Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 44

Devanagari script

ईश्वर उवाच । यदि क्वचिदगारेषु वह्निरुत्पद्यते महान् । निधनं यान्ति तत्रस्था यद्बुध्येरन्नसूरयः

Transliteration

īśvara uvāca | yadi kvacidagāreṣu vahnirutpadyate mahān | nidhanaṃ yānti tatrasthā yadbudhyerannasūrayaḥ

Translation

Īśvara dijo: «Si en alguna casa se levanta de pronto un gran incendio, los que están dentro van a la ruina, si los prudentes no se dan cuenta a tiempo».

Word by Word

• ईश्वरः: Īśvara (the Lord)
• ईश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन (Nominative singular)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन (3rd person singular)

• यदि: if
• यदि: Sambandha (Condition/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यदि (अव्यय)
• Form: शर्तार्थक-अव्यय (conditional ‘if’)

• क्वचित्: somewhere
• क्वचित्: Desha-kala-adhikarana (Adverbial/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: क्वचित् (अव्यय)
• Form: देश/कालवाचक-अव्यय (indefinite adverb ‘somewhere/sometime’)

• अगारेषु: in houses
• अगारेषु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अगार (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, बहुवचन (Locative plural)

• वह्निः: fire
• वह्निः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वह्नि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन (Nominative singular)

• उत्पद्यते: arises/breaks out
• उत्पद्यते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उत् + पद् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन (3rd person singular)

• महान्: great
• महान्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन (Nominative singular); वह्नि-विशेषण

• निधनम्: death/destruction
• निधनम्: Gati-karma (Goal/Object of motion/कर्म)
• Type: Noun
• Root: निधन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Accusative singular)

• यान्ति: go/meet (their end)
• यान्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन (3rd person plural)

• तत्रस्थाः: those staying there
• तत्रस्थाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तत्र (अव्यय) + स्थ (धातु) → तत्रस्थ (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन (Nominative plural)

• यत्: which/that (fact)
• यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Accusative singular); ‘that which’ (correlative)

• बुध्येरन्: might realize/notice
• बुध्येरन्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: बुध् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन (3rd person plural)

• असूरयः: the unwise
• असूरयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: असूरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन (Nominative plural); ‘not wise’

Speaker

Īśvara (Śiva)

Visual Art Cues

Scene: A house suddenly engulfed in flames at night; silhouettes inside unaware; a wise figure notices smoke and raises alarm—dramatic contrast of ignorance vs prudence.

Characters & Entities

• Īśvara (Śiva)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

In emergencies, timely awakening and action are themselves dharma; delay can lead to ruin.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named in this verse; it uses a moral analogy within the Revā Khaṇḍa context.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is an ethical-practical principle prioritizing urgent protection over hesitation.