Adhyaya 67

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । तस्यैवानन्तरं तात जलमध्ये व्यवस्थितम् । लुङ्केश्वरमिति ख्यातं सुरासुरनमस्कृतम्

Śrī Mārkaṇḍeya dijo: Inmediatamente después de eso, querido, en medio de las aguas se halla un lugar célebre como Luṅkeśvara, venerado por devas y asuras.

Verse 2

इदं तीर्थं महापुण्यं नानाश्चर्यं महीतले । अस्य तीर्थस्य माहात्म्यमुत्पत्तिं शृणु भारत

Este tīrtha es de grandísimo mérito, una maravilla de muchas clases sobre la tierra. Escucha, oh Bhārata, la grandeza y el origen de este sagrado vado.

Verse 3

आसीत्पुरा महावीर्यो दानवो बलदर्पितः । कालपृष्ठ इति ख्यातः सुतो ब्रह्मसुतस्य च

En tiempos antiguos hubo un poderoso Dānava, embriagado por el orgullo de su fuerza. Era célebre como Kālapṛṣṭha, e hijo del hijo de Brahmā.

Verse 4

गङ्गातटं समाश्रित्य चचार विपुलं तपः । अधोमुखोऽपि संस्थित्वापिबद्धूममहर्निशम्

Refugiándose en la ribera del Gaṅgā, practicó una austeridad inmensa; incluso de pie cabeza abajo, bebía humo día y noche.

Verse 5

ततश्चानन्तरं देवस्तिष्ठते ह्युमया सह । दृष्ट्वा तं पार्वती सा तु तपस्युग्रे व्यवस्थितम्

Entonces, acto seguido, el Señor se detuvo allí junto con Umā. Al verlo, Pārvatī lo contempló, firmemente entregado a una austera penitencia.

Verse 6

पश्य पश्य महादेव धूमाशी तिष्ठते नरः । प्रसीद तं कुरुष्वाद्य देहि शीघ्रं वरं विभो

«Mira, mira, oh Mahādeva: este hombre permanece aquí, sustentándose de humo. Séle propicio hoy, oh Señor; concédele pronto una gracia.»

Verse 7

ईश्वर उवाच । यदुक्तं वचनं देवि न तन्मे रोचते प्रिये । स्वकार्यं च सदा चिन्त्यं परकार्यं विसर्जयेत्

Īśvara dijo: «Amada Devī, no me agrada lo que has dicho. Uno debe atender siempre a su propio deber legítimo y dejar de lado los asuntos ajenos.»

Verse 8

मूर्खस्त्रीबालशत्रूणां यश्छन्देनानुवर्तते । व्यसने पतते घोरे सत्यमेतदुदीरितम्

(Śiva continuó:) «Quien sigue, por mero capricho, los impulsos de necios, de mujeres, de niños y de enemigos, cae en terrible calamidad; esto se proclama como verdad.»

Verse 9

देव्युवाच । भार्ययाभ्यर्थितो भर्ता कारणं बहु भाषते । लघुत्वं याति सा नारी एवं शास्त्रेषु पठ्यते

La Diosa dijo: «Cuando la esposa apremia al marido con ruegos, él profiere muchas excusas; y esa mujer llega a ser tenida en poco: así se lee en los śāstras.»

Verse 10

प्राणत्यागं करिष्यामि यदि मां त्वं न मन्यसे । पार्वत्या प्रेरितो देवो गतोऽसौ दानवं प्रति

«Abandonaré mi vida si no me haces caso.» Impulsado por Pārvatī, el Señor se encaminó entonces hacia aquel Dānava.

Verse 11

ईश्वर उवाच । किमर्थं पिबसे धूमं किमर्थं तप्यसे तपः । किं दुःखं किं नु सन्तापो वद कार्यमभीप्सितम्

Īśvara dijo: «¿Con qué fin bebes humo? ¿Con qué fin practicas tapas? ¿Qué pena es ésta, qué ardiente aflicción? Habla: ¿cuál es el propósito deseado?»

Verse 12

युवा त्वं दृश्यसेऽद्यापि वर्षविंशतिरेव च । तदाचक्ष्व हि मे सर्वं तपसः कारणं महत्

«Aún pareces joven: apenas veinte años. Por eso cuéntame todo: ¿cuál es la gran causa de tu tapas, tu austeridad?»

Verse 13

दानव उवाच । अचला दीयतां भक्तिर्मम स्थैर्यं तवोपरि । अपरं वर्षसाहस्रं निर्विघ्नं मे गतं विभो

Dijo el Dānava: «Concédeme devoción inquebrantable y firme constancia hacia Ti. Otro millar de años ha transcurrido para mí sin obstáculo, oh Poderoso»

Verse 14

दिवसानां सहस्रे द्वे पूर्णे त्वत्तपसा मम

«Dos mil días han sido cumplidos por mí mediante esa austeridad, teniéndote a Ti como objeto.»

Verse 15

ईश्वर उवाच । याचयाभीप्सितं कार्यं तुष्टोऽहं तव सुव्रत । देवस्य वचनं श्रुत्वा चिन्तयामास दानवः

Īśvara dijo: «Pide el don que deseas; estoy complacido contigo, oh hombre de buenos votos». Al oír las palabras del Señor, el demonio se puso a reflexionar.

Verse 16

किं नाकं याचयाम्यद्य किमद्य सकलां महीम् । एवं संचिन्तयामास कामबाणेन पीडितः

«¿He de pedir hoy el cielo, o he de pedir hoy toda la tierra?» Así deliberaba, atormentado por las flechas del deseo.

Verse 17

दानव उवाच । यदि तुष्टोऽसि मे देव वरं दास्यसि मे प्रभो । सङ्ग्रामैस्तु न तुष्टोऽहं बलं नास्तीति किंचन

Dijo el demonio: «Si estás complacido conmigo, oh Dios—si me concederás un don, oh Señor—sabe que no me satisfacen las batallas; no es que me falte fuerza en absoluto.»

Verse 18

यस्य मूर्धन्यहं देव पाणिना समुपस्पृशे । देवदानवगन्धर्वो भस्मसाद्यातु तत्क्षणात्

«Oh Dios, a quienquiera que yo toque en la coronilla con mi mano—sea deva, asura o gandharva—que al instante quede reducido a cenizas.»

Verse 19

ईश्वर उवाच । यत्त्वया चिन्तितं किंचित्तत्सर्वं सफलं तव । उत्तिष्ठ गच्छ शीघ्रं त्वं भवनं प्रति दानव

Īśvara dijo: «Cuanto has concebido en tu mente—todo ello—dará fruto para ti. Levántate y ve pronto a tu morada, oh asura.»

Verse 20

दानव उवाच । स्थीयतां देवदेवेश यावज्ज्ञास्यामि ते वरम् । युष्मन्मूर्ध्नि न्यसे पाणिं प्रत्ययो मे भवेद्यथा

El asura dijo: «Detente, oh Señor de los señores, hasta que yo me asegure de tu don. Déjame poner mi mano sobre tu cabeza, para que tenga prueba.»

Verse 21

ततश्चानन्तरं देवश्चिन्तयानो महेश्वरः । न स्कन्दो न हरिर्ब्रह्मा यः कार्येषु क्षमोऽधुना

Entonces, de inmediato, Maheśvara se puso a reflexionar: «Ni Skanda, ni Hari, ni Brahmā son ahora los adecuados para afrontar este asunto.»

Verse 22

ज्ञात्वा चैवापदं प्राप्तां देवः प्रार्थयते वृषम् । अनेन सह पापेन युध्यस्व साम्प्रतं क्षणम्

Al reconocer el peligro sobrevenido, el Señor suplicó a Vṛṣa: «Lucha ahora, aunque sea por un instante, contra este pecador.»

Verse 23

करं प्रासारयद्दैत्यो देवं मूर्ध्नि किल स्पृशेत् । लाङ्गूलेनाहतो दैत्यो विषण्णः पतितो भुवि

El daitya extendió la mano, queriendo tocar la cabeza del Dios. Mas, herido por un coletazo, cayó a tierra, abatido y desalentado.

Verse 24

देवस्तु दक्षिणामाशां गतश्चैवोमया सह । भयभीतो निरीक्षेत ग्रीवां भज्य पुनःपुनः

Pero el Señor se dirigió al rumbo del sur junto con Umā. Preso de temor, miraba hacia atrás una y otra vez, torciendo el cuello repetidamente.

Verse 25

गते चादर्शनं देवे युयुधे वृषभेण सः । द्वावेतौ बलिनां श्रेष्ठौ युयुधाते महाबलौ

Cuando el Deva se hubo ido y ya no estaba a la vista, él combatió con Vṛṣabha. Aquellos dos, los más excelsos entre los poderosos, trabaron batalla, ambos de fuerza inmensa.

Verse 26

प्रहारैर्वज्रसदृशैः कोपेन घटिकात्रयम् । पाणिभ्यां न स्पृशेद्यो वै वृषभस्य शिरस्तथा

Con golpes semejantes al rayo, en cólera durante tres ghaṭikās, ni siquiera pudo tocar con sus manos la cabeza de Vṛṣabha: tal era el poder del toro.

Verse 27

हत्वा लाङ्गूलपातेन आगतो वृषभस्तदा । उत्थितश्चाप्यसौ दैत्यो व्रजते वृषपृष्ठतः

Entonces Vṛṣabha lo derribó con un golpe de cola y avanzó. Pero aquel daitya se alzó de nuevo y lo persiguió, pegado muy de cerca tras el lomo del toro.

Verse 28

वायुवेगेन सम्प्राप्तो यत्र देवो महेश्वरः । आगतं दानवं दृष्ट्वा वृषो वचनमब्रवीत्

Veloz como el viento llegó al lugar donde estaba el Deva, Maheśvara. Al ver que el Dānava se acercaba, Vṛṣa pronunció estas palabras.

Verse 29

आरुह्य पृष्ठे मे देव शीघ्रमेव हि गम्यताम् । आरुह्य वृषभं देवो जगाम चोमया सह

«Sube a mi lomo, oh Deva; partamos de inmediato, sin demora.» Entonces el Deva montó a Vṛṣabha y partió junto con Umā.

Verse 30

नाकं प्राप्तस्ततो देवो गतः शक्रस्य मन्दिरम् । नात्यजद्देवपृष्ठं तु दानवो बलदर्पितः

Luego el Deva alcanzó Svarga y se dirigió al palacio de Śakra. Pero el Dānava, embriagado por el orgullo de su fuerza, no soltó la espalda del Deva.

Verse 31

इन्द्रलोकं परित्यज्य ब्रह्मलोकं गतस्तदा । यत्रयत्र व्रजेद्देवो भयात्सह दिवौकसैः

Abandonando el mundo de Indra, fue entonces al mundo de Brahmā. Dondequiera que iba el Deva, los moradores del cielo lo seguían con temor.

Verse 32

अपश्यत्तत्र तत्रैव पृष्ठे लग्नं तु दानवम् । सर्वांल्लोकान् भ्रमित्वा तु देवो विस्मयमागतः

Allí, y allí de nuevo, vio al Dānava firmemente adherido a su espalda. Tras vagar por todos los mundos, el Deva quedó sobrecogido de asombro.

Verse 33

न स्थानं विद्यते किंचिद्यत्र विश्रम्यते क्षणम् । देवदानवयोस्तत्र युद्धं ज्ञात्वा सुदारुणम्

No había lugar alguno donde pudiera descansar ni un instante. Al saber que allí la batalla entre los Devas y los Dānavas era sumamente terrible, todos quedaron sobrecogidos.

Verse 34

हर्षितात्मा मुनिस्तत्र चिरं नृत्यति नारदः । धन्योऽहमद्य मे जन्म जीवितं च सुजीवितम्

Allí el sabio Nārada, con el corazón colmado de júbilo, danzó largo tiempo. «¡Dichoso soy hoy! Dichoso es mi nacimiento, y bien vivida está mi vida».

Verse 35

महान्तं च कलिं दृष्ट्वा संतोषः परमोऽभवत् । देवदानवयोस्तत्र युद्धं त्यक्त्वा च नारदः

Al ver que el conflicto se había vuelto inmenso, Nārada sintió la más alta satisfacción; y, dejando allí la batalla entre los Devas y los Dānavas, se marchó.

Verse 36

आजगाम ततो विप्रो यत्र देवो महेश्वरः । दृष्ट्वा देवोऽथ तं विप्रं प्रतिपूज्याब्रवीदिदम्

Entonces el brāhmaṇa (Nārada) llegó adonde estaba el Señor Maheśvara. Al ver al brāhmaṇa, el Dios lo honró debidamente y dijo estas palabras.

Verse 37

भो नारद मुनिश्रेष्ठ जानीषे केशवं क्वचित् । गत्वा तत्र च शीघ्रं त्वं केशवाय निवेदय

«Oh Nārada, el mejor de los sabios: ¿sabes acaso dónde está Keśava? Ve allí pronto y comunícale esto a Keśava».

Verse 38

नारद उवाच । देवदानवसिद्धानां गन्धर्वोरगरक्षसाम् । सर्वेषामेव देवेशो हरते ध्रुवमापदम्

Dijo Nārada: «Para los Devas, los Dānavas, los Siddhas, los Gandharvas, los Nāgas y los Rakṣasas—para todos en verdad—el Señor de los dioses ciertamente aparta la calamidad»

Verse 39

असंभाव्यं न वक्तव्यं मनसापि न चिन्तयेत् । ईदृशीं नैव बुध्यामि आपदं च विभो तव

«No debe hablarse de lo imposible, ni siquiera imaginarlo en la mente. Oh Señor omnipotente, no concibo que tal calamidad pueda sobrevenirte.»

Verse 40

ईश्वर उवाच । गच्छ नारद शीघ्रं त्वं यत्र देवो जनार्दनः । विदितं च त्वया सर्वं यत्कृतं दानवेन तु

Dijo Īśvara: «Ve, Nārada, pronto adonde está el Señor Janārdana. Tú ya conoces todo lo que ha hecho el Dānava.»

Verse 41

अवध्यो दानवो ह्येष सेन्द्रैरपि मरुद्गणैः । गत्वा तु केशवं देवं निवेदय महामुने

«Este Dānava es en verdad invencible, aun para Indra junto con las huestes de los Maruts. Ve, pues, e informa al dios Keśava, oh gran sabio.»

Verse 42

नारद उवाच । न तु गच्छाम्यहं देव सुप्तः क्षीरोदधौ सुखी । केशवः प्रेरणे ह्येषामादेशो दीयतां प्रभो

Dijo Nārada: «Pero yo no iré, oh Dios, pues Keśava duerme, dichoso, sobre el Océano de Leche. Ya que Keśava es quien impulsa a éstos, da Tú la orden, oh Señor.»

Verse 43

मात्रा स्वस्रा दुहित्रा वा राजानं च तथा प्रभुम् । गुरुं चैवादितः कृत्वा शयानं न प्रबोधयेत्

Ni la madre, ni la hermana, ni la hija—y asimismo a un rey o a un señor—deben ser despertados. Habiendo rendido primero la debida reverencia al gurú, no se le debe despertar cuando yace recostado.

Verse 44

ईश्वर उवाच । यदि क्वचिदगारेषु वह्निरुत्पद्यते महान् । निधनं यान्ति तत्रस्था यद्बुध्येरन्नसूरयः

Īśvara dijo: «Si en alguna casa se levanta de pronto un gran incendio, los que están dentro van a la ruina, si los prudentes no se dan cuenta a tiempo».

Verse 45

नारद उवाच । शीघ्रं गच्छ महादेव आत्मानं रक्ष सुप्रभो । गच्छाम्यहं न सन्देहो यत्र देवो जनार्दनः

Nārada dijo: «Ve pronto, oh Mahādeva; protégete, oh Señor resplandeciente. Yo, sin duda alguna, iré al lugar donde está el divino Janārdana».

Verse 46

ततो नन्दिमहाकालौ स्तम्भहस्तौ भयानकौ । जघ्नतुर्दानवं तत्र मुद्गरादिभिरायुधैः

Entonces Nandī y Mahākāla—terribles, con columnas en las manos—abatieron allí al Dānava con armas como mazas y otras semejantes.

Verse 47

त्रयोऽपि च महाकायाः सप्ततालप्रमाणकाः । न शमो जायते तेषां युध्यतां च परस्परम्

Los tres eran de cuerpos enormes, cada uno de la altura de siete tālas; y no surgía calma alguna en ellos mientras combatían entre sí.

Verse 48

ततश्चानन्तरं विप्रोऽगच्छत्तं केशवं प्रति । सुप्तं क्षीरार्णवेऽपश्यच्छेषपर्यङ्कसंस्थितम्

Inmediatamente después, el sabio brāhmana se dirigió hacia Keśava. Lo contempló dormido en el Océano de Leche, recostado en el lecho de Śeṣa.

Verse 49

लक्ष्म्या पादयुगं गृह्य ऊरूपरि निवेशितम् । अप्सरोगीयमानं तु भक्त्यानम्य च केशवम्

Lakṣmī, tomando sus dos pies, los había colocado sobre sus muslos; y mientras las Apsarās cantaban, Nārada se inclinó con devoción ante Keśava.

Verse 50

अद्य मे सफलं जन्म जीवितं च सुजीवितम् । उत्थापयस्व देवेशं लक्ष्मि त्वमविशङ्किता

«Hoy mi nacimiento ha dado fruto y mi vida ha sido bien vivida. Oh Lakṣmī, sin vacilar, despierta al Señor de los dioses.»

Verse 51

नारदस्य वचः श्रुत्वा पदाङ्गुष्ठं व्यमर्दयत् । नारदस्तिष्ठते द्वारि उत्तिष्ठ मधुसूदन

Al oír las palabras de Nārada, ella masajeó el dedo gordo de su pie. «Nārada está en la puerta: ¡levántate, oh Madhusūdana!»

Verse 52

देवोऽपि नारदं दृष्ट्वा परं हर्षमुपागतः । स्वागतं तु मुनिश्रेष्ठ सुप्रभाताद्य शर्वरी

El Señor también, al ver a Nārada, se llenó de inmensa alegría. «¡Bienvenido, el mejor de los sabios! Hoy la noche se ha vuelto una mañana bendita.»

Verse 53

नारद उवाच । अद्य मे सफलं देव प्रभातं तव दर्शनात् । कुशलं च न देवानां शीघ्रमुत्तिष्ठ गम्यताम्

Dijo Nārada: «Hoy, oh Señor, mi alba se ha colmado al contemplarte. Pero los dioses no están bien: levántate pronto; debemos partir.»

Verse 54

श्रीविष्णुरुवाच । ब्रह्मा चेन्द्रश्च रुद्रश्च ये चान्ये तु मरुद्गणाः । आपदः कारणं यच्च तत्समाख्यातुमर्हसि

Dijo Śrī Viṣṇu: «Brahmā, Indra, Rudra y las demás huestes de los Maruts: dime cuál es la causa de su calamidad; debes explicarlo.»

Verse 55

नारद उवाच । दानवेन महातीव्रं तपस्तप्तं सुदारुणम् । रुद्रेण च वरो दत्तो भस्मत्वं मनसेप्सितम्

Dijo Nārada: «Un Dānava practicó una austeridad (tapas) sumamente intensa y terrible. Y Rudra le concedió el don que anhelaba en su mente: el poder de reducir a otros a cenizas.»

Verse 56

वरदानबलेनैव स देवं हन्तुमर्हति । ईदृशं चेष्टितं ज्ञात्वा नीतो देवोऽमरैः सह

«Sólo por la fuerza de ese don, es capaz de matar incluso a un dios. Conociendo tal intención, el Deva fue llevado allí junto con los inmortales.»

Verse 57

नारदस्य वचः श्रुत्वा जगाम समुनिर्हरिः । दृष्ट्वा देवस्तमीशानं गच्छन्तं दिशमुत्तराम्

Al oír las palabras de Nārada, Hari—el sabio entre los seres—se puso en camino. Y el Deva, al ver a Īśāna (Śiva) avanzar hacia el norte, lo siguió.

Verse 58

दृष्ट्वा देवं च रुद्रोऽथ परिष्वज्य पुनःपुनः । नमस्कृत्य जगन्नाथं देवं च मधुसूदनः

Al ver al Deva, Rudra lo abrazó una y otra vez. Y Madhusudana, inclinándose con reverencia, ofreció saludos a Jagannatha, el Señor del universo.

Verse 59

विष्णुरुवाच । भयस्य कारणं देव कथ्यतां च महेश्वर । देवदानवयक्षाणां प्रेषयेयं यमालयम्

Vishnu dijo: "Oh Deva, oh Maheshvara, dime la causa de este miedo. Enviaré a la morada de Yama a los devas, danavas y yakshas".

Verse 60

ललाटे च कृतो धर्मो युष्माकं च महेश्वर । छित्त्वा शिरस्तथाङ्गानि इन्द्रियाणि न संशयः

"Oh Maheshvara, el decreto está escrito en tu propia frente: cortar la cabeza, los miembros y los sentidos, sin duda alguna".

Verse 61

ईश्वर उवाच । नास्ति सौख्यं च मूर्खेषु नास्ति सौख्यं च रोगिषु । पराधीनेन सौख्यं तु स्त्रीजिते च विशेषतः

Ishvara dijo: "No hay felicidad entre los necios; no hay felicidad entre los enfermos. Y la felicidad no pertenece a quien depende de otro, especialmente a quien es conquistado por una mujer".

Verse 62

स्त्रीजितेन मया विष्णो वरो दत्तस्तु दानवे । यस्य मूर्ध्नि न्यसेत्पाणिं स भवेद्भस्मपुंजवत्

"Oh Vishnu, habiendo sido vencido, concedí un don al Danava: aquel sobre cuya cabeza ponga su mano, se convertirá en un montón de cenizas".

Verse 63

अजेयश्चामरश्चैव मया ह्युक्तः स केशव । हन्तुमिच्छति मां पाप उपायस्तव विद्यते

Oh Keśava, yo lo declaré invencible e inmortal. Ahora ese pecador desea matarme; si tienes un medio para enfrentarlo, a ti te corresponde idearlo.

Verse 64

विष्णुरुवाच । गच्छन्तु अमराः सर्वे युष्माभिः सह शङ्कर । उपायं सर्जयाम्यद्य वधार्थं दानवस्य च

Viṣṇu dijo: «Oh Śaṅkara, que todos los inmortales vayan contigo. Hoy mismo idearé un medio para dar muerte a ese Dānava».

Verse 65

रेवायाश्च तटे तिष्ठ देव त्वममरैः सह । कालक्षेपो न कर्तव्यो गम्यतां त्वरितं प्रभो

Oh Deva, permanece en la ribera de la Revā junto con los inmortales. No debe haber demora; id con presteza, oh Señor.

Verse 66

दक्षिणा यत्र गङ्गा च रेवा चैव महानदी । यत्रयत्र च दृश्येत प्राची चैव सरस्वती

Donde el Gaṅgā está al sur y la Revā es el gran río, allí—dondequiera que se contemple—también está presente la Sarasvatī, fluyendo hacia el oriente.

Verse 67

। अध्याय

Capítulo (Adhyāya).

Verse 68

सप्तजन्मकृतं पापं नश्यते नात्र संशयः । एतत्तीर्थं महापुण्यं सर्वपातकनाशनम्

El pecado acumulado en siete nacimientos se destruye—sin duda alguna. Este tīrtha es de mérito supremo, destructor de toda transgresión.

Verse 69

गम्यतां तत्र देवेश लुङ्केशं त्वं सहामरैः । विष्णोस्तु वचनादेव प्रविष्टो ह्रदमुत्तमम्

«Ve allí, oh Señor de los dioses, junto con los inmortales, hacia Luṅkeśa. Por el mismo mandato de Viṣṇu, entró en el excelente lago.»

Verse 70

रतिं सुमहतीं चक्रे सह तत्र मरुद्गणैः । ततश्चानन्तरं देवो मायां कृत्वा ह्यनेकधा

Allí gozó de inmenso deleite junto con las huestes de los Maruts. Luego, de inmediato, el dios creó māyā en múltiples formas.

Verse 71

वसन्तमासं संसृज्य उद्यानवनशोभितम् । अशोकैर्बकुलैश्चैव ब्रह्मवृक्षैः सुशोभनैः

Hizo surgir la estación de la primavera, embellecida con jardines y arboledas—hermosa con aśokas, bakulas y espléndidos brahma-vṛkṣas.

Verse 72

श्रीवृक्षैश्च कपित्थैश्च शिरीषैर्राजचम्पकैः । श्रीफलैश्च तथा तालैः कदम्बोदुम्बरैस्तथा

Estaba adornado con árboles śrī y kapittha, con śirīṣa y campaka real; con śrīphala también, con palmas tāla, y asimismo con kadamba y udumbara.

Verse 73

अश्वत्थादिद्रुमैश्चैव नानावृक्षैरनेकशः । नानापुष्पैः सुगन्धाढ्यैर्भ्रमरैश्च निनादितम्

Con aśvattha y otros árboles, con innumerables especies en abundancia; con flores diversas, colmadas de fragancia, y resonante con el zumbido de las abejas.

Verse 74

तस्मिन्मध्ये महावृक्षो न्यग्रोधश्च सुशोभनः । बहुपक्षिसमायुक्तः कोकिलारावनादितः

En medio de aquel lugar se alzaba un gran árbol: un espléndido nyagrodha (baniano), poblado de muchas aves y hecho melodioso por el canto de los cucos.

Verse 75

कृष्णेन च कृतं तस्मिन्कन्यारूपं च तत्क्षणात् । न तस्याः सदृशी कन्या त्रैलोक्ये सचराचरे

En aquel mismo instante, Kṛṣṇa formó allí la figura de una doncella. En los tres mundos—entre lo móvil y lo inmóvil—no había joven igual a ella.

Verse 76

अन्याश्च कन्यकाः सप्त सुरूपाः शुभलोचनाः । दिव्यरूपधराः सर्वा दिव्याभरणभूषिताः

Y había otras siete doncellas, de hermosa figura y ojos auspiciosos; todas con apariencia radiante y celestial, adornadas con joyas divinas.

Verse 77

पुमांसमभिकाङ्क्षन्त्यो यद्येकः कामयेत्स्त्रियः । मौक्तिकैर्रत्नमाणिक्यैर्वैडूर्यैश्च सुशोभनैः

Si un solo hombre deseara mujeres que también anhelan a un varón, ellas aparecían espléndidas, adornadas con perlas, gemas, rubíes y brillantes piedras vaidūrya (ojo de gato).

Verse 78

कामहारैश्च वंशैश्च बद्धो हिन्दोलकः कृतः । आरूढाश्च महाकन्या गायन्ते सुस्वरं तदा

Se hizo un columpio y se ató con guirnaldas que despiertan el deseo y con varas de bambú. Entonces las grandes doncellas subieron a él y cantaron con voces dulces y bien afinadas.

Verse 79

मारुतः शीतलो वाति वनं स्पृष्ट्वा सुशोभनम् । वातेन प्रेरितो गन्धो दानवो घ्राणपीडितः

Sopló un viento fresco, rozando el bosque hermosísimo. Impulsada por ese aire, la fragancia llegó al Dānava, y su olfato quedó sobrecogido por ella.

Verse 80

ततः कुसुमगन्धेन विस्मयं परमं गतः । आघ्राय चेदृशं पुण्यं न दृष्टं न श्रुतं मया

Entonces, por aquella fragancia de flores, cayó en el mayor asombro: «Al aspirar una santidad así, jamás he visto ni oído nada semejante».

Verse 81

वने चिन्तयतः किंचिद्ध्वनिगीतं सुशोभनम् । गीतस्य च ध्वनिं श्रुत्वा मोहितो मायया हरेः

Mientras meditaba en el bosque, surgió un hermoso sonido de canto. Al oír la resonancia de aquella melodía, quedó hechizado por la māyā de Hari.

Verse 82

व्याधस्यैव महाकूटे पतन्ति च यथा मृगाः । कालस्पृष्टस्तथा कृष्णे पतितश्च नराधिप

Oh señor de los hombres, así como los ciervos caen en la gran trampa del cazador, del mismo modo—tocados por el destino—cayó él en el designio de Kṛṣṇa.

Verse 83

दृष्ट्वा कन्यां च तां दैत्यो मूर्च्छया पतितो भुवि । पतितेन तु दृष्टैका कन्या वटतले स्थिता

Al ver a aquella doncella, el Daitya cayó en tierra desvanecido. Y, tendido en el suelo, vio a una doncella de pie bajo el árbol de banyán.

Verse 84

आस्यं दृष्ट्वा तु नारीणां पुनः कामेन पीडितः । गृहीत्वा हेमदण्डं तु तां पातयितुमिच्छति

Pero al ver los rostros de las mujeres, volvió a ser atormentado por el deseo. Tomando un bastón de oro, quiso derribarla de un golpe.

Verse 85

कन्योवाच । मा मानुस्पर्शयत्वं हि कुमार्यहं कुलोत्तम । भो मुञ्च मुञ्च मां शीघ्रं यावद्गच्छाम्यहं गृहम्

La doncella dijo: «No me toques como un hombre, oh noble. Soy una joven no casada. Suéltame—suéltame pronto—para que pueda volver a mi casa».

Verse 86

दानव उवाच । अहं विवाहमिच्छामि त्वया सह सुशोभने । भूपृष्ठे सकले राज्ञी भवस्येवं न संशयः

El Dānava dijo: «Hermosa, deseo casarme contigo. Sobre toda la faz de la tierra serás reina; de ello no hay duda».

Verse 87

कन्योवाच । पिता रक्षति कौमार्ये भर्ता रक्षति यौवने । पुत्रो रक्षति वृद्धत्वे न स्त्री स्वातन्त्र्यमर्हति

La doncella dijo: «El padre protege a la mujer en la doncellez, el esposo la protege en la juventud, y el hijo la protege en la vejez; no se considera a la mujer apta para la independencia».

Verse 88

न स्वातन्त्र्यं ममैवास्ति उत्पन्नाहं महत्कुले । याच्यस्तु मत्पिता भ्राता मातापि हि तथैव च

«No tengo independencia propia, pues nací en una gran estirpe. Debes pedir a mi padre y a mi hermano, y también a mi madre, del mismo modo.»

Verse 89

दानव उवाच । यदि मां नेच्छसे त्वद्य स्वातन्त्र्यं नावलम्बसे । ममापि च तदा हत्या सत्यं च शुभलोचने

Dijo el Dānava: «Si hoy no me eliges y no te amparas en tu propia libertad, entonces también de mi parte habrá muerte; ésta es la verdad, oh de bellos ojos.»

Verse 90

कन्योवाच । विश्वासो नैव कर्तव्यो यादृशे तादृशे नरे । नराः स्त्रीषु विचित्राश्च लम्पटाः काममोहिताः

La doncella dijo: «No debe ponerse confianza en un hombre como tú. Los hombres se comportan de modo extraño con las mujeres: lascivos, extraviados por el deseo.»

Verse 91

परिणीय तु मां त्वं हि भुङ्क्ष्व भोगान्मया सह । जन्मनाशो भवेत्पश्चान्न त्वं नान्यो भवेन्मम

«Cásate conmigo primero conforme al rito; luego goza de los placeres de la vida conmigo. Después, aunque se pierda la vida, no haya otro para mí: ni tú como transgresor, ni nadie más.»

Verse 92

ब्राह्मणी क्षत्रिणी वैशी शूद्री यावत्तथैव च । द्वितीयो न भवेद्भर्ता एकाकी चेह जन्मनि

«Sea una mujer brāhmaṇī, kṣatriṇī, vaiśyā o śūdrī, así es la norma: en esta misma vida no debe haber un segundo esposo; se permanece con uno solo.»

Verse 93

दानव उवाच । यत्त्वया गदितं वाक्यं तन्मया धारितं हृदि । प्रत्ययं मे कुरुष्वाद्य यत्ते मनसि रोचते

Dijo el Dānava: «Las palabras que has pronunciado las he guardado en mi corazón. Concédeme hoy una certeza: lo que a tu mente le parezca justo»

Verse 94

कन्योवाच । जानीष्व गोपकन्यां मां क्रीडामि सखिभिः सह । अस्मत्कुलेषु यद्दिव्यं तत्कुरुष्व यथाविधि

La doncella dijo: «Sábete que soy una muchacha de pastores, que juego con mis amigas. El rito sagrado que se observa en nuestras familias, cúmplelo según la debida forma.»

Verse 95

न तद्दिव्यं कुलेऽस्माकं विषं कोशं न तत्तुला । गोपान्वयेषु सर्वेषु हस्तः शिरसि दीयते

«En nuestro linaje no existe tal “prodigio”: ni depósito de veneno ni balanza de esa clase. En todos los clanes de pastores, la mano se posa sobre la cabeza como bendición.»

Verse 96

कामान्धेनैव राजेन्द्र निक्षिप्तो मस्तके करः । तत्क्षणाद्भस्मसाद्भूतो दग्धस्तृणचयो यथा

«Oh señor de reyes, cegado por el deseo puso la mano sobre la cabeza; y en ese mismo instante quedó reducido a cenizas, como un montón de hierba seca consumida por el fuego.»

Verse 97

केशवोपरि देवैस्तु पुष्पवृष्टिः शुभा कृता । हृष्टाः सर्वेऽगमन्देवाः स्वस्थानं विगतज्वराः

«Entonces los dioses derramaron una auspiciosa lluvia de flores sobre Keśava. Gozosos, todos los devas regresaron a sus moradas, disipado su pesar.»

Verse 98

क्षीरोदं केशवो गच्छत्कालपृष्ठे निपातिते । य इदं शृणुयाद्भक्त्या चरितं दानवस्य च

Cuando el demonio fue derribado, Keśava se dirigió al Océano de Leche. Quien, con devoción, escuche este relato de las hazañas del daitya…

Verse 99

स जयी जायते नित्यं शङ्करस्य वचो यथा । एतस्मात्कारणाद्राजंल्लिङ्गेश्वरमिति श्रुतम्

Él nace siempre victorioso, tal como lo ha declarado Śaṅkara. Por esta causa, oh Rey, es célebre con el nombre de «Liṅgeśvara».

Verse 100

लीनं च पातकं यस्मात्स्नानमात्रेण नश्यति । त्वगस्थि शोणितं मांसं मेदःस्नायुस्तथैव च

Porque allí, aun el pecado arraigado se destruye con sólo bañarse: el que se adhiere a la piel, al hueso, a la sangre, a la carne, a la grasa y a los tendones.

Verse 101

मज्जाशुक्रगतं पापं नश्यते जन्मकोटिजम् । लुङ्केश्वरे महाराज तोयं पिबति भक्तितः

El pecado asentado incluso en la médula y en la simiente—acumulado a lo largo de crores de nacimientos—se destruye, oh gran Rey, cuando se bebe con devoción el agua en Luṅkeśvara.

Verse 102

त्रिभिः प्रसृतिमात्राभिः पापं याति सहस्रधा । विशेषेण चतुर्दश्यामुभौ पक्षौ तु चाष्टमी

Con sólo tres medidas de un puñado, el pecado se hace añicos mil veces—especialmente en el decimocuarto día lunar (en cualquiera de las dos quincenas) y también en el octavo.

Verse 103

उपोष्य यो नरो भक्त्या पित्ःणां पाण्डुनन्दन । उद्धृतास्तेन ते सर्वे नारकीयाः पितामहाः

Oh hijo de Pāṇḍu, el hombre que ayuna con devoción por los Pitṛs: por él son elevados todos esos antepasados, aun si han caído en estados infernales.

Verse 104

काकिणीं चैव यो दद्याद्ब्राह्मणे वेदपारगे । तेन दानफलं सर्वं कुरुक्षेत्रादिकं च यत्

Y quienquiera que dé siquiera una moneda kākiṇī a un brāhmaṇa versado en los Vedas, por ello obtiene el fruto entero de la caridad, incluso los méritos de Kurukṣetra y de otros célebres lugares santos.

Verse 105

प्राप्तं तु नान्यथा राजञ्छङ्करो वदते त्विदम् । स्पर्शलिङ्गमिदं राजञ्छङ्करेण तु निर्मितम्

Oh Rey, así es en verdad y no de otro modo: el propio Śaṅkara lo declara. Este es el Sparśa-liṅga, oh Rey, modelado por Śaṅkara.

Verse 106

स्पर्शमात्रे मनुष्याणां रुद्रवासोऽभिजायते । तेन दानफलं सर्वं कुरुक्षेत्रादिकं च यत्

Con sólo tocarlo, los hombres alcanzan morada en la esfera de Rudra; y así se obtiene el fruto entero de la caridad, y también el mérito de Kurukṣetra y de otros célebres campos sagrados.

Verse 107

एतस्मात्कारणाद्राजंल्लोकपालाश्च रक्षकाः । दुर्गा च रक्षणे सृष्टा चतुर्हस्तधरा शुभा

Por esta misma razón, oh Rey, los Lokapālas fueron establecidos como guardianes; y también Durgā fue manifestada para la protección, auspiciosa, portadora de cuatro manos.

Verse 108

धनदो लोकपालेशो रक्षकश्चेश्वरस्य च । रक्षति च सदा कालं ग्रहव्यापाररूपतः

Dhanada (Kubera), señor entre los Lokapālas, es también protector del Señor; y sin cesar custodia al propio Tiempo, actuando mediante las operaciones de los planetas.

Verse 109

पुत्रभ्रातृसमारूपैः स्वामिसम्बन्धरूपिभिः । लङ्केश्वरं च राजेन्द्र देवैर्नाद्यापि मुच्यते

Oh señor de reyes, aun hoy los dioses no liberan al Señor de Laṅkā, pues están atados por vínculos que toman forma de hijo y de hermano: lazos de lealtad hacia un señor.