Adhyaya 48

Verse 1

उत्तानपाद उवाच । कस्मिन्स्थानेऽवसद्देव सोऽन्धको दैत्यपुंगवः । सर्वान्देवांश्च निर्जित्य कस्मिन्स्थाने समास्थितः

Uttānapāda dijo: «Oh Señor, ¿en qué lugar se estableció Andhaka, el más eminente de los daityas? Habiendo vencido a todos los dioses, ¿dónde está ahora asentado?»

Verse 2

श्रीमहेश उवाच । प्रविष्टो दानवो यत्र कथयामि नराधिप । पाताललोकमाश्रित्य कन्या विध्वंसते तु सः

Dijo Śrī Maheśa: «Oh rey, te diré dónde ha entrado ese demonio. Refugiado en Pātāla, el mundo subterráneo, oprime y destruye a las doncellas»

Verse 3

तत्र स्थितं तं विज्ञाय चापमादाय केशवः । व्यसृजद्बाणमाग्नेयं दह्यतामिति चिन्तयन्

Sabiendo que estaba allí apostado, Keśava tomó su arco y lanzó un proyectil ígneo, pensando: «Que sea consumido por el fuego.»

Verse 4

दह्यमानोऽग्निना सोऽपि वारुणास्त्रं स संदधे । वारुणास्त्रेण महता आग्नेयं शमितं तदा

Aunque era abrasado por el fuego, él también dispuso el arma de Vāruṇa; por aquel poderoso Vāruṇāstra, el proyectil ígneo fue entonces apagado.

Verse 5

ततोऽसौ चिन्तयामास केन बाणो विसर्जितः । कस्यैषा पौरुषी शक्तिः को यास्यति यमालयम्

Entonces reflexionó: «¿Por quién fue disparada esta flecha? ¿De quién es esta fuerza varonil? ¿Quién será enviado a la morada de Yama?»

Verse 6

ततोऽन्धको मृधे क्रुद्धो बाणमार्गेण निर्गतः । स दृष्ट्वा बाणमार्गेण चापहस्तं जनार्दनम्

Entonces Andhaka, airado en la batalla, avanzó por la senda de las flechas; y siguiendo aquel rastro, vio a Janārdana con el arco en la mano.

Verse 7

अन्धक उवाच । न शर्म लप्स्यसे ह्यद्य मया दृष्ट्याभिवीक्षितः । न शक्नोषि तथा गन्तुं नागः शार्दूलदर्शनात्

Andhaka dijo: «Hoy no hallarás sosiego, pues has sido fijado por mi mirada. No podrás marcharte, como el elefante que no avanza al ver al tigre».

Verse 8

आगच्छति यथा भक्ष्यं मार्जारस्य च मूषिकः । न शक्नोषि तथा यातुं संस्थितस्त्वं ममाग्रतः

«Así como el ratón se acerca como alimento del gato, así tampoco podrás partir, estando tú plantado ante mí».

Verse 9

अहं त्वां प्रेषयिष्यामि यममार्गे सुदारुणे । अहमन्वेषयिष्यामि किल यास्यामि ते गृहम्

«Te enviaré por el terrible camino de Yama, señor de la muerte. En verdad te perseguiré y llegaré incluso a tu propia morada».

Verse 10

उपनीतोऽसि कालेन सङ्ग्रामे मम केशव । ये त्वया निर्जिताः पूर्वं दानवा अप्यनेकशः

«Oh Keśava, el Tiempo mismo te ha traído a mi combate, a ti que antaño venciste a innumerables huestes de dānava-s».

Verse 11

न भवन्ति पुमांसस्ते स्त्रियस्ताश्चैव केशव । परं न शस्त्रसङ्ग्रामं करिष्यामि त्वया सह

«Aquellos a quienes venciste, oh Keśava, no eran verdaderos hombres: eran como mujeres. Por eso no combatiré contigo en batalla de armas».

Verse 12

वदतो दानवेन्द्रस्य न चुकोप स केशवः । अयुध्यमानं तं दृष्ट्वा चिन्तयामास दानवः

Mientras hablaba el señor de los Dānava, Keśava no se irritó. Al verlo sin entrar en combate, el Dānava meditó qué debía hacer.

Verse 13

द्वन्द्वयुद्धं करिष्यामि निश्चित्य युयुधे नृप । स कृष्णेन पदाक्षिप्तः पतितः पृथिवीतले

«Lucharé en duelo», resolvió, y entró en combate, oh Rey. Pero, golpeado por el pie de Kṛṣṇa, cayó sobre la tierra.

Verse 14

मुहूर्तात्स समाश्वस्य उत्थायेदं व्यचिन्तयत् । अशक्तो द्वन्द्वयुद्धाय ततः साम प्रयुक्तवान् । पाणिभ्यां सम्पुटं कृत्वा साष्टाङ्गं प्रणतः शुचिः

Al cabo de un instante recobró el aliento, se levantó y pensó así: incapaz de sostener un duelo, recurrió entonces a la conciliación. Juntando las manos en gesto reverente, el purificado se postró con la reverencia de ocho miembros.

Verse 15

अन्धक उवाच । जय कृष्णाय हरये विष्णवे जिष्णवे नमः । हृषीकेश जगद्धात्रे अच्युताय महात्मने

Andhaka dijo: «¡Victoria a Kṛṣṇa! Reverencia a Hari, a Viṣṇu, al Victor invencible. Oh Hṛṣīkeśa, sustentador de los mundos: salutación a Acyuta, el magnánimo».

Verse 16

नमः पङ्कजनाभाय नमः पङ्कजमालिने । जनार्दनाय श्रीशाय श्रीपते पीतवाससे

Homenaje al de ombligo de loto; homenaje al Señor adornado con guirnalda de lotos. Salutación a Janārdana, al Señor de Śrī, a Śrīpati, al que viste vestiduras amarillas.

Verse 17

गोविन्दाय नमो नित्यं नमो जलधिशायिने । नमः करालवक्त्राय नरसिंहाय नादिने

Homenaje eterno a Govinda; homenaje al que reposa sobre el océano. Salutación al de rostro terrible: a Narasiṃha, el Señor rugiente.

Verse 18

शार्ङ्गिणे सितवर्णाय शङ्खचक्रगदाभृते । नमो वामनरूपाय यज्ञरूपाय ते नमः

Saludo al portador de Śārṅga, al de resplandeciente blancura, al que sostiene caracola, disco y maza. Homenaje al Señor en forma de Vāmana; homenaje a Ti, cuya forma es el Sacrificio (Yajña).

Verse 19

नमो वराहरूपाय क्रान्तलोकत्रयाय च । व्याप्ताशेषदिगन्ताय केशवाय नमोनमः

Saludo al que tomó la forma de Varāha, que recorrió los tres mundos. Una y otra vez, homenaje a Keśava, cuya presencia se extiende hasta los confines de todas las direcciones.

Verse 20

वासुदेव नमस्तुभ्यं नमः कैटभनाशिने । लक्ष्म्यालय सुरश्रेष्ठ नमस्ते सुरनायक

Oh Vāsudeva, salutación a Ti; salutación al que dio muerte a Kaiṭabha. Morada de Lakṣmī, el mejor entre los devas: salutación a Ti, oh guía de los dioses.

Verse 21

विष्णोर्देवाधिदेवस्य प्रमाणं येऽपि कुर्वते । प्रजापतेर्जगद्धातुस्तेषामपि नमाम्यहम्

Me inclino incluso ante quienes atestiguan la verdadera grandeza de Viṣṇu, el Dios sobre los dioses; y asimismo ante quienes honran a Prajāpati, sustentador del universo.

Verse 22

समस्तभूतदेवस्य वासुदेवस्य धीमतः । प्रणामं ये प्रकुर्वन्ति तेषामपि नमाम्यहम्

Me inclino incluso ante quienes se postran ante el sabio Vāsudeva, el Señor divino presente en todos los seres.

Verse 23

तस्य यज्ञवराहस्य विष्णोरमिततेजसः । प्रणामं ये प्रकुर्वन्ति तेषामपि नमाम्यहम्

Me inclino incluso ante quienes se postran ante aquel Viṣṇu de esplendor inconmensurable, el Varāha del sacrificio.

Verse 24

गुणानां हि निधानाय नमस्तेऽस्तु पुनःपुनः । कारुण्याम्बुनिधे देव सर्वभक्तिप्रियाय च

Salve, una y otra vez, oh tesoro de virtudes. Oh Dios, océano de compasión y amante de todo devoto: salve a ti.

Verse 25

श्रीभगवानुवाच । तुष्टस्ते दानवेन्द्राहं वरं वृणु यथेप्सितम् । ददामि ते वरं नूनमपि त्रैलोक्यदुर्लभम्

Dijo el Bienaventurado Señor: «Oh rey de los Dānavas, estoy complacido contigo. Elige el don que desees; ciertamente te concederé un don, aun uno difícil de obtener en los tres mundos».

Verse 26

अन्धक उवाच । यदि तुष्टोऽसि मे देव वरं दास्यसि चेप्सितम् । तदा ददस्व मे देव युद्धं परमशोभनम् । अवद्धस्तपूतो येनाहं लोकान्गन्तास्मि शोभनान्

Andhaka dijo: «Si estás complacido conmigo, oh Señor, y me concederás el don que deseo, entonces concédeme, oh Dios, una batalla sumamente gloriosa, por la cual, libre de ataduras y purificado por la austeridad, pueda ir a mundos radiantes».

Verse 27

श्रीभगवानुवाच । कथं ददामि ते युद्धं तोषितोऽहं त्वया पुनः । न त्वां तु प्रभवेत्कोपः कथं युध्यामि तेऽन्धक

Dijo el Bienaventurado Señor: «¿Cómo podría concederte batalla, si tú me has complacido de nuevo? No nace en mí ira contra ti; ¿cómo, pues, habría de combatir contigo, oh Andhaka?»

Verse 28

यदि ते वर्तते बुद्धिर्युद्धं प्रति न संशयः । ततो गच्छस्व युद्धाय देवं प्रति महेश्वरम्

Si tu mente está resuelta hacia la batalla y no hay duda en ello, entonces ve a combatir: acércate al Dios Maheśvara.

Verse 29

अन्धक उवाच । न तत्र सिध्यते कार्यं देवं प्रति महेश्वरम्

Andhaka dijo: «Allí no prospera empresa alguna cuando se dirige contra el Gran Señor, Maheśvara».

Verse 30

श्रीभगवानुवाच । पुत्र त्वं शिखरं गत्वा धूनयस्व बलेन च

Dijo el Bienaventurado Señor: «Hijo mío, ve a la cumbre del monte y sacúdela con tu fuerza».

Verse 31

विधूते तत्र देवेशः कोपं कर्ता सुदारुणम् । कोपितः शङ्करो रौद्रं युद्धं दास्यति दानव

Cuando aquella cumbre sea sacudida, el Señor de los dioses desatará una ira terribilísima. Encolerizado, Śaṅkara te concederá una batalla feroz, oh Dānava.

Verse 32

विष्णुवाक्यादसौ पापो गतो यत्र महेश्वरः । कैलासशिखरं प्राप्य धुनोति स्म मुहुर्मुहुः

Por la palabra de Viṣṇu, aquel pecador fue adonde estaba Maheśvara. Al llegar a la cumbre del Kailāsa, la sacudió una y otra vez.

Verse 33

धूनिते तत्र शिखरे कम्पितं भुवनत्रयम् । निपेतुः शिखराग्राणि कम्पमानान्यनेकशः

Cuando aquella cumbre fue sacudida, los tres mundos temblaron. Muchas crestas de peñascos, estremeciéndose con violencia, cayeron en gran número.

Verse 34

चत्वारः सागराः क्षिप्रमेकीभूता महीपते । निपेतुरुल्कापाताश्च पादपा अप्यनेकशः

Oh rey, los cuatro océanos parecieron volverse uno con rapidez. Cayeron lluvias de meteoros, y también muchos árboles fueron arrancados y derribados.

Verse 35

उमया सहितो देवो विस्मयं परमं गतः । गाढमालिङ्ग्य गिरिजा देवं वचनमब्रवीत्

El Señor, acompañado de Umā, quedó sobrecogido por gran asombro. Girijā, abrazando con fuerza al Dios, pronunció estas palabras.

Verse 36

किमर्थं कम्पते शैलः किमर्थं कम्पते धरा । किमर्थं कम्पते नागो मर्त्यः पातालमेव च । किं वा युगक्षयो देव तन्ममाख्यातुमर्हसि

«¿Por qué tiembla la montaña? ¿Por qué se estremece la tierra? ¿Por qué se agitan los Nāgas, los mortales y aun Pātāla? ¿O es, Señor, el fin de una era? Dímelo, te lo ruego.»

Verse 37

ईश्वर उवाच । कस्यैषा दुर्मतिर्जाता क्षिप्तः सर्पमुखे करः । ललाटे च कृतं वर्म स यास्यति यमालयम्

Dijo Īśvara: «¿De quién ha nacido esta perversa idea: meter la mano en la boca de una serpiente y ponerse una armadura en la frente? Él irá a la morada de Yama»

Verse 38

कैलासमाश्रितो येन सुप्तोऽहं येन बोधितः । तं वधिष्ये न सन्देहः सम्मुखो वा भवेद्यदि

«Aquel que, refugiándose en Kailāsa, perturbó mi reposo—por quien fui despertado—lo mataré sin duda, si se presenta ante mí.»

Verse 39

चिन्तयामास देवेशो ह्यन्धकोऽयं न संशयः । उपायं चिन्तयामास येनासौ वध्यते क्षणात्

El Señor de los Devas reflexionó: «Éste es Andhaka; no hay duda». Luego meditó un medio por el cual aquel enemigo pudiera ser abatido en un instante.

Verse 40

आगताश्च सुराः सर्वे ब्रह्माद्या वसुभिः सह । रथं देवमयं कृत्वा सर्वलक्षणसंयुतम्

Llegaron todos los dioses—Brahmā y los demás, junto con los Vasus—y, haciendo un carro divino, lo dotaron de todos los signos auspiciosos.

Verse 41

केचिद्देवाः स्थिताश्चक्रे केचित्तुण्डाग्रपार्श्वयोः । केचिन्नाभ्यां स्थिता देवाः केचिद्धुर्येषु संस्थिताः

Algunos dioses tomaron su lugar en la rueda; otros se situaron en la parte delantera y en los costados; algunas deidades se apostaron en el cubo, y otras se colocaron en el yugo.

Verse 42

धुरीषु निश्चलाः केचित्केचिद्यूपेषु संस्थिताः । केचित्स्यन्दनसंस्तम्भाः केचित्स्यन्दनवेष्टकाः

Unos permanecieron firmes sobre los yugos; otros quedaron apostados en los postes; algunos se volvieron los pilares que sostienen el carro, y otros sus ataduras protectoras.

Verse 43

आमलसारकेऽन्येऽपि अन्येऽपि कलशे स्थिताः । रिपोर्भयंकरं दिव्यं ध्वजमालादिशोभितम्

Otros fueron puestos también en el āmalasāraka, el adorno de la cresta, y otros en el kalaśa, el remate. El carro divino, engalanado con estandartes y guirnaldas, era terrible para el enemigo.

Verse 44

रथं देवमयं कृत्वा तमारूढो जगद्गुरुः । निर्ययौ दानवो यत्र कोपाविष्टो महेश्वरः

Así dispuesto el carro hecho de esencia divina, lo montó el Maestro del mundo. Entonces Mahēśvara, inflamado de ira, partió hacia donde estaba el Dānava.

Verse 45

तिष्ठ तिष्ठेत्युवाचाथ क्व प्रयास्यसि दुर्मते । शरासनं करे गृह्य शरांश्चिक्षेप दानवे

«¡Detente, detente!», clamó. «¿Adónde irás, oh de mente perversa?» Tomando el arco en su mano, arrojó flechas contra el Dānava.

Verse 46

दानवेऽधिष्ठिते युद्धे शरैश्चिछेद सायकान् । शरासनेण तत्रैव अन्धकश्छादितस्तदा

Cuando el Dānava apremiaba la batalla, con sus flechas cortó los proyectiles. Entonces, allí mismo, Andhaka quedó cubierto, oscurecido por la lluvia de arco y flechas.

Verse 47

न तत्र दृश्यते सूर्यो नाकाशं न च चन्द्रमाः । आग्नेयमस्त्रं व्यसृजद्दानवोऽपि शिवं प्रति

Allí no se veía el sol, ni el cielo, ni siquiera la luna. Entonces el Dānava también descargó el Arma Ígnea (Āgneya-astra) contra Śiva.

Verse 48

। अध्याय

«Capítulo» — marca colofónica que señala el cierre o la transición del adhyāya en la tradición manuscrita.

Verse 49

ततो देवाधिदेवोऽसौ वारुणास्त्रमयोऽजयत् । वारुणास्त्रेण निमिषादाग्नेयं नाशितं तदा

Entonces aquel Señor de los dioses prevaleció manifestando el Arma de Varuṇa. En un solo instante, por el Arma de Varuṇa, el arma ígnea fue destruida.

Verse 50

दानवेन तदा मुक्तं वायव्यास्त्रं रणाजिरे । वारुणं च गतं तात वायव्यास्त्रविनाशितम्

Entonces, en el campo de batalla, el Dānava soltó el Arma de Vāyu. Y, oh querido, también el Arma de Varuṇa quedó neutralizada, destruida por aquella arma de Vāyu.

Verse 51

देवो व्यसर्जयत्सार्पं क्रोधाविष्टेन चेतसा । मारुतं नाशितं बाणैः सर्पैस्तत्र न संशयः

El Deva, con el corazón poseído por la ira, soltó el Arma de las Serpientes. Por aquellas flechas semejantes a serpientes, la fuerza del viento fue destruida allí, sin duda alguna.

Verse 52

दानवेन ततो मुक्तं गरुडास्त्रं च लीलया । गारुडास्त्रं च तद्दृष्ट्वा सार्पं नैव व्यदृश्यत

Entonces el Dānava, como si fuese un juego, soltó el arma de Garuḍa. Y al manifestarse aquel Gāruḍa-astra, el arma de la Serpiente ya no se veía.

Verse 53

ततो देवाधिदेवेन नारसिंहं विसर्जितम् । नारसिंहास्त्रबाणेन गारुडास्त्रं प्रशामितम्

Entonces el Dios de los dioses descargó el poder de Nārasiṃha. Con la flecha del Nārasiṃha-astra, el arma de Garuḍa fue apaciguada y detenida.

Verse 54

अस्त्रमस्त्रेण शम्येत न बाध्येत परस्परम् । महद्युद्धमभूत्तातसुरासुरभयंकरम्

Un arma debe ser aplacada por otra arma; no se dominan mutuamente de inmediato. Así surgió, oh querido, una gran batalla, terrible para dioses y asuras por igual.

Verse 55

चक्रनालीकनाराचैस्तोमरैः खड्गमुद्गरैः । वत्सदन्तैस्तथा भल्लैः कर्णिकारैश्च शोभनैः

Con discos, dardos con púas, flechas de hierro, lanzas, espadas y mazas; con proyectiles llamados ‘diente de ternero’, con flechas bhalla y con espléndidos astiles karṇikāra—

Verse 56

एवं न शक्यते हन्तुं दानवो विविधायुधैः । तदा ज्वालाकरालाश्च खड्गनाराचतोमराः

De este modo, el Dānava no podía ser muerto por armas de muchas clases. Entonces aparecieron espadas, flechas de hierro y lanzas, ardientes y terribles—

Verse 57

वृषाङ्केन विमुक्तास्तु समरे दानवं प्रति । न संस्पृशन्ति शस्त्राणि गात्रं गौडवधूरिव

Pero las armas que el Señor del estandarte del Toro soltó en la batalla contra el Dānava ni siquiera rozaron su cuerpo—como los avances de pretendientes que no alcanzan a una noble novia de Gauḍa.

Verse 58

आयुधानि ततस्त्यक्त्वा बाहुयुद्धमुपस्थितौ । करं करेण संगृह्य प्रहरन्तौ स्वमुष्टिभिः । रणप्रयोगैर्युध्यन्तौ युयुधाते शिवान्धकौ

Entonces, arrojando sus armas, ambos se entregaron al combate cuerpo a cuerpo. Tomando mano con mano y golpeándose con los puños, aplicando las artes de la guerra, Śiva y Andhaka siguieron luchando.

Verse 59

श्रीमार्कण्डेय उवाच । अन्धकं प्रति देवेशश्चिन्तयामास निग्रहम् । हनिष्यामि न सन्देहो दुष्टात्मानं न संशयः

Dijo Śrī Mārkaṇḍeya: El Señor de los Devas resolvió someter a Andhaka. «Mataré a ese de alma perversa: de ello no hay duda ni incertidumbre».

Verse 60

स शिवेन यदा क्षिप्तः पतितः पृथिवीतले । ऊर्ध्वबाहुरधोवक्त्रो दानवो नृपसत्तम

Oh el mejor de los reyes, cuando Śiva lo arrojó, aquel Dānava cayó sobre la tierra: con los brazos alzados y el rostro vuelto hacia abajo.

Verse 61

क्रोधाविष्टेन देवेशः सङ्ग्रामे देवशत्रुणा । कक्षयोः कुहरे क्षिप्त्वा बन्धेनाक्रम्य पीडितः

En la batalla, el Señor de los Devas, poseído por la ira, fue acometido por el enemigo de los dioses; fue arrojado al hueco de las axilas y, atado y oprimido por ligaduras, padeció dolor.

Verse 62

निस्पन्दश्चाभवद्देवो मूर्च्छायुक्तो महेश्वरः । मूर्च्छापन्नं तु तं ज्ञात्वा चिन्तयामास दानवः

Maheśvara quedó inmóvil, el Señor, vencido por un desmayo. Al saber que había caído en la inconsciencia, el dánava comenzó a cavilar.

Verse 63

हाहा कष्टं कृतं मेऽद्य दुष्कृतं पापकर्मणा । किं करोमि कथं कर्म कस्मिन्स्थाने तु मोचये

«¡Ay, ay! Hoy he cometido una acción terrible: un acto malvado nacido de conducta pecaminosa. ¿Qué haré? ¿Cómo obraré? ¿En qué lugar hallaré liberación de este pecado?»

Verse 64

गृहीत्वा देवमुत्सङ्गे गतः कैलासपर्वतम् । शय्यायां शङ्करं न्यस्य निर्ययौ दैत्यराट्ततः

Tomando al Dios en su regazo, se dirigió al monte Kailāsa. Depositando a Śaṅkara en un lecho, el rey de los Daityas salió entonces.

Verse 65

शय्यायां पतितो देवः प्रपेदे वेदनां ततः । तावद्ददर्श चात्मानं स्वकीयभवनस्थितम्

El Dios, tendido en el lecho, sintió entonces dolor. En ese mismo instante se vio a sí mismo como si estuviera en su propia morada.

Verse 66

पराभवः कृतो मद्यं कथं तेन दुरात्मना । क्रोधवेगसमाविष्टो निर्ययौ दानवं प्रति

«¿Cómo me ha infligido tal afrenta ese malvado?» Envuelto por el ímpetu de la ira, salió al encuentro del demonio.

Verse 67

आयसीं लगुडीं गृह्य प्रभुर्भारसहस्रजाम् । दानवं च ततो दृष्ट्वा प्राक्षिपत्तस्य मूर्धनि

Tomando una maza de hierro, el Señor —pesado como mil cargas—, al ver al asura, la arrojó sobre su cabeza.

Verse 68

खड्गेन ताडयामास दानवः प्रहसन्रणे । देवेनाथस्मृतं चास्त्रं कौच्छेराख्यं महाहवे

Riendo en la batalla, el asura golpeó con la espada. Entonces, en aquel gran combate, el Dios recordó el arma llamada «Kaucchera».

Verse 69

दीप्यमानं समुत्सृज्य हृदये ताडितः क्षणात् । ततः स ताडितस्तेन रुधिरोद्गारमुद्वमन्

Arrojando lo que ardía como fuego, fue herido en el corazón en un instante; y, así golpeado, vomitó un torrente de sangre.

Verse 70

पतितोऽधोमुखो भूत्वा ततः शूलेन भेदितः । पुनश्च देवदेवेन शूलेन द्विदलीकृतः

Cayendo de bruces, fue entonces atravesado por el tridente; y de nuevo, por el Señor de los dioses, fue partido en dos con el tridente.

Verse 71

शूलाग्रेऽसौ स्थितः पापो भ्रान्तवांश्चक्रवत्तदा । ये ये भूम्यां पतन्ति स्म तत्कायाद्रक्तबिन्दवः

Aquel pecador, clavado en la punta del tridente, giraba entonces como una rueda; y cuantas gotas de sangre de su cuerpo caían a la tierra—

Verse 72

ते ते सर्वे समुत्तस्थुर्दानवाः शास्त्रपाणयः । व्याकुलस्तु ततो देवो दानवेन तरस्विना

De aquellas gotas, todos se alzaron: Dānavas con armas en las manos. Entonces el dios quedó turbado por aquel Dānava, veloz y poderoso.

Verse 73

देवेनाथ स्मृता दुर्गा चामुण्डा भीषणानना । आयाता भीषणाकारा नानायुधविराजिता

Entonces el dios recordó a Durgā, a Chamūṇḍā de rostro terrible. Ella acudió, espantosa en su forma, resplandeciente con muchas clases de armas.

Verse 74

महादंष्ट्रा महाकाया पिङ्गाक्षी लम्बकर्णिका । आदेशो दीयतां देव को यास्यति यमालयम्

«De grandes colmillos, de enorme cuerpo, de ojos leonados y largas orejas: da la orden, oh Señor; ¿a quién se enviará a la morada de Yama?»

Verse 75

ईश्वर उवाच । पिबास्य रुधिरं भद्रे यथेष्टं दानवस्य च । निपतद्रुधिरं भूमौ दुर्गे गृह्णीष्व माचिरम्

Īśvara dijo: «Bebe su sangre, oh bienaventurada; bebe a tu gusto la sangre del Dānava. Y la sangre que caiga en la tierra, oh Durgā, recógela sin demora».

Verse 76

निहन्मि दानवं यावत्साहाय्यं कुरु सुन्दरि । एवमुक्ता तु सा दुर्गा पपौ च रुधिरं ततः

«Mientras yo doy muerte al Dānava, préstame ayuda, oh hermosa». Dicho esto, Durgā bebió entonces la sangre.

Verse 77

निहता दानवाः सर्वे देवेशेन सहस्रशः । अन्धकोऽपि च तान् दृष्ट्वा दानवानवनिं गतान् । ततो वाग्भिः प्रतुष्टाव देवदेवं महेश्वरम्

Por millares, el Señor de los dioses dio muerte a todos los Dānavas. Y aun Andhaka, al ver a aquellos Dānavas abatidos en la tierra, entonces alabó con palabras a Devadeva, Maheśvara.

Verse 78

अन्धक उवाच । जयस्व देवदेवेश उमार्धार्धाशरीरधृक् । नमस्ते देवदेवेश सर्वाय त्रिगुणात्मने

Andhaka dijo: «¡Triunfa, oh Señor de los dioses, que llevas a Umā como la mitad misma de tu cuerpo! Salutaciones a Ti, oh Señor de los dioses, el Todo, cuya naturaleza son las tres guṇas».

Verse 79

वृषभासनमारूढ शशाङ्ककृतशेखर । जय खट्वाङ्गहस्ताय गङ्गाधर नमोऽस्तु ते

Oh Señor sentado sobre el toro, cuya cresta está adornada con la luna: ¡victoria a Ti, portador del báculo khaṭvāṅga! Oh Gaṅgādhara, sustentador del Gaṅgā, sea para Ti mi salutación.

Verse 80

नमो डमरुहस्ताय नमः कपालमालिने । स्मरदेहविनाशाय महेशाय नमोऽस्तु ते

Salutación a Ti que sostienes el ḍamaru; salutación a Ti que llevas una guirnalda de cráneos. Salutación a Maheśa, destructor del cuerpo de Smara (Kāma).

Verse 81

पूष्णो दन्तनिपाताय गणनाथाय ते नमः । जय स्वरूपदेहाय अरूपबहुरूपिणे

Salutación a Ti, Gaṇanātha, que hiciste caer los dientes de Pūṣan. ¡Victoria a Ti, cuyo cuerpo es la esencia misma: sin forma, y sin embargo de múltiples formas!

Verse 82

उत्तमाङ्गविनाशाय विरिञ्चेरपि शङ्कर । श्मशानवासिने नित्यं नित्यं भैरवरूपिणे

¡Oh Śaṅkara, destructor incluso de la cabeza de Brahmā; tú que moras siempre en el crematorio, siempre, siempre manifestado como Bhairava!

Verse 83

त्वं सर्वगोऽसि त्वं कर्ता त्वं हर्ता नान्य एव च । त्वं भूमिस्त्वं दिशश्चैव त्वं गुरुर्भार्गवस्तथा

Tú lo penetras todo; tú eres el hacedor; tú eres el que retira: no hay otro. Tú eres la tierra; tú eres las direcciones; y tú eres también el Gurú, asimismo Bhārgava.

Verse 84

सौरिस्त्वं देवदेवेश भूमिपुत्रस्तथैव च । ऋक्षग्रहादिकं सर्वं यद्दृश्यं तत्त्वमेव च

Oh Dios de dioses, tú eres también Śauri, y asimismo el hijo de la Tierra. Todo—constelaciones, planetas y cuanto se ve—esa misma realidad eres tú solo.

Verse 85

एवं स्तुतिं तदा कृत्वा देवं प्रति स दानवः । संहताभ्यां तु पाणिभ्यां प्रणनाम महेश्वरम्

Habiendo ofrecido así su himno al Dios, aquel Dānava se postró ante Maheśvara con las manos juntas en reverencia.

Verse 86

ईश्वर उवाच । साधु साधु महासत्त्व वरं याचस्व दानव । दाताहं याचकस्त्वं हि ददामीह यथेप्सितम्

Īśvara dijo: «Bien, bien, oh magnánimo. Pide un don, oh Dānava. Yo soy el dador y tú el suplicante; aquí te concederé lo que deseas».

Verse 87

अन्धक उवाच । यदि तुष्टोऽसि देवेश यदि देयो वरो मम । तदात्मसदृशोऽहं ते कर्तव्यो नापरो वरः

Andhaka dijo: «Si estás complacido, oh Señor de los dioses, y si ha de concedérseme un don, hazme semejante a tu propia naturaleza; no busco otro favor.»

Verse 88

भस्मी जटी त्रिनेत्री च त्रिशूली च चतुर्भुजः । व्याघ्रचर्मोत्तरीयश्च नागयज्ञोपवीतकः

(Que yo sea) cubierto de ceniza sagrada, de cabellera enmarañada y de tres ojos; portador del tridente y de cuatro brazos; con piel de tigre como manto, y con una serpiente por cordón sagrado (yajñopavīta).

Verse 89

एतदिच्छाम्यहं सर्वं यदि तुष्टो महेश्वर

Todo esto deseo, si estás complacido, oh Maheśvara.

Verse 90

ईश्वर उवाच । ददामि ते वरं ह्यद्य यस्त्वया याचितोऽनघ । गणेषु मे स्थितः पुत्र भृङ्गीशस्त्वं भविष्यसि

Īśvara dijo: «Oh intachable, hoy te concedo el don que has pedido. Hijo mío, establecido entre mis gaṇas, serás Bhṛṅgīśa.»