, también obtiene ese fruto excelso.

Verse 76

रक्तं वा पीतवर्णं वा सर्वलक्षणसंयुतम् । कुङ्कुमेन विलिप्ताङ्गावग्रजन्महयावपि

Sea la ofrenda roja o amarilla, provista de todos los signos auspiciosos; y que incluso el nacido primero (brāhmaṇa) y el caballo tengan sus miembros ungidos con azafrán (kuṅkuma).

Verse 77

स्रग्दामभूषितौ कार्यौ सितवस्त्रावगुण्ठितौ । अङ्घ्रिः प्रदीयतां स्कन्धे मदीये हयमारुह

Que ambos sean adornados con guirnaldas y cordones florales, y cubiertos con vestiduras blancas. Pon tu pie sobre mi hombro y monta el caballo.

Verse 78

आरूढे ब्राह्मणे ब्रूयाद्भास्करः प्रीयतामिति । स याति शांकरं लोकं सर्वपापविवर्जितः

Cuando el brāhmaṇa haya montado, debe decirse: «Que Bhāskara (el Sol) se complazca». Libre de todo pecado, él alcanza el mundo de Śaṅkara.

Verse 79

उपरागे तु सोमस्य तीर्थं गत्वा जितेन्द्रियः । सत्यलोकाच्च्युतश्चापि राजा भवति धार्मिकः

Mas en el tiempo del eclipse de la Luna, yendo al tīrtha con los sentidos dominados, aun quien ha caído de Satyaloka llega a ser un rey justo y virtuoso.

Verse 80

तस्य वासः सदा राजन्न नश्यति कदाचन । दीर्घायुर्जायते पुत्रो भार्या च वशवर्तिनी

Oh Rey, su morada jamás perece en ningún tiempo; le nace un hijo de larga vida, y su esposa se vuelve dócil, armoniosa y devota.

Verse 81

जीवेद्वर्षशतं साग्रं सर्वदुःखविवर्जितः । सोपवासो जितक्रोधो धेनुं दद्याद्द्विजन्मने

Vive un pleno centenar de años, libre de todo sufrimiento. Observando ayuno y venciendo la ira, debe donar una vaca en caridad a un dvija (brāhmaṇa).

Verse 82

सवत्सां क्षीरसंयुक्तां श्वेतवस्त्रावलोकिताम् । शबलां पीतवर्णां च धूम्रां वा नीलकर्बुराम्

Puede darse una vaca con su ternero, unida a la leche, presentada con paño blanco; ya sea manchada, o de color amarillo, o gris ahumado, o azul moteada.

Verse 83

कपिलां वा सवत्सां च घण्टाभरणभूषिताम् । रूप्यखुरां कांस्यदोहां स्वर्णशृङ्गीं नरेश्वर

O señor de los hombres, también puede ofrecerse una vaca kapilā (de color leonado) con su ternero, adornada con campanas y joyas: pezuñas recubiertas de plata, vasija de ordeño de bronce y cuernos rematados en oro.

Verse 84

श्वेतया वर्धते वंशो रक्ता सौभाग्यवर्धिनी । शबला पीतवर्णा च दुःखघ्न्यौ संप्रकीर्तिते

Al donar una vaca blanca, prospera el linaje; la roja acrecienta la buena fortuna. La vaca manchada y la de color amarillo son proclamadas ambas destructoras del dolor.

Verse 85

। अध्याय

Fin del capítulo.

Verse 86

पक्षान्तेऽथ व्यतीपाते वै धृतौ रविसंक्रमे । दिनक्षये गजच्छायां ग्रहणे भास्करस्य च

Al final de una quincena, en el yoga Vyatīpāta, en el yoga Dhṛti, en el tránsito del Sol, al concluir el día, en el tiempo llamado “sombra del elefante”, y también durante un eclipse solar: éstos son momentos especialmente poderosos para los actos sagrados en el tīrtha.

Verse 87

ये व्रजन्ति महात्मानः सङ्गमे सुरदुर्लभे । मृदावगुण्ठयित्वा तु चात्मानं सङ्गमे विशेत्

Aquellos de gran alma que acuden a la confluencia divina, difícil de alcanzar, deben cubrirse con tierra y luego entrar en la confluencia para el baño sagrado.

Verse 88

हृदयान्तर्जले जाप्या प्राणायामोऽथवा नृप । गायत्री वैष्णवी चैव सौरी शैवी यदृच्छया । तेऽपि पापैः प्रमुच्यन्त इत्येवं शङ्करोऽब्रवीत्

Oh Rey, incluso el japa realizado con el “agua interior” del corazón, o el prāṇāyāma; y la Gāyatrī—sea Vaiṣṇavī, Saurī o Śaivī—cuando se emprende espontáneamente con fe, aun tales personas quedan liberadas de los pecados. Así habló Śaṅkara.

Verse 89

जगतीं सोमनाथस्य यस्तु कुर्यात्प्रदक्षिणाम् । प्रदक्षिणीकृता तेन सप्तद्वीपा वसुंधरा

Quien realice la pradakṣiṇā de la sagrada jagatī de Soma-nātha, como si hubiera circunvalado toda la tierra con sus siete continentes.

Verse 90

ब्रह्महत्या सुरापानं गुरुदारनिषेवणम् । भ्रूणहा स्वर्णहर्ता च मुच्यन्ते नात्र संशयः

Aun quienes cargan con el pecado de matar a un brāhmaṇa, beber licor, profanar el lecho del maestro, matar un embrión y robar oro, aquí quedan liberados; de ello no hay duda.

Verse 91

तीर्थाख्यानमिदं पुण्यं यः शृणोति जितेन्द्रियः । व्याधितो मुच्यते रोगी चारोगी सुखमाप्नुयात्

Quien, con dominio de sí, escuche este santo relato del tīrtha: si está enfermo, queda libre de la dolencia; y si está sano, alcanza la dicha.

Verse 92

यत्ते संदह्यते चेतः शृणु तन्मे युधिष्ठिर । नैकापि नृप लोकेऽस्मिन् भ्रूणहत्या सुदुस्त्यजा

Aquello que abrasa tu corazón, escúchalo de mí, oh Yudhiṣṭhira. Oh Rey, en este mundo no hay pecado tan difícil de desechar como el bhrūṇahatya, el matar al embrión.

Verse 93

किमु षड्विंशतिं पार्थ प्राप याः क्षणदाकरः । सोऽपि तीर्थमिदं प्राप्य तपस्तप्त्वा सुदुश्चरम्

¿Qué decir, oh Pārtha, de las veintiséis faltas que contrajo el ‘hacedor de la noche’? Aun él, al llegar a este tīrtha y practicar una ascesis sumamente ardua, quedó purificado.

Verse 94

विमुक्तः सर्वपापेभ्यः शीतरश्मिरभूत्सुखी । श्रूयते नृप पौराणी गाथा गीता महर्षिभिः

Liberado de todos los pecados, el de rayos frescos —la Luna— quedó dichoso. Oh Rey, se escucha este antiguo canto puránico, entonado por los grandes sabios.

Verse 95

लिङ्गं प्रतिष्ठितं ह्येकं दशभ्रूणहनं भवेत् । अतो लिङ्गत्रयं सोमः स्थापयामास भारत

En verdad, un solo liṅga debidamente establecido serviría de expiación por diez actos de destrucción del embrión. Por ello Soma erigió tres liṅgas, oh Bhārata.

Verse 96

रेवौरिसंगमे ह्याद्यं द्वितीयं भृगुकच्छके । ततः सिद्धिं परां प्राप्य प्रभासे तु तृतीयकम्

El primero es en la confluencia del Revā con el mar; el segundo, en Bhṛgukaccha. Habiendo alcanzado así la suprema siddhi, el tercero está en Prabhāsa.

Verse 97

इति ते कथितं सर्वं तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम् । धर्म्यं यशस्यमायुष्यं स्वर्ग्यं संशुद्धिकृन्नृणाम्

Así te ha sido expuesta por completo la suprema grandeza de este tīrtha. Es dhármica, gloriosa, otorgadora de larga vida, celeste, y purificadora del interior de los hombres.

Verse 98

पुत्रार्थी लभते पुत्रान्निष्कामः स्वर्गमाप्नुयात् । मुच्यते सर्वपापेभ्यस्तीर्थं कृत्वा परं नृप

Quien anhela un hijo obtiene hijos; quien está libre de deseos alcanza el cielo. Y, habiendo cumplido esta peregrinación suprema, oh Rey, queda liberado de todos los pecados.

Verse 99

एतत्ते सर्वमाख्यातं सोमनाथस्य यत्फलम् । श्रुत्वा पुत्रमवाप्नोति स्नात्वा चाष्टौ न संशयः

Todo esto te ha sido declarado: el fruto propio de Somanātha. Con sólo escucharlo se obtiene un hijo; y al bañarse allí se alcanza un mérito ocho veces mayor—de ello no hay duda.