Adhyaya 146

Verse 1

। मार्कण्डेय उवाच । अस्माहकं ततो गच्छेत्पितृतीर्थमनुत्तमम् । प्रेतत्वाद्यत्र मुच्यन्ते पिण्डेनैकेन पूर्वजाः

Mārkaṇḍeya dijo: Después de esto, uno debe ir a Asmāhaka, el insuperable Pitṛ-tīrtha. Allí, con una sola ofrenda de piṇḍa, los antepasados son liberados del estado de preta y de otras aflicciones.

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । अस्माहकस्य माहात्म्यं कथयस्व ममानघ । स्नानदानेन यत्पुण्यं तथा पिण्डोदकेन च

Yudhiṣṭhira dijo: Oh intachable, cuéntame la grandeza de Asmāhaka: qué mérito nace del baño y de la dádiva, y también de ofrecer piṇḍa y las oblaciones de agua.

Verse 3

श्रीमार्कण्डेय उवाच । पुरा कल्पे नृपश्रेष्ठ ऋषिदेवसमागमे । प्रश्नः पृष्टो मया तात यथा त्वमनुपृच्छसि

Dijo Śrī Mārkaṇḍeya: En un kalpa antiguo, oh el mejor de los reyes, en una asamblea de ṛṣis y devas, yo mismo formulé esta misma pregunta, querido—tal como tú preguntas ahora.

Verse 4

एकत्र सागराः सप्त सप्रयागाः सपुष्कराः । नास्य साम्यं लभन्ते ते नात्र कार्या विचारणा

Aunque los siete océanos, junto con Prayāga y Puṣkara, se reunieran en un solo lugar, no alcanzarían su igualdad; en esto no hay necesidad de más deliberación.

Verse 5

सोमनाथं तु विख्यातं यत्सोमेन प्रतिष्ठितम् । तत्र सोमग्रहे पुण्यं तत्पुण्यं लभते नरः

Somnātha es célebre, pues allí fue establecido por Soma, la Luna. Quien realiza en ese mismo lugar el rito sagrado del Somagraha, la ‘captura’ de Soma, obtiene el mérito propio de esa observancia.

Verse 6

मासान्ते पितरो नृणां वीक्षन्ते सन्ततिं स्वकाम् । कश्चिदस्मत्कुलेऽस्माकं पिण्डमत्र प्रदास्यति

Al término de cada mes, los Pitṛs miran hacia su propia descendencia humana, pensando: «¿Habrá alguien de nuestro linaje que ofrezca aquí el piṇḍa?»

Verse 7

प्रपितामहास्तथादित्याः श्रुतिरेषा सनातनी । एवं ब्रुवन्ति देवाश्च ऋषयः सतपोधनाः

Así también (hablan) los prapitāmahas y los Ādityas: ésta es la enseñanza eterna de la Śruti. De este mismo modo hablan también los devas y los ṛṣis, ricos en tapas y tesoro espiritual.

Verse 8

सकृत्पिण्डोदकेनैव शृणु पार्थिव यत्फलम् । द्वादशाब्दानि राजेन्द्र योगं भुक्त्वा सुशोभनम्

Escucha, oh rey, el fruto que nace aun de una sola ofrenda de piṇḍa y agua. Oh señor de reyes, el antepasado goza de un estado espléndido de bienestar durante doce años.

Verse 9

युगे युगे महाराज अस्माहके पितामहाः । सर्वदा ह्यवलोकन्त आगच्छन्तं स्वगोत्रजम्

Era tras era, oh gran rey, nuestros antepasados observan sin cesar, aguardando la llegada de un miembro de su propio linaje.

Verse 10

भविष्यति किमस्माकममावास्याप्यमाहके । स्नानं दानं च ये कुर्युः पितॄणां तिलतर्पणम्

«¿Qué será de nosotros, aun en Amāvāsyā y aun en Māgha?»—así se inquietan. Quienes se bañan, dan limosna y ofrecen a los Pitṛs la libación de agua con sésamo (tilatarpaṇa), les brindan sustento.

Verse 11

ते सर्वपापनिर्मुक्ताः सर्वान्कामांल्लभति वै । जलमध्येऽत्र भूपाल अग्नितीर्थं च तिष्ठति

Quedan libres de todo pecado y en verdad alcanzan todos los deseos. Aquí, oh rey, en medio de las aguas, se halla el sagrado vado llamado Agnitīrtha.

Verse 12

दर्शनात्तस्य तीर्थस्य पापराशिर्विलीयते । स्नानमात्रेण राजेन्द्र ब्रह्महत्यां व्यपोहति

Con solo contemplar ese lugar de peregrinación, se derrite una montaña de pecados. Con el baño únicamente, oh señor de reyes, se elimina incluso el pecado de brahmahatyā, la más grave transgresión.

Verse 13

शुक्लाम्बरधरो नित्यं नियतः स जितेन्द्रियः । एककालं तु भुञ्जानो मासं तीर्थस्य सन्निधौ

Vestido siempre de blanco, disciplinado y dueño de sus sentidos, comiendo sólo una vez al día, debe morar un mes junto al tīrtha, el vado sagrado.

Verse 14

सुवर्णालंकृतानां तु कन्यानां शतदानजम् । फलमाप्नोति सम्पूर्णं पितृलोके महीयते

Alcanza plenamente el fruto equivalente a donar cien doncellas adornadas con oro, y es honrado en el mundo de los Pitṛs, los Ancestros.

Verse 15

पृथिव्यामासमुद्रायां महाभोगपतिर्भवेत् । धनधान्यसमायुक्तो दाता भवति धार्मिकः

Por el poder de este acto sagrado, llega a ser señor de grandes deleites en la tierra hasta los confines del océano; provisto de riqueza y granos, generoso en dádivas y firme en el dharma.

Verse 16

उपवासी शुचिर्भूत्वा ब्रह्मलोकमवाप्नुयात् । अस्माहकं समासाद्य यस्तु प्राणान् परित्यजेत्

Ayunando y purificándose, puede alcanzar el mundo de Brahmā. Y quien, tras llegar a este lugar santo nuestro, abandone el aliento vital, para él también hay el destino supremo y auspicioso.

Verse 17

कोटिवर्षसहस्राणि रुद्रलोके महीयते । ततः स्वर्गात्परिभ्रष्टः क्षीणकर्मा दिवश्च्युतः

Durante miles de crores de años es honrado en el reino de Rudra; luego, cuando se agota el mérito, cae del cielo: consumido su caudal kármico, desciende del estado celestial.

Verse 18

सुवर्णमणिमुक्ताढ्ये कुले जायेत रूपवान् । कृत्वाभिषेकविधिना हयमेधफलं लभेत्

Renace en un linaje colmado de oro, gemas y perlas, dotado de hermosura; y al realizar el rito del abhiṣeka obtiene el fruto del sacrificio Aśvamedha.

Verse 19

धनाढ्यो रूपवान्दक्षो दाता भवति धार्मिकः । चतुर्वेदेषु यत्पुण्यं सत्यवादिषु यत्फलम्

Llega a ser rico, hermoso, hábil, generoso dador y justo en el dharma. Cualquier mérito que haya en los cuatro Vedas, y cualquier fruto que pertenezca a los veraces—

Verse 20

तत्फलं लभते नूनं तत्र तीर्थेऽभिषेचनात् । तीर्थानां परमं तीर्थं निर्मितं शम्भुना पुरा

Ese mismo fruto, ciertamente, se obtiene al bañarse en abhiṣeka en ese tīrtha. Es el supremo tīrtha entre los tīrthas, creado antaño por Śambhu (Śiva).

Verse 21

हृदयेशः स्वयं विष्णुर्जपेद्देवं महेश्वरम् । गन्धर्वाप्सरसश्चैव मरुतो मारुतास्तथा

Viṣṇu mismo, el Señor que mora en el corazón, recita en japa al Dios Maheśvara; y así también lo hacen los Gandharvas y las Apsaras, y los Maruts, dioses del viento.

Verse 22

विश्वेदेवाश्च पितरः सचन्द्राः सदिवाकराः । मरीचिरत्र्यङ्गिरसौ पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः

Los Viśvedevas y los Pitṛs, junto con la Luna y el Sol; y los sabios Marīci, Atri y Aṅgiras; Pulastya, Pulaha y Kratu—

Verse 23

प्रचेताश्च वसिष्ठश्च भृगुर्नारद एव च । च्यवनो गालवश्चैव वामदेवो महामुनिः

Allí estaban Pracetā y Vasiṣṭha, Bhṛgu y también Nārada; asimismo Cyavana, Gālava y Vāmadeva, el gran muni—

Verse 24

वालखिल्याश्च गन्धारास्तृणबिन्दुश्च जाजलिः । उद्दालकश्चर्ष्यशृङ्गो वसिष्ठश्च सनन्दनः

También estaban los Vālakhilyas y los Gandhāras; Tṛṇabindu y Jājali; Uddālaka y Ṛśyaśṛṅga; y Vasiṣṭha junto con Sanandana—

Verse 25

शुक्रश्चैव भरद्वाजो वात्स्यो वात्स्यायनस्तथा । अगस्तिर्मित्रावरुणौ विश्वामित्रो मुनीश्वरः

Allí estaban también Śukra y Bharadvāja, Vātsya y Vātsyāyana; Agastya—nacido de Mitra y Varuṇa—y el muni soberano Viśvāmitra.

Verse 26

गौतमश्च पुलस्त्यश्च पौलस्त्यः पुलहः क्रतुः । सनातनस्तु कपिलो वाह्निः पञ्चशिखस्तथा

Allí estaban Gautama y Pulastya, así como Paulastya, Pulaha y Kratu; y también Sanātana, Kapila, Vahni y Pañcaśikha.

Verse 27

अन्येऽपि बहवस्तत्र मुनयः शंसितव्रताः । क्रीडन्ति देवताः सर्व ऋषयः सतपोधनाः

Muchos otros munis también—célebres por sus votos—se hallaban allí; y allí mismo se recreaban todas las deidades, junto con los ṛṣis ricos en el tesoro de la austeridad.

Verse 28

मनुष्याश्चैव योगीन्द्राः पितरः सपितामहाः । अस्माहकेऽत्र तिष्ठन्ति सर्व एव न संशयः

Aquí moran también los hombres y los grandes señores del yoga; también los Pitṛs, junto con los abuelos. Todos ellos permanecen aquí por nuestro bien; de ello no hay duda.

Verse 29

पितरः पितामहाश्चैव तथैव प्रपितामहाः । येषां दत्तमुपस्थायि सुकृतं वापि दुष्कृतम्

Los padres, los abuelos y asimismo los bisabuelos—ante quienes se presenta la ofrenda—ya sean las obras meritorias o incluso de demérito.

Verse 30

अक्षयं तत्र तत्सर्वं यत्कृतं योधनीपुरे । मातरं पितरं त्यक्त्वा सर्वबन्धुसुहृज्जनान्

Todo lo que allí se hace se vuelve imperecedero—cuanto se realiza en Yodhanīpura—aun por quien ha abandonado a madre y padre, y a todos los parientes y bienhechores.

Verse 31

धनं धान्यं प्रियान्पुत्रांस्तथा देहं नृपोत्तम । गच्छते वायुभूतस्तु शुभाशुभसमन्वितः

Riqueza, grano, hijos amados—y aun el cuerpo mismo, oh el mejor de los reyes—quedan atrás; el ser parte como hecho viento, acompañado sólo por sus obras buenas y malas.

Verse 32

अदृश्यः सर्वभूतानां परमात्मा महत्तरः । शुभाशुभगतिं प्राप्तः कर्मणा स्वेन पार्थिव

Invisible para todos los seres, el Ser Supremo—más grande que lo grande—alcanza un destino bueno o malo conforme a las propias acciones, oh rey.

Verse 33

युधिष्ठिर उवाच । शुभाशुभं न बन्धूनां जायते केन हेतुना । एकः प्रसूयते जन्तुरेक एव प्रलीयते

Yudhiṣṭhira dijo: ¿Por qué causa el bien y el mal de una persona no pertenecen a sus parientes? El ser nace solo, y solo en verdad perece.

Verse 34

एको हि भुङ्क्ते सुकृतमेक एव हि दुष्कृतम्

En verdad, uno solo goza del fruto del mérito, y uno solo, asimismo, carga con el fruto del pecado.

Verse 35

मार्कण्डेय उवाच । एष त्वयोक्तो नृपते महाप्रश्नः स्मृतो मया

Mārkaṇḍeya dijo: Oh Rey, esta profunda pregunta que has formulado ha sido recordada por mí.

Verse 36

पितामहमुखोद्गीतं श्रुतं ते कथयाम्यहम् । यन्मे पितामहात्पूर्वं विज्ञातमृषिसंसदि

Te relataré lo que oí, cantado desde la boca del Pitāmaha (Brahmā): esa misma enseñanza que antes llegué a conocer de mi abuelo en la asamblea de los ṛṣi.

Verse 37

न माता न पिता बन्धुः कस्यचिन्न सुहृत्क्वचित् । कस्य न ज्ञायते रूपं वायुभूतस्य देहिनः

Para cierto ser encarnado, de naturaleza semejante al viento, no hay madre ni padre, ni pariente alguno, ni en parte alguna un verdadero amigo; y su forma no es conocida por nadie.

Verse 38

यद्येवं न भवेत्तात लोकस्य तु नरेश्वर । अमर्यादं भवेन्नूनं विनश्यति चराचरम्

Si no fuera así, querido—oh señor de los hombres—, ciertamente el mundo quedaría sin freno; y todo lo móvil y lo inmóvil caería en ruina.

Verse 39

एवं ज्ञात्वा पूरा राजन्समस्तैर्लोककर्तृभिः । मर्यादा स्थापिता लोके यथा धर्मो न नश्यति

Sabiendo esto, oh Rey, en tiempos antiguos todos los sustentadores del mundo establecieron límites justos en el mundo, para que el dharma no pereciera.

Verse 40

धर्मे नष्टे मनुष्याणामधर्मोऽभिभवेत्पुनः । ततः स्वधर्मचलनान्नरके गमनं ध्रुवम्

Cuando el dharma se destruye entre los hombres, el adharma vuelve a dominarlos. Entonces, por apartarse del propio deber, es segura la ida al infierno.

Verse 41

लोको निरङ्कुशः सर्वो मर्यादालङ्घने रतः । मर्यादा स्थापिता तेन शास्त्रं वीक्ष्य महर्षिभिः

Todo el pueblo se vuelve desenfrenado, deleitándose en traspasar los límites. Por ello los grandes rishis, examinando los śāstras, establecieron las debidas normas.

Verse 42

स्नानं दानं जपो होमः स्वाध्यायो देवतार्चनम् । पिण्डोदकप्रदानं च तथैवातिथिपूजनम्

El baño ritual, la limosna, la recitación de mantras, la ofrenda al fuego, el estudio védico, la adoración de las deidades, la ofrenda de piṇḍa y agua a los antepasados, y asimismo el honor a los huéspedes—

Verse 43

पितरः पितामहाश्चैव तथैव प्रपितामहाः । त्रयो देवाः स्मृतास्तात ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः

Los padres, los abuelos y asimismo los bisabuelos: éstos, oh querido, son recordados como una tríada de deidades: Brahmā, Viṣṇu y Maheśvara.

Verse 44

पूजितैः पूजिताः सर्वे तथा मातामहास्त्रयः । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन श्रुतिस्मृत्यर्थनोदितान्

Cuando ellos son venerados, todos quedan venerados; y lo mismo los tres abuelos maternos. Por ello, con todo empeño, debe seguirse lo que ordena la intención de la Śruti y la Smṛti.

Verse 45

धर्मं समाचरन्नित्यं पापांशेन न लिप्यते । श्रुतिस्मृत्युदितं धर्मं मनसापि न लङ्घयेत्

Quien practica el dharma cada día no queda manchado ni por una mínima parte de pecado. El dharma proclamado en la Śruti y la Smṛti no debe transgredirse ni siquiera en la mente.

Verse 46

इह लोके परे चैव यदीच्छेच्छ्रेय आत्मनः । पितापुत्रौ सदाप्येकौ बिम्बाद्बिम्बमिवोद्धृतौ

Si uno desea su propio bien—en este mundo y también en el otro—sepa que padre e hijo están siempre unidos como uno, como una imagen extraída de otra imagen.

Verse 47

विभक्तौ वाविभक्तौ वा श्रुतिस्मृत्यर्थतस्तथा । उद्धरेदात्मनात्मानमात्मानमवसादयेत्

Sea que estén separados o no, debe actuarse conforme a la intención de la Śruti y la Smṛti. Con el propio ser, elévese uno a sí mismo; no se degrade a sí mismo.

Verse 48

पिण्डोदकप्रदानाभ्यामृते पार्थ न संशयः । एवं ज्ञात्वा प्रयत्नेन पिण्डोदकप्रदो भवेत्

Sin la ofrenda de piṇḍa (bolas de arroz funerarias) y de udaka (libaciones de agua), oh Pārtha, no hay duda de que se queda uno corto en su deber. Sabiendo esto, esfuércese y sea diligente oferente de piṇḍa y udaka.

Verse 49

आयुर्धर्मो यशस्तेजः सन्ततिश्चैव वर्धते । पृथिव्यां सागरान्तायां पितृक्षेत्राणि यानि च

Aumentan la duración de la vida, el dharma, la fama, el resplandor espiritual y la descendencia. Y en esta tierra, ceñida por los océanos, existen los sagrados “campos de los antepasados” (pitṛ-kṣetra)…

Verse 50

तानि ते सम्प्रवक्ष्यामि येषु दत्तं महाफलम् । गयायां पुष्करे ज्येष्ठे प्रयागे नैमिषे तथा

Ahora te declararé aquellos lugares donde la ofrenda produce fruto inmenso: en Gayā, en Puṣkara, en Jyeṣṭha-tīrtha, en Prayāga y también en Naimiṣa.

Verse 51

संनिहत्यां कुरुक्षेत्रे प्रभासे कुरुनन्दन । पिण्डोदकप्रदानेन यत्फलं कथितं बुधैः

En Saṃnihitā, en Kurukṣetra, y en Prabhāsa, oh alegría de los Kurus: el mérito que los sabios han declarado que nace de ofrecer piṇḍa y udaka (allí)…

Verse 52

अस्माहके तदाप्नोति नर्मदायां न संशयः । तत्र ब्रह्मा मुरारिश्च रुद्रश्च उमया सह

Ese mismo fruto se alcanza en nuestro propio lugar—en el Narmadā—sin duda alguna. Allí moran Brahmā, Murāri (Viṣṇu) y Rudra junto con Umā.

Verse 53

इन्द्राद्या देवताः सर्वे पितरो मुनयस्तथा । सागराः सरितश्चैव पर्वताश्च बलाहकाः

Allí están Indra y todos los dioses, los Pitṛs y también los sabios; asimismo los océanos, los ríos, las montañas y las nubes portadoras de lluvia.

Verse 54

तिष्ठन्ति पितरः सर्वे सर्वतीर्थाधिकं ततः । स्थिता ब्रह्मशिला तत्र गजकुम्भनिभा नृप

Allí moran todos los Pitṛs; por eso supera a todos los demás tīrthas. Allí se alza la Brahmaśilā, oh rey, semejante a la frente redondeada de un elefante.

Verse 55

कलौ न दृश्या भवति प्रधानं यद्गयाशिरः । वैशाखे मासि सम्प्राप्तेऽमावास्यां नृपोत्तम

Oh el mejor de los reyes, en la era de Kali no suele verse aquel signo supremo llamado Gayāśiras; pero cuando llega la amāvasyā (luna nueva) en el mes de Vaiśākha, se manifiesta.

Verse 56

व्याप्य सा तिष्ठते तीर्थं गजकुम्भनिभा शिला । तच्च गव्यूतिमात्रं हि तीर्थं ततः प्रवक्षते

Esa piedra, semejante a la frente redondeada de un elefante, impregna y establece allí el tīrtha; y se dice que ese recinto sagrado se extiende por la medida de un gavyūti: tal es la extensión del tīrtha.

Verse 57

तस्मिन्दिने तत्र गत्वा यस्तु श्राद्धप्रदो भवेत् । पितॄणामक्षया तृप्तिर्जायते शतवार्षिकी

Quienquiera que vaya allí en ese mismo día y ofrezca śrāddha, hace nacer para los antepasados una satisfacción imperecedera, que perdura por cien años.

Verse 58

अन्यस्यामप्यमावास्यां यः स्नात्वा विजितेन्द्रियः । करोति मनुजः श्राद्धं विधिवन्मन्त्रसंयुतम्

Aun en otra jornada de amāvasyā, quien se baña, domina los sentidos y realiza el śrāddha conforme al rito, acompañado de mantras—

Verse 59

तस्य पुण्यफलं यत्स्यात्तच्छृणुष्व नराधिप । अग्निष्टोमाश्वमेधाभ्यां वाजपेयस्य यत्फलम्

Escucha, oh rey, el mérito que de ello nace: es igual al fruto de los sacrificios Agniṣṭoma y Aśvamedha, y también al del Vājapeya.

Verse 60

तत्फलं समवाप्नोति यथा मे शङ्करोऽब्रवीत् । रौरवादिषु सर्वेषु नरकेषु व्यवस्थिताः

Alcanza ese mismo fruto, tal como Śaṅkara me lo declaró. Y aquellos que están asentados en todos los infiernos que comienzan con Raurava—

Verse 61

पिता पितामहाद्याश्च पितृके मातृके तथा । पिण्डोदकेन चैकेन तर्पणेन विशेषतः

El padre, los abuelos y los demás—tanto por la línea paterna como por la materna—quedan especialmente complacidos con una sola ofrenda de piṇḍa y agua, en particular con el tarpaṇa.

Verse 62

क्रीडन्ति पितृलोकस्था यावदाभूतसम्प्लवम् । ये कर्मस्था विकर्मस्था ये जाताः प्रेतकल्मषाः

Los que moran en el Pitṛloka se regocijan hasta la disolución cósmica; e incluso los atados a obras o a malas obras—los nacidos con la impureza del estado de preta—

Verse 63

पिण्डेनैकेन मुच्यन्ते तेऽपि तत्र न संशयः । अस्माहके शिला दिव्या तिष्ठते गजसन्निभा

Con una sola ofrenda de piṇḍa, aun ellos quedan liberados allí; de esto no hay duda. En nuestra región se alza una piedra divina, de figura semejante a un elefante.

Verse 64

ब्रह्मणा निर्मिता पूर्वं सर्वपापक्षयंकरी । उपर्यस्या यथान्यायं पितॄनुद्दिश्य भारत

Forjada antaño por Brahmā, es causa de la destrucción de todos los pecados. Sobre ella, oh Bhārata, deben realizarse debidamente los ritos, dirigiéndolos a los antepasados.

Verse 65

दक्षिणाग्रेषु दर्भेषु दद्यात्पिण्डान्विचक्षणः । भूमौ चान्नेन सिद्धेन श्राद्धं कृत्वा यथाविधि

El hombre prudente debe ofrecer los piṇḍas sobre hierba kuśa con las puntas orientadas al sur; y en el suelo, con alimento bien cocido, debe realizar el śrāddha conforme al rito prescrito.

Verse 66

श्राद्धिभ्यो वस्त्रयुग्मानि छत्रोपानत्कमण्डलु । दक्षिणा विविधा देया पितॄनुद्दिश्य भारत

A los brāhmaṇas que participan en el śrāddha se les debe dar pares de vestiduras, además de una sombrilla, calzado y un kamaṇḍalu (vasija de agua); y diversas dádivas (dakṣiṇā) han de ofrecerse, oh Bhārata, teniendo presentes a los Pitṛs.

Verse 67

यो ददाति द्विजश्रेष्ठ तस्य पुण्यफलं शृणु । तस्य ते द्वादशाब्दानि तृप्तिं यान्ति न संशयः

Oh el mejor de los nacidos dos veces, escucha el fruto meritorio de quien da: sus antepasados alcanzan satisfacción durante doce años; de ello no hay duda.

Verse 68

अस्माहके महाराज पितरश्च पितामहाः । वायुभूता निरीक्षन्ते आगच्छन्तं स्वगोत्रजम्

Oh gran rey, nuestros padres y abuelos—hechos sutiles como el viento—aguardan la llegada de quien ha nacido en su propio linaje.

Verse 69

अत्र तीर्थे सुतोऽभ्येत्य स्नात्वा तोयं प्रदास्यति । श्राद्धं वा पिण्डदानं वा तेन यास्याम सद्गतिम्

«En este tīrtha sagrado vendrá nuestro hijo; tras bañarse, ofrecerá agua. Ya sea que haga śrāddha o que ofrezca piṇḍas, por ello alcanzaremos un buen destino.»

Verse 70

स्नाने कृते तु ये केचिज्जायन्ते वस्त्रविप्लुषः । प्रीणयेन्नरकस्थांस्तु तैः पितॄन्नात्र संशयः

Cuando se realiza el baño, cualesquiera gotas que caigan de la vestidura—con esas mismas gotas se complace a los Pitṛs que están en el infierno; de ello no hay duda.

Verse 71

केशोदबिन्दवस्तस्य ये चान्ये लेपभाजिनः । तृप्यन्त्यनग्निनसंस्कारा यं मृताः स्युः स्वगोत्रजाः

Las gotas de agua de su cabello, y cualesquiera otras gotas que se adhieran a su cuerpo—con ellas quedan satisfechos incluso los parientes muertos de su propio linaje que partieron sin los ritos funerarios del fuego.

Verse 72

तत्र तीर्थे तु ये केचिच्छ्राद्धं कृत्वा विधानतः । नरकादुद्धरन्त्याशु जपन्तः पितृसंहिताम्

En ese tīrtha, quienquiera que realice el śrāddha conforme al rito prescrito y recite la Pitṛ-saṃhitā, rescata pronto (a sus ancestros) del infierno.

Verse 73

वनस्पतिगते सोमे यदा सोमदिनं भवेत् । अक्षयाल्लभते लोकान्पिण्डेनैकेन मानवः

Cuando la Luna está en el asterismo Vanaspati y es lunes, el hombre alcanza mundos imperecederos aun ofreciendo un solo piṇḍa.

Verse 74

अक्षयं तत्र वै सर्वं जायते नात्र संशयः । नरकादुद्धरन्त्याशु जपन्ते पितृसंहिताम्

Allí, en verdad, todo se vuelve imperecedero—de ello no hay duda; y al recitar la Pitṛ-saṃhitā rescatan pronto a los antepasados del infierno.

Verse 75

तस्मिंस्तीर्थे त्वमावास्यां पितॄनुद्दिश्य भारत । नीलं सर्वाङ्गसम्पूर्णं योऽभिषिच्य समुत्सृजेत्

Oh Bhārata, en la luna nueva, en ese vado sagrado, quien, dedicándolo a los Pitṛs, baña (consagra) y luego libera un toro ‘nīla’, íntegro y de miembros perfectos, realiza un poderoso dharma ancestral mediante el vṛṣotsarga.

Verse 76

तस्य पुण्यफलं वक्तुं न तु वाचस्पतिः क्षमः । अस्माहके वृषोत्सर्गाद्यत्पुण्यं समवाप्यते

Ni el mismo Vācaspati es capaz de expresar plenamente el fruto meritorio de ese acto: tan vasto es el puṇya que aquí se obtiene por el vṛṣotsarga.

Verse 77

तव शुश्रूषणात्सर्वं तत्प्रवक्ष्यामि भारत । रौरवादिषु ये किंचित्पच्यन्ते तस्य पूर्वजाः

Por tu atenta devoción, oh Bhārata, te lo explicaré todo. Incluso aquellos de sus antepasados que padecen en infiernos como Raurava—

Verse 78

वृषोत्सर्गेण तान्सर्वांस्तारयेदेकविंशतिम् । लोहितो यस्तु वर्णेन मुखे पुच्छे च पाण्डुरः

Por el rito de soltar un toro, se libera a todos ellos—veintiún (antepasados). El toro que es rojizo de color, pero pálido en el rostro y en la cola—

Verse 79

पिङ्गः खुरविषाणाभ्यां स नीलो वृष उच्यते । यस्तु सर्वाङ्गपिङ्गश्च श्वेतः पुच्छखुरेषु च

Si un toro es leonado en las pezuñas y en los cuernos, se le llama toro ‘nīla’. Pero aquel que es leonado en todo el cuerpo y blanco en la cola y las pezuñas—

Verse 80

स पिङ्गो वृष इत्याहुः पितॄणां प्रीतिवर्धनः । पारावतसवर्णश्च ललाटे तिलको भवेत्

A ese se le llama toro ‘piṅga’, y acrecienta el gozo de los Pitṛs (ancestros). Debe además tener un tono como de paloma y llevar un tilaka en la frente.

Verse 81

तं वृषं बभ्रुमित्याहुः पूर्णं सर्वाङ्गशोभनम् । सर्वाङ्गेष्वेकवर्णो यः पिङ्गः पुच्छखुरेषु च

A ese toro se le llama ‘babhru’: completo y hermoso en cada miembro. Aquel que tiene un solo color en todo el cuerpo, y es leonado en la cola y las pezuñas—

Verse 82

खुरपिङ्गं तमित्याहुः पितॄणां सद्गतिप्रदम् । नीलं सर्वशरीरेण स्वारक्तनयनं दृढम्

A ese se le llama ‘khura-piṅga’, dador de buen destino a los Pitṛs. (Otro es) el ‘nīla’, azul en todo el cuerpo, de ojos naturalmente rojizos y de firme vigor—

Verse 83

तमेव नीलमित्याहुर्नीलः पञ्चविधः स्मृतः । यस्तु वैश्यगृहे जातः स वै नीलो विशिष्यते

A eso mismo se le llama “nīla”; y se recuerda que el nīla es de cinco clases. Pero el que nace en una casa de vaiśyas es tenido por el nīla más distinguido.

Verse 84

न वाहयेद्गृहे जातं वत्सकं तु कदाचन । तेनैव च वृषोत्सर्गे पितॄणामनृणो भवेत्

Jamás debe hacerse cargar o trabajar como bestia de carga a un ternero nacido en la propia casa. Y con ese mismo animal, en el rito del vṛṣotsarga, uno queda libre de deuda con los Pitṛs.

Verse 85

जातं तु स्वगृहे वत्सं द्विजन्मा यस्तु वाहयेत् । पतन्ति पितरस्तस्य ब्रह्मकोकगता अपि

Si un hombre dos veces nacido hace trabajar al ternero recién nacido en su propia casa, se dice que sus antepasados caen, aun cuando hayan alcanzado Brahmaloka.

Verse 86

यथायथा हि पिबति पीत्वा धूनाति मस्तकम् । पिबन्पितॄन् प्रीणयति नरकादुद्धरेद्धुनन्

De cualquier modo que beba, y tras beber sacuda la cabeza: al beber complace a los Pitṛs, y al sacudirla los eleva pronto desde el infierno.

Verse 87

यथा पुच्छाभिघातेन स्कन्धं गच्छन्ति बिन्दवः । नरकादुद्धरन्त्याशु पतितान् गोत्रिणस्तथा

Así como, con el golpe de la cola, las gotas saltan hacia el hombro, así también se alza pronto del infierno a los parientes caídos del mismo linaje.

Verse 88

गर्जन्प्रावृषि काले तु विषाणाभ्यां भुवं लिखन् । खुरेभ्यो या मृदुद्भूता तया संप्रीणयेदृषीन्

Cuando brama en la estación de las lluvias y con sus cuernos araña la tierra, la tierra blanda que se alza de sus pezuñas—con eso se satisface a los Ṛṣis.

Verse 89

पिबन्पितॄन् प्रीणयते खादनोल्लेखने सुरान् । गर्जन्नृषिमनुष्यांश्च धर्मरूपो हि धर्मज

Al beber, complace a los antepasados; al comer y raspar (la tierra), complace a los dioses; al bramar, complace también a Ṛṣis y a los hombres—pues es, en verdad, Dharma hecho forma, oh hijo de Dharma.

Verse 90

भूतैर्वापि पिशाचैर्वा चातुर्थिकज्वरेण वा । गृहीतोऽस्माहकं गच्छेत्सर्वेषामाधिनाशनम्

Sea que uno esté poseído por bhūtas, por piśācas o por fiebre cuartana, que el afligido vaya a este lugar: destruye las dolencias de todos.

Verse 91

स्नात्वा तु विमले तोये दर्भग्रन्थिं निबन्धयेत् । मस्तके बाहुमूले वा नाभ्यां वा गलकेऽपि वा

Tras bañarse en agua pura, debe atarse un nudo de hierba darbha: en la cabeza, o en la raíz del brazo, o en el ombligo, o incluso en la garganta.

Verse 92

गत्वा देवसमीपं च प्रादक्षिण्येन केशवम् । ततः समुच्चरन्मन्त्रं गायत्र्या वाथ वैष्णवम्

Acercándose a la deidad y circunvalando a Keśava en pradakṣiṇā, debe luego recitar un mantra: la Gāyatrī o bien un mantra vaiṣṇava.

Verse 93

नारायणं शरण्येशं सर्वदेवनमस्कृतम् । नमो यज्ञाङ्गसम्भूत सर्वव्यापिन्नमोऽस्तु ते

Saludo a Nārāyaṇa, Señor refugio, venerado por todos los dioses. Saludo a Ti, que te manifiestas como los miembros del yajña; oh Omnipresente, sea para Ti mi salutación.

Verse 94

नमो नमस्ते देवेश पद्मगर्भ सनातन । दामोदर जयानन्त रक्ष मां शरणागतम्

Homenaje, homenaje a Ti, Señor de los dioses, Eterno, de vientre-loto. Oh Dāmodara, oh Ananta victorioso: protégeme a mí, que he venido buscando refugio.

Verse 95

त्वं कर्ता त्वं च हर्ता च जगत्यस्मिंश्चराचरे । त्वं पालयसि भूतानि भुवनं त्वं बिभर्षि च

Tú eres el hacedor y Tú también el que retira este mundo de lo móvil y lo inmóvil. Tú proteges a los seres, y Tú sostienes asimismo el universo entero.

Verse 96

प्रसीद देवदेवेश सुप्तमङ्गं प्रबोधय । त्वद्ध्याननिरतो नित्यं त्वद्भक्तिपरमो हरे

Sé propicio, oh Señor de los señores de los dioses. Despierta tu miembro dormido. Oh Hari: siempre absorto en meditarte y supremo en devoción a Ti, imploro tu favor.

Verse 97

इति स्तुतो मया देव प्रसादं कुरु मेऽच्युत । मां रक्ष रक्ष पापेभ्यस्त्रायस्व शरणागतम्

Así alabado por mí, oh Dios, concédeme tu gracia, oh Acyuta. Protégeme, protégeme de los pecados; sálvame, pues he venido buscando refugio.

Verse 98

एवं स्तुत्वा च देवेशं दानवान्तकरं हरिम् । पुनरुक्तेन वै स्नात्वा ततो विप्रांस्तु भोजयेत्

Así, tras alabar al Señor de señores, Hari, destructor de los Dānavas, debe bañarse de nuevo con la recitación prescrita y luego alimentar a los brāhmaṇas.

Verse 99

वेदोक्तेन विधानेन स्नानं कृत्वा यथाविधि । पिण्डनिर्वपणं कृत्वा वाचयेत्स्वस्तिकं ततः

Habiéndose bañado conforme a la regla, según el rito enseñado en los Vedas, debe realizar la ofrenda de piṇḍas; después, debe hacer recitar el rito del svastika.

Verse 100

एवं स्तुत्वा च देवेशं दानवान्तकरं हरिम् । पुनरुक्तेन वै स्नात्वा ततो विप्रांस्तु भोजयेत्

Así, tras alabar al Señor de señores, Hari, destructor de los Dānavas, debe bañarse de nuevo con la recitación prescrita y luego alimentar a los brāhmaṇas.

Verse 101

वेदोक्तेन विधानेन स्नानं कृत्वा यथाविधि । एवं तान्वाचयित्वा तु ततो विप्रान्विसर्जयेत्

Habiéndose bañado conforme a la regla, siguiendo el procedimiento védico, y habiéndoles hecho recitar de este modo, debe luego despedir respetuosamente a los brāhmaṇas.

Verse 102

यत्तत्रोच्चरितं किंचित्तद्विप्रेभ्यो निवेदयेत् । तत्र तीर्थे नरः स्नात्वा नारी वा भक्तितत्परा । शक्तितो दक्षिणां दद्यात्कृत्वा श्राद्धं यथाविधि

Cuanto se haya recitado allí, debe ofrecerse y comunicarse a los brāhmaṇas como corresponde. En ese tīrtha, sea un hombre tras bañarse o una mujer entregada con fe, después de realizar el śrāddha según la norma, debe dar dakṣiṇā conforme a sus medios.

Verse 103

तत्र तीर्थे नरो यावत्स्नापयेद्विधिपूर्वकम् । क्षीरेण मधुना वापि दध्ना वा शीतवारिणा

En ese tīrtha, mientras un hombre realiza el baño ritual conforme al rito—sea con leche, o con miel, o con cuajada, o con agua fresca—

Verse 104

तावत्पुष्करपात्रेषु पिबन्ति पितरो जलम् । अयने विषुवे चैव युगादौ सूर्यसंक्रमे

Por ese mismo lapso, los Pitṛs beben el agua en vasijas de loto—en especial en los solsticios, en los equinoccios, al comienzo de una era y en las transiciones del Sol (saṅkrānti).

Verse 105

पुष्पैः सम्पूज्य देवेशं नैवेद्यं यः प्रदापयेत् । सोऽश्वमेधस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोति पुष्कलम्

Quien adore al Señor de los dioses con flores y le ofrezca alimento como naivedya, alcanza mérito abundante: el mismo fruto del sacrificio Aśvamedha.

Verse 106

तत्र तीर्थे तु यो राजन् सूर्यग्रहणमाचरेत् । सूर्यतेजोनिभैर्यानैर्विष्णुलोके महीयते

Oh Rey, quien observe el eclipse solar en ese sagrado vado es honrado en el reino de Viṣṇu, llevado por radiantes vehículos celestiales nacidos del esplendor del Sol.

Verse 107

तत्र तीर्थे तु यः श्राद्धं पितृभ्यः सम्प्रयच्छति । सत्पुत्रेण च तेनैव सम्प्राप्तं जन्मनः फलम्

Quien, en ese sagrado vado, ofrece debidamente el śrāddha a los antepasados, por ese mismo acto obtiene el verdadero fruto del nacimiento, como si estuviera bendecido con un hijo virtuoso.

Verse 108

इति श्रुत्वा ततो देवाः सर्वे शक्रपुरोगमाः । ब्रह्मविष्णुमहेशाश्च स्थापयांचक्रुरीश्वरम्

Al oír esto, todos los dioses, encabezados por Śakra, junto con Brahmā, Viṣṇu y Maheśa, establecieron allí al Señor (Īśvara).

Verse 109

सर्वरोगोपशमनं सर्वपातकनाशनम् । यस्तु संवत्सरं पूर्णममावास्यां तु भावितः

Es el apaciguador de todas las enfermedades y el destructor de todos los pecados: tal es el mérito de quien, durante un año completo, permanece devoto a la observancia de Amāvāsyā.

Verse 110

पितृभ्यः पिण्डदानं च कुर्यादस्माहके नृप । त्रिपुष्करे गयायां च प्रभासे नैमिषे तथा

Oh Rey, debe ofrecerse piṇḍa a los antepasados en Asmāhaka, con mérito comparable al de las ofrendas en Tripuṣkara, en Gayā, en Prabhāsa y asimismo en Naimiṣa.

Verse 111

यत्पुण्यं श्राद्धकर्तॄणां तदिहैव भवेद्ध्रुवम् । तिलोदकं कुशैर्मिश्रं यो दद्याद्दक्षिणामुखः

Cualquier mérito que obtienen quienes realizan śrāddha, aquí mismo surge con certeza. Quien, mirando al sur, ofrece agua con sésamo mezclada con hierba kuśa (como tarpaṇa), alcanza ese fruto seguro.

Verse 112

मन्वादौ च युगादौ च व्यतीपाते दिनक्षये । यो दद्यात्पितृमातृभ्यः सोऽश्वमेधफलं लभेत्

Al comienzo de un Manvantara, al comienzo de un Yuga, en Vyatīpāta y al final del día, quien ofrezca a los antepasados y a las madres alcanza el fruto del Aśvamedha.

Verse 113

अस्माहके नरो यस्तु स्नात्वा सम्पूजयेद्धरिम् । ब्रह्माणं शङ्करं भक्त्या कुर्याज्जागरणक्रियाम्

En Asmāhaka, el hombre que se baña y rinde culto debidamente a Hari, y con devoción honra también a Brahmā y a Śaṅkara, debe realizar el rito de la vigilia nocturna (jāgaraṇa).

Verse 114

सर्वपापविनिर्मुक्तः शक्रातिथ्यमवाप्नुयात् । तत्र तीर्थे नरः स्नात्वा यः पश्यति जनार्दनम्

Libre de todo pecado, alcanza la hospitalidad de Śakra (Indra). En ese vado sagrado, el hombre que se baña y contempla a Janārdana obtiene tal recompensa.

Verse 115

विशेषविधिनाभ्यर्च्य प्रणम्य च पुनःपुनः । सपुत्रेण च तेनैव पितॄणां विहिता गतिः

Habiendo adorado según el rito especial prescrito y postrándose una y otra vez, ese mismo hombre—junto con su hijo—asegura para sus antepasados (pitṛs) el curso bienaventurado establecido.

Verse 116

एकमूर्तिस्त्रयो देवा ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । सत्कार्यकारणोपेताः सुसूक्ष्माः सुमहाफलाः

En una sola forma están los tres dioses—Brahmā, Viṣṇu y Maheśvara—dotados de la verdadera relación de causa y efecto; sumamente sutiles y otorgadores de frutos inmensamente grandes.

Verse 117

एतत्ते कथितं राजन्महापातकनाशनम् । अस्माहकस्य माहात्म्यं किमन्यत्परिपृच्छसि

Esto te ha sido declarado, oh Rey: una enseñanza que destruye los grandes pecados. En cuanto a la grandeza de Asmāhaka que hemos descrito, ¿qué más deseas preguntar?