Adhyaya 33

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र अग्नितीर्थमनुत्तमम् । यत्र संनिहितो ह्यग्निर्गतः कामेन मोहितः

Dijo Śrī Mārkaṇḍeya: Entonces, oh el mejor de los reyes, debe uno dirigirse al insuperable Agnitīrtha, donde el propio Agni está presente, pues una vez llegó allí, turbado y hechizado por el deseo.

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । कथं देवो जगद्धाता कामेन कलुषीकृतः । कथं च नित्यदा वास एकस्थानेषु जायते

Dijo Yudhiṣṭhira: ¿Cómo pudo el dios, sustentador del mundo, quedar manchado por el deseo? ¿Y cómo llega a darse una morada constante en un solo lugar?

Verse 3

एतत्त्वाश्चर्यमतुलं सर्वलोकेष्वनुत्तमम् । कथयस्व महाभाग परं कौतूहलं मम

Esto es un prodigio sin igual, insuperable en todos los mundos. Oh muy afortunado, cuéntamelo, pues mi anhelo de saber es profundo.

Verse 4

श्रीमार्कण्डेय उवाच । साधु साधु महाप्राज्ञ पृष्टः प्रश्नस्त्वयानघ । कथयामि यथापूर्वं श्रुतमेतन्महेश्वरात्

Dijo Śrī Mārkaṇḍeya: Bien preguntado, bien preguntado, oh muy sabio e intachable; tu pregunta es apropiada. Lo relataré tal como antes lo oí de Maheśvara (Śiva).

Verse 5

आसीत्कृतयुगे राजा नाम्ना दुर्योधनो महान् । हस्त्यश्वरथसम्पूर्णो मेदिनीपरिपालकः

En el Kṛta Yuga hubo un gran rey llamado Duryodhana, provisto de ejércitos colmados de elefantes, caballos y carros, protector y gobernante de la tierra.

Verse 6

रूपयौवनसम्पन्नं दृष्ट्वा तं पृथिवीपतिम् । दिव्योपभोगसम्पन्नं प्रार्थयामास नर्मदा

Al ver al señor de la tierra, colmado de belleza y juventud, y bendecido con deleites celestiales y prosperidad, Narmadā lo solicitó como esposo.

Verse 7

स तु तां चकमे कन्यां त्यक्त्वाऽन्यं प्रमदाजनम् । मुदा परमया युक्तो माहिष्मत्याः पतिर्नृप

El rey, señor de Māhiṣmatī, se enamoró de aquella doncella; dejando a otras mujeres, quedó colmado de suprema alegría.

Verse 8

रमते स तया सार्द्धं काले वै नृपसत्तम । नर्मदा जनयामास कन्यां पद्मदलेक्षणाम्

Con el tiempo, oh el mejor de los reyes, él se deleitó junto a ella; y Narmadā dio a luz una hija de ojos como pétalos de loto.

Verse 9

अङ्गप्रत्यङ्गसम्पन्ना यस्माल्लोकेषु विश्रुता । तस्यां पिता च माता च चक्रतुः प्रेमबन्धनम्

Por estar dotada de miembros y rasgos perfectos, se hizo célebre en los mundos; y su padre y su madre forjaron hacia ella un lazo de profundo amor.

Verse 10

कालेनातिसुदीर्घेण यौवनस्था वराङ्गना । प्रार्थ्यमानापि राजन्वै नात्मानं दातुमिच्छति

Tras muchísimo tiempo, cuando la noble doncella alcanzó la juventud, aunque era solicitada en matrimonio, oh rey, no quiso entregarse (en matrimonio).

Verse 11

ततोऽन्यदिवसे वह्निर्द्विजरूपो महातपाः । राजानं प्रार्थयामास रहो गत्वा शनैः शनैः

Luego, en otro día, Vahni, el dios del Fuego, gran asceta, tomando la forma de un brāhmaṇa, se acercó al rey y, en secreto, le presentó su ruego en voz baja.

Verse 12

भोभो रघुकुलश्रेष्ठ द्विजोऽहं मन्दसन्ततिः । दरिद्रो ह्यसहायश्च भार्यार्थे वरयामि ताम्

«¡Oh, oh, el mejor del linaje de Raghu! Soy un brāhmaṇa de estirpe humilde, pobre y sin amparo. Por causa de una esposa, solicito su mano.»

Verse 13

कन्या सुदर्शना नाम रूपेणाप्रतिमा भुवि । तां ददस्व महाभाग वर्धते तव मन्दिरे

Hay una doncella llamada Sudarśanā, sin igual en hermosura sobre la tierra. Oh rey afortunado, concédemela en matrimonio: ella crece en tu palacio.

Verse 14

ब्रह्मचर्येण निर्विण्ण एकाकी कामपीडितः । याचमानस्य मे तात प्रसादं कर्तुमर्हसि

Agotado por el brahmacarya, solo y atormentado por el deseo, oh querido señor, debes conceder tu gracia a mí que ahora suplico.

Verse 15

राजोवाच । नाहं द्रव्यविहीनस्य असवर्णस्य कर्हिचित् । दास्यामि स्वां सुतां शुभ्रां गम्यतां द्विजपुंगव

El rey dijo: «Jamás daré a mi hermosa hija a quien carece de riquezas y no es de condición adecuada. Vete, oh el más excelso de los dos veces nacidos.»

Verse 16

एवमुक्तस्तदा वह्निः परां पीडामुपागतः । न किंचिदुक्त्वा राजानं तत्रैवान्तरधीयत

Así interpelado, Vahni (Agni) fue presa de una honda aflicción. Sin decir palabra al rey, se desvaneció en aquel mismo lugar.

Verse 17

गते चादर्शनं विप्रे राजा मन्त्रिपुरोहितैः । मन्त्रयित्वाथ काले तु तुष्टो मखमुखे स्थितः

Cuando el brāhmaṇa se hubo perdido de vista, el rey deliberó con sus ministros y sacerdotes; y a su debido tiempo, complacido, se situó a la entrada del sacrificio.

Verse 18

यजतश्च मखे भक्त्या ब्राह्मणैः सह भारत । ततश्चादर्शनं वह्निः सर्वेषां पश्यतामगात्

Mientras realizaba el sacrificio con devoción junto a los brāhmaṇas, oh Bhārata, entonces Vahni (Agni) se desvaneció de la vista, ante los ojos de todos.

Verse 19

विप्रा दुर्मनसो भूत्वा गता राज्ञो हि मन्दिरम् । वह्निनाशं विमनसो राजानमिदमब्रुवन्

Los brāhmaṇas, entristecidos, fueron al palacio del rey. Afligidos por la pérdida del fuego sagrado, dijeron estas palabras al rey.

Verse 20

ब्राह्मणा ऊचुः । दुर्योधन महाराज श्रूयतां महदद्भुतम् । न श्रुतं न च दृष्टं वा कौतुकं नृपपुंगव

Los brāhmaṇas dijeron: «Oh Mahārāja Duryodhana, escucha un gran prodigio: un suceso asombroso jamás oído ni visto, oh toro entre los reyes».

Verse 21

अग्निकार्यप्रवृत्तानां सर्वेषां विधिवन्नृप । केनापि हेतुना वह्निर्दृश्यते न ज्वलत्युत

Oh rey, aunque todos han emprendido el rito del fuego conforme a la norma, por alguna causa se ve a Agni, y sin embargo no arde.

Verse 22

तच्छ्रुत्वा विप्रियं घोरं राजा विप्रमुखाच्च्युतम् । आसनात्पतितो भूमौ छिन्नमूल इव द्रुमः

Al oír aquella noticia terrible e indeseada salida de la boca del brāhmaṇa, el rey cayó de su asiento al suelo, como un árbol cortado de raíz.

Verse 23

आश्वस्य च मुहूर्तेन उन्मत्त इव संस्तदा । निरीक्ष्य च दिशः सर्वा इदं वचनमब्रवीत्

Tras detenerse un instante, se incorporó como si estuviera aturdido. Mirando en todas direcciones, entonces pronunció estas palabras.

Verse 24

किमेतदाश्चर्यपरमिति भोभो द्विजोत्तमाः । कथ्यतां कारणं सर्वं शास्त्रदृष्ट्या विभाव्य च

«¿Qué es esto, tan supremamente asombroso? Oh los mejores de los dos veces nacidos, decidme toda la causa, examinándola a la luz de los śāstras.»

Verse 25

मम वा दुष्कृतं किंचिदुताहो भवतामिह । येन नष्टोऽग्निशालायां हुतभुक्केन हेतुना

«¿Hay alguna falta de mi parte—o de la vuestra aquí—por la cual el Dios del Fuego ha desaparecido del salón del fuego? ¿Por qué razón ha sucedido esto?»

Verse 26

मन्त्रच्छिद्रमथान्यद्वा नैव किंचिददक्षिणम् । क्रियाहीनं कृतं वाथ केन वह्निर्न दृश्यते

¿Hubo una falla en los mantras, o acaso otra causa? ¿Se hizo algo sin la debida dakṣiṇā, o se realizó el acto sin los ritos prescritos? ¿Por qué motivo no se ve el fuego sagrado?

Verse 27

अन्नहीनो दहेद्राष्ट्रं मन्त्रहीनस्तु ऋत्विजः । दातारं दक्षिणाहीनो नास्ति यज्ञसमो रिपुः

Un yajña sin alimento puede abrasar un reino; un ṛtvij sin mantras arruina el rito; y cuando falta la dakṣiṇā, hiere al patrocinador. No hay enemigo igual a un sacrificio defectuoso.

Verse 28

ब्राह्मणा ऊचुः । न मन्त्रहीना हि वयं न च राजन्व्रतैस्तथा । द्रव्येण च न हीनस्त्वमन्यत्पापं विचिन्त्यताम्

Los brāhmaṇas dijeron: «No carecemos de mantras, oh Rey, ni de observancias. Y tú tampoco estás falto de bienes para la ofrenda. Por tanto, considérese alguna otra falta (pāpa) como causa».

Verse 29

राजोवाच । तथापि यूयं सहिता उपायं चिन्तयन्त्विति । येन श्रेयो भवेन्नित्यमिह लोके परत्र च

El rey dijo: «Aun así, todos vosotros, reunidos, meditad un medio por el cual surja el bien perdurable, en este mundo y también en el venidero».

Verse 30

एवमुक्तास्ततः सर्वे ब्राह्मणाः कृतनिश्चयाः । निराहाराः स्थिताः शर्वे यत्र नष्टो हुताशनः

Así interpelados, todos los brāhmaṇas, firmes en su resolución, permanecieron allí en ayuno, en el mismo lugar donde el fuego de la oblación había desaparecido.

Verse 31

ततः स्वप्ने महातेजा हुतभुग्ब्राह्मणांस्तदा । उवाच श्रूयतां सर्वैर्मम नाशस्य कारणम्

Entonces, en un sueño, el resplandeciente Hutabhuk (Agni) habló a los brāhmaṇas: «Oíd todos la causa de mi desaparición».

Verse 32

प्रार्थितोऽयं मया राजा सुतां दातुं न चेच्छति । तेन नष्टोऽग्निशरणादहं भो द्विजसत्तमाः

«Rogué a este rey que entregara a su hija, pero no consiente. Por eso me retiré del amparo del fuego sagrado, oh los mejores de los brāhmaṇas».

Verse 33

। अध्याय

Encabezado de capítulo: «Adhyāya».

Verse 34

तच्छ्रुत्वा वचनं विप्रा वैश्वानरमुखोद्गतम् । विस्मयोत्फुल्लनयना राजानमिदमब्रुवन्

Al oír aquella palabra salida de la boca de Vaiśvānara (Agni), los brāhmaṇas, con los ojos abiertos de asombro, dijeron esto al rey.

Verse 35

भवतो मतमाज्ञाय सर्वे गत्वाग्निमन्दिरम् । निराहाराः स्थिता रात्रौ पश्यामो जातवेदसम्

Conociendo tu intención, iremos todos al templo de Agni; en ayuno permaneceremos allí toda la noche y contemplaremos a Jātavedas, el Dios del Fuego.

Verse 36

तेनोक्ताः स्वसुतां चेत्तु राजा मे दातुमिच्छति । ततोऽस्य भूयोऽपि गृहे ज्वलेऽहं नान्यथा द्विजाः

Él les dijo: «Si el rey verdaderamente desea entregarme a su propia hija, entonces arderé de nuevo en su casa; de lo contrario no, oh brāhmaṇas».

Verse 37

एवं ज्ञात्वा महाराज स्वसुतां दातुमर्हसि

Sabiendo esto, oh gran rey, debes entregar a tu propia hija en matrimonio.

Verse 38

राजोवाच । भवतां तस्य वा कार्यं देवस्य वचनं हृदि । समयं कर्तुमिच्छामि कन्यादाने ह्यनुत्तमम्

El rey dijo: «Ya sea que les concierna a ustedes o a él, la palabra de la deidad debe guardarse en el corazón. Deseo establecer un acuerdo solemne con respecto a este acto excelso de kanyādāna».

Verse 39

मम संनिहितो नित्यं गृहे तिष्ठतु पावकः । ददामि रुचिरापाङ्गीं नान्यथा करवाणि वै

«Que Pāvaka (Agni) more siempre presente en mi casa. Entregaré a la doncella de hermosas miradas de soslayo; no lo haré de ninguna otra manera».

Verse 40

एवं ते ब्राह्मणाः श्रुत्वा तथाग्निं प्राप्य सत्वरम् । कथयित्वा विवाहेन योजयामासुराशु वै

Al escuchar esto, esos brāhmaṇas se acercaron rápidamente a Agni; tras comunicar el asunto, organizaron prontamente el matrimonio.

Verse 41

सुदर्शनाया लाभेन परितुष्टो हुताशनः । ज्वलते सन्निधौ नित्यं माहिष्मत्यां युधिष्ठिर

Satisfecho por haber obtenido a Sudarśanā, Hutāśana (Agni) arde sin cesar en íntima cercanía en Māhiṣmatī, oh Yudhiṣṭhira.

Verse 42

ततः प्रभृति तत्तीर्थमग्नितीर्थं प्रचक्षते । ये तत्र पक्षसन्धौ तु स्नानदानैस्तु भाविताः

Desde entonces, aquel vado sagrado es llamado Agnitīrtha. Quienes allí, en la confluencia de las quincenas, realizan baño ritual y dádivas caritativas, quedan purificados y ennoblecidos por tales actos.

Verse 43

तर्पयन्ति पितॄन् देवांस्तेऽश्वमेधफलैर्युताः । सुवर्णं ये प्रयच्छन्ति तस्मिंस्तीर्थे नराधिप

Oh rey, quienes en ese sagrado vado satisfacen a los Pitṛs y a los dioses con ofrendas—y quienes allí donan oro—quedan dotados del mérito equivalente al fruto de un Aśvamedha.

Verse 44

पृथ्वीदानफलं तत्र जायते नात्र संशयः । अनाशकं तु यः कुर्यात्तस्मिंस्तीर्थे नराधिप

Oh rey, allí ciertamente nace el fruto de donar la tierra misma; de ello no hay duda. Y quien cumpla en ese tīrtha el voto de anāśaka, el ayuno estricto, obtiene asimismo gran mérito.

Verse 45

स मृतो ह्यग्निलोके तु क्रीडते सुरपूजितः । एष ते ह्यग्नितीर्थस्य सम्भवः कथितो मया

Al morir, se recrea en el mundo de Agni, honrado por los dioses. Así, oh rey, te he relatado el origen de Agnitīrtha.

Verse 46

सर्वपापहरः पुण्यः श्रुतमात्रो नरोत्तम । धन्यः पापहरो नित्यमित्येवं शङ्करोऽब्रवीत्

«Es santo y borra todos los pecados, oh el mejor de los hombres, aun con sólo oírlo. Verdaderamente bienaventurado, pues destruye siempre el pecado»: así habló Śaṅkara (Śiva).